Giełdy towarowe - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Giełdy towarowe - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (162.6 KB)
12 strona
469Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii przedstawiające giełdy towarowe, istota i funkcjonowanie.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Giełdy Towarowe

Giełdy Towarowe. Istota i

funkcjonowanie.

Giełdami towarowymi nazywa się „takie rynki formalne, na których w

określonym miejscu i czasie, dochodzi do przeciwstawienia podaży i popytu oraz

do kupna-sprzedaży towarów masowych i to wysoce ujednostajnionych pod

względem stopnia jakości, które to rynki ogłaszają kształtujące się na nich ceny”.

Biorąc pod uwagę kryterium specjalizacji towarowej można wyróżnić giełdy

surowców rolnych i przemysłowych. Część z nich utrzymuje stosunkowo wąską

specjalizację i jednolity asortyment towarowy. Spośród większych giełd

towarowych można w tej grupie wymienić np. giełdy metali w Londynie (LME) i

Nowym Jorku (Comex), giełdę cyny w Kuala Lumpur, niektóre giełdy zbożowe w

USA np. w Minneapolis, giełdy bawełny w Liverpoolu, Bombaju i Aleksandrii,

giełdy cukru, kawy i kakao w Nowym Jorku (CSCE) i Paryżu (PBC). Na Chicago

Board Of Trade (CBT) handluje się obecnie nie tylko płodami rolnymi tj. zbożem

i soją, ale również sklejką, złotem i srebrem, produktami naftowymi, a także

instrumentami finansowymi. Bardzo bogata strukturę towarową ma inna giełda w

Chicago – Mid-America Commodity Echange, na której przedmiotem obrotu są:

zboże, soja, srebro, złoto, cukier rafinowany i żywiec, a jedna z najdynamiczniej

rozwijających się giełd amerykańskich –nowojorska NYMEX – handluje

niektórymi metalami szlachetnymi, ziemniakami i produktami naftowymi.

Najważniejszą zmianą, która w istotny sposób wpłynęła na kształtowanie

struktury obrotów i kierunki specjalizacji giełd towarowych (i giełd papierów

wartościowych), było wprowadzenie w latach 80.-90., przede wszystkim w USA

tzw. transakcji terminowych na waluty, złoto, a przede wszystkim na tzw.

instrumenty finansowe. Spowodowało to powstanie nowego rodzaju giełd – giełd

towarowo-pieniężnych.

W niektórych państwach (USA, Anglia) giełdy towarowe zostały

utworzone przez podmioty zainteresowane bezpośrednio obrotami daną grupą

towarów, a więc np. przez przedsiębiorstwa handlowe lub zrzeszenia

gospodarcze, na podstawie ogólnych norm prawa cywilnego i handlowego. W

takim przypadku giełda jest instytucją autonomiczną, której członkowie

bezpośrednio regulują jej wewnętrzną organizację. Funkcjonowanie takich giełd

podlega pośredniej kontroli organów administracji państwowej.

Podstawowym celem giełdy jako instytucji jest usprawnienie obrotu

krajowego i międzynarodowego. W handlu międzynarodowym rola giełd

towarowych wyraża się zwłaszcza w organizacji i ułatwianiu kontaktów

handlowych krajom o różnych systemach gospodarczych. Giełdy są ponadto

uważane za ważne narzędzie kształtowania koniunktury. Trudno nie zauważyć, że

jest także możliwe wykorzystywanie instytucji giełd do celów politycznych.

Ponadto możemy wyróżnić następujące cele giełdy jako instytucji:

- zapewnianie ujednoliconych reguł i standardów prowadzenia handlu

- ustanawianie jednolitości wielkości kontraktu i zwyczajów handlowych

dotyczących jakości i jej ustalania, czasu i miejsca dostawy, warunków płatności

- zbieranie informacji cenowych i rynkowych i udostępnianie ich uczestnikom

oraz szerszym kręgom zainteresowanych

- wprowadzanie mechanizmów gwarantujących rozliczanie kontraktów i płatności

zobowiązań finansowych z nich wynikających

- zapewnianie rynku i regulowanie go tak, by jego uczestnicy korzystali z

udogodnień w prowadzeniu handlu terminowego poszczególnymi towarami (jest

to podstawowy cel giełdy towarowej wg T. Hieronymusa)

- ustanawianie słusznych zasad kupieckiego postępowania uczestników

- zapewnianie zorganizowanego miejsca takiemu rynkowi i ustalanie czasu

zawierania na nam transakcji

Spośród innych rynków formalnych transakcje giełdowe wyróżnia kilka

istotnych cech. N ie wymagają one okazywania przedmiotów in natura w

pomieszczeniu giełdy, transakcje giełdowe są najczęściej zawierane przez

pośredników . Handel giełdowy odbywa się według ściśle określonych zasad, tzw.

uzansów giełdowych, właściwych dla rynków przedmiotów zamiennych.

Elementem wyróżniającym giełdę spośród innych rynków formalnych

jest standaryzacja obrotów (dotyczy ona przedmiotu transakcji, warunków

realizacji transakcji, a w pewnym stopniu także sposobu negocjowania cen).Język

giełdowy jest językiem sztucznym, o ściśle ustalonym znaczeniu sygnałów, a

same giełdy stanowią wysoce sformalizowane struktury organizacyjne

Cechy te sprawiają, że giełda jest określana mianem rynku doskonałego.

Zwłaszcza sposoby ustalania cen oraz zawierania transakcji eliminują preferencje

osobiste, a zmienność przedmiotu transakcji – preferencje przedmiotowe.

Przedmiotem transakcji zawieranych na g iełdach towarowych są :

1)towary ( produkty roślinne i zwierzęce, metale i kruszce szlachetne, produkty

roślinne i zwierzęce przemysłowe, produkty naftowe, chemikalia)

2)usługi (usługi transportowe i frachtowe, usługi ubezpieczeniowe, usługi

pośrednictwa transakcyjnego)

3)transakcje finansowe (indeksy giełdowe, dewizy, skrypty dłużne, papiery

handlowe spółek, weksle skarbowe, depozyty, certyfikaty depozytowe, obligacje z

prawem doboru akcji, GNMA i inne obligacje zabezpieczone, obligacje

municypalne, obligacje państwowe)

Transakcje towarowe

W grupie transakcji towarowych wyróżnia się ponad 100 pozycji.

Zważywszy że niektóre towary występują na giełdach w kilku odmianach

(standardach), nominalna liczba towarów wydaje się dość duża, co tym samym

utrudnia śledzenie rynku. W istocie przedmiotem aktywnego handlu giełdowego

jest około 40 towarów, inne pojawiają się sporadycznie, a niektóra można

odnaleźć tylko w opracowaniach poświęconych historii giełd.

Transakcje rzeczywiste (fizyczne)

Czyli typu: towar za pieniądz, stanowią około 2-3% ogółu transakcji

towarowych. Pozostałe 97-98% to tzw. transakcje nierzeczywiste (niematerialne

lub papierowe). Transakcje tego typu nie powodują fizycznego przemieszczenia

towaru. Są to więc transakcje spekulacyjne bądź tzw. zabezpieczające, natomiast

obrót rzeczywisty dokonuje się najczęściej poza giełdą.

Transakcje usługowe

Istotnym uzupełnieniem giełd towarowych jest rynek usług. Jego

znaczący rozwój nastąpił po II wojnie światowej.

Przedmiotem transakcji są usługi transportu morskiego i śródlądowego. Umowy

są zawierane na podstawie publikowanych przez giełdy notowań. Spełniają one

funkcje informacyjne i jednocześnie stanowią podstawę negocjacji transakcji poza

giełdami. Wobec rosnącego znaczenia transakcji czarterowych ten rodzaj usług

traci na znaczeniu.

Proces koncentracji kapitału i szybko rosnące w skali światowej obroty

towarowe wywołały wzrost zapotrzebowania na usługi ubezpieczeniowe.

Przedmiotem transakcji na tej giełdzie są ubezpieczenia przewozów w transporcie

morskim nieregularnym i trampowym. Transakcje są zawierane na podstawie

indeksu koszyka stawek frachtowych.

Giełdy usług pośrednictwa transakcyjnego są związane z pośrednictwem i

wspomagają zawieranie transakcji na giełdach towarowych i kapitałowych.

Transakcje finansowe

Część instrumentów finansowych, będąca przedmiotem intensywnego

handlu na giełdach towarowo-pieniężnych, np. obligacje czy indeksy giełdowe,

jest także przedmiotem transakcji zawieranych na giełdach finansowych. Jako

przykład można wymienić handel obligacjami zagranicznymi.

Proces ewolucji rynków towarowych i finansowych jest z wielu względów

korzystny.

Po pierwsze, dominujące na większości giełd towarowych transakcje

finansowe poprawiają ich płynność i przyciągają nowych inwestorów. Rynki te są

zazwyczaj obsługiwane przez jedną izbę rozliczeniową, co ułatwia przepływ

zainwestowanego kapitału.

Po drugie, integracja rynków towarowych i kapitałowych sprzyja

adaptacji doświadczeń, a w rezultacie usprawnieniu obrotu międzynarodowego.

Przykładem może być adoptowanie na początku lat siedemdziesiątych przez rynki

finansowe doświadczeń rynków towarowych w zawieraniu transakcji

terminowych. Kolejne usprawnienia spowodowały, że transakcje finansowe

znacznie uaktywniły ówczesne giełdy.

Ogół instrumentów finansowych stanowiących przedmiot transakcji na

giełdach towarowych (rynkach zintegrowanych) można podzielić na :

1)papiery wartościowe przynoszące stały dochód

-obligacje państwowe lub skarbowe

-obligacje municypalne

-obligacje zabezpieczone hipotetycznie certyfikatami gwarantowanymi przez

Goverment National Mortrage Association

-obligacje zamienne

-certyfikaty depozytowe

-weksle skarbowe

-papiery skarbowe spółek

-skrypty dłużne

-papiery wartościowe przynoszące zmienny dochód

-transakcje dewizowe

-transakcje na indeksy giełdowe

Transakcje nierzeczywiste

Istota transakcji nierzeczywistych polega na ustaleniu terminu ich

wykonania (np. 3, 6 lub 12 miesięcy) po cenie ustalonej z góry w momencie

zawierania transakcji. Celem tych transakc ji (ogółem około 97% wszystkich

transakcji terminowych) nie jest odbiór lub dostawa towarów, lecz zarobienie na

korzystnych zmianach cen, wykorzystanie różnic cen tych samych towarów na

różnych rynkach lub zarobienie na korzystnej zmianie bazy (transakcje

spekulacyjne) bądź zabezpieczenie się przed stratami w wyniku niekorzystnych

zmian cen (transakcje zabezpieczające).

1)transakcje spekulacyjne – wyróżniamy kilka rodzajów transakcji

spekulacyjnych (zwanych też transakcjami na zarobienie). Różnią się one

warunkami technicznymi formułowania i rozliczania transakcji oraz związanym z

tym stopniem ryzyka. Są to :

-spekulacyjne proste: (typu long; typu short)

-pożyczkowe (przenośne): (typu borriwing; typu lending)

-arbitrażowe (spread)

-opcyjne: (kupna; sprzedaży; podwójne)

2)transakcje zabezpieczające – rozwinęły się na giełdach w wyniku poszukiwania

ochrony przed stratami powstałymi w efekcie niekorzystnych zmian cen. Są to

przede wszystkim transakcje typu hedge. Ochrona uczestników rynku przed

ryzykiem jest jedną z podstawowych funkcji rynków terminowych. Uczestnicy

rynku nie mogą bezpośrednio ubezpieczyć ryzyka operacji giełdowych w

towarzystwie ubezpieczeniowym. W praktyce wyróżnia się kilka rodzajów

transakcji zabezpieczających :

-typu hedge: (hedging – zakupu; sprzedaży; antycypacyjny, bezpośredni; „na

krzyż”)

-inne transakcje zabezpieczające: ( z wywołaniem; przeciw rzeczywistemu

towarowi )

Organizacja i funkcjonowanie giełd towarowych

Podstawy prawne

Podział giełd na korporacyjne i organizowane przez państwo jest

szczególnie widoczny w sposobie sprawowania nadzoru państwowego i

odmiennych w poszczególnych krajach regulacjach prawno-finansowych

działania giełd. Z odrębności systemów prawnych poszczególnych państw

wynikały też obowiązujące mniej więcej do końca lat sześćdziesiątych dwie różne

zasady:

-zasada wolności, która pozwalała każdemu podmiotowi, nawet nie będącemu

członkiem giełdy zawierać transakcje w czasie giełdowym

-zasada ograniczenia, dająca prawo uczestnictwa w zebraniach giełdowych tylko

członkom (były to giełdy zamknięte)

-Na pieniężnych giełdach okresu międzywojennego obowiązywała także zasada

przymusu, polegająca na obowiązku należenia do giełdy tych osób, które

zajmowały się czynnościami bankierskimi, a na giełdach towarowych –

produkcją, przetwórstwem lub handlem. Zasada przymusu obowiązywała na

niektórych giełdach w Polsce w latach 1921-1925.

-Obecnie instytucja giełdy jest oparta na zasadzie członkostwa, tzn. tylko

członkowie giełdy mają prawo do bezpośredniego i pełnego wykorzystywania

stwarzanych przez giełdę udogodnień w handlu towarami.

Struktura organizacyjna

Elementami struktury organizacyjnej giełd współczesnych są:

1)władze giełdy:

- Zgromadzenie członków – jest to najwyższa władza giełdy; wybiera ono

pozostałe władze giełdy. Do obowiązków zgromadzenia członków na leży

zatwierdzanie budżetu oraz podjecie decyzji o ewentualnym rozwiązaniu giełdy.

- Rada giełdy – jest organem zarządzającym wszystkimi sprawami giełdy.

(administrowanie giełdą i jej funduszami, ustalanie terminów posiedzeń rady oraz

wyznaczanie dni i czasu trwania spotkań giełdowych, zwoływanie zgromadzeń

ogólnych członków giełdy, prowadzenie spraw związanych z ustalaniem i

ogłaszaniem kursów, przyjmowanie członków giełdy, dopuszczanie ich

pełnomocników oraz ewentualne ich wykluczanie, egzaminowanie osób

ubiegających się o stanowisko maklera i nadawanie im uprawnień, wyznaczanie

ekspertów i zaprzysięganie próbobiorców artykułów dopuszczonych na giełdę,

ustalanie zwyczajów giełdowych i podawanie ich do wiadomości organu

założycielskiego, uchwalanie zmian statutu giełdy i przedstawianie ich do

zatwierdzenia, wyznaczanie członków komisji dyscyplinarnej i odwoławczej,

czuwanie nad prawidłowym przebiegiem transakcji giełdowych, wymierzanie kar

porządkowych, przedstawianie zgromadzeniu ogólnemu sprawozdań

finansowych, składanie sprawozdań organom założycielskim i nadzorującym)

- Rada dyrektorów – liczy kilkanaście osób wybieranych spośród

członków giełdy. Kieruje ona giełdą.

- Komisja dyscyplinarna - jest uprawniona do rozstrzygania sporów natury

etycznej, związanych głównie z nadużyciem zaufania kupieckiego. Ewentualne

odwołania rozpatruje komisja odwoławcza. Do czasu podjęcia decyzji osoba

ukarana zostaje zawieszona w prawach członka.

- Komisja rozjemcza – jest powołana do rozstrzygania sporów

wynikających z transakcji giełdowych, jeżeli strony nie umówiły się inaczej.

- Komisja notowań – tworzą ją członkowie rady giełdy, dyrektor biura

giełdy i niektórzy maklerzy. Po zakończeniu każdego zebrania giełdowego

komisja ustala oficjalne kursy giełdowe i ogłasza je w formie notowań lub

zestawień (tzw. ceduła giełdowa)

2)statut i regulamin giełdy

- statut giełdy określa : warunki członkostwa giełdy; przedmiotowy zakres

działalności; rodzaj giełdy, np. towarowo-pieniężna; organizację wewnętrzną a

zwłaszcza przepisy dotyczące ustanawiania władz giełdowych, ich składu i

sprawowania przez nie czynności, składy komisji rozjemczej, sądów rozjemczych

i ewentualnie innych komisji, a także wysokość i sposób pobierania opłat za

czynności sądu rozjemczego, warunki ważności uchwał rady giełdy i formy ich

ogłaszania; sposób powoływania władz i ich kompetencje; przeznaczenie majątku

giełdy w razie jej rozwiązania.

- Regulamin giełdy ustala : rodzaje towarów dopuszczonych do obrotu

oraz obowiązujące standardy; dopuszczalne odchylenia od norm i związaną z nimi

wysokość bonifikat oraz wysokość i tryb realizowania dopłat; jednostki ilościowe

(negocjacyjne), którymi operuje się na giełdzie; miejsca dostaw, spośród których

sprzedający może dokonać wyboru; wysokość zabezpieczeń, które muszą składać

sprzedawcy i nabywcy na ręce maklera albo członka izby rozliczeniowej.

3)uczestnicy giełdy:

Występujący na giełdzie chcą osiągnąć zysk; giełda przez swoje

funkcjonowanie pomaga im tym. Poprzez mechanizmy zawierania i

rozwiązywania transakcji giełda umożliwia kontrahentom organicznie ryzyka

związanego z niekorzystnymi zmianami cen towarów. Funkcje tę uznaje się za

podstawowe społeczne uzasadnienie prowadzenia handlu terminowego.

Transakcje terminowe współcześnie dominują na giełdach towarowych.

Uczestnikami giełdy są:

 maklerzy (brokerzy)

 goście

 członkowie giełdy

 tzw. uczestnicy giełdy

Instytucja giełdy oparta jest na zasadzie członkostwa, oznacza to, że

jedynie członkowie giełdy mają prawo do bezpośredniego i pełnego

wykorzystywania udogodnień stwarzanych przez giełdę towarowa w handlu.

Maklerzy giełdowi są powoływani, jako zaprzysiężeni znawcy, do

pośredniczenia przy zawieraniu transakcji giełdowych. Makler działa doraźnie na

zlecenie i na rachunek osób trzecich, pobierając za swe usługi określoną prowizję.

Jego działanie jest zazwyczaj ograniczone do danej giełdy i do zakresu jego

specjalizacji towarowej. Maklerzy muszą odpowiadać warunkom określonym

ustawowo bądź w statucie giełdy, ponadto muszą zdać odpowiedni egzamin.

Niekiedy muszą przyjąć zobowiązanie, iż nie będą prowadzić handlu na własny

rachunek.

Członkowie giełdy maja prawo do zawierania na niej transakcji.

Umożliwia im to prowadzenie interesów na własny rachunek i pośredniczenie w

charakterze maklera w interesach członków. Członek ma prawo do uczestniczenia

w zebraniach giełdowych oraz bierne i czynne prawo wyborcze do władz giełdy.

Członkami giełdy są zazwyczaj przedsiębiorstwa produkcyjne lub handlujące

towarem będącym przedmiotem obrotu na danej giełdzie. Od przyszłego członka

giełdy wymaga się „dobrego charakteru” i odpowiedzialności finansowej.

Przeważnie za kandydata poręcza dwóch członków.

Uczestnicy giełdy, podobnie jak jej członkowie, mogą zawierać

transakcje. Władze danej giełdy pozwalają im na branie udziału w zebraniach

giełdowych (sesjach), ale nie mają czynnego, ani biernego prawa wyboru władz

giełdy.

Goście giełdy – stanowią odrębną grupę uczestników giełdy, uprawnioną do

zawierania transakcji. Odpowiednio do obowiązujących regulaminów mogą to

uczynić za pośrednictwem maklerów albo członków giełdy.

4)pozostałe struktury giełdy :

- składy giełdowe – publiczne domy składowe działające na podstawie

umów z giełdą i figurujące na specjalnej liście jako składy zaakceptowane i

zarejestrowane przez władze giełdy. Najczęściej to licencjonowane składy pod

nadzorem urzędu celnego. Główna rola składu polega na gromadzeniu nadwyżek

rynkowych. Składy pozwalają także wykonać transakcje rzeczywiste (fizyczne).

Odbiór towaru z magazynu giełdowego następuje na podstawie tzw. warrantu.

Izby rozliczeniowe

Spełniają one dwie ważne funkcje. Pierwsza funkcja polega na

zapewnieniu finansowej integralności transakcjom terminowym przez

bezpośrednią gwarancję transakcji oraz uruchomienie mechanizmów

samoregulujących, umożliwiających osiągnięcie finansowej integracji wszystkich

członków izb rozliczeniowych. Izby, odpowiedzialne za realizację wszystkich

zaakceptowanych transakcji terminowych, zabezpieczają je w prosty i wygodny

sposób poprzez kompensatę zobowiązań. Inaczej mówiąc, są rodzajem „centralnej

księgowości” uwzględniającej i łączącej poprawnie sformułowane transakcje. Jest

to jednak w pewnym sensie funkcja pasywna, nie wyróżniająca giełd spośród

innych rynków formalnych. Drugą funkcją jest funkcja regulatora i gwaranta

zawieranych za pośrednictwem izby transakcji. Utworzony przez poszczególne

izby rozliczeniowe system zabezpieczeń pozwala im usprawniać łączenie ofert

giełdowych oraz gwarantować ich wykonalność na uwzględnionych przez strony

transakcji warunkach. Prawna i kontraktowa rola izb rozliczeniowych pozwala im

zlikwidować zobowiązania jednej ze stron w przypadku, gdy ta strona zawiera

transakcję kompensacyjną. Skuteczność działań izb rozliczeniowych gwarantują

własne zasoby finansowe, zabezpieczenia pobierane przez uczestników transakcji

oraz dopuszczalna regulacjami prawnymi ingerencja organów państwowych w

działalność izb rozliczeniowych.

Nadzór państwowy nad giełdami

System regulujący ogólne zasady funkcjonowania giełd towarowych i

pieniężnych jest tworzony przez państwo. Poszczególne kraje w ciągu wielu

dziesięcioleci stworzyły sprawny, choć w szczegółach wciąż niedoskonały,

system wzajemnej ochrony inwestorów giełdowych oraz ochrony przed

nadużyciami ze strony osób w różny sposób zaangażowanych w działalność

giełdy. Sposób zabezpieczenia transakcji przez państwo zależy m.in. od formy

prawnej giełdy (giełdy korporacyjne i organizowane przez państwo).

Bibliografia:

1. „Zasady funkcjonowania giełdy” – Jan Buchowicz

2. „Giełdy w gospodarce światowej” – pod redakcją Wł. Januszkiewicza

3. Internet

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome