Przedsiębiorstwo a struktura rynku - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Przedsiębiorstwo a struktura rynku - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (248.4 KB)
13 strona
377Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii dotyczące przedsiębiorstwa a struktury rynku.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

Przedsiębiorstwo a struktura rynku

Struktury rynku

Struktura rynku to określona konfiguracja sprzedawców i

nabywców oraz odpowiadające jej prawa zachowań.

Rozróżniamy następujące struktury rynku:

 Konkurencja doskonała  Konkurencja monopolistyczna  Oligopol  Monopol

Konkurencja doskonała oraz pełny monopol to „modelowo czyste”, ekstremalne struktury rynku.

Faktyczne zachowania przedsiębiorstw mogą odchylać się od przedstawionych wzorców, gdyż struktury rynku występujące w

rzeczywistości zazwyczaj odbiegają od modelowych założeń.

Charakterystyka poszczególnych struktur rynku:

Struktury rynku

Cechy konkurencja doskonała

konkurencja monopolistyczna

oligopol monopol

Liczba firm wiele wiele kilka jedna

Produkt standary- zowany

zróżnicowany zróżnicowany lub standardowy

zindywidu- alizowany

Wpływ na cenę brak ograniczony średni duży

Bariery wejścia brak brak występują pełne

} Konkurencja niedoskonała

2

Minimalna skala efektywna (MSE)  graniczny poziom produkcji w przedsiębiorstwie, na którym wygasają korzyści z

dalszego zwiększania skali produkcji. Odpowiada mu najniższy punkt na długookresowej krzywej kosztu przeciętnego. MSE

określa optymalną wielkość przedsiębiorstwa w danej gałęzi.

Stosunek ogólnej wielkości popytu rynkowego do minimalnej

skali efektywnej (Qd/MSE) określa uzasadnioną ekonomicznie, czyli pożądaną liczbę przedsiębiorstw w gałęzi.

Tam, gdzie MSE pojawia się dopiero przy bardzo dużych rozmiarach produkcji, powstają wielkie przedsiębiorstwa, a nawet

monopole. Natomiast tam, gdzie MSE wypada przy relatywnie małej skali produkcji, ekonomicznie uzasadnione jest istnienie

dużej liczby stosunkowo małych przedsiębiorstw.

Rysunek pokazuje wpływ na strukturę rynku długookresowych

kosztów produkcji i minimalnej skali efektywnej.

Współczynnik koncentracji (CR) wskazuje rzeczywisty stopień

koncentracji produkcji.

Np.: współczynnik CR5 = 0,80 mówi, że udział 5 największych przedsiębiorstw w globalnej produkcji gałęzi wynosi 80%.

D

qdqm q3 q2

pm

pd

q1 Q

k1

k2 k3

D – popyt rynkowy na produkt gałęzi

Gdy k1 – krzywa kosztów przedsiębiorstw

 powstanie konkurencja doskonała

(łączna produkcja qd, cena pd)

Gdy k2 – krzywa kosztów przedsiębiorstw

 powstanie oligopol

Gdy k3 – krzywa kosztów przedsiębiorstwa

 powstanie monopol (będzie wytwarzać np. qm po cenie pm)

3

Konkurencja doskonała

Przedsiębiorstwo w modelu konkurencji doskonałej zarówno w krótkim, jak i w długim okresie napotyka na doskonale elastyczny

popyt na swój produkt.

Przedsiębiorstwo wolnokonkurencyjne nie ma praktycznie

żadnego wpływu na cenę produktu. Może sprzedać w każdej chwili dowolną ilość produktu po danej cenie rynkowej.

Krzywa utargu przeciętnego, będąca zarazem linią ceny, jest prostą poziomą. Cena sprzedaży nie zależy od ilości produktu

wytworzonej i oferowanej przez przedsiębiorstwo.

W tej sytuacji cena równa się utargowi krańcowemu i jest

niezależna od rozmiarów produkcji przedsiębiorstwa: p u u .

Przedsiębiorstwo wolnokonkurencyjne napotyka poziomą linię popytu i sprzedaje po cenie równej utargowi krańcowemu.

Optymalną wielkość produkcji wyznacza warunek:

p = u’ = k’.

Cechą charakterystyczną doskonałej konkurencji jest cena oparta na kosztach krańcowych.

W krótkim okresie przedsiębiorstwo wolnokonkurencyjne może osiągać zyski nadzwyczajne bądź notować straty.

W długim okresie przedsiębiorstwo gałęzi wolnokonkurencyjnej sprzedaje produkt po cenie równej minimalnemu kosztowi

przeciętnemu, osiągając zerowy zysk ekonomiczny. Faktycznie przedsiębiorstwo to osiąga zysk normalny, wliczony przez nas w

koszty (jako ekwiwalent kosztów alternatywnych).

4

Poniższe rysunki przedstawiają równowagę przedsiębiorstwa wolnokonkurencyjnego w trzech różnych sytuacjach:

D

p = u = u’ C D

B A

O Q

k’

k

p = u = u’

A

(b) krótki okres: strata

O Q

B

C

k’ k

(a) krótki okres: zysk nadzwyczajny

Q – optymalna wielkość produkcji (u’ = k’)

OQCD – utarg całkowity OQBA – koszt całkowity

ABCD – strata

Q – optymalna wielkość produkcji (u’ = k’)

OQCD – utarg całkowity OQBA – koszt całkowity

ABCD – zysk nadzwyczajny

(c) długi okres: zerowy zysk ekonomiczny

p = u = u’

B A

O Q

k’

k

Q – optymalna wielkość produkcji (u’ = k’) OQBA – utarg całkowity i koszt całkowity

zysk ekonomiczny (nadzwyczajny) = 0

5

Równowaga gałęzi wolnokonkurencyjnej

Gałąź wolnokonkurencyjna jako całość osiąga w tendencji

długookresowej zerowy zysk ekonomiczny, sprzedając swój

produkt po cenie równej minimalnym kosztom przeciętnym;

realizuje zatem tylko zysk normalny.

Krótkookresowa krzywa podaży gałęzi wolnokonkurencyjnej jest zawsze rosnąca: wyższa cena zachęca do zwiększenia produkcji.

Długookresowa krzywa podaży jest zwykle także rosnąca, ale możliwy jest przypadek doskonale elastycznej funkcji podaży,

przyjmującej postać poziomej prostej. Ma to miejsce wtedy, gdy wszystkie przedsiębiorstwa mają identyczne koszty.

Poniższy rysunek pokazuje mechanizm równowagi gałęzi wolno- konkurencyjnej w konfrontacji z równowagą przedsiębiorstwa:

p1

p0

p2

S0

S2

O

D

Q0tys. sztuk Q1 Q2

k’

k

Przedsiębiorstwo wolnokonkurencyjne

p1

p0

p2

O Q0mln sztuk Q2 Q1

Gałąź wolnokonkurencyjna

S1

 Przy cenie p1 powstają zyski nadzwyczajne, co przyciąga nowe przedsiębiorstwa. Krzywa podaży przesuwa się w prawo: S1  S0, a cena równowagi obniża się: p1  p0.

 Przy cenie p2 producenci notują straty, część z nich zaprzestaje produkcji. Krzywa podaży przesuwa się w lewo: S2  S0, a cena równowagi rośnie: p2  p0.

 Uwaga: skala wielkości produkcji jest różna na obu wykresach.

6

Monopol

Monopolista jest jedynym dostawcą określonego produktu na danym rynku. Równowaga monopolisty jest więc zarazem

równowagą gałęzi przezeń reprezentowanej.

Jak każde przedsiębiorstwo maksymalizujące zysk, monopolista

wybiera taką wielkość produkcji, przy której utarg krańcowy zrównuje się z kosztem krańcowym.

Układ kosztów w przedsiębiorstwie monopolistycznym może być podobny jak w przedsiębiorstwie wolnokonkurencyjnym.

Tym, co odróżnia model równowagi monopolu, jest malejąca

krzywa popytu i w konsekwencji – opadająca ze wzrostem

rozmiarów produkcji linia ceny. Monopolista może sprzedać mało po wysokiej cenie lub sprzedać więcej, ale po niższej cenie. Linia

utargu przeciętnego (identyczna z krzywą popytu) jest opadająca. Malejący ze wzrostem produkcji jest także utarg krańcowy.

Monopolista sam ustala cenę, ale musi się liczyć z tym, że po wyższej cenie sprzeda mniejszą ilość.

Miarą siły monopolu jest nadwyżka ceny nad kosztem krańcowym.

Przedsiębiorstwo wolnokonkurencyjne sprzedaje swój produkt po

cenie równej kosztowi krańcowemu (p = u’ = k’). Monopolista ustala taką cenę, która przewyższa koszt krańcowy (p > u’ = k’).

Regułą w funkcjonowaniu monopolu jest osiąganie zysku ekonomicznego – tzw. zysku monopolowego – w krótkim, jak i w

długim okresie.

7

W krótkim okresie jednak monopolista może tolerować także zerowy zysk ekonomiczny, a nawet przejściową stratę, którą

wyrówna z nawiązką zyskami osiąganymi w długim okresie.

Poniższe rysunki przedstawiają równowagę monopolu w trzech

różnych sytuacjach:

k’

B A

u’

O Q

k

k

u

Q – optymalna wielkość produkcji: u’ = k’ OQBA – utarg całkowity = koszt całkowity

zysk ekonomiczny = 0

k’

C

B

D

A

u’

O Q

k

u

Q – optymalna wielkość produkcji: u’ = k’ OQBA – utarg całkowity OQCD – koszt całkowity

ABCD – strata

k’

B

C

A

D

u’

O Q

u

Q – optymalna wielkość produkcji: u’ = k’ OQBA – utarg całkowity

OQCD – koszt całkowity

ABCD – zysk

8

Monopol a elastyczność popytu

Monopolista zawsze produkuje na elastycznej części krzywej

popytu (| | > 1).

Na rysunku odpowiada temu odcinek OQ2. Na tym odcinku

zwiększanie produkcji powoduje przyrost utargu całkowitego, ponieważ utarg krańcowy przyjmuje wartości dodatnie.

W punkcie Q2 utarg krańcowy jest zerowy, utarg całkowity osiąga

maksimum, a elastyczność popytu przyjmuje wartość: –1.

Na prawo od tego punktu (| | < 1) dalsze zwiększanie produkcji byłoby bezcelowe, ponieważzmniejszałobysumęutargu(u’ < 0).

Monopol różnicujący ceny

Monopolista może ustalić odmienne ceny dla różnych nabywców. Taką praktykę nazywamy różnicowaniem cen.

Różnicowanie ceny tego samego produktu lub usługi na różnych

rynkach lub dla różnych grup klientów ma sens wtedy, kiedy ich krzywe popytu znacząco różnią się od siebie. Dla nabywców,

których popyt jest elastyczny, monopolista ustala niższą cenę. Od

nabywców, których popyt jest nieelastyczny, może pobierać wyższą cenę. Pozwala to zwiększyć otrzymywany utarg i zysk.

k’ k

D

u’

Q1

C E

B A

O Q2

9

Monopol naturalny

Z monopolem naturalnym mamy do czynienia w tych gałęziach, gdzie duże korzyści skali uzasadniają istnienie jednego wielkiego

przedsiębiorstwa.

Taki monopol nie obawia się konkurencji ze strony ewentualnych

drobnych outsiderów, gdyż produkcja na małą skalę jest droga i nierentowna.

Krzywa kosztu przeciętnego opada w całym przedziale wielkości

produkcji mającym praktyczne znaczenie przy danej pojemności

rynku zbytu.

Monopolista wybierze wielkość produkcji Q (u’ = k’) i będzie osiągał zyski nadzwyczajne (ABCE), bez zagrożenia konkurencją.

Gdyby monopol naturalny próbował zachowywać się jak gałąź wolnokonkurencyjna, ustalając wielkość produkcji na poziomie,

przy którym p = k’ (punkt F), to ponosiłby straty. Taka gałąź jest więc niejako skazana na istnienie monopolu naturalnego.

k

k’

D u’

B

F

C

A E

O Q

10

Monopol a wolna konkurencja: społeczny koszt monopolu

Społeczeństwo powinno dążyć do wytwarzania poszczególnych dóbr w takich ilościach, by spełniony był warunek:

krańcowy koszt społeczny( k’) = krańcowa korzyść społeczna ( p)

Zatem produkowana powinna być taka ilość, przy której p = k’.

Tak właśnie jest w wolnej konkurencji.

Monopol postępuje inaczej, ustala cenę na poziomie wyższym od kosztu krańcowego: p > k’.

Społeczny koszt monopolu przejawia się w tym, że monopol zmniejsza produkcję, a zwiększa cenę.

W gałęzi wolnokonkurencyjnej wielkość produkcji w długim

okresie ustala się na poziomie Qk, (S = D).

W gałęzi zmonopolizowanej wielkość produkcji ustala się na po- ziomie zrównującym utarg krańcowy z kosztem krańcowym (Qm).

Pole H oznacza stratę ponoszoną przez tych konsumentów, którzy

zrezygnowali z zakupu danego towaru na skutek podwyżki ceny.

Natomiast pole T oznacza dodatkowe koszty ponoszone przez nabywców kupujących towar po wyższej obecnie cenie.

pm

pk

S(k’)

T H

D(u ) u’

Qk Qm O

pm

pk

D(u )

Qk Qm O

11

Konkurencja monopolistyczna

 Podobieństwa do konkurencji doskonałej: istnienie wielu małych firm oraz swoboda wejścia i wyjścia z gałęzi.

 Różnice od konkurencji doskonałej: każde z przedsiębiorstw ma do czynienia z opadającą krzywą popytu. Produkty różnych firm tworzących daną gałąź są bowiem mniej lub bardziej

zindywidualizowane i zróżnicowane.

W krótkim okresie równowaga przedsiębiorstwa działającego w

warunkach konkurencji monopolistycznej wygląda podobnie jak równowaga monopolu, z tym że osiąganie zysku nadzwyczajnego

nie jest regułą.

W długim okresie konkurencja między istniejącymi producen-

tami oraz możliwość pojawienia się nowych konkurentów eliminują możliwość osiągania zysku nadzwyczajnego. Przy

optymalnej skali produkcji (u’ = k’) następuje zrównanie utargu

przeciętnego z kosztem przeciętnym (u k ).

Jest to tzw. równowaga w punkcie styczności:

W konkurencji monopolistycznej głównym sposobem walki jest

różnicowanie produktu (a nie konkurencja cenowa).

k k’

p

d

u’

Q

12

Oligopol

Oligopol z porozumieniem

W przypadku zawarcia efektywnego porozumienia i utworzenia

kartelu oligopol zachowuje się podobnie jak wielozakładowy monopol — w pierwszej kolejności stara się zmaksymalizować

łączny zysk całej grupy.

Dopiero po wyznaczeniu optymalnej skali produkcji i

optymalnego poziomu ceny dla całego kartelu, jego uczestnicy

mogą szukać dla siebie najkorzystniejszych rozwiązań, ale w ramach ograniczeń narzuconych przez wspólną politykę

produkcyjną i cenową.

Oligopol bez porozumienia Każde z przedsiębiorstw działa na własną rękę, dążąc do

maksymalnego zysku dla siebie. Między przedsiębiorstwami działającymi w danej gałęzi toczy się bezwzględna walka

konkurencyjna. Niekiedy przyjmuje ona postać wyniszczającej

wojny cenowej.

Dla oligopolu bez porozumienia charakterystyczny jest model złamanej krzywej popytu:

u

k

u

B A k’

D

O Q

u’

C

Punkt A – punkt optymalny.

Popyt jest elastyczny przy próbie podwyżki ceny

(wzrost ceny spowoduje spadek utargu), natomiast nieelastyczny przy próbie obniżki ceny (spadek ceny spowoduje spadek utargu).

Efekt: produkcja – OQ, cena – OB, zysk – ABCD.

Rozerwanie linii utargu krańcowego pozwala

utrzymać cenę na poziomie OB nawet przy

znacznych zmianach kosztów.

13

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome