Analiza związków między handlem zagranicznym a PKB - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia. Rzeszów University
hermiona80
hermiona8018 March 2013

Analiza związków między handlem zagranicznym a PKB - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia. Rzeszów University

PDF (232.7 KB)
12 strona
429Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające zagadnienia z zakresu ekonomii: analiza związków między handlem zagranicznym a PKB.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1   

Analiza związków między handlem zagranicznym a PKB

względem AD na przykładzie Polski w latach 1996-2006

2   

Każdy kraj o gospodarce rynkowej nie może prowadzić gospodarki zamkniętej bez

udziału w międzynarodowym podziale pracy (bez międzynarodowej specjalizacji i

kooperacji).

Najistotniejszym elementem międzynarodowego podziału pracy jest handel

zagraniczny, czyli międzynarodowa wymiana narodowa. Handel towarami i usługami

pomiędzy państwami ma zasadniczy wpływ na stan światowej gospodarki. To właśnie

sytuacja na globalnym rynku decyduje o bogactwie lub ubóstwie wielu milionów ludzi.

Handel międzynarodowy to łączna wartość eksportu i importu do poszczególnych krajów,

często pojęcie to jest używane zamiennie z terminem: handel zagraniczny. Handel

międzynarodowy jest ważnym czynnikiem dynamizującym ogólny rozwój gospodarczy,

zapewnia stałe dostawy niezbędnych surowców, płodów rolnych, dóbr kooperacyjnych oraz

technologii. Podstawowymi formami współpracy z zagranicą jest obrót towarowy (import,

eksport, reeksport) oraz tzw. „obroty niewidzialne” (turystyka, usługi transportowe,

pocztowo-telekomunikacyjne, kredyty). Zestawienie wartości eksportu i importu to bilans

handlowy kraju. Bilans wraz z obrotami niewidzialnymi to bilans płatniczy kraju.

Handel międzynarodowy, mimo postępującej globalizacji, jest nadal jednym z

głównych powiązań gospodarek poszczególnych państw z gospodarką światową. Dlatego

znajomość prawa i reguł obowiązujących w tym handlu na przestrzeni wieków ma duże

znaczenie dla zrozumienia mechanizmów nakręcających wzrost i stymulujących rozwój

gospodarczy współcześnie. Handel międzynarodowy umożliwia wykorzystanie większej

ilości czynników wytwórczych oraz większą produkcje i konsumpcje dóbr i usług. Dlaczego

kraje ze sobą handlują? Odpowiedź jest oczywista! Kraje handlują, po to, aby zdobyć

produkty i czynniki produkcyjne, których same nie mają i nie mogą produkować. Ale ta

odpowiedź odsłania zaledwie rąbek rzeczywistości! Oczywiście, niektóre dobra i czynniki

produkcyjne są fizycznie nieosiągalne, np. w Polce nie mamy warunków do uprawy kawy czy

herbaty. Jeśli chcemy to dobro mięć, musimy je importować. Korzyści absolutne polegają na

tym, ze dany kraj jest bardziej efektywniejszy w produkcji danego dobra od innego kraju.

Korzyści komparatywne polegają na tym, ze jeden kraj może produkować dane dobro, po

niższych kosztach alternatywnych od innego kraju. Kraje handlujące ze sobą eksportują te

dobra w produkcji, których mają korzyści komparatywne i dzięki temu osiągają korzyści.

Każdy z krajów dokonuje zakupów po niższej cenie, niż ta, jaką musiałby zapłacić

produkując dobro samodzielnie. Kraje mają więcej produktów dzięki wymianie

3   

międzynarodowej, niż gdyby produkowały obydwa dobra u siebie. Handel międzynarodowy

przynosi, więc korzyści obydwu stronom.

Pojęcia występujące w handlu zagranicznym:

1. Eksport to zorganizowana działalność polegająca na wywozie za granicę danego kraju: towarów, usług oraz kapitałów. Trudni się nią zwykle zorganizowany specjalnie

w tym celu podmiot gospodarczy – eksporter – albo jako bezpośredni wytwórca, albo

jako podmiot pośredniczący w obrocie z zagranicą. Ekspansja eksportowa na rynki

zagraniczne ma podstawowe znaczenie dla gospodarki z tytułu pozyskania dewiz,

poprawy bilansu płatniczego. Stanowi ona o miejscu i udziale danego kraju w

międzynarodowym podziale pracy.

2. Import - kupno towarów lub usług z zagranicy jest wynikiem międzynarodowego podziału pracy. Zaopatruje gospodarkę w towary (usługi), których wytworzenie w

kraju uważa się w danych warunkach za niemożliwe lub mniej korzystne niż

wykorzystanie dóbr realizowanych za granicą.

Światowa Organizacja Handlu rozpoczęła działalność w roku 1995, z siedzibą w

Genewie. Polska była jednym z państw założycielskich – stosowne porozumienie

ratyfikowała w roku 1995. Głównym zadaniem Światowej Organizacji Handlu jest

liberalizacja międzynarodowego handlu dobrami i usługami, prowadzenie polityki

inwestycyjnej wspierającej handel, rozstrzyganie sporów dotyczących wymiany handlowej,

przestrzegania praw własności intelektualnej. Kraje przystępujące do WTO zobowiązane są

do dostosowania wewnętrznego ustawodawstwa do norm Światowej Organizacji Handlu oraz

udzielania koncesji handlowych podmiotom zagranicznym.

Korzyści płynące z handlu zagranicznego:

wymiana międzynarodowa, jako wynik specjalizacji i wzrostu skali

produkcji, umożliwia – dzięki rozszerzeniu rynku zbytu – racjonalne

wykorzystanie zasobów czynników produkcji, jakimi dysponuje dany kraj.

Zazwyczaj, bowiem rynki narodowe nie są na tyle chłonne, aby zapewniały

zbyt masowej i wyspecjalizowanej produkcji.

alokacja zasobów – każdy obszar geograficzny produkuje oraz dokonuje

wymiany tych towarów, które jest mu najłatwiej produkować

obniżka społecznych kosztów alternatywnych

4   

 ponad 200 lat temu A. Smith określił następująco istotę korzyści z handlu:

Maksymą każdego roztropnego gospodarza jest niepodejmowanie produkcji,

czegokolwiek, co kosztowałoby go więcej niż zakup takiego dobra

 handel zapewnia dostęp do szerszej i bardziej różnorodnej oferty towarowej

 handel promuje także specjalizację, której korzyści są oczywiste. Koncentrując

się na produkcji niewielkiej ilości towarów i sprzedając je na rynku

międzynarodowym, dany kraj zbiera korzyści większej efektywności w skali

produkcji

 handel międzynarodowy może przyczynić się do oszczędności zasobów

 wymiana międzynarodowa zwiększa dobrobyt w poszczególnych krajach oraz

wiąże gospodarki poszczególnych krajów w jedną całość

Dzięki wymianie międzynarodowej rośnie zapotrzebowanie globalne na czynniki

produkcji istniejące w danym kraju we względnej obfitości. Popyt krajowy zwiększa się o

popyt zagraniczny. Tym samym rosną ceny tych czynników produkcji i zasobów (np. ziemi

w Australii, Kanadzie czy USA, ropy naftowej na Bliskim Wschodzie). Gdyby w tych

warunkach dany kraj nie utrzymywał wymiany z zagranicą, część jego czynników produkcji i

zasobów byłoby niewykorzystane ze względu na niski poziom cen zbytu, a zatem i

dochodów. Konieczne byłoby wówczas wytwarzanie takich dóbr, do których nie ma

dogodnych warunków (np. produkcja żelaza) i w efekcie koszty produkcji i ceny byłyby

wysokie, a skala produkcji niewielka. W gospodarce nieuczestniczącej w międzynarodowym

podziale pracy czynniki produkcji byłyby nie w pełni wykorzystane, a ceny wielu dóbr

wysokie. W wyniku wykorzystania zalet wymiany międzynarodowej następuje, zatem wzrost

dochodów nominalnych oraz lepsze pod względem asortymentowym zaspokajanie popytu

przy jednoczesnej zniżce cen dóbr deficytowych. W rezultacie umożliwia to wzrost

dochodów realnych społeczeństwa i podnoszenie poziomu stopy życiowej, gdyż potrzeby

ludzi są w coraz większym stopniu zaspokajane na podstawie potencjału gospodarki

światowej, a nie tylko krajowej, chociaż oczywiście w danym kraju stopień ich zaspokojenia

zależy od poziomu rozwoju jego gospodarki.

5   

Produkt Krajowy Brutto(PKB) - pojęcie ekonomiczne, oznaczające jeden z

podstawowych mierników dochodu narodowego stosowanych w rachunkach narodowych.

PKB opisuje zagregowaną wartość dóbr i usług finalnych wytworzonych na terenie danego

kraju w określonej jednostce czasu (najczęściej w ciągu roku). Kryterium geograficzne jest

jedyne i rozstrzygające. Nie ma znaczenia np. pochodzenie kapitału, własność firmy itp.

Obliczanie PKB na podstawie powyższej formuły jest uciążliwe, gdyż statystyka

państwowa nie podaje ani bezpośrednich miar produkcji globalnej, ani zużycia pośredniego.

Dlatego w praktyce stosuje się inne formuły. Najpopularniejsza z nich ma podstawę w

spostrzeżeniu, że PKB jest w dobrym przybliżeniu równy finalnym wydatkom wszystkich

nabywców wartości dodanej wytworzonej na terenie kraju. Zatem od strony popytowej:

PKB = konsumpcja + inwestycje + wydatki rządowe + eksport - import

PKB jest miarą wielkości gospodarki. Wzrost lub spadek realnego PKB stanowi

miarę wzrostu gospodarczego.

Do porównań międzynarodowych PKB przelicza się według bieżącego kursu

wymiany, zazwyczaj na dolary amerykańskie albo według parytetu siły nabywczej - lepiej

oddającego realną wartość dochodu obywateli. W porównaniach międzynarodowych wartości

PKB liczonego według parytetu siły nabywczej różnią się względem liczonego według kursu

nominalnego na korzyść krajów o niższym poziomie cen, zazwyczaj słabiej rozwiniętych, a

na niekorzyść krajów drogich.

Czyste PKB jest złą miarą dobrobytu społeczeństwa, ponieważ nie uwzględnia

liczby ludności. Z tego powodu, jako miarę dobrobytu powszechnie używa się PKB per

capita, czyli PKB w przeliczeniu na osobę. Czyste PKB jest wyznacznikiem wielkości

gospodarki.

6   

Produkt krajowy brutto oraz dynamika handlu zagranicznego w Polsce w latach

1996-2006 przedstawiały się następująco:

ROK PKB [mln zł] Handel zagraniczny [%]

założenia wykonanie dynamika eksportu dynamika importu

1996 344.600 364.800 109,7 128,9 1997 429.700 444.086 113,7 122,0 1998 511.100 550.405,6 109,4 114,6 1999 595.900 611.600 98,5 101,9 2000 676.700 685.600 132,5 123,2 2001 782.900 721.600 110,0 100,6 2002 764.800 772.200 105,3 103,1 2003 784.100 814.700 113,0 107,9 2004 861.500 885.300 110,2 108,7 2005 952.600 980.900 108,1 104,9 2006 975.900 1.057.700 114,5 115,8

Opracowanie własne na podstawie analiz NIK

7   

Wykres przedstawiający dynamikę eksportu oraz importu w latach 1996-2006 w Polsce:

Dynamiczny wzrost eksportu był istotnym źródłem wzrostu gospodarczego. Dzięki

wyraźnemu ożywieniu eksportowemu w ostatnich kilku latach relacja eksportu do PKB, jak i

eksport per capita, znacząco wzrosły. Nadal jednak wskaźniki te pozostają na poziomie

znacznie niższym niż w krajach o podobnym poziomie rozwoju gospodarczego, nie mówiąc o

krajach wysoko rozwiniętych. Wprawdzie eksport przypadający na 1 mieszkańca wzrósł z ok.

0,9 tys. EUR w 2000 roku do ok. 1,9 tys. EUR w roku 2005, to jednak był on ponad 3-krotnie

niższy niż w Czechach (ok. 6 tys. EUR), ponad 2,5-krotnie niższy niż na Węgrzech i Słowacji

(ponad 4,5 tys. EUR) oraz 5-krotnie niższy niż w Niemczech (9,8 tys. EUR). Relacje eksportu

do PKB przedstawia poniższa tabela:

Relacje eksportu do PKB w latach 2000-2005:

Wyszczególnienie 2000 2001 2002 2003 2004 2005

PKB w mld zł 684,9 721,6 781,1 842,1 923,3 980,9

Dynamika PKB w % 4,0 1,0 1,4 3,8 5,3 3,4

Eksport w mld zł 137,9 148,7 167,3 208,9 272,1 288,7

Eksport/PKB w % 20,1 20,6 21,4 24,8 29,5 29,4

8   

Biorąc pod uwagę fakt, że dotychczas wzrostowi obrotów towarzyszył z reguły

wzrost deficytu warto odnotować, że stopniowa redukcja deficytu obrotów towarowych w

2005 roku nastąpiła przy stosunkowo dynamicznym wzroście zarówno eksportu, jak i

importu. Zjawisko to można uznać za wyjątkowo korzystne na tle okresu transformacji.

Ilustruje to wskaźnik zrównoważenia obrotów towarowych, mierzony relacją salda wymiany

do eksportu. Wskaźnik ten uległ w roku 2005 znacznej poprawie (-13,6% wobec -19,5% w

2004 roku). Zmiany wskaźnika w całym okresie transformacji przedstawia poniższy wykres.

Zmiany wskaźnika zrównoważenia obrotów handlu zagranicznego od 1991 roku:

Analiza związków między handlem zagranicznym a PKB względem AD:

 w 1998 roku nastąpiło większe niż planowano zahamowanie tempa wzrostu

gospodarczego. Produkt krajowy brutto wzrósł realnie o 4,8%, wobec 6,8% w 1997 r.,

a dynamika PKB była najniższa w ciągu ostatnich 5 lat.

 po 1990 roku rola handlu zagranicznego w Polsce istotnie wzrosła i nie ograniczała się

już tylko do dostarczania dewiz potrzebnych na spłatę długów i import. Szczególnie w

1990 roku, kiedy załamała się sprzedaż krajowa, eksport był poważnym czynnikiem

łagodzącym spadek dochodu narodowego. Zmniejszenie dynamiki eksportu, o ile

9   

nierekompensowane jest wzrostem konsumpcji krajowej, może być czynnikiem

osłabiającym tempo wzrostu PKB.

 5-lecie (2001-2005) przyniosło wyraźne ożywienie tempa wzrostu obrotów

towarowych z zagranicą. Przyśpieszenie to było szczególnie widoczne w latach 2003-

2005, przy czym zdecydowanie bardziej dynamiczne po stronie eksportu.

 wg ocen IKCHZ, w roku 2004 Polska należała do krajów o najszybszym wzroście

eksportu. Tempo jego wzrostu (w przeliczeniu na Euro) było dwukrotnie wyższe niż

eksportu światowego. Relatywnie wysokie tempo wzrostu polskiego eksportu w

ostatnich latach przełożyło się na znaczny wzrost udziału Polski w światowym

eksporcie.

 w latach 2001-2005 relatywnie najmniej korzystne zmiany zaszły w handlu

z Niemcami, tj. z tradycyjnie największym rynkiem unijnym. Eksport do Niemiec

zwiększył się w analizowanym okresie tylko o 65%, czyli w tempie o połowę

wolniejszym niż ogólny eksport do UE. Natomiast tempo wzrostu importu

z Niemiec wyniosło 54% i okazało się zaledwie o niespełna 9 pkt. wolniejsze niż

przeciętnie w imporcie z UE. Powyższa dysproporcja jest w znacznej mierze

następstwem utrzymującej się od kilku lat dekoniunktury na rynku niemieckim.

W rezultacie, udział Niemiec w polskim eksporcie zmalał w ciągu ostatnich 5 lat

z blisko 35% do 28,5% podczas, gdy ich udział w imporcie uległ w tym czasie nawet

pewnemu zwiększeniu z niespełna 24 % do 24,7 %.

 w latach 2001–2003 nastąpiło poważne spowolnienie wzrostu popytu krajowego.

Stanowiło to swoistą przeciwwagę dla dekoniunktury na rynku UE, zmuszając

podmioty do poszukiwania możliwości zbytu swoich produktów za granicą, nawet

pomimo okresowo niezadowalającej rentowności eksportu.

 jak wynika z oceny skali i dynamiki obrotów handlowych w okresie kilku miesięcy

przed akcesją do UE oraz po akcesji, przystąpienie Polski do Unii Europejskiej

sprzyjało utrzymaniu wysokiego tempa wzrostu eksportu w roku 2004, pomimo

znacznego pogorszenia uwarunkowań cenowo kursowych. Efekty w polskim handlu z

tytułu akcesji były szczególnie widoczne w eksporcie produktów rolnych. Potwierdza

to ponad 2-krotnie szybszy wzrost eksportu tych produktów w okresie od maja 2004

roku. Natomiast w przypadku towarów przemysłowych zmiany skali obrotów po

wstąpieniu do UE były stosunkowo niewielkie, ponieważ warunki dostępu do rynków

z chwilą akcesji nie uległy istotnym zmianom.

10   

 w okresie tuż przed akcesją Polski do UE nastąpiło silne ożywienie importowe ze

wszystkich grup rynków. Ożywienie to było nawet wyższe niż w eksporcie i wynikało

z oczekiwanego po akcesji podwyższenia stawek VAT na szereg towarów (co

nastąpiło po 1 maja 2004) a także z obaw przed podwyższeniem z chwilą akcesji

stawek celnych na niektóre towary, bądź z tytułu wprowadzenia wspólnotowej taryfy,

bądź z rozszerzenia także na rynek polski unijnych środków ochronnych. Największy

wzrost importu nastąpił w grupach, w których oczekiwano wprowadzenia

najwyższych podwyżek ceł lub środków antydumpingowych, m.in. wyroby

metalurgiczne (głównie aluminium), wyroby ceramiczne oraz produkty chemiczne

(głównie nawozy sztuczne).

 podstawowy zespół przyczyn narastania nierównowagi w handlu zagranicznym niemal

do końca lat 90-tych stanowiły:

o niska konkurencyjność rodzimej produkcji i wynikająca stąd konieczność jej szybkiego unowocześnienia poprzez wzmożony import inwestycyjny i

zaopatrzeniowy (główną rolę odegrał tu napływ bezpośrednich inwestycji

zagranicznych w latach 1995-1999, który wg PAIZ wyniósł wówczas 30.850

mln USD),

o niezdolność krajowego przemysłu do zaspokojenia wzmożonego popytu konsumpcyjnego, co przy ograniczanej protekcji rynku generowało popyt

konsumpcyjny na towary zagraniczne (importochłonność polskiej gospodarki

w ujęciu łącznym, tj. sfery wytwarzania i sfery konsumpcji, liczona jako

relacja importu ogółem do PKB w cenach bieżących wzrosła z 23% w 1995 r.

do 30% w 1999 r.),

o stopniowe umacnianie złotego w stosunku do koszyka głównych walut. Kryzys rosyjski z 1998 roku niekorzystnie odbił się na wynikach handlu

zagranicznego Polski w roku następnym. Spadek obrotów w 1999 roku

wyniósł blisko 3% po stronie eksportu oraz 2,4% w imporcie. W rezultacie

ujemne saldo obrotów zmniejszyło się do 18,5 mld USD.

 zapoczątkowane w połowie 2002 roku ożywienie obrotów towarowych z zagranicą

zostało wyraźnie utrwalone w 2003 roku. Równie wysokiego tempa wzrostu obrotów

w ich wymiarze dolarowym (około 30% w eksporcie i ponad 20% po stronie importu)

nie notowano od połowy minionej dekady. Nawet po uwzględnieniu faktu, że tak

wysokie tempo wzrostu wartości dolarowej obrotów było w decydującej mierze

11   

efektem poważnego osłabienia dolara w stosunku do euro w 2003 roku (o ok. 20%),

można oceniać, że osiągnięte tempo ich wzrostu w 2003 roku, szczególnie po stronie

eksportu, było relatywnie wysokie, zarówno na tle ostatnich kilku lat, jak i całego

dotychczasowego okresu transformacji gospodarczej.

 po okresie spadku popytu wewnętrznego w 2001 roku (o 1,7%) i nieznacznej

odbudowie tego spadku w 2002 roku (wzrost o 0,8%), relatywnie skromny wzrost, o

2,4% w 2003 roku, nie zapewnił znaczącego zwiększenia jego skali. W tych

warunkach popyt wewnętrzny nie stanowił poważniejszej alternatywy dla eksportu,

zwłaszcza w sytuacji, gdy tempo deprecjacji złotego okazało się kilkakrotnie szybsze

od tempa wzrostu cen krajowych.

 rok 2005 był kolejnym rokiem z rzędu, w którym zanotowano zdecydowane

zmniejszenie się deficytu obrotów handlu zagranicznego Polski. W latach 2000-2005

ujemne saldo wymiany zostało zredukowane o 48% (z -18,7% mld EUR w 2000r. do -

9,7 mld EUR w 2005r.). Zostało to głównie osiągnięte, dzięki poprawie salda obrotów

handlowych z rynkami unijnymi.

12   

BIBLIOGRAFIA:

1. raport: „Ocena sytuacji w handlu zagranicznym w 2003 roku” sporządzony przez Ministerstwo Gospodarki i Pracy; Warszawa maj 2004 r.

2. raport: „Polski handel zagraniczny w latach 2001-2005” sporządzony przez Ministerstwo Gospodarki; Warszawa grudzień 2005 r.

3. raport o stanie handlu zagranicznego: „Polska 2006” sporządzony przez Ministerstwo Gospodarki; Warszawa 2006 r.

4. Teresa Buczyńska: „Makroekonomia”, PWN 2001

5. www.bip.nik.gov.pl – analizy wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w poszczególnych latach

6. www.wikipedia.pl

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome