Wyznaczanie terminu inseminacji u klaczy - Notatki - Biologia, Notatki'z Biologia
hannibal00
hannibal0031 May 2013

Wyznaczanie terminu inseminacji u klaczy - Notatki - Biologia, Notatki'z Biologia

PDF (195.0 KB)
7 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Biologia: notatki z zakresu biologii dotyczące wyznaczania terminu inseminacji u klaczy.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 7
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

Patrycja Orszulak Biologia rok IV. gr.II

Wyznaczanie terminu inseminacji u klaczy.

Sztuczna inseminacja koni nie rozwijała się tak szybko jak w przypadku innych zwierząt gospodarskich. Obecnie jest coraz częściej stosowana. Zabieg ten polega na pobraniu nasienia od ogiera do specjalnej gumowej pochwy. Pobrane nasienie dzieli się na porcje, a następnie unasiennia klacze od razu lub też dzieli na porcje i rozcieńcza. Takie porcje nasienia schładza się lub zamraża, wykorzystując według potrzeb. Zaletami tego rodzaju zapładniania klaczy jest lepsze wykorzystanie cennych ogierów, pozwala na zapłodnienie klaczy, które mają wady budowy narządów rodnych (pochwy i szyjki macicy), których nie można zaźrebić metodą naturalną oraz przede wszystkim zapobiega przenoszeniu chorób płciowych. Konie cechuje najniższa zdolność rozrodcza spośród wszystkich zwierząt domowych. Według statystyk prowadzonych w państwowych stadninach, około 5% klaczy nie było krytych z powodu braku rui, 23% jałowiło, tzn. mimo krycia nie zachodziło w ciążę, 10% roniło. W skali roku to dużo. Straty dopełniają padnięcia źrebiąt w okresie okołoporodowym. Fizjologia klaczy: Są one sezonowo poliestralne. To znaczy, że ruja - estrus, występuje wielokrotnie ale sezonowo. Na płodność klaczy, obok cech osobniczych duży wpływ wywierają czynniki zewnętrzne oraz rytmy biologiczne. Organizm klaczy podlega bowiem cyklicznym wahaniom hormonalnym, związanym ze zmianami pór roku. Czas pojawienia się rui u klaczy w ciągu roku może być różny, jednak szczytowe nasilenie aktywności rozrodczej koni przypada na okres wydłużania się dnia świetlnego, a obniżenie ma miejsce w zimie, kiedy to u klaczy występuje okres tzw. wyciszenia zimowego (anestrus zimowe). Im bliżej wiosny, tym częściej pojawiają się objawy rui i klacze zaczynają wykazywać cykl, który w tym czasie może być jeszcze nieregularny, a ruja nie zawsze kończy się owulację. Natomiast w maju i czerwcu już około 80-90% klaczy powinno przejawiać wyraźne objawy rujowe, które prawie zawsze kończą się owulacją. Sprzyjającym czynnikiem w tym czasie dla klaczy jest ich wyjście na pastwisko, zmiana żywienia z suchej paszy na świeżą zieloną trawę, a także ruch poprawiający przemianę materii. Jesienią organizm klaczy wchodzi ponownie w okres przejściowej obniżonej aktywności rozrodczej (Rys. 1).

Rys. 1. Sezonowe wahania aktywności rozrodczej klaczy.

2

Światło jest najsilniejszym bodźcem. Padając na siatkówkę oka pobudza ją do wysyłania bodźców nerwowych drogą nerwu wzrokowego a dalej poprzez pień mózgu do szyszynki i podwzgórza. Szyszynka przestaje produkować melatoninę, a podwzgórze produkuje czynnik uwalniający GnRh, który działa na przysadkę stymulując ją do produkcji hormonów gonadotropowych, czyli działających na gonady - w przypadku płci żeńskiej - jajniki. Między sezonem rozrodczym a zimowym brakiem rui występują dwa okresy przej- ściowe: wiosenny i jesienny. Wiosenny okres przejściowy trwa około 8 tygodni. Ruje trwają długo i są nieregu- larne. Małe pęcherzyki jajnikowe rosną tylko do pewnej wielkości, następnie pękają i są zastępowane nowymi. Do owulacji najczęściej nie dochodzi. Od maja cykle stają się regularne, ruje są krótsze - 5 - 6 dni, zakończone owulacją. Jesienny okres przejściowy, to czas zmniejszonej aktywności jajników między sierpniem a październikiem. Cykl rujowy trwa u klaczy średnio 21 dni i składa się z dwóch faz: rui (estrus), trwającej średnio 6-7 dni i okresu międzyrujowego (diestrus), trwającego średnio 15 dni. Owulacja występuje 1 - 2 dni przed końcem rui. Zdarzają się klacze, które wykazują ruje przedłużone trwające około 2 tygodni (Rys. 2).

Rys. 2. Przebieg cyklu rujowego klaczy. Uwolniony z podwzgórza czynnik GnRh reguluje syntezę i uwalnianie z przysadki hormonów gonadotropowych FSH i LH. FSH pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych, które stają się gruczołem dokrewnym wydzielającym estradiol - hormon odpowiedzialny za zewnętrzne objawy rui, a także zmiany w błonie śluzowej macicy, szyjki macicznej i pochwy. LH powoduje owulację, czyli pęknięcie dojrzałego pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie komórki jajowej. W miejscu pękniętego pęcherzyka powstaje ciałko żółte, które także staje się gruczołem dokrewnym. Produkuje progesteron odpowiedzialny za przygotowanie macicy do przyjęcia zarodka i rozwoju ciąży. Powoduje też zmianę w zachowaniu klaczy, estrogeny nie działają, klacz "odbija". Jeśli do zapłodnienia nie doszło lub jeśli zarodek migrując w macicy dał niedostateczny sygnał o swej obecności (stany zapalne, płyn w macicy, cysty w błonie śluzowej etc. mogą ten sygnał utrudniać), to w błonie śluzowej macicy (endometrium) nasila się produkcja i uwalnianie hormonu prostaglandyny PGF 2α, która powoduje luteolizę, czyli zniszczenie ciałka żółtego. Tym samym przestaje się produkować progesteron, który hamował wydzielanie gonadotropin przysadkowych. Przysadka uwalnia FSH i LH, klacz wchodzi w na- stępny cykl. W określeniu najlepszego terminu inseminacji obserwacja klaczy i jej zachowanie podczas próby z ogierem ma znaczenie pierwszorzędne:

3

R0 - brak rui – klacz obojętna lub agresywna, odbija R1 - brak rui – klacz obojętna lub ma miejsce niezdecydowana obrona, przy badaniu per vaginam widoczna niewielka ilość gęstego śluzu, kanał szyjki macicy zamknięty, szyjka skrócona R2 - ruja – klacz niespokojna, błyska sromem, często oddaje mocz, szuka kontaktu z innymi końmi. Objawy podniecenia przy dotknięciu boków, błona śluzowa zaczerwieniona, szyjka traci kształt stożka, otwiera się. Przy ogierze spokojna przy szczypaniu. R3 – klacz na widok ogiera rży w charakterystyczny sposób, wyrywa się do niego, błona śluzowa pochwy bez fałdów, szyjka zwiotczała, otwarta na 4 palce, bardzo dużo śluzu, szyjka w postaci rozetki. Jeśli brak jest ogiera pozostaje obserwacja klaczy. Często jednak konieczne jest badanie kliniczne, gdzie fazę rui określa się na podstawie stopnia rozwarcia szyjki macicy (omacywanie przez pochwę lub wziernikowanie), wielkości, tkliwości i konsystencji szyjki macicy, macicy i jajników (omacywanie przez prostnicę). Tą drogą można także wprowadzić głowicę USG i zbadać dokładnie wielkość dojrzewającego pęcherzyka(w okresie bezrujowym jajniki są zwykle małe i twarde, o charakterystycznym nerkowatym kształcie i gładkiej powierzchni. W okresie aktywności płciowej jajniki są zwykle większe, o nieregularnym kształcie, zwykle można na nich wymacać pęcherzyki o średnicy 1-2cm, czasem do 3cm. Większość z nich zanika, natomiast jeśli pęcherzyk osiągnie wielkość 3,5cm to jest duże prawdopodobieństwo, że będzie się dalej rozwijał. Gdy urośnie do wielkości około 4cm to przyjmuje się, że jest prawdopodobieństwo bliskiej owulacji. Ponieważ ocena wielkości w badaniu palpacyjnym nie jest precyzyjna większe znaczenie ma ocena napięcia ścian pęcherzyka i fluktuacji płynu pęcherzykowego. W miarę dojrzewania pęcherzyka wyczuwa się coraz bardziej fluktuację płynu, ściany pęcherzyka stają się coraz bardziej napięte i cieńsze. Niekiedy na około 24 godziny przed owulacją spada napięcie ścian pęcherzyka, a w obrazie USG zmienia się kształt na wydłużony lub gruszkowaty.

Rys. 3. Jajniki klaczy. Lewy w fazie spoczynkowej Prawy z rozwiniętym pęcherzykiem. Metody pomocnicze wykrywania rui: • Poziom progesteronu: w rui niski - poniżej 1 ng/ml. • Test arboryzacji - charakterystyczny obraz wysuszonego rozmazu śluzu

pochwowego.

4

• Testy cytologiczne( trudne i mało praktyczne) . • Badanie oporności śluzu pochwowego.

Rys. 4. Badanie palpacyjne klaczy.

Po stwierdzeniu zbliżającej się owulacji dalsze działania dotyczą: • monitorowania dynamiki wzrostu pęcherzyków co 24 godziny, aż do obecności

jednego lub więcej pęcherzyków o średnicy 35-40mm; • indukcji owulacji przez dodanie dożylnio 2000 jm HCG jako induktora, • monitorowaniu dynamiki wzrostu pęcherzyków i indukcji owulacji 12 godzin

po dodaniu HCG (gdy wielkość pęcherzyków osiągnęła już 40mm średnicy), a następnie co 4-8 godziny do momentu owulacji; Owulację rozpoznaje się po pęknięciu ściany pęcherzyka i gwałtownym spadku napięcia jego ścian, ewentualnie po wgłębieniu w miejscu, gdzie był pęcherzyk. Korzystanie z tego systemu zapewnia to, że czas między owulacją, a inseminacją nie przekroczy 6 godzin. Dokładne określenie terminu owulacji jest sprawą kluczową, gdyż optymalne terminy (Rys. 7) krycia lub unasieniania dla klaczy wynoszą: • 1,5 dnia przed owulacją do 6 godzin po owulacji (inseminacja nasieniem

świeżym lub krycie naturalne), • 12 godzin przed owulacją do 6 godzin po owulacji - w wypadku użycia

nasienia mrożonego.

Rys. 6. Pęcherzyk Graffa, obraz z ultrasonografu.

Rys. 5. Badanie ultrasonografem.

5

Rys. 7. Optymalny czas unasieniania klaczy nasieniem świeżym i mrożonym.

Rys. 8. Inseminacja klaczy. Naturalnie zdarzają się przypadki zaźrebienia klaczy, gdy krycie lub inseminacje nasieniem świeżym zostały przeprowadzone tylko jeden raz np. 4-5 dni przed owulacją. Przypadki takie mogą mieć miejsce, gdy nasienie ogierów wykazuje wysoką płodność i zostało użyte u zdrowych klaczy. Częstotliwość monitorowania wzrostu pęcherzyków oraz określenie odpowiedniego terminu inseminacji mogą być modyfikowane przez ilość dostępnych dawek nasienia. Stosuje się także synchronizację rui. Znajduje ona zastosowanie u klaczy będących w okresie aktywności płciowej. Wyróżnia się dwie metody: • skracanie fazy lutealnej (przez podawanie prostaglandyny). • czasowe blokowanie wydzielania gonadotropin (przy użyciu progesteronu).

Pierwsza metoda oparta jest na zasadzie, że prostaglandyna prowadzi do lizy ciałka żółtego od 4-5 dnia po owulacji. Jeśli data owulacji jest znana termin podania prostaglandyny łatwo jest wyliczyć, jeśli zaś termin owulacji nie jest znany stosuje się dwukrotne podanie prostaglandyny w odstępie 14-18 dni. 90% klaczy wchodzi w ruję w ciągu 6 dni po drugiej iniekcji prostaglandyny. Aby przyspieszyć owulację, która może wystąpić od 2 do 12 dni po podaniu prostaglandyny ze względu na różny stopień dojrzałości pęcherzyków, stosuje się iniekcję gonadotropiny łożyskowej (hCG) w pierwszym lub drugim dniu rui występującej po podaniu prostaglandyny. Przy kilkukrotnych badaniach tej samej klaczy w jednej rui, czas owulacji można określić precyzyjnie. Ma to ogromne znaczenie przy inseminacji. Plemniki z nasienia mrożonego po rozmrożeniu przeżywają około 6 godzin, a 4 godzin potrzebują na dotarcie do jajowodu. Pamiętając jak długo żyje jajo po owulacji, widzimy jak ważne jest dokładne badanie klaczy przed owulacją. Lepsze parametry prze- żywalności ma nasienie świeże, rozrzedzone i schłodzone ale i tu dokładne oznaczenie terminu inseminacji jest bardzo ważne. Największy odsetek wczesnej obumieralności zarodków pochodzi z krycia w pierwszej rui po wyźrebieniu, co wiąże

6

się ze zbyt krótkim okresem czasu między kolejnymi ciążami, czasu potrzebnego macicy na obkurczenie się i oczyszczenie (inwolucja macicy).

7

Spis literatury:

1. Anatomia i fizjologia układu rozrodczego klaczy, Hodowla i chów koni. 2. Prof. zw. dr hab. Kosiniak-Kamysz K., Prof. dr hab. Wierzbowski S.,2004,

Rozród koni, Wydawnictwo Drukrol s. c. 3. Majewski G.( lekarz weterynarii, specjalista chorób koni), 2003, Fizjologia

klaczy- ruja i ciąża- cz. I , Hodowca i jeździec. 4. Tischner M., 2005,Biotechnologia w rozrodzie koni, Życie weterynaryjne. 5. Tischner M., 2002, Przygotowanie klaczy do sezonu reprodukcyjnego,

VI Walny Zjazd PZHKA(wykład).

Strony internetowe:

1. www.draminski.pl 26.11.08r. 2. www.poolhousevets.co.uk/equine_pregnancy.html 20.11.08r. 3. www.premierbreedingservices.com 20.11.08r. 4. www.selectbreeders.info 20.11.08r. 5. www.wisconsinequineclinic.com/as.htm 26.11.08r.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome