Ethos rycerski i jego odmiany - Notatki - Antropologia kulturowa., Notatki'z Antropologia kulturowa. University of Warsaw
Polanski_R
Polanski_R4 March 2013

Ethos rycerski i jego odmiany - Notatki - Antropologia kulturowa., Notatki'z Antropologia kulturowa. University of Warsaw

PDF (496.4 KB)
9 strona
1Liczba pobrań
512Liczba odwiedzin
Opis
Notatki odnoszące się do zagadnień takich jak wzór, model, ideał, naśladownictwo itp.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Maria Ossowska, „Ethos rycerski i jego odmiany”,

Maria Ossowska, „Ethos rycerski i jego odmiany”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000

Ethos Etyka

- Styl życia pewnej społeczności; - Ogólna orientacja jakiejś kultury; - Przyjęta przez społeczeństwo hierarchia

wartości;

- Termin stosuje się do grup; - Pojęcie podstawowe dla socjologii kultury; - Gdy chcemy zbadać czy członkowie grupy

wolą próżnować – zajmujemy się ethosem.

- Nazwa dyscypliny teoretycznej, które ustala co się robić powinno, a co nie powinno;

- Zajmujemy się etyką, gdy zastanawiamy się czy szacunek dla człowieka pozwala

lekarzowi na stosowanie środków

wpływających na zmianę charakteru pacjenta.

Rozdział 1 „Pojęcie wzoru i pojęcie naśladowania”

Wzór Model

- Implikuje wartościowanie; - Jest wyrazem regularności ludzkiego

zachowania, stanowi powtarzalną strukturę

tego zachowania (Kłoskowska);

- Coś co staramy się osiągnąć.

- Aksjologicznie neutralny; - „słowne, obrazowe lub jakiekolwiek

przedstawienie ludzkiego zachowania

(instytucji, osobowości) mogące służyć za

przykład i przedmiot odniesienia ocen i

skonstruowane dla praktycznych celów

społecznych” (Kłoskowska)

IDEAŁ – implikuje doskonałość i nierealność; coś nieosiągalnego.

Tadeusz Kotarbiński – 4 interpretacje doskonałości:

1) nieskazitelność – bezbłędność; 2) dorównanie – umiar, który sprawia, że czyny nasze w danej dziedzinie jak najlepiej odpowiadają

potrzebie;

3) skończoność – wykonanie do końca bez niedociągnięć, zupełnie; 4) miara najwyższa – kontroluje dorównanie by nie pozwalano sobie na nadmierną wybujałość.

Spinoza – ludzie doskonali to Ci, którzy jak najbardziej zbliżyli się do wzoru natury ludzkiej, który stawiamy

przed sobą; doskonałość i niedoskonałość to pojęcia, które zwykliśmy zmyślać przy porównaniu między sobą

jednostek jednego rodzaju. Doskonałość powinna zachęcać do naśladownictwa.

WZÓR OSOBOWY - konkretny człowiek, który jest przedmiotem aspiracji dla jednostki (grupy), implikuje

hierarchię wartości. Nie można przeniknąć jakiejś kultury bez wiedzy o tym, jakie wzory leżą u podstaw jej

zabiegów wychowawczych.

Wg Ossowskiej mamy lukę w terminologii, bo nie ma pojęcia „antywzoru”, a w rozwoju jednostki (grup)

przeciwstawieni się czemuś odgrywało większą rolę niż „stawianie za wzór”.

Antywzory współpracują często z wzorami, naśladujemy bowiem jednych by odróżnić się od drugich.

STEREOTYP - „obraz człowieka należącego do pewnej grupy, ukuty z cech poczytywanych za

charakterystycznych dla danej grupy”

- oszczędza nam wysiłek myślenia, porządkuje świat; - nie nadąża za przemianami społecznymi przez co fałszuje rzeczywistość.

Wzór propagowany Wzór akceptowany

Łatwiej wyłowić przez prasę, radio, kodeksy karne,

życiorysy mężów stanu.

Przykład: robotnik – pracowity i zadowolony z losu,

Próbujemy wychwycić przez ankiety, obserwację

uczestniczącą.

Wzór realizowany Wzór akceptowany tylko

werbalnie

docsity.com

NAŚLADOWNICTWO – tendencja do upodabniania się, kierowania uświadomionym lub nie

uświadomionym przekonaniem o jakiejś dodatniej wartości osoby naśladowanej.

Naśladownictwo nie jest instynktem, gdyż zachowania instynktowne wywołuje określony impuls, który

prowadzi do określonego uczucia. W przypadku naśladownictwa nie mamy do czynienia z określonym i idącym

za nim uczuciem.

Naśladownictwo kierowane jest wartościowaniem. Naśladownictwu sprzyjają:

- szacunek – „Przekonamy się, że wszyscy ludzie których naśladujemy, są przedmiotem naszego szacunku i że wszyscy ludzie, których szanujemy, są przedmiotem naszego naśladownictwa czy

tendencji naśladowczych.” Gabriel Tarde;

- „sprawność” – naśladujemy kogoś dlatego, że chcemy uzyskać pewien efekt, w uzyskaniu którego osoba ta okazała się sprawna;

- atrakcyjność – naśladujemy osoby, które są dla nas w pewien sposób atrakcyjne, posiadają prestiż, władzę, kompetencje, inteligencję, lubimy je, zazdrościmy, podziwiamy;

- nagroda – gdy zachowania naśladowcze są nagradzane, obserwujemy tendencję do dalszego naśladowania (przykład: wychowanie); Miller i Dollard przeprowadzili badanie na dzieciach, które

pokazało, że naśladownictwa można się nauczyć i oduczyć. W wyniku tego badania wyodrębnili 4

grupy osób naśladowanych: starsi byli naśladowani przez młodszych, wyżsi w pozycji socjalnej przez

niższych, przerastających inteligencją przez mniej inteligentnych, sprawniejsi technicznie przez mniej

inteligentnych, sprawniejsi technicznie przez mniej sprawnych;

- bliskość – dystans społeczny między osobą naśladowaną a naśladującą nie może być zbyt wielki.

Obecnie naśladownictwo często jest zastępowane terminem identyfikacja. Dziewczynka, która przewija

bobaska, identyfikuje się z matką. Ale nie powiemy, że dziecko uczy się mówić przez identyfikację.

Rola społeczna naśladownictwa jest olbrzymia. Jest ono zarówno czynnikiem zmiany i postępu, jak i

czynnik zachowawczy, czynnik zarówno cementujący społeczeństwo, jak i czynnik dezintegracji.

Ze względu na ludzką tendencję do naśladowania tych, którzy objawiają jakąś wyższość, a zwłaszcza

wyższość w hierarchii społecznej, pewna grupa ludzi odgrywa szczególną rolę w procesie szerzenia się pewnych

wzorów i zmian. „Główną rolą arystokracji (…) jest jej charakter inicjujący”. Brakiem stratyfikacji społecznej

tłumaczono zacofanie różnych krajów. W Rosji carskiej naśladowaniu arystokracji stawał na przeszkodzie brak

klasy średniej, co łączył się z nadmiernym dystansem „dołów” w stosunku do „góry”, kultura „góry” bowiem,

przez brak ogniwa pośredniczącego, nie spływa na „doły”.

Trzy twierdzenia McDouglla:

1) Naśladownictwo uprawiane jest przez „doły” społeczne w stosunku do „góry”. 2) Nie zachodzi ono tam, gdzie dystans jest zbyt wielki. 3) Klasy uprzywilejowane łatwo chwytają nowości, skoro mają być czynnikiem zmiany. (ale z drugiej

strony obowiązuje opinia, że arystokracja bywa zwykle zachowawcza).

Rozdział 2 „Ethos rycerski w Grecji starożytnej”

Ideał powstał na podstawie opisu cech bohaterów „Iliady” i „Odysei” Homera.

Wychowanie jest przekazywaniem kultury = urabianiem całej osobowości człowieka według określonego

wzoru. Ten wzór jest kreowany przez szlachtę.

Główne cechy wzorca Homerowego:

 Pochodzenie (przodkowie, szlachectwo we krwi);

 Szlachetność – nabywana jedynie dzięki pochodzeniu;

 Uroda – harmonijne ciała (mężczyzna – rosły, potężne bary);

 Dobra sprawność fizyczna;

 Piękna mowa i ogłada towarzyska (dyskrecja);

 Odwaga (tchórzostwo – największa obelga)

 Dbałość o cześć, pragnienie sławy i wyróżnienia („Cały porządek społeczny szlachty Homerowej opiera się na wzajemnym okazywaniu sobie czci”);

 Wrażliwość na ośmieszenie (samoponiżanie – największa ofiara jaką można sobie wyobrazić);

 Szczodrość (obdarzanie gości darami);

docsity.com

 Praca fizyczna hańbi, jedyne zajęcia, które przystoją: sprawowanie rządów, ceremonii religijnych, wojowanie i sport oraz administrowanie własnością rolna;

 Wyprawy łupieskie nie są potępiane – sposób na wzbogacenie się;

 Kult współzawodnictwa (u kobiet współpracy);

 Pojedynek – niezwykle ważny, odbywa się wg ściśle ustalonych reguł albo wychwalanie zasług przeciwnika (podniesienie swoich zasług na wypadek zwycięstwa) albo obrzucanie go obelgami

(zastraszenie), otwarta walka jest dużo bardziej ceniona;

 Brak motywacji: za ojczyznę, wojna jest kierowana prywatną potrzebą zemsty;

 Reguły walki: oszczędź tego, kto się korzy i prosi o litość, szanuj posła, przestrzegaj rozejmu, zezwalaj na pogrzeb poległych i powstrzymaj się od przechwałek nad trupem;

 Życie gdy nie ma wojny: „Zawsze jest u nas biesiada i luba kitara, są pląsy i świeże szaty do zmiany i ciepłe kąpiele i łożnice”;

 Próżnowanie stanowi o pozycji pana, „konsumpcja na pokaz”, nie obejmuje ona kobiet, one pracują, przędą, kierują sztabem służby;

 Życie rodzinne – musi być harmonia, mąż i żona powinni być jednej myśli; ale mężczyznom przystoi mieć wiele kochanek, kobiety natomiast obowiązuje czystość przed ślubem i wierność po ślubie;

 Rodziny mają nieliczne potomstwo legalne;

 Starość respektowana, wiąże się z autorytetem;

 Cel walki: żądza pomsty, łupu, prestiż;

 Ścisła ingerencja bogów, niektórzy cieszą się łaską (otrzymują waleczność), a innych nie (pozbawiają odwagi);

 Możni mogą najwięcej poświęcać zabiegom wychowawczym, dlatego że młodzież z tej sfery nie musi być wcześnie wciągana w troski gospodarcze i konieczność zarabiania na życie;

 Wychowanie za pomocą pochwały i zawstydzenia;

 Człowiek mierzy swoją cnotę uznaniem jakim się cieszy, głos indywidualnego sumienia nie istnieje;

 Pochwała pederastii – doskonała miłość do chłopca;

 Męska cywilizacja, ekskluzywna;

 Wielkoduszność – ktoś kto nie skorzystał ze swojej przewagi nad kimś, puścił wolno wroga;

 Ideał człowieka „słusznie dumnego” (Arystoteles): szczodry, prawdomówny, otwarty, otwarcie kocha otwarcie nienawidzi, nie chwali, nie gani, nie skarży się ani nie prosi, dzielnie stawia czoła

niebezpieczeństwom, pochodzi ze szlachetnego rodu.

Inny jest obraz u Hezjoda:

 Cnota nie jest związana z pochodzeniem;

 Cnotę zdobywa się osobistym wysiłkiem;

 Uroda nie jest istotna;

 Ład, oszczędność, samowystarczalność;

 Praca gospodarcza

 Dbanie o dobre relacje z sąsiadem;

 Ideał żony: rządna i pracowita;

 „hańbą jest żyć w bezczynności”;

dyrektywy mieszczańskie (nie jak u Homera szlacheckie)

Ezop:

 zdrowy, chłopski rozum,

 poddawanie się bywa korzystniejsze niż opieranie;

 ze słabszym nie należy sobie psuć stosunków, bo nigdy nie wiadomo kiedy ten może się przydać;

 stan skromny zasługuję na pochwałę;

 lepiej skromnie, ale bezpiecznie;

 w przyjaźni ceniona jest przede wszystkim pomoc;

 trzymajmy się z tymi, z którymi wiążą nas nasze interesy;

 ostrożność, nieufność,

 praca – skarb;

 nie dba o urodę, ozdoby zewnętrzne;

wzór człowieka zajmującego pozycję między możnymi a najbiedniejszymi.

docsity.com

Rozdział 3 „Wojownik spartański”

Państwo spartańskie miało charakter wybitnie arystokratyczny.

Układ społeczny:

- heloci – ludność podbita, uprawiali ziemię podzieloną między Spartan, pozbawieni wszelkich praw, narażeni na bezkarne indywidualne zabójstwa i pogromy;

- pejorkowie – pozbawieni praw politycznych, trudnili się handlem i rzemiosłem. - Spartanie - jedyni pełnoprawni mieszkańcy.

„Spartanie to była armia utrzymywana przez chłopów”

Spartanie nieustannie mieli przy sobie broń, nawet podczas snu.

 liczni wrogowie

 obawa prze buntem helotów

 wyolbrzymiali zagrożenie, aby usprawiedliwić swój despotyzm.

Wzór Spartanina:

 posłuszeństwo władzy, byli tresowani już od małego, raziło to Arystotelesa, który mówił „Lakończycy przez nadmierne trudy zmieniają młodych ludzi w zwierzęta”, mały chłopiec po ukończeniu siódmego

roku życia był oddawany na wychowanie do grup podporządkowanych wodzowi;

 mieli nie troszczyć się o wygląd, ubranie (jedno na każdą porę),

 całkowita ingerencja władzy w prywatne życie obywateli „nikt nie może nigdy pozostać bez kierownictwa”;

 tresowani w przekonaniu, że ich prawa są sprawiedliwe, nie można było dyskutować, są dobre i należy im podlegać bez sprzeciwu;

 dbałość o sprawność fizyczną – miały się do niej przyczynić dobrze dobrane związki małżeńskie i pozamałżeńskie;

 wyrabianie zręczności i krzepy;

 spryt – rozwijany przez kradzież, którą karano tylko gdy złapano kogoś na gorącym uczynku, za to, że dał się złapać, a nie za to, że kradł;

 kobiety również brały udział w zawodach sportowych;

 wychowanie w zamiłowaniu do sztuki nie było potrzebne, jedynie pieśni chóralne cieszyły się uznaniem;

 dyscyplina, wytrzymałość na ból, lekceważenie śmierci;

 szybkość i niepodważalność decyzji;

 skromność;

 brak dbałości o bogactwa (nie wolno było posiadać złota);

 surowy, poważny, milczący, cichy;

 dąży do zachowania obowiązującego ustroju i nienaruszania tabu;

 nie byli indywidualistami (Ossowska długo opisuje pojęcie indywidualizmu *);

 rodzina w zasadzie nie ma dużego znaczenia: istnieje przyzwolenie społeczne na związki poza małżeńskie (funkcja prokreacyjna), obywatelom nie wolno się bogacić (funkcja ekonomiczna),

wychowanie w wypadku chłopców odbywa się poza rodziną (funkcja wychowawcza) – rozbicie

rodziny;

Sparta nie funkcjonowała tak jakie było założenie - ukradkiem omijano prawo, nie wolno było posiadać złota

(robiono nawet przeszukania), ale niektórzy lokowali pieniądze za granicą; dożywotnio sprawowana władza

zmniejszała odpowiedzialność, bezkarnie dopuszczano się nadużyć.

* INDYWIDUALIZM – przeciwstawia się stadności;

- zaprzecza konformizmowi obyczajowemu; - właściwy dla danej osoby sposób zachowywania się; - pogląd przeciwstawiający się podporządkowaniu interesów jednostki interesom grupy; - pogląd popierający swobodną ekspansję jednostki (państwo jest dla człowieka, a nie człowiek dla

państwa)

docsity.com

Rozdział 4 „Germanowie”

Cechy charakterystyczne:

 surowość obyczajów;

 tężyzna fizyczna;

 honor, należy o niego dbać i bronić w walce;

 rola zemsty – krewni znieważonego człowieka powinni pomścić jego zhańbienie;

 pogarda dla pracy, bogacić się można jedynie nie przez zdobywanie łupów;

 próżnowanie, biesiadowanie, „pijatyka” w czasie pokoju;

 żony zdobywa się przez składanie podarków, niewierność jej karze się surowo przez wyrzucenie z domu, obcięcie włosów, chłostę;

 liczby dzieci nie wolno ograniczać, ani zabijać;

 współzawodnictwo;

 gościnność – gość może wejść do każdego domu i zasiąść przy każdym stole;

 wojownicy – stanowią rządzącą elitę (świadczy o tym: pogarda dla innych zajęć poza rzemiosłem wojennym, prestiż uwarunkowany liczbą ludzi zależnych, hojność, elementy współzawodnictwa);

/Niektórzy dopatrują się analogii między Spartą, Germanami i esesmanami./

Rozdział 5 „Rycerz w średniowieczu”

Autorka opiera się przede wszystkim na „romance courtois” – powieści dworskie i „chansons de gestes” –

opowieści o sławnych bojach toczonych przez rycerzy u boku Karola Wielkiego.

Cechy charakterystyczne:

 rycerz powinien być dobrze urodzony, ale można był zostać rycerzem za wybitne zasługi na polu walki;

 rycerz miał promieniować urodą i wdziękiem;

 strój ozdobiony złotem i drogimi kamieniami;

 wygląd godny;

 siła (zbroja ważyła 60 – 80 kg) /Znaczenie siły fizycznej będzie umniejszał rozwój techniki/;

 powinien być „nieustannie zaprzątnięty” swoją sławą;

 duma;

 odwaga, posądzenie o tchórzostwo to największa hańba (Roland wystawiający na rzęź swoich ludzi, ale wezwanie pomocy jest hańbiące);

 wierność i lojalność (choć jest przyzwolenie społeczne na zdrady małżeńskie – Tristan i Izolda)

 solidarność elity (z wrogami również!) – rycerz szanuje drugiego rycerza, pojedynek jest godny rycerzy, uciekanie się do sprytu umniejsza godność, gdy jeden z przeciwników spadnie z konia, drugi

też powinien zejść ze swojego;

 szacunek dla starości – gdy młody rycerz pozna pod zbroją starszego człowieka zaprzestaje walki;;

 hojność – nierozłączny atrybut szlacheckiego pochodzenia, mniejszym złem ruina niż ogłoszenie skąpcem;

 rycerz musi być bezwzględnie wierny zobowiązaniom podjętym w stosunku do równych sobie;

 popularne było składanie ślubów, niektórych nawet wbrew regułom rozsądku, np. gr. rycerzy ślubowała nie uciekać nigdy z pola walki, 90 rycerzy przypłacił ten ślub życiem;

 rodzina nuklearna spojona raczej luźno, rycerz był ciągle poza domem w poszukiwaniu sławy, żona umiała sobie ten czas osłodzić, synowie kształcili się na obcych dworach;

 ród był bardzo solidarny jeżeli chodzi o zemstę;

 rycerz był zobowiązany posłuszeństwo swojemu panu i osobie, która go pasowała na rycerza;

 zobowiązany był również opiekować się sierotami i wdowami;

 o chwale rycerza decydowało to jak walczył, walka mogła się kończyć klęską i śmiercią, śmierć na polu walki „to w zasadzie było świetne” zakończenie jego biografii;

 Obowiązywały zasady walki fair play: szacunek dla przeciwnika, dam, postawa zabawowa, humanitaryzm;

 koń (niezwykle istotny!, czytając nasuwało mi się skojarzenie ze stosunkiem niektórych mężczyzn do samochodu…), świadomie brał udział w walce, jest bezgranicznie wierny swojemu panu.

 Miecz… rycerz w stosunku do niego używał zaimka „she”…;

 OBOWIĄZKIEM RYCERZA BYŁO BYĆ ZAKOCHANYM!!! (uchybieniem naturze był rycerz nie patrzący na kobiety);

docsity.com

 Adorowanie oczywiście było skierowane tylko do dam;

 Wbrew potocznej opinii wzdychanie na odległość było raczej wyjątkowe, miłość była w pełni skonsumowana… zwykle z cudzą żoną;

 Miłość między kochankami powinna być obustronnie wierna, przezwyciężająca trudności i długie rozstania;

 Miłość do swej damy miała stanowić czynnik uszlachetniający;

 Niewierność mężczyzn nie umniejszała ich doskonałości, natomiast kobiety są karane nawet przez palenie na stosie (w Lewoczy – miasteczku na Słowacji mającym swoje korzenie w średniowieczu,

widziałam na rynku klatkę „dla niewiernych, występnych kobiet”, na próżno szukałam w przewodniku

gdzie jest klatka dla występnych mężczyzn);

 Galanteria galanterią, ale w średniowieczu na porządku dziennym było bicie żon z łamaniem nosów włącznie, trochę ta cała adoracja przypomina zabawę dla mężczyzn, niemniej uważa się, że podnosiła

ona pozycję kobiet… „kopniakiem wzwyż”:/;

 Miłości nie powinno być w małżeństwie, miłość powinna być połączona z zazdrością, lękiem czy uda się utrzymać przy sobie ukochaną osobę, miłość musi być sekretna i uściski powinny być wymieniane

ukradkiem;

 Chrześcijaństwo powierzchowne (duma zamiast pokory, mściwość zamiast przebaczenia);

 Ideał nie był intelektualny, przeważał ideał emocjonalny;

 Smok – gdy już rycerz nie miał z kim walczyć, pojawiał się smok jako symbol wszelkiego zła;

 Analogia z ethosem rycerzy Homerowych: wojowanie i czerpanie zysków z ziemi, ubieganie się o pierwszeństwo i chwałę, rola odwagi, obrona swojego honoru;

 Społeczeństwo złożone z „góry” i „dołów”;

 „Honor i wstyd zaprzątają ciągle ludzi w grupach małych, ekskluzywnych, w których stosunki osobiste, w przeciwieństwie do anonimowych, są szczególnie doniosłe, i w których osobowość działającego jest

równie ważna, jak jego stanowisko”;

 silna presja opinii publicznej;

Stosunek chłopów do rycerstwa: „Trud moich rąk żywi rozwiązłych i próżniaczych, a oni prześladują mnie

głodem i mieczem. Żyją ze mnie a ja umieram dla nich. Winniby bronić mnie przed wrogami, a tymczasem,

niestety, nie pozwalają mi chleba spożywać bezpiecznie”.

Współzawodnictwo a rywalizacja

Współzawodnictwo – akcent pada na cel, stosunek do innych współzawodniczących jest sprawą drugorzędną.

Rywalizacja – pokonanie innych jest sprawą podstawową, podczas gdy osiągnięcie tego o co się rywalizuje jest

mniej ważne. Autorka nie dopisuje która z postaw bardziej oddaje kulturę rycerstwa w średniowieczu, ale pisze,

że kultura rycerska była indywidualistyczna – przedkładane są własne sprawy prestiżowe nad interes ogólny

(Roland nie wezwał pomocy, bo nie chciał żeby uznano go za tchórza).

Margaret Mead uzależnia rywalizację i współzawodnictwo od poczucia bezpieczeństwa. Aby ludzie mogli ze

sobą rywalizować muszą mieć zaspokojoną elementarną potrzebę bezpieczeństwa. Ossowska pisze, że w etosie

rycerskim to się nie sprawdza, tutaj ludzie świadomie narażają się na utratę życia w celu ochrony honoru.

Rozdział 6 „Rycerz w roli dworzanina”

Odrodzenie – rozkwit dworskiej kultury towarzysko-zabawowej, typ egzystencji – nieustająca zabawa –

wymagało to nowego wzoru osobowego – pojawiło się wiele podręczników dworskiej ogłady (np.

Castiglionego).

Cechy:

 wysoki wzrost nie jest pożądany bo wiąże się z ociężałym umysłem;

 pochodzenie nie jest już takie istotne;

 zdemilitaryzowany;

 turnieje;

 pojedynki;

 wdzięk, nonszalancja;

 wiedza humanistyczna (czytanie poetów, historyków, mówców, pisanie prozą i wierszy, granie ne różnych instrumentach…);

 znajomość łaciny, greki;

 honor;

 zalety należy dobrze sprzedać;

docsity.com

 KOBIETA: powinna mieć wiedzę humanistyczną, winna malować, tańczyć i grać ociągając się wstydliwie na wypadek propozycji popisu, powinna z taktem prowadzić rozmowę, a nawet umieć

wysłuchiwać rzeczy nieco swawolnych, może ofiarować uczucie tylko komuś za kogo może wyjść za

mąż;

 Mężczyźni muszą mieć zawsze na względzie obronę czci kobiet;

 Wystrzeganie się pracy;

 Uciekanie od zawodowości, nie powinno się być zanadto biegłym w jakiejś sztuce;

 Próżniacza egzystencja;

 „Dla zapewnienia dworowi należytej pompy wyciskano ostatnie grosze z gmin”;

 galant homme – człowiek światowy, człowiek ogładzony, bywający na dworze, znający obyczaje;

 nauczanie przez naśladownictwo, dlatego zabiegano o towarzystwo ludzi „ogładzonych”;

 intelekt jest do tego by wskazywać środki do zrealizowania doskonałości;

 dbałość o sposób wypowiadania się;

 nieustanna kontrola samego siebie przy jednoczesnym nonszalanckim zachowaniu;

 do wierności w małżeństwie nie przywiązywano wagi;

 wzory świeckie;

 dyplomacja, utrzymanie pokoju;

 ważne zawody: dyplomata i ambasador;

 hojność;

 duma;

 krytyka tradycji rycerskiej, przypisywano im szeroką tolerancję dla grzechu;

 moralność sfer dworskich krzewi się w monarchiach – w interesie władcy leży ją podtrzymać, centralne dla niej jest pojęcie honoru, honor żąda wyróżnień i odznaczeń – może je przyznawać monarcha –

dzięki czemu posiada władzę nad poddanymi; zdarza się jednak, że monarcha nagradza honorami czyny

haniebne – premiowanie ludzi, których się nie szanuje (negatywne znaczenie wychowawcze);

 pojawia się pojęcie moralności demokratycznej: utylitaryzm, ważne są skutki naszego działania, dotrzymywanie zobowiązań ważniejsze niż bycie wyśmianym; w opozycji wciąż pozostaje moralność

arystokratyczna – w której najistotniejsza jest obrona przed wyśmianiem, „smak” ma decydować o

wyborze działania, a „smak” jest sprawą osobistą;

 pochlebstwo – ludzie na dworze są nieszczerzy, uzyskują to czego pragną schlebiając innym;

 La Boetie uważa ludzi na dworze za grono „służalców”, którzy stanowią podporę tyranii, utrzymują kraj w niewolnictwie, są wspólnikami okrucieństwa tyrana, towarzyszami jego rozrywek, ich hasłem

jest „przystosować się”;

 Obłuda – człowiek dworu jest panem swoich ruchów, spojrzeń, wyrazu, kryje się z troskami, uśmiecha się do wrogów, zadaje kłam sercu;

 „Nie oczekujcie szczerości, otwartości, sprawiedliwości, uczynności, życzliwości od człowieka, który od jakiegoś czasu związał się z dworem. Na dworze zresztą potrzebni są także łajdacy. Bywają bowiem

chwile, kiedy są niezastąpieni. Honor, cnota, sumienie, zawsze godne szacunku, nie zawsze dają się

zużyć. Na cóż w pewnych sytuacjach może zdać się uczciwy człowiek?”;

Rozdział 7 „Gentleman”

Gentleman, prawdziwy gentlemanto najsympatyczniejszy typ w rewolucji ssaków”

Kojarzy się głównie z Anglia, ale inne państwa chętnie przejmowały ten wzorzec. „Towar bardziej eksportowy,

niż eksport węgla”.

 nie pracuje fizycznie;

 początkowo musiał być dobrze urodzony, późnej traci to na znaczeniu, akcent położony na cechach a nie na pochodzeniu, mieszczanin też może zaliczać się do gentlemanów;

 szacunek dla uczoności, ale nie dbanie o własny rozwój intelektualny;

 kobieta: nie posiada rozeznania dobra od zła, więc nie można jej ufać; niezamężne kobiety pełniły często rolę guwernantek;

 respekt dla kleru;

 wystrzeganie się pychy i próżniactwa;

 honor i rycerskość;

 gentleman przeznaczony do stanowisk kierowniczych;

 dzieciństwo powinien gentleman spędzić w towarzystwie wyłącznie kobiecym;

 Od 7 roku życia chłopak przechodzi jedynie pod opiekę mężczyzn – guwernerów;

docsity.com

 Nauka łaciny – w mowie i piśmie, greka – bierna, przestrzeganie się od zapędzania ucznia gwałtem do pracy (nauczano tego po to aby pokazać, że kogoś stać na trwonienie czasu, nie dla trenowania

intelektu);

 sen – nie powinien trwać dłużej niż 8 godzin;

 wolne chwile można spędzać na muzyce, malarstwie, rzeźbie, byleby nie oddawać się im za nadto;

 jazda konna – niezbędna, biegi, polowania;

 odpowiedni elegancki strój;

 Zawody jakie może wykonywać: lekarz, adwokat, kierowanie innymi;

 Zachowanie zrównoważone, dbanie o reputacje;

 Kultura obywatelska – rozwijanie ducha zespołu, który obejmował własną klasę, solidarność nie rozciągała się jednak poza swoją klasę;

 Lekceważenie intelektu, ale wielki nacisk kładziony na charakter;

 Opanowanie, pewność siebie, niezależność, spokój;

 Postępowanie fair play – nie korzystanie ze słabości przeciwnika;

 Szczerość, usłużny, ale nie służalczy, pogodny i w dobrym humorze;

 Zdolność do improwizacji;

 I wojna światowa zmieniła ten wzorzec – musiano pogodzić się z zarabianiem, zawodowość;

 HONOR: 1) obdarzony honorem jest ten co cieszy się uznaniem, zaszczytną opinią, szacunkiem podziwem, 2) zespół cech, które uprawniają roszczenia sobie ludzkiego szacunku, duchowe szlachectwo; 3) w odniesieniu do kobiet – czystość płciowa, innego nie mają :/;

 Człowiek honoru - szczególnie wrażliwy na obelgi; - w miłości nie toleruje rywala; - pojedynek w obronie h.; - upieranie się przy swoich uprawnieniach; - życie z gestem; - nie wolno wycofywać mu się ze swojego zobowiązania; - nie powinien żenić się z osobą niżej stojącą; - nie uciekać z niewoli podczas wojny; - nie godzić się na śmierć hańbiącą – popełnić samobójstwo

Przemiana gentlemana osiemnastowiecznego w gentlemana wiktoriańskiego:

* ideał obowiązku, pracowitości, moralności i domowego ogniska;

Podział klasowy:

1) gentlemani; 2) obywatele i mieszczanie; 3) yeomani (drobni posiadacze ziemscy); 4) rzemieślnicy i chłopi

Rozdział 8 „Ethos rycerski w Nowym Świecie”

Autorka w tym rozdziale opisuje wzorce w Stanach Zjednoczonych. Nadmienia, ż na ogół odmawia się Stanom

Zjednoczonym arystokracji przypisując im kulturę plebejską – różniącą się znacznie – właśnie z powodu tej

plebejskości – od kultury europejskiej.

Podział kultury na merkantylną kulturę Północy i na rolniczą, arystokratyczną kulturę Południa

Kultura Północy Kultura Południa

- dziedzice purytańskich okrągłogłowych - liberalizm myśli; - kult pieniądza, od łachmaniarza do bogacza; - pochwała pracowitości; - grzeczność; - urodzenie nie odgrywa żadnej roli

- potomkowie angielskich kawalerów hołdujących wartościom angielskiej country gentry

- posiadanie niewolników sprzyjało wytwarzanie się klasy próżniaczej i szerzeniu postaw

wielkopańskich;

- gentlemani musieli ukończyć uniwersytet i odbyć obowiązkową podróż do Europy;

- g. jest człowiekiem prawdy, jest panem swoich czynów i objawia tę pańskość w swoim

zachowaniu, zawsze niezależny i nigdy służalczy,

docsity.com

czy to wobec ludzi, opinii czy pieniędzy;

- wrogo nastawieni do życia komercjalnego, do miast;

- kierowanie się własnym poczuciem słuszności; - poleganie na sobie; - stanowienie samemu sobie prawa, - spokój; - pieniądze SĄ automatycznie, nie trzeba się o nie

starać;

- uprzejmość życzliwość, męskość i jednocześnie miękkość;

- wykwintne maniery; - ludzie ogładzeni rozumieją się nawzajem; - DAMA: jest bezinteresowna i umie o sobie dla

innych zapomnieć;

Mity w westernach:

 różnica w technice walki, nie ma miejsca na stosowanie się do zasad fair play, pistolety, walka na śmierć i życie;

 opiekuńczy stosunek do młodszej i ładnej kobiety – dominacja mężczyzn;

 dobry kowboj/zły kowboj, szeryf, dziewczę w opałach;

 zło pognębione, dobro triumfowało – ludowy moralitet; dobry bohater nie mógł zginąć (dobro zawsze zwycięży);

Amerykanie lubili odwoływać się do podręczników o dobrym wychowaniu, jednym z najbardziej popularnych

był podręcznik Emily Post „Etiguette. The Blue Book of Social Usage”:

 kodeks honorowy, każdy gentleman powinien go przestrzegać;

 słowo g. powinno być niezawodne, a zasady niezłomne;

 nie wyzyskuje cudzej słabości;

 g. nie wolno napominać żony w obecności innych ludzi, dzieci, służby; jak się do niej odnosi gdy są sami to już tylko jego sprawa;

 powinien panować nad sobą;

 DAMA: powinna w terminie spłacać długi, nie wyzyskiwać słabszych, gdy jest nieszczęśliwa w małżeństwie nie może publicznie wyjawić swojego niezadowolenia, powinna się zachowywać

taktownie;

 Kobieta i mężczyzna powinni być życzliwi dla innych ludzi, zdobywać popularność wśród ludzi;

 w podręczniku jest ściśle pokazane jak należy zachowywać się podczas pogrzebu, na ulicy, w domu, sposób przyjmowania gości;

Obecnie Amerykanie równie chętnie odwołują się do podręczników dobrego wychowania, podręczniki takie

mają na celu ujednolicać różnice między klasami, a nie je pogłębiać (w Europie starano się wyraźnie oddzielić

arystokrację od innych warstw.

Alexis de Tocqueville Koncepcja honoru:

Honor feudalny - składają się na niego dyrektywy obowiązujące wszędzie, zalecał zemstę i oceniał negatywnie

wybaczenie obelg, pochwalał szczodrość, zalecał bardziej gest niż szczodrość, zezwalał często na gwałt.

Honor amerykański - dyrektywy obowiązują jedynie lokalnie, bankructwo nie kompromitowało, dbanie o

spójność rodziny, odwaga, pracowitość; ruchliwość Amerykanów powoduje, że reguły honoru były mniej

jednoznaczne i mniej imperatywne; człowiek umykał tu opinii publicznej.

„Gdy w jakiejś społeczności zanikają szczeble i wszyscy stają się równi i podobni, honor przekracza bariery i

staje się narodowy. Gdyby zaś wszystkie narody miały te same interesy, konwencjonalne reguły honoru by

zanikały i zostałyby tylko powszechnie obowiązujące zasady dobra i zła, albowiem <<właśnie z różnic i

nierówności między ludźmi wywodzi się honor, słabnie, gdy te różnice się zacierają i wraz z nimi zaniknie.”

Postęp demokratyzacji – z jednej strony jest sprawiedliwszy, ale z drugiej zmniejszył liczbę ludzi, którzy mają

czas poświęcić się życiu twórczemu, kulturalnemu, artystycznemu.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome