Nadzór, Projekty'z Ekonomia i prawo. University of Silesia in Katowice
kar0linna0
kar0linna023 November 2014

Nadzór, Projekty'z Ekonomia i prawo. University of Silesia in Katowice

DOCX (43.9 KB)
13 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Nadzór finansowy
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Przechodząc do omawiania kolejnego sektora, czyli rynku ubezpieczeń nad który sprawowany jest nadzór finansowy należy wyjaśnić pojęcie, przedmiot oraz cel umowy ubezpieczenia. Warto zwrócić uwagę, iż ubezpieczenie nie jest perpetuum mobile, pozwalającym na wypłacanie świadczeń bez żadnego zasilenia finansowego. Jest to sposób na rozłożenie ryzyka wystąpienia jakiegoś zdarzenia losowego z jednostki na grupę osób, które wniosły składkę do funduszu ubezpieczeniowego. Z jednej strony każdy z ubezpieczonych może oczekiwać, że w razie wystąpienia zdarzenia losowego objętego ubezpieczeniem nie zostanie pozbawiony pomocy i otrzyma określone świadczenie. Z drugiej godzi się pomóc innemu ubezpieczonemu w zakresie ograniczonym do wysokości wniesionej składki1. Rynek ubezpieczeniowy to jeden z najistotniejszych sektorów gospodarki i filar systemu finansowego. Zwiększa on stabilność finansową gospodarki, zmniejszaj niepewność poprzez umożliwianie efektywnego zarządzania ryzykiem; wspomaga także aktywność gospodarczą i stymulują oszczędzanie i inwestycje. Co ważne nowoczesny, sprawnie funkcjonujący sektor ubezpieczeniowy jest niezbędny dla osiągnięcia trwałego wzrostu gospodarczego. W Polsce sektor ubezpieczeniowy obejmuje ok. 2% PKB. W ciągu ostatnich lat można zaobserwować dynamiczny wzrost rynku, zarówno pod względem ilości towarzystw, gamy oferowanych produktów jak i zebranej składki. Jeżeli chodzi o historię to przełomowym momentem dla rozwoju ubezpieczeń w Polsce był rok 1990. Zaszły wtedy w naszym kraju radykalne zmiany ustrojowe i gospodarcze. Ich wyrazem była m.in. ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 28 lipca 1990 roku. Ustawa miała doprowadzić do przebudowy polskiego rynku ubezpieczeniowego, opartego dotychczas o monopolu oraz pomóc w tworzeniu rzeczywistego, konkurencyjnego rynku ubezpieczeniowego. Umożliwiła również wchodzenie na rynek ubezpieczeniowy nowych zakładów ubezpieczeniowych, które wprowadzają nowe produkty i podejmują walkę konkurencyjną co spowodowało stopniową, faktyczną demonopolizację tego rynku. Ponadto, wprowadziła ona podział zakładów ubezpieczeń na dwa działy prowadzące działalność w dziale ubezpieczeń życiowych np. ubezpieczenie emerytalne lub powszechne ubezpieczenie zdrowotne oraz gospodarcze, gdzie ubezpieczenie powstaje dopiero po zawarciu odpowiedniej umowy.

Źródłem każdego ubezpieczenia jest umowa oraz nawiązany przez nią stosunek ubezpieczeniowy. Stronami umowy ubezpieczenia są ubezpieczyciel oraz ubezpieczający. Ubezpieczycielem może być tylko zakład ubezpieczeń wykonujący działalność ubezpieczeniową w formie spółki akcyjnej albo towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, posiadający zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej wydane przez właściwy organ (w Polsce jest nim Komisja Nadzoru Finansowego). Ubezpieczający to osoba zawierająca z zakładem ubezpieczeń umowę ubezpieczenia i zobowiązująca się do zapłaty składki ubezpieczeniowej w zamian za wypłacenie przez zakład ubezpieczeń należnego świadczenia lub odszkodowania w razie wystąpienia zdarzenia określonego w umowie. W przypadku ubezpieczeń osobowych możemy także spotkać się z pojęciem uposażonego. Uposażony to osoba, która w umowie ubezpieczenia została wskazana przez ubezpieczającego, za 1 P. Dudzicz, P. Matraszek, P. Nowak, Ł. Szymański: „UBEZPIECZENIA Z GŁOWĄ, CZYLI UBEZPIECZENIOWE ABC DLA MYŚLĄCYCH PRZED SZKODĄ”; Warszawa 2012.

zgodą ubezpieczonego, jako uprawniona do otrzymania sumy ubezpieczenia w przypadku śmierci ubezpieczonego.

Znając pojęcie, przedmiot i cel umowy ubezpieczenia możemy przejść do sedna naszego wystąpienia, a więc nadzoru sprawowanego nad sektorem ubezpieczeniowym. Pierwotnie nadzór na rynkiem ubezpieczeniowym sprawowany był przez Ministra Finansów, następnie w latach 1996–2002 podzielony między Ministra Finansów (nadzór licencyjny) i Państwowy Urząd Nadzoru Ubezpieczeń (nadzór nad bieżącą działalnością zakładów ubezpieczeń i reasekuracji oraz prowadzenie rejestrów pośredników ubezpieczeniowych: agentów ubezpieczeniowych, brokerów ubezpieczeniowych), w latach 2002-2003 podzielony między Ministra Finansów i Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, w latach 2003–2006 sprawowany przez Komisję Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych, a od 2006 przez Komisję Nadzoru Finansowego. Zasady sprawowania nadzoru ubezpieczeniowego zostały określone w rozdziale XII ustawy o działalności ubezpieczeniowej. Zgodnie z art. 202 wyżej wskazanej ustawy nadzór na zakładami ubezpieczeń wykonującymi działalność ubezpieczeniową na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jest Komisja Nadzoru Finansowego. Z zastrzeżeniem, iż KNF jest również organem nadzoru dla zagranicznego zakładu ubezpieczeń mającym siedzibę w państwie niebędącym państwem członkowskim Unii Europejskiej który uzyskał zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Uprawnienia KNF obejmują bardzo szeroki zakres, ponieważ dotyczą one zarówno działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, jak też pośrednictwa ubezpieczeniowego, funduszy emerytalnych oraz pracowniczych programów emerytalnych. Do zadań organu nadzoru należy w szczególności:

1. ochrona interesów ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, przez zapobieganie sytuacji, w której zakład ubezpieczeń nie będzie w stanie wypłacać tym osobą należnego świadczenia;

2. wydawanie zezwoleń na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej;

3. oraz podejmowanie innych działań np.: przeprowadzić kontrolę zakładu ubezpieczeniowego czy nakazanie rozwiązania umowy ubezpieczeniowej, jeżeli stwierdzono naruszenie prawa.

W związku z powyższym celem nadzoru jest ochrona interesów osób ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych, uczestników pracowniczych programów emerytalnych, osób otrzymujących emeryturę kapitałową lub osób przez nie uposażonych. Konieczność ustanowienia nadzoru wynika również z faktu, iż zakłady ubezpieczeń obracają powierzonymi środkami finansowymi, których bezpieczeństwo jest podstawową miarą oceny ich stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości. Odgrywają one w systemie finansowym państwa bardzo ważną rolę oraz postrzegane są jako instytucję zaufania publicznego, dlatego wymaga się od

organów państwowych prowadzenia skutecznych form nadzoru nad tym rynkiem. W realizacji tych celów KNF pomaga ścisła współpraca z Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ale także ze wszystkimi organami i instytucjami działającymi w sferze ubezpieczeń. Należy zauważyć, iż sami klienci, którzy dokonują wyboru ubezpieczyciela, powinni robić to w sposób świadomy, posiadając pełną informację o wiarygodności zakładów ubezpieczeń. Natomiast organ nadzoru jest zobowiązany do sprawdzenia kompetencji i wiarygodności ubezpieczycieli, aby nie dopuścić do sytuacji, w której zakład ubezpieczeń nie będzie w stanie wywiązać się ze swych zobowiązań. Natomiast jeżeli chodzi o koszty nadzoru to zostały one przerzucone na jednostki pozostające pod nadzorem KNF. Zakłady ubezpieczeń ponoszą koszty do wysokości 0,14 % zbioru składek brutto.

Chciałabym teraz przedstawić raport o stanie sektora ubezpieczeń po II kwartale 2014 r. W raporcie zostały zaprezentowane podstawowe informacje dotyczące wyników finansowych sektora ubezpieczeń i reasekuracji zagregowane na podstawie sprawozdań finansowych i statystycznych za drugi kwartał 2014 r. Sektor ubezpieczeń ogółem odnotował zysk techniczny równy 2,61 mld zł (na poziomie wyższym o 14,16% od analogicznego okresu roku ubiegłego) i zysk finansowy w wysokości 4,41 mld zł (na poziomie niższym o 33,42% od analogicznego okresu roku ubiegłego). Na koniec drugiego kwartału 2014 r. zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w Polsce posiadało 59 krajowych zakładów ubezpieczeń - 28 zakładów ubezpieczeń działu I (ubezpieczenia na życie) i 30 zakładów ubezpieczeń działu II (pozostałe ubezpieczenia osobowe i ubezpieczenia majątkowe) oraz 1 zakład reasekuracji (PTR S.A.). Wśród krajowych zakładów ubezpieczeń działalność ubezpieczeniową prowadziło 27 zakładów ubezpieczeń na życie, 30 zakładów ubezpieczeń osobowych i majątkowych oraz 1 zakład reasekuracji. Zakładem ubezpieczeń o największych udziałach na rynku ( mierzonej wielkością składki przypisanej brutto) jest PZU ŻYCIE S.A, które posiadało 29,40% następnie Open Life TU Życie S.A 8,51%, trzecim z kolei zakładem ubezpieczeń o największych udziałach na rynku jest Metlife S.A, gdzie posiada 7,22%.

Omawiając nadzór nad rynkiem ubezpieczeń społecznych nie sposób pominąć podmiotu, który reprezentuje interesy osób z umów ubezpieczenia, a mianowicie Rzecznik Ubezpieczonych. Osobie tej poświęcony jest rozdział III ustawy z dnia 22 maja 2003 o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych. I tak zgodnie z art. 19 podmiot ten powołuje Prezes Rady Ministrów na wspólny wniosek ministra właściwego ds. instytucji finansowych i ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego – na czteroletnia kadencję. Ta sama osoba nie może być Rzecznikiem dłużej niż przez dwie kolejne kadencje. Warto podkreślić, iż nie jest on organem nadzoru. Jego funkcję określić można jako czuwanie nad przestrzeganiem prawa w dziedzinie ubezpieczeń, które uzupełnia działalność nadzorczą. Z kolei art. 20 wskazuje nam działania Rzecznika ubezpieczonych w zakresie ochrony osób, których interesy reprezentuje, a w szczególności: 1) rozpatrywanie skarg w indywidualnych sprawach kierowanych do Rzecznika;

2) opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących organizacji i funkcjonowania ubezpieczeń, funduszy emerytalnych, pracowniczych programów emerytalnych oraz emerytur kapitałowych; 3) występowanie do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących organizacji i funkcjonowania ubezpieczeń, funduszy emerytalnych, pracowniczych programów emerytalnych oraz emerytur kapitałowych; 4) informowanie właściwych organów nadzoru i kontroli oraz Polskiej Izby Ubezpieczeń i organizacji gospodarczych powszechnych towarzystw emerytalnych o dostrzeżonych nieprawidłowościach w działaniu zakładów ubezpieczeń, funduszy emerytalnych, towarzystw emerytalnych, pracowniczych programów emerytalnych i innych instytucji rynku ubezpieczeniowego; 5) stwarzanie możliwości polubownego i pojednawczego rozstrzygania sporów między; 6) inicjowanie i organizowanie działalności edukacyjnej i informacyjnej w dziedzinie ochrony ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia, członków funduszy emerytalnych, uczestników pracowniczych programów emerytalnych, osób otrzymujących emeryturę kapitałową, lub osób uposażonych. Ponadto, w celu realizacji ustawowych zadań Rzecznik Ubezpieczonych współpracuje w szczególności z krajowymi i zagranicznymi organizacjami konsumenckimi oraz z Rzecznikiem Praw Obywatelskich. Podjęcie wyżej wymienionych działań może nastąpić z urzędu lub na wniosek osób, które wystąpiły do niego ze skargą lub prośbą o interwencję lub właściwych organów nadzoru, kontroli lub innych organów władzy publicznej. W związku z tym rozpatrując sprawę indywidulaną Rzecznik Ubezpieczeniowy może: Działając w indywidualnej (konkretnej) sprawie uprawnionego z umowy ubezpieczenia, Rzecznik może:

1. wyjaśnić wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia jego praw ani interesów, 2. zwrócić się do podmiotu, w którego działalności stwierdził naruszenie prawa

lub interesów uprawnionego o ponowne rozpatrzenie sprawy, 3. zwrócić się o zbadanie sprawy do właściwych organów, w szczególności do

Komisji, prokuratury bądź organów kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej.

Z rynkiem ubezpieczeń ściśle powiązany jest kolejny sektor, nad który sprawowana jest kontrola, a mianowicie rynek emerytalny. Nadzór nad rynkiem emerytalnym obejmuje nadzór nad otwartymi funduszami emerytalnymi, powszechnymi towarzystwami emerytalnymi, pracowniczymi programami emerytalnymi oraz indywidualnymi kontami emerytalnymi. Głównym czynnikiem

przyczyniającym się do objęcia rynku emerytalnego nadzorem jest troska o bezpieczeństwo socjalne swoich obywateli, dlatego Państwo w sposób szczegółowy reguluje i nadzoruje funkcjonowanie tych programów. Ponadto należało zapewnić bezpieczeństwo dla gromadzonych środków a także uzyskać właściwą stopę zwrotu będących w dyspozycji tych podmiotów. Zanim przejdziemy jednak do omawiania sposobu w jakim sprawowany jest nadzoru nad tym sektorem należy przedstawić kilka ważnych informacji na temat mechanizmów rządzących kapitałowym systemem emerytalnym. 1 lutego tego roku weszły w życie istotne modyfikacje związane z funkcjonowaniem otwartych funduszy emerytalnych, w tym także ostateczne dookreślenie zasad wypłat świadczeń emerytalnych ze środków zgromadzonych w OFE. Główne zmiany wprowadzone na mocy ustawy nowelizującej polegały na: przeniesieniu do ZUS tzw. obligacyjnej części aktywów OFE, wprowadzeniu dobrowolności uczestnictwa w OFE w odniesieniu do przyszłej składki emerytalnej, która wynosi 2,92% podstawy wymiaru składki, wprowadzeniu zakazu inwestowania przez OFE w obligacje skarbowe i inne skarbowe papiery wartościowe, oraz instrumenty finansowe gwarantowane przez Skarb Państwa, zaktywizowaniu OFE do prowadzenia mniej zachowawczej polityki lokacyjnej, obniżeniu maksymalnej wysokości opłaty od składki do poziomu 1,75% oraz ustaleniu zasad wypłaty świadczeń emerytalnych ze środków zgromadzonych na rachunkach w OFE. Powszechne towarzystwo emerytalne jest organem otwartego funduszu emerytalnego. Prowadzi działalność wyłącznie w formie spółki akcyjnej. Przedmiotem działalności jest wyłącznie tworzenie i zarządzanie funduszami oraz ich reprezentowanie wobec osób trzecich. Wyłącznie towarzystwo jest uprawnione do prowadzenia takiej działalności. Tworzy i zarządza tylko jednym funduszem chyba, że zarządzanie więcej niż jednym funduszem jest skutkiem przejęcia przez towarzystwo zarządzania innym funduszem albo połączenia towarzystw. Powszechne towarzystwo zarządza funduszem odpłatnie. Z kolei Pracownicze programy emerytalne (PPE) ustanowiono jako element III filaru, który uzupełnia obowiązkową część systemu emerytalnego i pozwala przyszłym emerytom na gromadzenie dodatkowych środków. Pracowniczy program emerytalny nie jest produktem umożliwiającym tylko proste oszczędzanie na cele emerytalne - jego kapitałowy charakter pozwala na pomnażanie wpłacanych składek. Natomiast Indywidualne konto emerytalne to dobrowolny sposób oszczędzania pieniędzy na swoją prywatną emeryturę, również w ramach III filaru systemu emerytalnego, daje możliwość oszczędzania bez podatku od zysków kapitałowych oraz szansę na wyższą emeryturę. Inwestowanie w IKE z funduszami inwestycyjnymi udostępnia możliwość osiągnięcia ponadprzeciętnych zysków, szczególnie w perspektywie kilkunastu - kilkudziesięciu lat, umożliwia dostosowanie inwestycji do Twoich indywidualnych potrzeb, poprzez wybór odpowiedniego programu inwestowania.

Początkowo nadzór nad działalnością funduszy emerytalnych został powierzony organowi administracji rządowej określanej mianem Urzędu Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi. Od 2 kwietnia 2002 r. funkcję tę przejęła Komisja Nadzoru Finansowego. Po pierwsze ze względu na konstrukcję nowego systemu emerytalnego, która zakłada konieczność sprawowania przez państwo silnego i efektywnego nadzoru nad działalnością otwartych funduszy emerytalnych oraz

zarządzających nimi spółkami akcyjnymi szczególnego rodzaju, jakimi są powszechne towarzystwa emerytalne. Po drugie stworzenie prawnej możliwości przekazywania składki opłacanej na ubezpieczenie emerytalne podmiotom prywatnym w celu ich zarządzania sprawia, iż otwarte fundusze emerytalne są podmiotami partycypującymi w wykonywaniu zadań publicznych. Po trzecie aktywa zgromadzone w otwartych funduszach emerytalnych odgrywają istotną rolę w gospodarce narodowej jako całości, a zwłaszcza wpływają na rozwój rynku finansowego. Po czwarte w strukturze organizacyjnej towarzystwa emerytalnego oraz funduszu emerytalnego nie funkcjonują organy chroniące interes członków, zaś samo towarzystwo emerytalne może nie posiadać umiejętności obiektywnej oceny swej działalności. W związku z powyższym ustawodawca musiał wykreować niezależny zewnętrzny organ, którego celem jest dbałość o interes członków funduszy emerytalnych, którym jest Komisja Nadzoru Finansowego. Nadzór publiczny nad kapitałowym systemem emerytalnym to nic innego, jak zespół kompetencji organu nadzorującego, czyli KNF, służący do wywierania w sposób władczy i jednostronny wpływu na sytuację prawną podmiotów nadzorowanych poprzez stosowanie wiążących środków oddziaływania. Należy przy tym pamiętać, iż nadzór nad działalnością kapitałowego systemu emerytalnego obejmuje swym zakresem OFE, a także PTE, depozytariuszy, agentów transferowych, czy też inne podmioty, którym PTE lub OFE powierzyło wykonywanie niektórych czynności. Ustalając w jaki sposób ma być sprawowany nadzór nad rynkiem emerytalnym ustawodawca kierował się następującymi kryteriami:

1. legalności – czyli ocena działań podmiotów nad którymi sprawowana jest kontrola z punktu widzenia zgodności działania z przepisami prawa;

2. zgodność z interesem członków funduszy emerytalnych – w tym kryterium ustawodawca określił pozycję członka sektora emerytalnego oraz jego potrzeby;

3. bezpieczeństwo oraz efektywność prowadzonej działalności lokacyjnej – chodzi tu o badanie przez KNF wypełniania realizacji postulatu prawnego, aby dążono do osiągnięcia maksymalnego stopnia bezpieczeństwa i rentowności dokonywanych lokat.

W sytuacji wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości, które mogą negatywnie wpłynąć na rynek emerytalny KNF jest zobowiązany do podejmowania adekwatnych i skutecznych działań, które skutkowałyby natychmiastowym usunięciem nieprawidłowości oraz zapobieżeniem pojawienia się jej ponownie w przyszłości. Aby skutecznie realizować tą funkcję, KNF została wyposażona w szerokie spektrum instrumentów nadzorczych, które możemy podzielić na:

1. reglamentacja, która przejawia się w kompetencjach KNF do wydawania zezwoleń oraz zgód, w tym w podejmowaniu szeregu czynności prawnych. Jest ona wykonywana przed podjęciem określonej aktywności przez podmiot nadzorowany, a jej integralnym elementem jest kontrola wstępna w zakresie wypełniania przez podmiot ubiegający się o zezwolenie lub zgodę wymagań wynikających z ustaw. Przykładami zastosowania tej formy nadzoru emerytalnego są: zezwolenia na utworzenie PTE i OFE, zezwolenia na nabycie akcji PTE.

2. kontrola, która polega na ustalaniu stanu rzeczywistego, porównywaniu go ze stanem postulowanym oraz wyjaśnieniu przyczyn i określeniu skutków stwierdzonej niezgodności, a także przekazaniu podmiotowi kontrolowanemu wyników kontroli wraz ze wskazaniem określonych postulatów, czego najlepszym przykładem w ufe jest kierowanie do podmiotów nadzorowanych powiadomień (art. 204 ust. 3 ufe, art. 204j ust. 1 ufe). Na gruncie nadzoru nad kapitałowym systemem emerytalnym należy przy tym wyróżnić: a. kontrolę pośrednią (wykonywaną w siedzibie KNF na podstawie

dokumentacji przekazywanej albo pozyskanej samodzielnie przez KNF) b. oraz kontrolę bezpośrednią (wykonywaną w siedzibie podmiotu

nadzorowanego) 3. nadzór sankcyjny, którego istota sprowadza się do stosowania wobec

podmiotu nadzorowanego działań o charakterze represyjnym (sankcji administracyjnych). Na tego rodzaju nadzór składają się: a. represyjne cofnięcie zezwolenia lub zgody np.: cofnięcie zezwolenia na

utworzenie PTE; b. decyzja kształtująca nakaz lub zobowiązanie działania np.: nakaz zmiany

depozytariusza; c. kary administracyjne, w zakresie których KNF ma kompetencję do ich

stosowania w wielu przypadkach, gdy stwierdzone zostały przypadki naruszenia prawa np.: stwierdzenie w toku kontroli pośredniej albo bezpośredniej rażących nieprawidłowości uzasadnia nałożenie na podmiot kontrolowany kary pieniężnej w wysokości do 500 tys. zł – art. 204 ust. 9 ufe.

Omawiając instrumenty nadzorcze jaki może posługiwać się KNF należy zwrócić uwagę na fakt, iż sami członkowie rynku emerytalnego posiadają inicjatywę do podejmowania działań nadzorczych np.: członek OFE może wnieść do KNF skargę na fundusz, jeżeli sądzi, że działalność tego podmiotu jest niezgodna z przepisami prawa lub postanowieniami statutu funduszu emerytalnego.

Kolejnym sektorem nad którym sprawowany jest nadzór finansowy to rynek instytucji płatniczych. Tak jak poprzednio na początku postaramy się wyjaśnić pojęcie instytucji płatniczych a następnie skupić się na celu nadzoru, którym jest zwiększenie ochrony klientów korzystających z usług płatniczych oraz zapewnienie bezpieczeństwa finansowego krajowych instytucji płatniczych i kontrola ich działalności pod kątem zgodności z przepisami prawa.

Podstawę prawną dla instytucji płatniczych stanowi ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych. W ustawie tej nie znajdziemy jednak definicji a jedynie wyczerpujące wyliczenie określonych działalności, które traktowane są jako usługi płatnicze, a mianowicie:

• przyjmowanie wpłat gotówki i dokonywanie wypłat gotówki z rachunku płatniczego oraz wszelkie działania niezbędne do prowadzenia rachunku;

• wykonywanie transakcji płatniczych, w tym transferu środków pieniężnych na rachunek płatniczy u dostawcy użytkownika lub u innego dostawcy: ✓ przez wykonywanie usług polecenia zapłaty, w tym jednorazowych

poleceń zapłaty, ✓ przy użyciu karty płatniczej lub podobnego instrumentu płatniczego, ✓ przez wykonywanie usług polecenia przelewu, w tym stałych zleceń;

• wykonywanie transakcji płatniczych wymienionych w punkcie poprzedzającym, w ciężar środków pieniężnych udostępnionych użytkownikowi z tytułu kredytu, a w przypadku instytucji

płatniczej lub instytucji pieniądza elektronicznego – kredytu płatniczego; • wydawanie instrumentów płatniczych; • umożliwianie wykonania transakcji płatniczych, zainicjowanych przez

akceptanta lub za jego pośrednictwem, instrumentem płatniczym płatnika, w szczególności polegające na obsłudze autoryzacji, przesyłaniu do wydawcy karty płatniczej lub systemów płatności zleceń płatniczych płatnika lub akceptanta, mających na celu przekazanie akceptantowi należnych mu środków, z wyłączeniem czynności polegających na jej rozliczaniu i rozrachunku w ramach systemu płatności w rozumieniu ustawy o ostateczności rozrachunku (acquiring);

• świadczenie usługi przekazu pieniężnego; • wykonywanie transakcji płatniczych, w przypadku których zgoda płatnika na

wykonanie transakcji udzielana jest przy użyciu urządzenia telekomunikacyjnego, cyfrowego lub informatycznego, a płatność przekazywana jest dostawcy usług telekomunikacyjnych, cyfrowych lub informatycznych, działającemu jedynie jako pośrednik pomiędzy użytkownikiem zlecającym transakcję płatniczą a odbiorcą.

Natomiast świadczenie usług płatniczych polega na transferze środków płatniczych (gotówki, pieniądza elektronicznego) od jednego podmiotu (tzw. płatnika) do drugiego podmiotu (tzw. odbiorcy), przy czym zarówno płatnikiem, jak i odbiorcą tych płatności może być ten sam podmiot. Usługi płatnicze mogą być świadczone tylko i wyłącznie przez podmioty wskazane w ustawie o usługach płatniczych jako dostawcy usług płatniczych. Do podmiotów tych możemy zaliczyć min.: bank krajowy oddział banku zagranicznego czy organ administracji publicznej. Na prowadzenie działalności w charakterze instytucji płatniczej wymagane jest stosowne zezwolenie wydawane przez Komisję Nadzoru Finansowego, które może być wydane osobie prawnej z siedzibą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jej wniosek. Obowiązek taki nie będzie istniał w odniesieniu do biur usług płatniczych (podmiot świadczący wyłącznie usługi przekazu pieniężnego na terytorium RP, którego miesięczna wartość transakcji nie przekracza 500 tys. euro), które będą podlegały obowiązkom rejestracyjnym, sprawozdawczym oraz dotyczącym zawarcia umowy ubezpieczenia lub gwarancji bankowej, a także niekaralności osób zarządzających.

Nadzór nad instytucjami płatniczymi ma charakter ostrożnościowy. Oznacza to, że KNF nadzoruje kondycję finansową podmiotów w celu zapewniania ochrony środków powierzonych instytucji przez klientów. Ponadto KNF dba o zgodność działania instytucji z przepisami ustawy oraz o zapewnienie ochrony interesów użytkowników. Nadzór taki rozpoczyna się jeszcze przed wydaniem zezwolenia na prowadzenie działalności w charakterze krajowej instytucji płatniczej np. poprzez sprawdza założenia planu finansowego oraz programu działalności. Działanie to ma na celu weryfikację, czy założone przez spółkę cele są realistyczne i czy bezpieczeństwo środków powierzonych przez klientów może być zagrożone. Nadzór analityczny sprawowany przez KNF nad krajowymi instytucjami płatniczymi podzielić można na trzy zasadnicze obszary:

• kapitał założycielski i fundusze własne KIP; • kwartalne i dodatkowe roczne sprawozdania statystyczne i finansowe; • inne obowiązki wobec KNF.

Jeżeli chodzi o kapitał założycielski to jego kwota nie powinna być mniejsza niż ustawowe minimum, tj. nie powinna być mniejsza od wyższej z dwóch kwot:

✓ wartości kapitału założycielskiego; ✓ kwoty obliczonej zgodnie z Rozporządzeniem Ministra w sprawie

metody obliczania kwoty. Z kolei fundusze własne instytucja udzielającej kredytów płatniczych powinny posiadać fundusze własne większe o co najmniej 5% wartości udzielonych kredytów w ostatnim roku obrotowym. Jednym z głównych narzędzi, przez które sprawowany jest nadzór nad dostawcami usług płatniczych są kwartalne i dodatkowe roczne sprawozdania statystyczne i finansowe KIP. Niniejsze sprawozdania przesyłane są do Urzędu za pomocą systemu teleinformatycznego, udostępnionego nieodpłatnie przez KNF, w terminach:

✓ do 20ego dnia miesiąca następującego po końcu kwartału, za które sporządzane jest sprawozdanie kwartalne;

✓ do 20 dni od dnia zatwierdzenia przez biegłego rewidenta sprawozdania finansowego za rok, za który sporządzane jest dodatkowe roczne sprawozdanie statystyczne i finansowe KIP.

W przypadku instytucji płatniczych, które dopiero rozpoczynają działalność, pierwsze kwartalne i roczne sprawozdanie wypełniane jest od dnia wydania zezwolenia do końca danego okresu sprawozdawczego. Sprawozdania, o których była mowa są głównym narzędziem służącym ocenie sytuacji finansowej nadzorowanych przez KNF podmiotów. Nie oznacza to jednak, że ustawodawca nie wyposażył KNF w dodatkowe instrumenty pozwalające na sprawowanie efektywniejszego nadzoru nad instytucjami. Ponadto, KNF ma prawo zażądać informacji niezbędnych do sprawowania nadzoru, wydawać zalecenia indywidualne, nakazać wstrzymanie wypłat z zysku lub zakazać tworzenia nowych jednostek, nakazać opracowanie i wykonanie planu naprawczego, przeprowadzić kontrolę, wystąpić o odwołanie lub zawiesić osobę zarządzającą w czynnościach, ograniczyć zakres działalności instytucji, nałożyć karę pieniężną na osobę zarządzającą (do 3-krotności miesięcznego wynagrodzenia) lub instytucję (do 1 mln zł), cofnąć zezwolenie na prowadzenie działalności.

W wypadku, gdy nadzór stwierdzi, że krajowa instytucja płatnicza nie wykonuje bądź wykonuje w nieprawidłowy sposób przedstawione powyżej obowiązki może nałożyć karę zarówno na KIP, jak i osobę nią zarządzającą. Nakładana kara zależy od rodzaju i wagi naruszenia, rozmiaru działalności i sytuacji finansowej danej instytucji płatniczej. Wachlarz dopuszczalnych kar jest szeroki i rozciąga się od wystąpienia do KIP z wnioskiem o odwołanie osoby odpowiedzialnej za stwierdzone uchybienia, do nałożenia kary w wysokości do 1 mln zł i odebraniu licencji.

Krajowe instytucje płatnicze są obowiązane do wnoszenia wpłat na pokrycie kosztów nadzoru. Wpłaty są wnoszone w wysokości stanowiącej iloczyn całkowitej kwoty transakcji płatniczych wykonanych przez krajową instytucję płatniczą, w tym także przez jej agentów, i stawki nieprzekraczającej 0,075%. Należności z tytułu wpłat na pokrycie kosztów nadzoru podlegają egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Krajowe instytucje płatnicze są obowiązane wnosić do KNF opłaty od:

1. wydania oraz zmiany zezwolenia na świadczenie usług w charakterze krajowej instytucji płatniczej, w wysokości równowartości w walucie polskiej kwoty 1250 euro, ustalonej z zastosowaniem kursu średniego ogłaszanego przez NBP, obowiązującego w dniu wydania albo zmiany zezwolenia lub dokonania wpisu do rejestru z wyjątkiem sytuacji, w której zmiana zezwolenia polega wyłącznie na ograniczeniu rodzaju usług płatniczych, do których świadczenia jest uprawniona instytucja płatnicza;

2. dokonania wpisu do rejestru w wysokości równowartości w walucie polskiej kwoty 400 euro, ustalonej z zastosowaniem kursu średniego ogłaszanego przez NBP, obowiązującego w dniu dokonania wpisu lub zmiany wpisu, z wyłączeniem wpisu związanego z wydaniem lub zmianą zezwolenia na świadczenie usług płatniczych w charakterze krajowej instytucji płatniczej.

Pojawienie się na rynku podmiotów takich jak: instytucje kredytowe (bank krajowy, bank zagraniczny, instytucja kredytowa, instytucja pieniądza elektronicznego) zakłady ubezpieczeń (krajowy zakład ubezpieczeń i zagraniczny zakład ubezpieczeń w rozumieniu art. 2 pkt 5 i 16 ustawy o działalności ubezpieczeniowej) oraz firmy inwestycyjne (domy maklerskie, zagraniczna osoba prawna, zagraniczna firma inwestycyjna czy towarowy dom maklerski) wchodzących w konglomerat finansowy, spowodowało, iż konieczne stało się podjęcie prac legislacyjnych i w konsekwencji uchwalenia ustawy o nadzorze uzupełniającym w celu zapewnienia prawidłowego i rzetelnego nadzoru. Dodatkowo ustawa tam ma zapełnić luki w obecnym ustawodawstwie krajowym i sektorowym, a także obejmować dodatkowe ryzyka ostrożnościowe w celu zapewnienia solidnych rozwiązań w odniesieniu do grup finansowych prowadzących działalność finansową w różnych sektorach. Już w art. 2 wspomnianej ustawy określono cel nadzoru,

którym jest ochrona stabilności finansowej oraz sposób wykonywania nadzoru poprzez badanie:

• adekwatności kapitałowej konglomeratu finansowego oraz strategii postępowania w tym zakresie;

• znaczących transakcji wewnątrzgrupowych; • poziomu koncentracji ryzyka w konglomeracie finansowym oraz znaczącej

koncentracji ryzyka; • ryzyka konfliktu interesów pomiędzy podmiotami w konglomeracie

finansowym; • prawidłowości zarządzania ryzykiem; • rzetelności i poprawności kontroli wewnętrznej.

Zanim przejdę do kolejnych rozważań dotyczących nadzoru uzupełniającego konieczne jest wyjaśnienie pojęcia konglomeratu finansowego. Ustawową definicję znajdziemy w art. 4 zgodnie z tym artykułem konglomerat finansowy będzie mogła tworzyć grupa spełniająca łącznie warunki polegające na tym, iż:

• co najmniej jeden z podmiotów w grupie będzie podmiotem regulowanym, przy czym: ✓ będzie on także podmiotem dominującym wobec podmiotu z sektora

finansowego lub podmiotu powiązanego z podmiotem z sektora finansowego, poprzez znaczący udział kapitałowy, umowę o zarządzanie, regulowaną ustawą z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, lub inną umowę o podobnym charakterze albo

✓ nie będzie on podmiotem dominującym, a grupa prowadzić będzie działalność głównie w sektorze finansowym, tj. wtedy, gdy udział sumy bilansowej podmiotów sektora finansowego w grupie w odniesieniu do sumy bilansowej całej grupy przekraczać będzie 40%.

• co najmniej jeden z podmiotów w grupie należeć będzie do sektora ubezpieczeniowego i co najmniej jeden będzie należał do sektora bankowego lub sektora usług inwestycyjnych;

• skonsolidowana działalność podmiotów grupy należących do sektora ubezpieczeniowego oraz skonsolidowana działalność podmiotów należących do sektora bankowego i sektora usług inwestycyjnych będą znaczące, tj. jeżeli średnia arytmetyczna ze wskaźnika struktury tego sektora i wskaźnika wypłacalności tego sektora wynosić będzie więcej niż 10% lub jeżeli suma bilansowa najmniej istotnego sektora w grupie przekracza równowartość 6 mld euro.

Zarządzanie ryzykiem oraz kontrola wewnętrzna na poziomie konglomeratu finansowego podlegają nadzorowi uzupełniającemu przez koordynatora. To właśnie nadzór oraz usprawnienie współpracy pomiędzy poszczególnymi organami nadzoru oraz wyjaśnianie roli, jaką każdy z organów ma do spełnienia w zakresie nadzoru uzupełniającego należy do głównych zadań koordynatora. Art. 54 wśród zadań koordynatora przewiduje ponadto: – gromadzenie i udostępnianie informacji niezbędnych z punktu widzenia wykonywania nadzoru uzupełniającego, – przegląd i ocenę sytuacji finansowej konglomeratu,

– ocenę zgodności działalności konglomeratu z zasadami nadzoru uzupełniającego odnoszącymi się w szczególności do adekwatności kapitałowej, koncentracji ryzyka i transakcji wewnątrz grupy, – ocenę struktury konglomeratu, organizacji i systemu kontroli wewnętrznej, – planowanie i koordynację działań nadzorczych na bieżąco, jak również w sytuacjach awaryjnych, współpracę z właściwymi organami, – wykonywanie innych działań, podejmowanie działań i decyzji wynikających z ustawy. Na podstawie postanowień niniejszej ustawy podmioty, które wchodzić będą w skład konglomeratu finansowego podlegać będą nadzorowi uzupełniającemu od dnia doręczenia informacji o spełnianiu wymogów konglomeratu finansowego. W przypadku gdy właściwym w zakresie sprawowania nadzoru uzupełniającego jest koordynator zagraniczny, podmioty regulowane podlegające nadzorowi sprawowanemu przez krajowy organ nadzoru, podlegają nadzorowi uzupełniającemu od dnia poinformowania o spełnieniu przez grupę warunków uznania za konglomerat finansowy. Natomiast w przypadku, gdy grupa przestanie spełniać warunki, konglomeratu finansowego albo w przypadku, gdy koordynator, po zasięgnięciu opinii innych zainteresowanych organów nadzoru w drodze decyzji wydanej na okres nie dłuższy niż 3 lata, określi, że podmioty wchodzące w skład grupy będą nadal podlegać nadzorowi uzupełniającemu - w okresie nie dłuższym niż okres, na jaki decyzja została wydana - tenże koordynator niezwłocznie zobligowany będzie do poinformowania o tym fakcie podmiotu wiodącego, jak również zagranicznych organów nadzoru, które udzieliły zezwolenia podmiotom regulowanym w grupie lub zagranicznym organom nadzoru państwa członkowskiego, w którym dominujący podmiot nieregulowany posiada siedzibę, Ministra Finansów oraz Komisję Europejską. W związku z powyższym krajowy organ nadzoru obowiązany jest do dokonywania - nie rzadziej niż raz w roku kalendarzowym - przeglądu sektora finansowego, w zakresie swojej właściwości, celem identyfikowania grup spełniających kryteria właściwych dla konglomeratów finansowych oraz sporządzania informacji z tych przeglądów dla innych krajowych organów nadzoru.

Nadzór uzupełniający jest realizowany poprzez podmioty regulowane, które uzyskały zezwolenie na wykonywanie działalności wydane przez krajowe organy nadzoru:

• będące podmiotem dominującym w konglomeracie finansowym, • których podmiotem dominującym jest dominujący podmiot nieregulowany

posiadający siedzibę na terytorium państwa członkowskiego, • powiązane z innym podmiotem sektora finansowego umową o zarządzanie,

o której mowa w art. 7 ustawy – Kodeks spółek handlowych, lub inną umową o podobnym charakterze.

Podmioty wchodzące w skład konglomeratu finansowego są obowiązane udzielać koordynatorowi informacji niezbędnych dla wykonywania nadzoru uzupełniającego nad tym konglomeratem. Nadzorowi uzupełniającemu podlega adekwatność kapitałowa konglomeratu finansowego oraz strategia postępowania konglomeratu w zakresie adekwatności kapitałowej. Norma adekwatności kapitałowej oznacza obowiązek utrzymywania

funduszy własnych konglomeratu na poziomie nie niższym od wymogów z tytułu adekwatności kapitałowej konglomeratu finansowego. Oblicza się je zgodnie z metodami technicznymi, określonymi w rozporządzeniu przez ministra właściwego do spraw instytucji finansowych. Ten wymiar kontrolowania podmiotów sektora finansowego przez fakt, że odzwierciedla wartość podejmowanego ryzyka w formie wzrastającego zapotrzebowania na kapitał, stanowi rodzaj hamulca bezpieczeństwa wobec nadmiernej ekspansji finansowej danego podmiotu. Nadzorowi uzupełniającemu wykonywanemu przez koordynatora podlegają transakcje wewnątrzgrupowe. Nie mogą one zagrażać stabilności podmiotów regulowanych wchodzących w skład konglomeratu finansowego. Za znaczące uznaje się transakcje wewnątrzgrupowe, których kwota przekracza próg określony przez koordynatora danego konglomeratu finansowego. Transakcja wewnątrzgrupowa oznacza transakcję, na podstawie której należący do konglomeratu finansowego podmiot regulowany lub podmiot, wobec którego podmiot wchodzący w skład konglomeratu finansowego pełni funkcję organu zarządzającego, bezpośrednio lub pośrednio zobowiązuje się wobec innego podmiotu z tej samej grupy lub innego podmiotu blisko powiązanego z podmiotem z tej grupy do określonego zachowania lub do spełnienia określonego świadczenia. Informacje dotyczące znaczących transakcji wewnątrzgrupowych są zawarte w sprawozdaniach za dany rok kalendarzowy, przekazywanych przez podmiot wiodący koordynatorowi nie później niż z upływem 3 miesięcy od końca roku kalendarzowego. Następnie nadzorowi uzupełniającemu przez koordynatora podlega znacząca koncentracja ryzyka – nie może ona zagrażać stabilności podmiotów regulowanych wchodzących w skład konglomeratu finansowego. Znacząca koncentracja ryzyka oznacza możliwość poniesienia przez podmiot regulowany wchodzący w skład konglomeratu finansowego straty, która jest wystarczająco istotna, by zagrozić wypłacalności lub sytuacji finansowej podmiotów regulowanych w tym konglomeracie finansowym. Podmioty regulowane, które uzyskały zezwolenie na wykonywanie działalności wydane przez krajowe organy nadzoru, niezwłocznie muszą poinformować podmiot wiodący o każdym przypadku wystąpienia znaczącej koncentracji ryzyka. Podmiot wiodący z siedzibą w Polsce przekazuje koordynatorowi lub koordynatorowi zagranicznemu, nie później niż z upływem 3 miesięcy od końca roku kalendarzowego, sprawozdanie w zakresie znaczącej koncentracji ryzyka za dany rok kalendarzowy.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome