Pirandelli i jego umorismo - Notatki - Literatura współczesna, Notatki'z Literatura współczesna. University of Warsaw
Poznan_K
Poznan_K1 March 2013

Pirandelli i jego umorismo - Notatki - Literatura współczesna, Notatki'z Literatura współczesna. University of Warsaw

PDF (332.0 KB)
5 strona
1Liczba pobrań
568Liczba odwiedzin
100%on 1 votesLiczba głosów
Opis
Terminu umorismo Pirandello używa do opisu postrzegania rzeczywistości literackiej i autentycznej, oznacza zdolność rozpoznawania słabości i wewnętrznych sprzeczności natury ludzkiej.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 5
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
UMORISMO

UMORISMO

Rozdział pt. „Luigi Pirandello. Życie i Forma” znajdujący się w książce

„Historia literatury włoskiej XX wieku” pod redakcją prof. Joanny Ugniewskiej

zaczyna się następująco: „O ile Svevo zyskał miano ojca włoskiej powieści

współczesnej, Pirandellowi należy się analogiczny tytuł w dziedzinie sztuki

dramatycznej.”

Jest to określenie jak najbardziej słuszne, ponieważ powiedzenie, że teatr włoski

zawdzięcza Pirandellowi wiele, to za mało. Przede wszystkim:- odszedł on od

tradycyjnego schematu mieszczańskiego dramatu, a- wprowadził na scenę

sztuki, które miały wymiar egzystencjonalny.- Stworzył osobliwy rodzaj

poetyki, która pozwoliła obnażyć tragedię człowieka, który szuka własnej

tożsamości, pokazać jego prawdziwą, odartą z maski konwenansów,

twarz. Między innymi dzięki tym zasługom teatr Pirandella szybko wykroczył

poza granice Włoch i pozwolił swojemu autorowi na zdobycie sławy

największego z włoskich pisarzy pierwszej ćwierci dwudziestego wieku.

Cała twórczość Pirandella naznaczona była tym, co później Pirandello

określił mianem umorismo. Po raz pierwszy termin „umorismo” użyty został

w 1908r. w eseju „L`umorismo” zadedykowanym pamięci Matii Pascala.

Pirandello przedstawia w nim swoje poglądy na sztukę i poetykę, dosyć zresztą

kontrowersyjne. Otóż twierdzi on, że:- życie społeczne jest nieautentyczne, a

więc - każdy człowiek zawsze musi coś symulować. - Przyczyną tego stanu

rzeczy jest sprzeczność miedzy Życiem a Formą, chęć zamknięcia żywiołu w

Normy i Konwenanse. - Utrzymanie się w tych normach, zazwyczaj zupełnie

sprzecznych z naszą naturą, wymaga od nas ciągłego udawania, tworzenia

pozorów, nakładania masek.

Pirandelowski humor demaskuje te oszustwa, kłamstwa i nieszczerości

naszego zachowania. Umorismo jest więc bardzo szczególną formą wyobraźni

, która poprzez refleksje nad życiem i światem, potrafi dostrzec jego podwójne

oblicze. Najlepiej ilustruje to przykład, który podaje sam Pirandello- przykład

starej kobiety, przesadnie umalowanej i ubranej zupełnie niestosownie do

swojego wieku, której widok wywołuje śmiech. Niestety komizm tej postaci

jest tylko powierzchowny, to tylko wrażenie wzrokowe. Umorismo zagląda

pod tą żałosną i śmieszną fasadę i dowiadujemy się nagle, że to desperacja

kobiety zmusza ją do takiego ubierania się, żeby zachować miłość młodszego

od siebie męża.

Terminu umorismo Pirandello używa do opisu postrzegania rzeczywistości

literackiej i autentycznej. Sam tytuł właściwie nie zdradza przedmiotu

rozważań, wręcz przeciwnie- sugerować on może mylny kierunek interpretacji.

Pojęcie humoryzmu nie wyrasta z rozważań na temat humoru i fenomenu

komizmu. Śmiech jest tylko punktem wyjścia rozważań; jest to jedna z

docsity.com

możliwych reakcji człowieka na obserwowaną właśnie sytuację. Jest to stan

emocjonalny, który przeradza się w intelektualną refleksję. Polski przekład

terminu humoryzm nie uwzględnia niuansów znaczeniowych obecnych we

włoskim słowie umorismo. Choć tłumaczenie tytułu eseju jest podobne

brzmieniowo nie oddaje jednak dokładnego znaczenia. Zdaje się jednak, że jest

to najlepsze tłumaczenie z możliwych, ale nie doskonałe. Umorismo oznacza

zdolność rozpoznawania słabości i wewnętrznych sprzeczności natury ludzkiej.

Jest to umiejętność dostrzegania komicznych, dziwnych i wewnętrznie

sprzecznych aspektów naszego życia, która powinna wywoływać współczucie

ze strony obserwatora.

Humoryzm przejawia się w niezliczonej ilości form. Każde wypowiedziane

zdanie na jego temat pozostaje prawdziwe tylko w odniesieniu do konkretnego

utworu literackiego. Budowanie definicji zjawiska humoryzmu trwałoby wiec

bez końca. - Humoryzm to nie system, nie filozoficzna teoria. -To swobodne

rozważania, u podstaw których znalazły się pewne starannie wyodrębnione i

przemyślane motywy, które przybierają klarowną postać dopiero w odniesieniu

do konkretnych przykładów z twórczości Pirandella. Model rzeczywistości

prezentowany w eseju oraz w sztukach scenicznych Pirandella opiera się na

antonimach. Pisarz dostrzegał je wszędzie: w charakterach postaci, w

sytuacjach miedzy bohaterami, w zjawiskach społecznych. Wzajemna

nieprzystawalność poszczególnych elementów w realnej rzeczywistości,

stanowiła wzór dla rzeczywistości przedstawionej w teatralnych sztukach.

Można to zauważyć już w samych tytułach utworów: „Amori senza amore”

(Miłość bez miłości), „Beffe Della morte e Della vita” (Drwiny ze śmierci i z

życia).Pirandello często stosuje metodę zaprzeczania sugerowanym

wcześniej rozwiązaniom: prawie każdy wniosek kryje w sobie element

autodestrukcji, z którego można wywodzić całkiem przeciwną opinię. W tytule

innego dzieła Pirandella: „Sogno (e forse no)” – Sen (a może nie) użycie

nawiasu oznacza, że ocena rzeczywistości zależy od perspektywy, jaką przyjmie

podczas lektury czytelnik. Bohaterka tego dramatu do końca nie będzie pewna

czy jej sny mają proroczy charakter i czy zapowiadają pojawienie się w

prawdziwej rzeczywistości mężczyzny, którego do szaleństwa kochała, czy

pozostają wyłącznie sennymi urojeniami. Ponadto dramat ten jest

świadectwem przekonania o kontradyktoryjnej naturze świata, które nie

wzięło się po prostu z obserwacji rzeczywistości, ale z głębokiego

przeświadczenia, że swoisty „porządek oparty na antynomii” leży u źródeł

egzystencji człowieka.

- Świat przedstawiony dramatów Pirandella nigdy nie osiąga stanu finalnej

równowagi, charakterystycznej dla wizji rzeczywistości kształtowanej z

perspektywy gatunku komedii. - Nie brak rozwiązań opartych na

komediowych wzorcach, pojawiają się elementy komedii charakterów, ale

często dochodzi do głosu Pirandello- pesymista. - Przedstawia on tragiczną

wizję świata wzbogaconą elementami komicznymi.-Dramaty Pirandella to w

docsity.com

jakimś sensie tragikomedie, w których dominuje sfera refleksji, są to utwory

spod znaku humoryzmu.-Komizm do humoryzmu zbliża to, że obydwa

zjawiska opierają się na podobnych założeniach. -Zestawiane są sprzeczne ze

sobą elementy. -Rozdźwięk między naszymi oczekiwaniami a prezentowanym

rozwiązaniem wywołuje śmiech. - Humoryzm nie jest jednak efektem samego

zestawienia dwóch odmiennych pierwiastków. Humorystyczny kontrast

kształtuje się stopniowo: - wyłania się podczas procesu zastępowania pierwszej

reakcji człowieka o charakterze emocjonalnym przez zachowanie o charakterze

refleksyjno-intelektualnym. -Pierwotny elementy zostaje zastąpiony przez swoje

przeciwieństwo. Wobec sztuki Pirandello przyjmuje postawę pokorną.

Zostaje w cieniu swojego utworu, gdyż uważa, że dzieło sztuki kształtuje się

niejako samo: - proces kreacji ma charakter swoistej samo kreacji: po

pierwsze, autor jest tylko posłańcem swojego natchnienia, po drugie,

duchowy wymiar dramaty realizuje się dopiero w psychice jego odbiorcy,

po trzecie, dramat poza sceną jest dramatem martwym.- Traktuje sztukę

jak dynamiczną materię, której potencjał jest na tyle silny, że może ona

rozwinąć się niejako sama-sama nadać sobie określoną formę. (Pirandello

wywiódł to przekonanie z lektur dzieł Goethe`go, Luigi Capuana, Gabriela

Séaillesa). Esej tego ostatniego miał duży wpływ na charakter

L`umorismo.Jednak u Pirandella, w przeciwieństwie do teorii Séaillesa i jego

ucznia Henriego Bergsona, wszystko ulega nie tylko procesowi

przemian. Pirandello uważa, że prawdziwa rzeczywistość jest modelem dla

rzeczywistości kreowanej:„Artysta przypomina więc akuszerkę, która

współuczestniczy, a nawet tylko towarzyszy naturalnemu procesowi przyjścia na

świat wcześniej już uformowanego człowieka. Jednak sztuka bez udziału artysty

pozostaje zaledwie ukrytym potencjałem”(Joanna Zając). Na modelu

scenicznej postaci zauważyć można współistnienie kilku odmiennych form

egzystencji. Mamy więc do czynienia z jednoczesnością. Dla Pirandella

ludzka egzystencja to dezintegracja-nieustanne rozbijanie wyłaniającej się z

chaosu formy, brak możliwości krystalizacji, podczas gdy francuski filozof

postrzega życie jako proces kreacji, podczas którego człowiek się przeobraża,

dojrzewa. Istotny wpływ na kształt L`umorismo oraz na sposób postrzegania

przez Pirandella sztuki miał Benedetto Croce, który na przełomie wieków

kształtował życie intelektualne Włoch. Można zrekonstruować jego sposób

myślenia zaprzeczając intelektualnym rozstrzygnięciom Pirandella. Zmiany

wprowadzone do eseju przed jego ponownym wydaniem (we Florencji w

1920r.) są polemiką z poglądami Crocego. Croce postrzegał wartość sztuki

w „czystych faktach artystycznych”:

1.Dzieło artystyczne miało więc spełniać rolę przede wszystkim „obiektu

estetycznego”, którego największym walorem jest piękno.

2. Dzieło sztuki powinno być zamknięte w przestrzeni wyobrażeń czysto

estetycznych, wiec nie może spełniać funkcji poznawczych, intelektualnych czy

praktycznych-> nie ma mowy o żadnym utylitaryzmie.

docsity.com

3.Dzieło sztuki jest więc przedmiotem do podziwiania.

4.Istnieje na zewnątrz swojego czasu.

5.Jest autoteliczne, powstało samo dla siebie, nie ma innego celu.

Natomiast Pirandello swoją twórczość dramatopisarską sytuuje w

przestrzeni współczesności:Nie oznacza to jednak, ze utożsamia się on z

czasem sobie współczesnym.

1.Relacją między autorem a światem przedstawionym jest kategoria dystansu.

2.Szczególnie ważny jest dystans człowieka do siebie samego o dystans

człowieka do otaczającego go świata.

Tu właśnie następuje punkt styczny teorii humoryzmu z próbą jej

urzeczywistnienia w swoich dramatach. Autor pokazuje sprzeczności w

autentycznym świecie, budując w utworach świat podobnie wewnętrznie

rozbity, osobowość opata na paradoksach, tak jak jego własna osobowość.

Kolejnym pojęciem, które nierozerwalnie łączy się z twórczością Pirandella jest

maska. Jest ona dla pisarza jednym z kluczowych aspektów problemów z

osobowością. Między innymi dlatego opatrzył zbiór swoich sztuk tytułem

Maschere Nude . JAK U GOMBROWICZA:- Człowiek przywdziewa maskę,

jakiej wymagają od niego okoliczności, by żyć, tak jak inni chcą, żeby żył i

musi to zaakceptować.- Każda próba zdarcia maski, swojej albo czyjejś,

odsłonięcia prawdziwego oblicza, które się za nią kryje, kończy się tragedią, bo

nagle okazuje się, że pod ową maską nie posiadamy twarzy.- W obłudnym i

wrogim społeczeństwie nikt nie ma prawa być sobą.

Maska to jeszcze jedna narzucona Forma. Dobrze ilustruje to przykład

zaczerpnięty z utworu Henryk IV: w czasie karnawałowej zabawy, turnieju w

strojach średniowiecznych, młody arystokrata spadł z konia tak nieszczęśliwie,

że wskutek mechanicznego urazu, popadł w obłęd. Przekonuje się, że jest

cesarzem Henrykiem IV. Zrozpaczona rodzina stwarza mu teatralne warunki,

aby mógł szczęśliwie żyć w swoim nowym świecie. Otacza go ludźmi

przebranymi za dworzan, utrzymuje go zatem w obłędnym śnie o czasie, który

się zatrzymał. Gdy po latach przyjaciele i krewni, za radą lekarza, postanawiają

podjąć próbę uleczenia wariata przez wstrząs psychiczny, okazuje się, że on już

dawno wyzdrowiał, ale dobrowolnie, dla wygody pozostał w swojej fikcji,

dedukując, że zwyczajne życie nie ma mu nic do zaoferowania. Nie zmieni

siwych włosów w czarne, nie odda utraconych szans, miłości, utraconych

złudzeń przyjaźni i swobodnego kierowania własnym życiem. Pozostaje tylko

zemsta. Postanawia przebić szpadą swojego rywala, sprawcę wypadku, ale ten

czyn włącza go powtórnie i tym razem bezpowrotnie do grona szaleńców. Z

Formami walczył Pirandello na wszystkie możliwe sposoby. Np. w testamencie

prosił, by mu oszczędzono uroczystości pogrzebowych, nekrologów,

przemówień, trumny i by jego prochy rozrzucono wokół Agrigento. Twierdził,

docsity.com

że:- wszystko, co żyje przez sam fakt, że żyje, ma formę i dlatego właśnie musi

umrzeć. ale- dzieło sztuki właśnie dlatego, że jest formą, żyje

wiecznie. Powstała opozycja życia i formy, a więc życia i sztuki.

Paradoksalność połączenia życia, śmierci, formy i dzieła sztuki, uczynił

główną tezą swoich rozważań. Aktorzy w sztukach, zgodnie zresztą z istotą

swojej profesji, zostają tylko imitatorami życia. Są tymi, którzy próbują

zamknąć prawdę życia jako takiego w niedoskonałą skorupę scenicznej formy.

Tu pojawia się: KONCEPCJA TILGHERA: Zjawisko formy przeciwstawia

się fenomenowi życia.

Forma:Życie:

- to swoista matryca czasu

teraźniejszego,

- podlega nieustannym

przeobrażeniom, co czyni je

bezforemnym,- Życia nie można

zatrzymać w żadnej formie ponieważ

nieustannie tworzy nowe,- Życie to

nieustanny ruch w poszukiwaniu

nowych form krystalizacji.

Cała trudność aktu twórczego polega na nieustannych próbach znalezienia

aktualnej formy dla wciąż zmieniającego swe kształty życia. Istnieją dwa

odmienne rodzaje formy:

Forma życia:Forma dzieła sztuki:

- życia ubywa wraz ze śmiercią jego

kolejnych form- kolejne formy są

nieustanym i neutralnym stanem życia

- wraz z formą dzieło zyskuje

nieśmiertelność- forma dzieła sztuki

przeobraża się na nowo w życie, za

każdym razem, gdy po dzieło sięga

czytelnik lub ogląda je widz.

Forma może być pojmowana jako wyraz niezmiennej w swojej strukturze idei,

albo jako forma rozumiana jako nadawanie pojęciom i zjawiskom

bezpośredniego, konkretnego wyrazu.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.