Edukacja zdrowotna - Notatki - Edukacja zdrowotna - Część 1, Notatki'z Edukacja zdrowotna . University of Warsaw
Polanski_R
Polanski_R4 March 2013

Edukacja zdrowotna - Notatki - Edukacja zdrowotna - Część 1, Notatki'z Edukacja zdrowotna . University of Warsaw

PDF (502 KB)
11 strona
525Liczba odwiedzin
Opis
Celem edukacji zdrowotnej powinno być umożliwienie ludziom dokonania identyfikacji czynników wpływających na ich zdrowie, pozytywnych jak i negatywnych, narysowania koła zdrowia lub tęczy czynników lub innego własnego mo...
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument

Koncepcja cyklu uczenia się przez doświadczanie i jej przydatność w edukacji zdrowotnej. Wyjaśnić rolę ucznia i nauczyciela.

Cykl uczenia się przez doświadczenie jest częścią teorii uczenia się przez doświadczenie opracowanej przez D. A. Kolba (1984) i zakłada, że wiedza tworzona jest w procesie odbierania i przetwarzania informacji płynących z doświadczenia. Cykl składa się z 4 etapów:

1. Konkretne doświadczanie – otwarcie się i zaangażowanie w doświadczenie 2. Refleksyjna obserwacja – nadawanie znaczeń i ocena doświadczeń 3. Abstrakcyjna konceptualizacja – uogólnianie obserwacji, dostrzeganie zależności,

tworzenie teorii 4. Aktywne eksperymentowanie – wykorzystanie teorii w rozwiązywaniu nowych

problemów

Etapy te pojawiają się cyklicznie (…1, 2, 3, 4, 1, 2, …) powtarzają się. Jednocześnie przechodzenie z etapu na etap i pełne wykorzystanie możliwości, jakie każdy z nich niesie jest trudne, ponieważ wymaga to odmiennych sposobów funkcjonowania, rozumowania (raz abstrakcyjnego, raz konkretnego, raz obserwacji, raz abstrahowania). W edukacji zdrowotnej kolejne etapy prezentują się następująco:

1. Doświadczanie – odwoływanie się do własnych odczuć i ich analiza w czasie pracy indywidualnej lub w małych grupach

2. Refleksja i dyskusja – autorefleksja, a następnie wymiana opinii w grupie na temat doświadczeń

3. Pogłębianie, porządkowanie i korekta wiedzy – wykład lub lektura mini wykładu porządkującego informacje

4. Własne eksperymentowanie – planowanie zastosowania uzyskanej wiedzy, a następnie wykorzystanie jej w codziennym życiu

Warunki skuteczności: 1. Uczeń: otwarty, gotowy na nowe doświadczenia, kreatywność, komunikatywność,

uczestnictwo w całym cyklu (4 etapy) 2. Nauczyciel: przewodnik (a nie ekspert), pozwalający na własną ekspresję, uwzględniający

różnice stylów uczenia się uczniów, prowadzenie całego cyklu (4 etapy), otwartość i komunikatywność, dobra organizacja.

Znaczenie i sposoby rozpoznawania potrzeb uczących się w zakresie edukacji zdrowotnej

Diagnoza potrzeb w edukacji zdrowotnej ma ogromne znaczenie, jako że różne grupy rozpoczynają edukację zdrowotną z różną wiedzą wyjściową. Opracowanie programu, który odpowiada potrzebom uczestników daje szansę na wzbudzenie zainteresowania, a to pozwala wierzyć, że w przyszłości zastosują zdobytą wiedzę w swoim codziennym życiu i chętniej poszukiwać będą nowych informacji dziedzinie zdrowia.

Jedną z metod badania potrzeb jest PROCEDE-PROCEED („Przed-Po” L. W. Green i M. W. Kreuter 1991): uwzględnia 5 aspektów diagnozy: społeczną, epidemiologiczną, behawioralno- środowiskową, edukacyjno-organizacyjną, polityczno-administracyjną. Podstawowe zasady badania potrzeb:

1. Korzystać zarówno z metod ilościowych jak i jakościowych

docsity.com

2. Brać pod uwagę opinię zarówno profesjonalistów jak i uczestników programu 3. Kierować się intuicją

W praktyce, kiedy nie ma czasu na pracochłonne badania można posłużyć się:

1. Metodą niedokończonych zdań (np. w dziedzinie zdrowia seksualnego/higieny/żywienia, chciał(a)bym dowiedzieć się czegoś więcej o...)

2. Dyskusją w parach/grupach/na forum klasy 3. Określaniem przez uczestników ważności tematów z listy (przedstawia się uczestnikom

listę zagadnień, każdemu przyporządkowują punkty od 1 (zupełnie nieważne) do 5 (bardzo ważne), sumuje się punkty przyznane każdemu zagadnieniu i na tej podstawie ustala się priorytety.

Źródła informacji o zdrowiu; różnica między wiedzą a zachowaniami zdrowotnymi i działaniami na rzecz zdrowia Mass media – środki masowego przekazu, masowej komunikacji lub społecznego oddziaływania. Radio, prasa, telewizja, Internet. Media są jednym z głównych źródeł informacji o zdrowiu i chorobach. Informacje o zdrowiu przekazywane są w różny sposób :

1. działania zaplanowane – np. cykle programów telewizyjnych, spoty, audycje radiowe, plakaty, wystawy itp. zainicjowane lub realizowane z udziałem profesjonalistów (np. „dni bez papierosa”)

2. artykuły prasowe dotyczące różnych terminów (np. żywienie, aktywność fizyczna), prezentujące wyniki najnowszych badań, programy, zdrowotne, nowe odkrycia. Obecne niemal we wszystkich, dostępnych na rynku gazetach codziennych i czasopismach można znaleźć różnorodne informacje i porady dotyczące zdrowia, wydawane są czasopisma poświęcone wyłącznie zdrowiu i chorobie : „Medycyna dla Ciebie”, „Samo zdrowie”, „Żyj zdrowo i aktywnie”.

3. Reklama „zdrowych” produktów, np. pasty do zębów, mleka, ciemnego pieczywa, ulotki na temat żywienia niemowląt, poradniki zdrowego żywienia.

4. Informacje i dyskusje na tematy zdrowotne na tle jakichś „sensacyjnych” zjawisk. 5. Przekazywanie informacji w „zawoalowany” sposób, np. informacja, że znana osoba

rzuciła palenie 6. Reklama produktów szkodliwych dla zdrowia : papierosy, piwo, słodycze 7. Reklamy leków dostępnych bez recepty 8. Sponsorowanie imprez, zawodów sportowych przez producentów różnych produktów

lub usług, które mają bezpośredni lub pośredni związek ze zdrowiem.

W Polsce istnieją dwa stowarzyszenia dziennikarzy zajmujące się medyczną ochroną zdrowia, profilaktyką chorób i promocją zdrowia oraz upowszechnianiem wiedzy w tym zakresie w prasie, telewizji i radiu :

1. Dziennikarski Klub Promocji Zdrowia 2. Dziennikarze dla Zdrowia

Ograniczenia :

1. przekazywanie wiedzy nierzetelnej lub powierzchownej 2. wypaczenie rozumienia zdrowia i ciała, osadzanie ich w kontekście mody 3. jednostronny przekaz 4. wprawianie w zakłopotanie, straszenie, 5. brak możliwości powtórzenia lub uzupełnienia podawanych informacji

docsity.com

6. przekonanie, że lepiej zrobić „coś” i aby było widać, że „coś” się robi, nawet, gdy wiadomo, że nie przyniesie to efektów

Wiedza – informacji, treści które zostały przyjęte (przyswojone) i utrwalone w umyśle człowieka, w wyniku gromadzenia doświadczeń i uczenia się. W edukacji zdrowotnej przekazuje się ludziom (lub sami poszukują) różnorodne informacje – fakty, dane dotyczące zdrowia i choroby, wyjaśnia związki miedzy nimi, skutki działania lub niedziałania człowieka. Brak wiedzy o tym, co jest i nie jest korzystne dla naszego zdrowia. Ogólne deklaracje o posiadaniu wiedzy i podejmowaniu działań na rzecz dbałości o zdrowie, jednak brak rzeczywistych działań. Wiedza często nie przekłada się na przekonania ani postawy. Posiadanie wiedzy umożliwia i skłania do podjęcia działań na rzecz zdrowia. Stan świadomości jednostki i celowość jej działania (2 grupy zachowań):

1. zachowania zdrowotne – czyli działania intencjonalne (celowe), świadomie podjęte przez człowieka w celu umocnienia lub zwiększenia potencjału swojego zdrowia, niezależnie od ich skuteczności;

2. zachowania związane ze zdrowiem, którym nie towarzyszy uświadomiony cel, czyli działania, które ludzie podejmują w codziennym życiu, a ich skutki mogą być pozytywne lub negatywne dla zdrowia, to nawyki lub reakcje na daną sytuację.

Kompetencje i cechy jakie powinna posiadać osoba prowadząca edukację zdrowotną1 Dwie grupy zawodowe zajmują się nauczaniem edukacji zdrowotnej – pracownicy medyczni i nauczyciele. Ich kompetencje : pracownicy medyczni nauczyciele i inne osoby pracujące z

dziećmi i młodzieżą

wiedza medyczna Szeroka powierzchowna

przygotowanie w zakresie dydaktyki

Niedostateczne bardzo dobre

ograniczenia Często zbyt wąsko rozumieją edukację zdrowotną – jako przekazywanie pacjentom rad, co jak powinni zachowywać się w zdrowiu i chorobie. Tendencja do moralizowania, nadużywanie techniki „straszenia”, tworzą dystans (ekspert – laik);

poczucie niekompetencji

Silnie zakorzenione w społeczeństwie polskim przekonanie, że „od zdrowia jest służba zdrowia”, czego efektem są niedostatki w przygotowaniu i gotowości nauczycieli do realizacji edukacji zdrowotnej.

1 edukator zdrowia – specjalista edukacji zdrowotnej, zawód istnieje w USA, natomiast w Polsce jeszcze nie, ale

na pewno powstanie ! :) edukator zdrowia = nauczyciel zdrowia = prowadzący edukację zdrowotną.

docsity.com

Zmiana roli nauczającego i uczącego się 1. nauczający – od eksperta do przewodnika2, modeluje pożądane postawy i zachowania

zdrowotne 2. uczący się – od „białej karty” do uznania jego wiedzy i wcześniejszych doświadczeń jako

podstawy do uczenia; od roli biernej (nauczany) do czynnego uczestnictwa w uczeniu się

Kompetencje osób prowadzących edukację zdrowotną3 : 1. 55-60% polskich nauczycieli ocenia, że są dobrze przygotowani do realizacji edukacji

zdrowotnej w szkole, 2. wiedza o:

a. zdrowiu i czynnikach je warunkujących b. profilaktyce najczęstszych problemów zdrowotnych i społecznych dzieci i

młodzieży c. procesie edukacji zdrowotnej w szkole i przedszkolu d. promocji zdrowia ze szczególnych uwzględnieniem szkoły promującej zdrowie

3. umiejętności : a. diagnozowania potrzeb uczniów w zakresie edukacji zdrowotnej

i planowania na tej podstawie jej programu, z wykorzystaniem wiarygodnych źródeł informacji (programy autorskie lub wybór istniejących programów)

b. współdziałania w realizacji szkolnego programu edukacji zdrowotnej i programu profilaktyki

c. stosowania metod wspierających aktywność i uczestnictwo uczniów oraz tworzenia atmosfery sprzyjającej uczeniu się i dobremu samopoczuciu

d. motywowania uczniów do troski o zdrowie i wspierania ich w tych działaniach e. ewaluacji procesu i wyników prowadzonej przez siebie edukacji zdrowotnej

4. postawa, którą charakteryzuje : a. przekonanie, że zdrowie jest wartością dla człowieka oraz zasobem dla

społeczeństwa b. gotowość do tworzenia wzorców zachowań zdrowotnych dla uczniów c. otwartość na potrzeby innych, empatia, autentyczność, szacunek d. gotowość do działań na rzecz tworzenia zdrowego środowiska pracy

i nauki 5. stałe doskonalenie własnych umiejętności komunikowania i budowania dobrych relacji z

edukowanymi a. sposób wyrażania emocji b. niewerbalna komunikacja c. umiejętność aktywnego słuchania d. sposób wokalnego komunikowania (natężenie i ton głosu)

6. poczucie kompetencji do podjęcia danego tematu, tzn. posiadać wiedzę, znajomość metod i swobodę psychologiczną4 w danym obszarze tematycznym

Podstawowe cechy ułatwiające komunikowanie i uczenie się : 1. szacunek – „bezwarunkowy pozytywny stosunek” do każdej osoby, traktowanie jej jako

człowieka niezależnie od jej poglądów i zachowania. 2. empatia – umiejętność spojrzenia na świat z punktu widzenia drugiej osoby

i zrozumienia jej sposobu odczuwania.

2 Facylitator – asystuje uczącym, pomaga im osiągnąć ich własne cele

3 w Polsce nie zostały jeszcze formalnie określone

4 swoboda psychologiczna – swoboda w wykorzystaniu wiedzy, posługiwaniu się odpowiednią terminologią,

w rozmawianiu na wstydliwe tematy, elastycznym stosowaniu metod i technik.

docsity.com

3. autentyczność – człowiek jest postrzegany jako osoba mówiąca to, co myśli, jest szczera i przekazuje zgodne informacje w formie werbalnej i niewerbalnej.

Podać przykłady definicji zdrowia, wymienić jego aspekty, wyjaśnić pojęcie holistyczne do zdrowia

Zdrowie łączy się z definiowaniem choroby, trudne do zdefiniowania (300 definicji),

pojęcie abstrakcyjne, 1sze definicje : Hipokrates (V-IV w. p.n.e.) => zdrowie i choroba zależą od 4

płynów: krwi, śluzu, żółtej żółci, czarnej żółci

1. definicje profesjonalne: a. Zdrowie jest stanem pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego,

społecznego, a nie wyłącznie brakiem choroby lub niedomagania (ułomności) – WHO 1946 (ta def. jest ok. bo zwraca uwagę na: zdrowie jako stan pozytywny, na jego wielowymiarowość, znaczenie subiektywnej oceny)

b. Zdrowie jako zdolność człowieka do: normalnego funkcjonowania, osiągania szczytu własnych możliwości fiz., psych., społ., wszechstronnego rozwoju i stawianiu sobie wymagań, adaptacji w środowisku, zaspokajania potrzeb, redukowania napięć

c. Zdrowie jako równowaga, harmonia możliwości psych., fiz., społ. – dyspozycja do utrzymania równowagi między organizmem człowieka a wymogami środowiska

d. Zdrowie jako dobra jakość życia – dobre samopoczucie, szczęscie, zadowolenia, samorealizacja

2. definicje potoczne – rozumiane przez „laików” wynikające z ich doświadczeń: a. rozumienie zdrowia zależy od: wieku, statusu ekonomicznego, doświadczeń

życiowych, zdrowie/choroba b. każdy może rozumieć zdrowie na swój sposób c. też (jak u profesjonalistów) pojęcie wieloaspektowe: jako fizyczny wymiar

zdrowia, jako dobrostan, jako dobre funkcjonowanie w codziennym życiu, jako wartości i jako działania

d. dzieci postrzegają zdrowie odmiennie niż dorośli: i. bycie sprawnym (związane z fizycznością)

ii. zachowania sprzyjające zdrowiu (odpowiednie żywienie, sen, aktywności fiz.)

iii. zdrowie psychiczne e. stwarzanie ludziom możliwości zastanowienia się nad tym „czym jest zdrowie?”

pomaga im uświadomić sobie, co dla nich ono znaczy, zachęcić do zainteresowania się zdrowiem nie tylko jako przeciwieństwem choroby.

2. zdrowie jako kategoria pozytywna i negatywna a. kategoria pozytywna: dobrostan (well-being), pełnia możliwości (wellness) b. kategoria negatywna: brak zdrowia- choroba

docsity.com

Holistyczne podejście do zdrowia

1. Holistyczne = całościowe 2. Podstawą jest ogólna teoria systemów L. von

Bartalanffy’ego – istotą hierarchia systemów, z których każdy jest jednocześnie częścią większego systemu i zbiorem systemów podrzędnych, każdy system stanowi jednocześnie całość i część

3. Nawiązuje do def. WHO, w której wyróżniono samopoczucie fiz., psych., społ.

4. Zakłada, że zdrowie to całość składająca się z kilku powiązanych ze sobą wymiarów (zdrowie to równowaga między tymi wymiarami) takich jak:

1. Zdrowie fizyczne – ciało, funkcjonowanie organizmu i jego układów; może oznaczać – prawidłowe ich funkcjonowanie, odpowiedni poziom sprawności, zdolność do wykonywania codziennych czynności

2. Zdrowie psychiczne – ma dwa komponenty a. Poznawczy - zdrowie umysłowe => zdolność do jasnego, spójnego

myślenia, uczenia się, realizacji b. Afektywny – zdrowie emocjonalne

i. Zdolność do kontrolowania emocji (lęk, radość, złość, żal), w tym rozpoznawanie ich i wyrażanie w sposób adekwatny

ii. Zdolność do radzenia sobie z trudnościami, stresem, napięciem, depresją, lękiem

3. Zdrowie społeczne a. Niezależność jako cecha osób dojrzałych b. Zdolność utrzymywania dobrych relacji interpersonalnych c. Akceptowanie odpowiedzialności za siebie

4. Zdrowie duchowe a. Samoświadomość, jakość relacji z innymi, poczucie związku ze sobą i

innymi, poczucie sensu i celu zycia b. Rozpoznawanie i wdrażanie w żcie zasad i przekonań religijnych lub

moralnych (osobiste credo) 5. Zdrowie seksualne

a. zespół biologicznych, emocjonalnych, intelektualnych i społecznych aspektów życia seksualnego, ważnych dla pozytywnego rozwoju osobowości, komunikacji i miłości

b. wolność od przymusu i przemocy seksualnej c. pozytywne podejście do ludzkiej seksualności d. zdrowie prokreacyjne

docsity.com

Omówić założenia biomedycznego i socjoekologicznego modelu zdrowia

Biomedyczny model zdrowia: ukształtowany pod wpływem mechanistycznej teorii przyrody

(życia) Kartezjusza

1. dualizm: Podział na sferę ducha (nauki humanistyczne) i sferę materii (nauki przyrodnicze)

2. świat materialny jest maszyną: Maszynami są także rośliny i zwierzęta; w człowieku zamieszkuje rozumna dusza, połączona z ciałem za pomocą szyszynki

3. przyroda rządzą prawa mechaniki: wszystko można wytłumaczyć w kategoriach ruchu i układu poszczególnych części, najdoskonalszy model to zegar

Krytyka modelu:

1. Podział na duszę i ciało– lekarze zaczęli zajmować się głównie ciałem, bagatelizując inne aspekty – w konsekwencji specjalizacja lekarzy – brak porozumienia

2. Wąskie specjalizacje (podział człowieka na różne części – a człowiek to przecież jedno ciało – pacjent nie postrzegany jako integralna całość)

3. Koncentracja na chorobie 4. Bierna, podmiotowa rola jednostki 5. Nieuwzględnienie wpływu sytuacji życiowej i czynników środowiskowych na zdrowie 6. „inżynieryjne” traktowanie zdrowia zrodziło nadmierne zainteresowanie technologią

medyczną, uważaną za jedyną drogę do lepszego zdrowia

Socjoekologiczny model zdrowia

1. Podstawowym założeniem jest podejście holistyczne (patrz pkt.1) gdzie świat postrzegany jest jako system („większa całość”) w którym zdrowie człowieka powiązane jest ze środowiskiem oraz z perspektywy jednostki („mniejszej całości”).

2. Zakłada, że a. Istnieją skomplikowane połączenia między człowiekiem i środowiskiem b. Na zdrowie człowieka wpływa wiele czynników c. Istnieje nierówny dostęp do zdrowia w zależności od cech położenia

społecznego (płeć, wiek, wykształcenie, dochody) 3. Jednostkę z jej pięcioma wymiarami zdrowia(patrz podejście holistyczne), otacza

zdrowie społeczeństwa i środowiskowe a. Zdrowie społeczeństwa – normy kulturowe, wartości i praktyki, które mogą być

„zdrowe” lub „niezdrowe”. Trudno być zdrowym w „chorym społeczeństwie” b. Zdrowie środowiskowe – zawiera te aspekty zdrowia człowieka, łącznie z

jakością życia, które są zdeterminowane przez czynniki fizyczne, chemiczne, biologiczne, społeczne i psychiczne środowiska.

Wyjaśnij koncepcję patogenetycznego i salutogenetycznego podejścia do zdrowia oraz poczucia

koherencji.

Podejście patogenetyczne

1. Przeważa w biomedycznym modelu zdrowia

2. Stanem normalnym organizmu człowieka jest homeostaza i porządek. Gdy są one

naruszone organizm uruchamia różne mechanizmy regulacyjne, aby ją przywrócić. Gdy to

niemożliwe-pojawia się choroba, której leczenie ma przywrócić lub zastąpić te

mechanizmy.

3. Konsekwencje takiego myślenia:

docsity.com

a. podział ludzi na 2 kategorie:

I. zdrowych – normalnych, z niezaburzoną homeostazą

II. chorych – dewiantów, na których przeznacza się więcej środków społecznych

niż na działania w zakresie zdrowia publicznego, które dotyczą całej populacji

b. koncentracja na przyczynach chorób i czynnikach ich ryzyka oraz na

poszczególnych jednostkach chorobowych, z pomijaniem wspólnych, często

pozamedycznych, przyczyn wielu chorób;

c. założenie, że stresory są zawsze szkodliwe dla zdrowia i należy dążyć do ich

eliminowania oraz tworzenia nieosiągalnego, sterylnego środowiska „bez

stresów”;

4. Podstawowe pytanie: Co jest przyczyną chorób i jakie są czynniki ich ryzyka?

Podejście salutogenetyczne

Model salutogenezy Aarona Antonovsky’ego - opisuje i wyjaśnia uwarunkowania i

mechanizmy osiągania zdrowia

1. Zakłada, że stanem normalnym organizmu człowieka jest stan zaburzonej homeostazy,

dokonujący się pod wpływem ciągłych zmian zewnętrznych i wewnętrznych. Jest to

jednak system otwarty, w którym jest także miejsce dla porządku.

2. Człowiek przemieszcza się w swoim życiu na kontinuum (linii) rozciągającym się między

dwoma wyimaginowanymi biegunami (krańcami):

Pomiędzy biegunami kontinuum są różne stany pośrednie względnego zdrowia lub

choroby. Poziom zdrowia to miejsce na tym kontinuum z danym czasie. Ze względu na

stałą zmienność tego miejsca należy zajmować się całą populacją- ludźmi znajdującymi się

w każdym punkcie kontinuum ( a nie tak jak w podejściu patogenetycznym tylko chorymi).

3. Kluczowe pytania: Dlaczego ludzie mimo działania czynników szkodliwych (stresorów)

zachowują zdrowie lub w razie choroby powracają do zdrowia? Dlaczego dana osoba,

niezależnie od miejsca, jakie zajmuje na kontinuum, przemieszcza się w kierunku bieguna

zdrowia?

Poszukując odpowiedzi na te pytania Antonovsky zdefiniował dwa nowe pojęcia:

1. Uogólnione (działające niezależnie od sytuacji) zasoby odpornościowe – są to właściwości

jednostki, grupy, jej środowiska i kultury, które umożliwiają unikniecie stresorów i

usprawnienie procesu radzenia sobie z wymaganiami, w ten sposób, że zapobiegają

przekształcaniu się napięcia w stan stresu.

2. Poczucie koherencji – jest to globalna orientacja człowieka, wyrażająca stopień, w jakim

człowiek ma dominujące, trwałe, choć dynamiczne poczucie pewności, że:

a. bodźce napływające w ciągu życia z środowiska wewnętrznego i zewnętrznego

maja charakter ustrukturowany, przewidywalny i wytłumaczalny;

b. dostępne są zasoby, które pozwolą mu sprostać wymaganiom stawianym przez te

bodźce;

c. wymagania te są dla niego wyzwaniem wartym wysiłku i zaangażowania;

Poczucie koherencji składa się z 3 wzajemnie powiązanych komponentów:

zdrowie pełne,

idealne

choroba poważna,

zagrażająca życiu

docsity.com

a. Zrozumiałość – odbieranie przez człowieka napływających informacji (bodźców),

jako uporządkowanych, strukturalizowanych, jasnych i spójnych, dzięki czemu ma

on poczucie, że można pojąć, ocenić, zrozumieć i przewidzieć (jest to składnik

poznawczy).

b. Zaradność – stopień, w jakim dostępne zasoby są postrzegane przez człowieka jako

wystarczające, aby sprostać wymaganiom stawianym przez otoczenie. Jest to

przekonanie, że może w razie potrzeby skorzystać z tych zasobów (własnych i

zewnętrznych), wie do kogo się zwrócić o pomoc. Dzięki temu poczuciu człowiek

nie czuje się bezradny, wobec wydarzeń przyjmuje postawę aktywną i usiłuje

zaradzić trudnościom i problemom (jest to składnik motywacyjno-emocjonalny).

c. Sensowność – stopień, w jakim człowiek czuje, że życie ma sens, że przynajmniej

część wymagań i problemów, które niesie życie, warta jest wysiłku, poświęcenia i

zaangażowania. Dzięki wysokiemu poczuciu sensowności człowiek podejmuje

wyzwania, poszukuje w nich sensu i robi wszystko, by radzić sobie i rozwiązywać

problemy (jest to składnik motywacyjno-emocjonalny). Sensowność jest

najważniejszym składnikiem poczucia koherencji, gdyż bez niego poczucie

zrozumiałości i zaradności mogą być krótkotrwałe; przy wysokiej sensowności mają

tendencje do podwyższania się.

Wyniki badań pokazują, że poczucie koherencji wpływa pozytywnie na zdrowie i radzenie

sobie ze stresem. Im silniejsze poczucie koherencji u ludzi, tym większa szansa na przesuwanie się

w kierunku bieguna zdrowia, bo:

1. łatwiej unikają zagrożeń i niebezpieczeństw, częściej podejmują zachowania

prozdrowotne i unikają zachowań ryzykownych, lepiej dbają o zdrowie;

2. bodźce, których nie da się uniknąć traktują nie jako zagrożenia, które paraliżują, lecz jako

wyzwania warte zainwestowania energii i sytuacje, którymi można kierować;

3. traktują zasoby odpornościowe jako „potencjały”, są gotowi i chętni do ich

wykorzystania, wytrwale szukają sposobów poradzenia sobie.

Rozwój poczucia koherencji zaczyna się już we wczesnym dzieciństwie i ustala się na poziomie

określonym dla danego człowieka we wczesnej dorosłości (ok. 30r.ż.), po osiągnięciu przez niego

pewnej stabilizacji życiowej, gdy utrwalają się lub odwracają doświadczenia nabyte w dzieciństwie

i w okresie dojrzewania. Rozwój ten dokonuje się pod wpływem doświadczeń życiowych, wśród

których szczególnie ważne są 3 właściwości:

1. spójność doświadczeń (stałość, konsekwencja), tzn. układanie się ich w pewną logiczną

całość, powtarzalność i ciągłość, tradycja rodzinna, brak zaskakujących i

niespodziewanych zdarzeń życiowych itd., sprzyja kształtowaniu się komponentu

zrozumiałości,

2. równowaga między przeciążeniem a niedociążeniem kształtuje poczucie zaradności, gdy

wymagania, które stawia się człowiekowi od najmłodszych lat odpowiadają jego

możliwościom. Negatywne skutki może mieć wysoki poziom, ale też niedostatek

bodźców powodujący nudę i pustkę. Korzystniejsze jest lekkie przeciążenie, sprzyjające

odkrywaniu własnych zasobów, talentów.

3. udział w podejmowaniu decyzji- stymuluje rozwój poczucia sensowności. Aktywne

uczestnictwo jednostki w kreowaniu rzeczywistości, w decydowaniu sprawach dla niej

docsity.com

ważnych, akceptowaniu swojej roli w wykonywaniu zadań rozwijają poczucie

odpowiedzialności, a widoczne efekty własnych decyzji kształtują przekonanie o

możliwości i sensie działania.

Koncepcja salutogenezy może stanowić podstawę teoretyczną dla edukacji zdrowotnej, w tym

szczególnie ukierunkowanej na rozwijanie umiejętności życiowych. Edukacja ta może wspierać

kształtowanie zasobów odpornościowych oraz poszczególnych komponentów poczucia

koherencji.

Wyjaśnij pojęcia: zdrowie subiektywne i obiektywne, negatywne i pozytywne (podać przykłady

mierników).

1. Mierniki zdrowia w zależności od tego, kto dokonuje oceny zdrowia:

a. Obiektywne: mogą być zmierzone, wyrażone w jednostkach, liczbach itd. Należą

do nich np. wskaźniki medyczne (dotyczące występowania objawów chorób i

pomiaru różnych funkcji organizmu tj. pomiar ciśnienia tętniczego krwi, stężenia

cholesterolu), a także wskaźniki antropologiczne (np. prawidłowość masy ciała) i

sprawności fizycznej;

b. Subiektywne: gdy oceny różnych aspektów zdrowia dokonują sami ludzie, a nie

profesjonaliści. Wskaźniki te pozwalają na opisanie zdrowia i samopoczucia z

perspektywy samych zainteresowanych, można je uzyskać dla dużych grup

populacji na podstawie badań ankietowych.

2. Mierniki zdrowia w zależności od „znaku”:

a. Pozytywne: określają prawidłowość i sprawność funkcjonowania całego

organizmu lub poszczególnych układów, np.: sprawność i wydolność fizyczna,

poczucie zadowolenia z życia, dobrą jakość życia;

b. Negatywne: mierzą natężenie zgonów, chorób, urazów, niepełnosprawności,

inwalidztwa oraz czynników ich ryzyka (np. zachowań ryzykownych dla zdrowia).

Najczęściej wyraża się je w postaci współczynników w przeliczeniu na 10 lub

100tys. osób w danej populacji. Mimo, że mierniki te charakteryzują brak zdrowia,

wciąż są najczęściej wykorzystywane w ocenie zdrowia zbiorowości.

Wymienione tu mierniki mogą być wykorzystywane w różnych „konstelacjach” w zależności od

celu, w ocenie stanu zdrowia:

a. Jednostki – najczęściej dokonuje jej się w celu diagnozowania ewentualnych zaburzeń i

chorób lub tez w orzecznictwie lekarskim do wykonywania określonej pracy, uprawiania

sportu;

b. Zbiorowości – społeczeństwa (narodu) i różnych jego grup (kategorii społecznych), np.

dzieci, kobiet, osób starszych. Zdrowie zbiorowości jest pojęciem abstrakcyjnym i nie jest

prosta sumą zdrowia jej członków. W ocenie sytuacji zbiorowości wykorzystuje się

różnorodne wskaźniki: negatywne (umieralność, zachorowalność), pozytywne (tj.

długość trwania życia, płodność kobiet, przyrost naturalny, jakość życia); różnorodne

wskaźniki kompleksowe, a także determinanty zdrowia (np. wskaźniki społeczno-

ekonomiczne, zachowania zdrowotne, stan zanieczyszczenia środowiska). Pozwalają one

na identyfikację głównych problemów zdrowia (zdrowotności) społeczeństwa, śledzenie

docsity.com

zmian w czasie, porównania regionalne i międzynarodowe. Dane te stanowią podstawę

do planowania programów ochrony (w tym profilaktycznych) i promocji zdrowia oraz

programowania polityki zdrowotnej na różnych poziomach.

Dla edukacji zdrowotnej szczególnie przydatne SA subiektywne wskaźniki zdrowia. Umożliwiają

one ludziom refleksję nad swoim zdrowiem, identyfikację własnego potencjału fizycznego,

psychicznego i społecznego oraz problemów związanych ze zdrowiem, które wymagają

rozwiązania.

Wymienić czynniki wpływające na zdrowie człowieka i omówić możliwości ich modyfikowania.

Czynniki wpływające na zdrowie to drugie po „zdrowiu” podstawowe pojęcie w edukacji

zdrowotnej.

W biomedycznym modelu zdrowia szczególna rola przypisywana jest opiece medycznej,

jednak w XX wieku na skutek dynamicznego rozwoju nauk medycznych- rozwinęły się technologie

medyczne, co jednak nie zaowocowało poprawa zdrowia społecznego. Momentem

przełomowym był raport M. Lalmonda ( ministra zdrowia Kanady) – w tzw. koncepcji pól zdrowia,

wyróżnił 4 grupy czynników warunkujących zdrowie:

1. Styl życia – zbiór decyzji jednostki wpływający na jej zdrowie, który jednostka może w pewnym stopniu kontrolować ( 50-52% ogółu wpływów).

2. Środowisko – elementy zewnętrzne do ciała ludzkiego, na które jednostka nie ma wpływu lub jest on ograniczony ( ok. 20%).

3. Biologia człowieka tj: czynniki genetyczne płeć ( ok. 20%). 4. Organizacja opieki medycznej – dostępność, jakość, zasoby opieki medycznej.

Obecnie uważa się ten model za zbyt uproszczony, jednak spełnił on ważną funkcję, ponieważ

uświadomił ważność wpływu stylu życia na zdrowie- „ Twoje zdrowie w Twoich rękach”. Obecnie

wymienia się następujące czynniki:

1. Zarobki i status społeczny – im wyższe zarobki i status społeczny, tym leprze zdrowie. 2. Sieci wsparcie społecznego – wsparcie ze strony rodziny, społeczności lokalnej obniża

ryzyko chorób i zachowań ryzykownych. 3. Edukacja – im wyższy poziom tym więcej możliwości kontrolowania i kierowania swoim

życiem. 4. Zatrudnienie i warunki pracy – bezrobocie wiąże się z występowaniem wielu problemów

zdrowotnych (w tym depresja, lęki itd.) 5. Środowisko fizyczne – naturalne (stan powietrza, wody itd.) stworzone przez człowieka

(mieszkanie, bezpieczeństwo w miejscu pracy, na drodze itd.) 6. Biologiczne i genetyczne wyposażenie – potencjał biologiczny jednostki i funkcje

poszczególnych układów organizmu, płeć, wiek. 7. Zachowania zdrowotne i umiejętność radzenia sobie – są zależne od czynników

społecznych oraz wiedzy i umiejętności dokonywania właściwych wyborów. 8. Prawidłowy rozwój w dzieciństwie. 9. Służba zdrowia – ze szczególnym ukierunkowaniem na zapobieganie chorobom i

utrzymanie dobrego zdrowia.

Innym modelem czynników warunkujących zdrowie jest tęcza czynników zdrowia. W centrum

modelu znajdują się czynniki biologiczne (genetyczne, wiek, płeć) kolejne 3 grupy czynników to;

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument