Mikro II -  Notatki - Mikroekonomia - Część 3, Notatki'z Mikroekonomia. Warsaw School of Economics
Henryka
Henryka24 March 2013

Mikro II - Notatki - Mikroekonomia - Część 3, Notatki'z Mikroekonomia. Warsaw School of Economics

PDF (404.7 KB)
13 strona
1Liczba pobrań
335Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach wyeksponowane zostają zagadnienia z mikroekonomii: mikro. Część 3.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

27

Równowaga ogólna na konkurencyjnych n rynkach wystąpi, jeśli wielkość popytu zrówna się wielkością podaży na n-1 rynkach, to również wielkość podaży zrówna się z wielkością popytu na n –tym rynku. Dzieje się tak, ponieważ: 1. dochody gospodarstw domowych równają się płatnościom firm za usługi pracy i kapitału (czynników wytwórczych) 2. dochody gospodarstw równają się wydatkom na dobra konsumpcyjne, zatem 3. całkowite wydatki gospodarstw domowych równają się płatnościom za usługi czynników wytwórczych.

40. Problem istnienia równowagi ogólnej

Równowaga ogólna oznacza gospodarkę w „stanie spoczynku”, tj. bezczasowo wyraża się w wielkości i strukturze produkcji, czynników produkcji i poziomie cen, w którym popyt na produkcję i czynniki produkcji jest równy ich podaży. Nawiązuje do optimum Pareta, ponieważ nie występują tutaj podmioty zainteresowane zmianą tego stanu. Istnieje również całkowite podporządkowanie mechanizmowi rynkowemu z wykluczeniem ingerencji zewnętrznej;

Teoria równowagi ogólnej

Rynki pierwszorzędne – prawa sa przestrzegane

Rynki drugorzędne – wilcze

Wszystko jest ze soba powiązane – zalożenia teorii równowagi

Równowaga cząstkowa

Pi (p1, p2, .. , pn) – j. fizyczna n – liczba rynków

Si (p1, p2, … , pn)

EDi = Pi – Si jak EDi = o to rynek jest w rownowadze

EDi – nadwyżka popytowa na rynku i

Stan równowagi ogólnej:

˄ EDi = o wszystkie rynki sa równocześnie w równowadze

4 kluczowe pytania:

1. Istnieje czy nie istnieje taki wektor c, który zapewnia równowagę wszystkim rynkom?

( Jeśli jest spełniony warunek ciągłości EDi( ciągła jeśli rynki są konkurencyjne) to w pewnych odwzorowaniach zawsze osiągniemy punkt równowagi)

2. Jedyność – czy jest tylko jeden stan równowagi? (wiele punktów równowagi) 3. Stabilność – przynajmniej lokalnie stabilna 4. Optymalność – czy warto być w stanie równowagi? Czy jest to stan pożądany?

docsity.com

28

Każda indywidualna funkcja popytu musi być ciągłąKażdy konsument musi mieć preferencje wypukłe

Popyt każdego konsumenta jest relatywnie mały w porównaniu z rozmiarami rynku

41. Optimum Pareta. Własności optimum. Stan optimum w sensie Pareta – sytuacja, w której nie można dokonać żadnej alokacji czynników produkcji i/lub produktów, która poprawiłaby czyjąś sytuację bez pogarszania położenia kogoś innego, czyli polepszenie sytuacji pewnych osób nie jest możliwy w inny sposób, niż tylko poprzez pogorszenie sytuacji innych.

Poprawa w sensie Pareta – jest możliwa tylko wtedy, gdy nie występuje optimum.

Na efektywność w sensie Pareta składają się trzy elementy:  optymalna alokacja czynników produkcji między przedsiębiorstwa (efektywność

wytwarzania). Stan taki ilustruje dowolny punkt znajdujący się na krzywej możliwości produkcyjnych (krzywej transformacji), nie zaś pod nią.

 optymalna alokacji produktów między konsumentów (efektywność wymiany).  optymalna z punktu widzenia wszystkich konsumentów łącznie kombinacja produktów

wytwarzanych w całej gospodarce. Stan taki występuje wtedy, kiedy wytwórcy produkują ilości dóbr maksymalizujące zagregowaną użyteczność konsumentów.

Dodatkowe informacje:  nawet skrajnie niesprawiedliwy podział zasobów może być optymalny w sensie Pareta.  optimum wykorzystywane jest w modelu równowagi ogólnej jako stan, do którego dąży. Po

osiągnięciu tak rozumianej równowagi ogólnogospodarczej nie da się dokonać relokacji zasobów, która byłaby korzystna dla wszystkich uczestników rynku.

 zaprzeczeniem optimum Pareta jest monopol: obniżenie ceny (do ceny wynikającej z wyceny konsumentów czyli kształtu linii popytu) dodatkowych jednostek produktu pozwoliłoby sprzedać monopoliście kolejne jednostki dobra: monopolista zwiększyłby zysk natomiast konsumenci kupiliby dodatkowe jednostki dobra po obniżonej cenie. Innymi słowy zmiana ceny przyczyniłaby się do poprawy w sensie Pareta, jednak niechęć monopolisty wobec różnicowania cen hamuje jego działania w tym kierunku.

42. Diagram Edgewortha.

Diagram (skrzynka) Edgewortha – instrument służący do graficznej analizy łącznego postępowania dwóch podmiotów (konsumentów albo producentów) oraz do prezentacji wypadkowej ich działań. Powstaje poprzez połączenie dwóch nałożonych na siebie układów współrzędnych, z których jeden ma początek w lewym dolnym rogu diagramu, drugi zaś w prawym górnym.

docsity.com

29

W modelu są dwie osoby (Octavio i Abby) i dwa dobra (X i Y). Pionowe osie wyznaczają całkowitą ilość dobra X w gospodarce, osie poziome całkowitą ilość dobra Y. W ten sposób dowolny punkt wewnątrz skrzynki symbolizuje możliwy rozdział dóbr między dwie osoby.

Jeśli by rozdzielić skrzynkę na dwa osobne układy współrzędnych, to otrzymalibyśmy najzwyklejszy model konsumenta, na który można nanieść właściwe krzywe obojętności.

W ten sam sposób można wyznaczyć krzywe obojętności dla Abby. Po ponownym połączeniu na punktach styku kolejnych krzywych obojętności (gdzie MRSa=MRSo) rysuje się ścieżka kontraktu, która wyznacza optimum w sensie Pareta między punktami A i O. Każdy punkt jest optymalny w sensie Pareta (przejście na wyższą krzywą obojętności jednej osoby byłoby równoznaczne z przejściem drugiej osoby na niższą krzywą obojętności).

docsity.com

30

W praktyce jednak Octavio i Abby (dowolna para konsumentów, producentów itp.) prawdopodobnie nie weszliby na ścieżkę kontraktu z dwóch głównych powodów: braku odpowiednich informacji (mogliby się nigdy nie spotkać) lub związanych z próba jego eliminacji kosztów transakcyjnych (które mogłyby być na tyle wysokie, że wymiana informacji okazała by się nieopłacalna).

43. Zasada second best

Absolutne optimum społeczne: Zachodzi wtedy, gdy: Ui/Uj = Gi/Gj dla wszystkich i  j, i , j = 1,...., n, (istnieje n rynków) gdzie: Ui, Gi oznaczają pochodne odpowiednio funkcji U i G po zmiennej i-tej. (U - funkcja dobrobytu społecznego; G - krzywa transformacji) (z notatek: FIRST BEST: MRT=MCx/MCy=Px/Py=MRS)

a) W praktyce nie jest realne osiągnięcie w gospodarce stanu absolutnego optimum społecznego (first best solution). Z reguły jakieś rynki są zmonopolizowane, a państwo zmuszane jest wprowadzać regulacje zaburzające funkcjonowanie systemu. W rezultacie system funkcjonuje gorzej i może osiągnąć jedynie stan suboptymalny (second best solution), tj. stan gorszego optimum.

b) Wszytko albo nic Jeśli jeden warunek na optimum zostanie pogwałcony (np: U1/Un  G1/Gn), to wówczas osiągnięcie stanu (sub)optimum wymaga zmodyfikowania wszystkich warunków, tj. warunków dla wszystkich n rynków.

Konsekwencje zasady wszystko albo nic A. Jeżeli niektóre warunki na optimum absolutne nie mogą być spełnione, to dążenie do realizacji pozostałych warunków nie zapewni osiągnięcia nawet gorszego optimum. Stosowanie reguł, które są właściwe dla optimum absolutnego można rekomendować praktyce jedynie wówczas, gdy żaden z warunków na optimum nie jest zaburzony. W przeciwnym razie taka rekomendacja nie pozwala nawet na osiągnięcie suboptimum. (Ewentualnie, jeżeli rynki pierwszy i n – ty są izolowane od wszystkich pozostałych rynków, można dopuścić rekomendację dotyczącą optimum absolutnego. Ten warunek na ogół nie jest spełniony, więc musi być on skrupulatnie zbadany.) B. Przypuśćmy, że rynki nie są izolowane, ale związki między nimi są słabe. Reguły optimum absolutnego mogą wówczas dać się zastosować w przybliżeniu. Małe odchylenia w stosunku do warunków produkują niewielkie odchylenie in minus od stanu optimum. Stwierdzenie to jest jednak prawdziwe, gdy zależności w gospodarce mają charakter liniowy, co na ogół nie jest prawdą. C. Spełnienie warunków na gorsze minimum jest możliwe na ogół przy aktywnej roli państwa. Jest jednak mało prawdopodobne, by państwo mogło efektywnie przełamać barierę informacyjną niezbędną do wprowadzenia pożądanych korekt. Dlatego stosuje się metodę prób i błędów oraz politykę „małych kroków”. (Polityka „małych kroków” jest jednak uzasadniona tylko pod warunkiem, że zachodzi przypadek B.)

docsity.com

31

44. Monopolizacja gospodarki a jej zdolność do osiągania optimum Pareto.

Nieefektywność monopolu: Gałąź zmonopolizowana działa, w odróżnieniu od gałęzi konkurencyjnej, w punkcie, w

którym cena jest większa niż koszt krańcowy, ponieważ ma wpływ na cenę. Różnica między produkcją przy cenie na rynku konkurencyjnym a zmonopolizowanym jest strefą, gdzie ludzie są skłonni zapłacić więcej za jednostkę produkcji, niż wynoszą koszty jej wytwarzania (MC). Zatem mamy tu możliwość poprawy w rozumieniu Pareta, co oznacza, że optimum Pareto nie jest osiągnięte. Jeżeli firma wytworzy dodatkowy produkt i sprzeda go osobie skłonnej zapłacić więcej niż wynosi MC ( po cenie mniejszej niż cena monopolisty a większej niż cena wolnokonkurencyjna), konsument poprawia swoje położenie, bo zapłacił mniej. Producent sprzedaje za więcej niż MC, więc również ma zysk. Wszystkie pozostałe jednostki sprzedawane są za tę samą cenę co wcześniej. Zatem: każda ze stron osiąga pewną dodatkową nadwyżkę – nikt nie cierpi – poprawa w sensie Pareta. Dlaczego zatem monopol jest nieeektywny? Monopolista nie (zawsze) jest skłonny sprzedać dodatkową jednostkę po niższej cenie, niż aktualnie pobiera, ponieważ zmuszałoby go to do obniżki ceny wszystkich pozostałych jednostek produktu. Co by było, gdyby co najmniej jeden z podmiotów wymiany był monopolem? Jeden z podmiotów zachowuje się jak monopolista, więc ma wpływ na cenę.

x – monopol y – konkurencja

wtedy: Px>MCx Py=MCy zatem: MRT=MCx/MCy<Px/Py=MRS Czyli: nie jest osiągnięte optimum w ujęciu Pareto

45. Efekty zewnętrzne. Koszty i korzyści zewnętrzne. Niedookreślenie praw własności źródłem efektów zewnętrznych.

Efekty zewnętrzne są jednym z przejawów zawodności rynku, który świadczy o niedoskonałym działaniu mechanizmu cenowego. Efektami zewnętrznymi nazywamy koszty lub korzyści osób trzecich, nie podlegające rekompensacie( opłacie) i powstałe w skutek produkcji lub konsumpcji podmiotu, który nie ponosi kosztów lub nie odnosi korzyści związanych z tymi działaniami. Przykładem kosztów zewnętrznych przejazdu samochodem mogą być np. zanieczyszczenie powietrza spalinami, zużycie nawierzchni i utylizacja starego oleju. Pozytywny efekt zewnętrzny wywołuje np. osoba sadząca drzewa przed domem.

Niemożliwość uwzględnienia tych kosztów i korzysci wynika najczęściej z niedookreślenia praw własności. Gdyby ktoś był przykładowo właścicielem czystego powietrza mógłby pobierać opłaty za jego używanie i zniknęłyby efekty zewnętrzne. Dopóki jednak czyste powietrze jest własnością wspólna, czyli niczyją, dopóty jest wykorzystywana nieefektywnie, gdyż nikt nie ma motywacji do gospodarowania nią.

46. Efekty zewnętrzne jako czynnik zaburzający i źródło nieoptymalnego funkcjonowania gospodarki. Internalizacja kosztów i korzyści zewnętrznych.

Efekty zewnętrzne uniemożliwiają efektywne rozdysponowanie zasobów za pomocą mechanizmu rynkowego. Ich obecność może zwiększać koszty dla społeczeństwa, lecz nie jest rekompensowana przez sprawcę, gdyż cena produktu nie obejmuje kosztu negatywnego efektu zewnętrznego. Uwzględnienie kosztów społecznych, a nie tylko kosztu prywatnego, spowodowałoby zmniejszenie produkcji do efektywnego poziomu w wielu branżach emitujących zanieczyszczenia.

Niekiedy nieefektywność spowodowaną występowaniem efektów zewnętrznych można wyeliminować dzięki umowie między „spawcą” a „ofiarą”. Opisuje to twierdzenia Coase’a, zgodnie z

docsity.com

32

którym gdy prawo jednoznacznie określa, co komu wolno, negocjacje mogą doprowadzić do osiągnięcia optymalnej wielkości efektu zewnętrznego.

Zwykle jednak zbyt duże koszty i „problem gapowicza” uniemożliwiają negocjacje. Problem gapowicz istnieje, ponieważ każdy z poszkodowanych może bezpłatnie( na gapę) wykorzystać skuteczne działanie pozostałych unikając np. zarówno spalin, jak i płacenia za rozwiązanie problemu. Zawarcie umowy może być też niemożliwe, gdyż strony nie mają pełnej informacji na temat wysokości potencjalnych strat i korzyści.

Z tego względu nawet zwolennicy gospodarki rynkowej zgadzają się, iż wspieranie przez państwo pozytywnych i karanie negatywnych efektów zewnętrznych jest korzystne. Proces zmuszający sprawcę do włączenia w swój rachunek ekonomiczny kosztów przez siebie spowodowanych nosi nazwę internalizacji kosztów zewnętrznych. Jest ona sposobem na zbliżenie kosztu prywatnego i publicznego produkcji.

Internalizacja powinna najczęściej rozwiązać dwa problemy: • Określić jaka powinna być skala dopuszczalnego wykorzystywania środowiska, • określić sposób rozdzielenia tej wielkości pomiędzy korzystających ze środowiska.

47. DOBRA PUBLICZNE

 Istnienie dóbr publicznych jest jedną z przyczyn niesprawności rynku.  Samuelson: „Indywidualna konsumpcja tego dobra przez jedną osobę nie ogranicza w żadnym

stopniu indywidualnej konsumpcji tego dobra przez kogoś innego:  Dobro publiczne jest definiowane przy pomocy dwóch kryteriów:

o Niemożności wyłączenia: każdy może cieszyć się z korzyści, jakie niesie dobro publiczne, niezależnie czy zapłacił za nie czy nie. Gdy dana usługa (np. latarnie morskie lub obrona narodowa) jest już świadczona, nie można jej nikomu odmówić ze względu na techniczną niemożliwość lub absurdalny koszt wykluczenia danych osób.

o Brak konkurencyjności: wiele osób może osiągać korzyści, jakie niesie ze sobą dobro publiczne. Koszt krańcowy spowodowany konsumpcją dodatkowej osoby wynosi zero (Na rynku doskonale konkurencyjnym: krańcowy koszt = cena, czyli niemożliwa jest rynkowa alokacja takiego dobra)

 Dobro czysto prywatne jest doskonale podzielne między konsumentów (łączna konsumpcja = suma konsumpcji wszystkich osób),

 Natomiast jeśli chodzi o dobra czysto publiczne, to każdy konsument ma do dyspozycji całkowitą ilość tego dobra.

MOŻLIWOŚĆ WYŁĄCZENIA Z KONSUMPCJI TAK NIE

K O

N K

U R

EN C

Y JN

O ŚĆ

W K

O N

SU M

PC JI

TA K

Czyste dobra prywatne: 1. Niskie koszty wykluczenia 2. produkowane przez firmy prywatne 3. Alokacja rynkowa 4. Finansowanie z przychodów ze

sprzedaży

Wspólnota: 1. Dobra konsumowane kolektywnie,

ale nie dla nieograniczonej liczby konsumentów

2. Produkowana przez sektor prywatny lub publiczny

3. Nikt nie dba ani nie inwestuje w dobro z którego czerpie tylko część korzyści

4. Rabunkowa eksploatacja zasobu 5. Np. parki publiczne

docsity.com

33

N IE

Dobra klubowe: 1. Dobra prywatne z efektami

zewnętrznymi 2. Rozprowadzane via rynki przy

wykorzystaniu subsydiów lub podatków

3. Np. mosty, szkoły, systemy transportowe

4. Jeśli występuje płatna i bezpłatna alternatywa dobra klubowego, to bezpłatne dobro pomimo znacznie gorszej jakości będzie bardziej przeciążone.

Czyste dobra publiczne

48. DOBRA PUBLICZNE A DOBRA FINANSOWANE ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

 Dobro publiczne musi być finansowane z przychodów podatkowych i produkowane przez państwo lub na podstawie kontraktów zawartych z państwem. W innym wypadku podaż nie występowałaby lub byłaby znikoma, ze względu na koszty kontroli „gapowiczów”, którzy nie zapłacili za dobro a korzystają.

 Zasada ta nie działa vice versa: nie wszystko finansowane z budżetu jest dobrem publicznym  Np. edukacja i służba zdrowia są finansowane przez państwo, aby nie stworzyć materialnych

barier dla ludzi mniej zamożnych (racje moralno-etyczne) ale nie są dobrami publicznymi  Dobro publiczne, jako czyste korzyści zewnętrzne (społeczne korzyści są o wiele większe od

korzyści prywatnych  Dobra publiczne niekoniecznie pozostaną nimi na zawsze, zależy to od rozwoju

technologicznego (przykład: kiedyś telewizja i radio były dobrem publicznym, później pojawiło się kodowanie sygnału)

 Państwo finansuje niektóre dobra klubowe i wspólnoty: subsydia/podatki na dobra klubowe; finansowanie wspólnot, ponieważ jeśli państwo by tego nie finansowało, doszłoby do szybkiej degradacji.

 W podręczniku są jeszcze dwa tematy dot. dóbr publicznych, które chyba nas nie obowiązują: pseudorynkowy mechanizm ujawniania preferencji dotyczących dóbr publicznych i model Lindahla alokacji dobra publicznego.(str. 325-330)

49. Niepewność jako źródło zaburzeń w funkcjonowaniu rynku.

Głównym źródłem niepewności jest zachowanie się innych ludzi. Każda działalność gospodarcza niesie ze sobą pewien stopień niepewności. W celu zmniejszenia stopnia niepewności, wprowadzenia pewnego stopnia przewidywalności zwiększa się INSTYTUCJONALIZM. Są to instytucje regulujące działalność gospodarczą, pewne reguły gry, zasady, prawo, ale też nieformalne zwyczaje praktyki, normy społeczne. KOSZTY TRANSAKCYJNE – również mają na celu redukowanie niepewności i zarządzanie ryzykami. (koszty kontroli w społeczeństwie, zabezpieczenie przed kradzieżą, ochrona praw własności). Obejmują 4 obszary: 1.Znalezienie drugiego partnera do transakcji, 2.Koszt negocjowania umowy, 3.Koszty związane z monitorowaniem realizacji umowy, 4.Koszty egzekucji umów. Koszty transakcyjne maleją im większy jest stopień instytucjonalizmu. 2 typy społeczeństwa: 1.PROSTA GOSPODARKA, relacje face to face, mały rynek o małej pojemności. Koszty jednostkowe produkcji bardzo wysokie, nie ma korzyści skali.

docsity.com

34

2.NOWOCZESNE SPOŁECZEŃSTWO, masowy rynek, skala bardzo duża, niskie koszty jednostkowe, ale bardzo wysokie koszty transakcyjne. Koszty transakcyjne w klasycznej mikroekonomii = 0. Stereotypy dotyczące rynku: 1.Prawo jednej ceny. (fałsz bo np. różne ceny benzyny na różnych stacjach) 2.Ceny są elastyczne. (fałsz bo np. w restauracji rano popyt jest mały a ceny takie same) 3.Przekonanie, że wszystkie rynki się równoważą. MECHANIZM DYSPERSJI: (np. szukamy najtańszego i najlepszego mydła) 1.Część sklepów prowokuje szum informacyjny –organizuje bardzo wysokie obniżki cenowe – jesteśmy zdezorientowani czy produkt jest rzeczywiście drogi czy tani. 2.Przyciągają okazją na jeden produkt sprzedając nam jednocześnie inne produkty. 3.Mechanizm: są klienci stali i przypadkowi (np. turyści).

50. Skutki asymetrii informacyjnej w działaniu rynku.

ASYMETRIA INFORMACYJNA- występuje wtedy, kiedy jedna ze stron wie więcej niż druga. W roku 1970, ukazał się artykuł „Rynek na bubel”- analiza rynku używanych samochodów. Pojawia się tam asymetria miedzy kupującymi, a sprzedającymi samochody dotycząca jakości. Kupujący nie wie czy samochód ma usterki, czy był po wypadku, może poddać auto ekspertyzie, ale wiążą się z tym duże koszty. Przykład z wykładu: N rynku samochodów istnieją dwa standardy – samochody dobre w cenie 100 i złe za 60. Cena średnia kształtuje się na poziomie 80- w konsekwencji część sprzedających dobre samochody wycofuje się, a na ich miejsce napływają posiadacze złych samochodów. W efekcie, po pewnym czasie zostają same złe samochody. To zjawisko nazywa się NEGATYWNA SELEKCJA, autor –Akerloff („złe wypiera dobre”). Przykłady negatywnej selekcji: 1.Występuje również na rynku ubezpieczeń. Np. przy ubezpieczeniu zdrowotnym kupujący ubezpieczenie zna swój stan zdrowia. 2.Rynek kredytowy. Kredytobiorca ma przewagę nad kredytodawcą. Niwelowanie asymetrii informacyjnej: -gwarancje, -reputacja, -ubezpieczenia grupowe. RYZYKO MORALNE- (przykład z wykładu:) Posiadacz drewnianej stodoły wypełnionej sianem, ubezpiecza ją od pożaru – jest świadomy, że nie musi zachować szczególnej ostrożności z ogniem, bo stodoła i tak jest ubezpieczona. Jak niwelować ryzyko moralne? –zmniejszać ubezpieczenie (mniej niż 100% wartości stodoły).

51. Pokusa nadużycia na rynku usług zdrowotnych Pokusa nadużycia (ang. moral hazard) - to takie zachowanie się ubezpieczonego, które

zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia szkody. Na przykład ktoś, kto ubezpieczył swój samochód, może parkować go w mniej bezpiecznych miejscach i nie dbać o dodatkowe zabezpieczenia - wszakże część ewentualnej szkody pokryje towarzystwo ubezpieczeniowe. Zjawisko też odnosi się do przedsiębiorstw - rolę "ubezpieczyciela" pełni państwo, a "ubezpieczonego" firmy, które mogą dokonywać nieostrożnych wyborów tudzież inwestycji. Termin ten jest ściśle związany z asymetrią informacji (jedną z form zawodności rynku) - sytuacją, w której jedna ze stron wie więcej niż druga. Tak jest i tutaj - bowiem ubezpieczyciel nie wie, który klient zachowuje się zgodnie z teorią pokusy nadużycia, a który nie.

Jeśli chodzi o usługi zdrowotne, to możemy zobrazować to przykładem człowieka, który nałogowo pali papierosy, unika wysiłku fizycznego, nadużywa alkoholu - mówiąc lapidarnie prowadzi niezdrowy tryb życia. Taki ktoś, płaci taką samą składkę zdrowotną co ktoś, kto o swoje zdrowie bardzo dba. Za leczenie jego chorób płacą bowiem wszyscy ubezpieczeni. Ten ktoś jest nieświadomym oszustem.

docsity.com

35

W polskich Tatrach zdarza się porównywalna liczba wypadków, co w dużo większych Tatrach słowackich. Bo na Słowacji za interwencje ratowników trzeba płacić z własnej kieszeni; u nas to przerzucone jest na ogół podatników.

W świetle usług zdrowotnych pojęcie to nabiera też nowego znaczenia - w przypadku braku bezpośredniej płatności (każdy płaci składkę potrącaną z pensji) oznacza ono także to, że pacjenci mają skłonność do nadużywania świadczeń bądź żądania dostępu do świadczeń o wyższej niż konieczna jakości.

52. Negatywna selekcja w obszarze ubezpieczeń, jakości produkcji Negatywna selekcja (ang. adverse selection) - oznacza względnie częstsze ubezpieczanie się

osób bardziej zagrożonych negatywnym zjawiskiem. Przykładowo, polisy na życie mogą być częściej wykupywane przez nałogowych palaczy, których cechuje większe prawdopodobieństwo zgonu niż resztę społeczeństwa. W oczywisty sposób prowadzi to do strat ubezpieczyciela. Również i przy tym terminie mamy do czynienia z asymetrią informacji par excellence. Jest ona nawet warunkiem koniecznym wystąpienia negatywnej selekcji.

Ubezpieczyciel, który ponosi straty w wyniku działania ww. procesu, podnosi składkę ubezpieczenia. Ci, którzy wiedzą, że ich zachowanie nie uzasadnia podniesienia składki, najpewniej zrezygnują z ubezpieczenia. Średnie prawdopodobieństwo wystąpienia szkody zatem wzrośnie. Jeśli do ubezpieczyciela będą się zgłaszać kolejne osoby o wyższym niż przeciętne prawdopodobieństwie wystąpienia szkody, ubezpieczyciel znów będzie musiał podnieść składkę. W efekcie może to doprowadzić do upadku tego segmentu ubezpieczeń.

Jeśli zaś chodzi o jakość produktów, to negatywna selekcja ma tu trochę inne znaczenie. Otóż klienci, przed nabyciem produktu, nie wiedzą jakiej jakości (wysokiej/niskiej) owy produkt jest (zdobycie tej informacji może być bardzo kosztowne lub niemożliwe). Jeśli klienci nie mogą a priori stwierdzić jakości produktu, sprzedawcy mogą chcieć to wykorzystać, oferując produkt gorszej jakości. Klienci niechętnie płacą wysokie ceny - takie zachowanie powoduje spadek cen i zarazem jakości produktu, w porównaniu do sytuacji z pełną informacją (brakiem asymetrii) oraz spadkiem liczby transakcji. Tutaj zatem negatywna selekcja przybiera postać wypierania lepszego produktu przez produkt gorszy.

Jak firmy ubezpieczeniowe radzą sobie z pokusą nadużycia oraz negatywną selekcją? Rozwiązań jest kilka. Odmawiają pełnego ubezpieczenia potencjalnej straty, różnicują składki w zależności od grup nabywców (przykład - większe składki płacone przez ludzi powyżej 60 roku życia (usługi zdrowotne) lub młodych mężczyzn (usługi komunikacyjne)), oferowanie ubezpieczeń zbiorowych (uzyskujemy tutaj stochastyczne korzyści - ubezpieczając naraz 50 osób szacujemy, że ich przeciętny stan zdrowia jest zbliżony do stanu zdrowia populacji).

53. Asymetria informacyjna jako przyczyna bezrobocia (teoria efficiency wage) To zagadnienie jest omówione przez samego prof. Garbicza w pliku

Aymetria_na_rynku_pracy.doc, do znalezienia na jego stronie internetowej http://e-sgh.pl/niezbednik/student_przedmiot.php?pid=712

54. Teoria rynku wrażliwego na konkurencję (kontestowalnego)

Rynek kontestowalny charakteryzuje brak barier wejścia i wyjścia z gałęzi. Łatwość "wtargnięcia" na taki rynek powoduje, iż mimo znacznego stopnia koncentracji produkcji (może to być nawet jedno przedsiębiorstwo), dostawcy zachowują się tak, jakby działali w warunkach rzeczywistej konkurencji ( nie wykorzystują siły ekonomii skali i nie stosują praktyk monopolistycznych, ponieważ jakakolwiek próba ich stosowania powoduje wejście na rynek nowych firm i zniknięcie wszelkich zysków). Rynek kontestowalny charakteryzuje się brakiem zysków ekonomicznych w długim okresie. Nie musi występować na nim duża liczba firm, ani ich produkcja nie musi być jednorodna. Firmy występujące na rynku kontestowalnym osiągają wielkość produkcji, przy której cena jest równa kosztowi krańcowemu.

Warunkiem kontestowalności rynku są niskie koszty utopione (koszty ponoszone w związku z koniecznością wejścia na dany rynek, których nie można odzyskać, np. koszty konieczne do zdobycia

docsity.com

36

know-how, koszty pozyskania wykwalifikowanego personelu lub jego szkolenia, koszty certyfikatów i licencji.)

Niekiedy na rynku w kontestowalnym dochodzi do paradoksu zwanego "atakiem hit-and-run". Sytuacja ta może wystąpić zanim dojdzie do ukształtowania się sytuacji, w której cena równa jest krańcowemu kosztowi produkcji ( a więc w trakcie kształtowania się optymalnej sytuacji na rynku). Nowy podmiot wchodzi na rynek po ocenie struktury cenowej działającego na nim „monopolisty”. Poprzez zaoferowanie niższych cen przeciąga on na swoją korzyść cały popyt. „Monopolista” jest wtedy zmuszony obniżać ceny. W momencie, w którym dochodzi do spadku ceny, przy którym monopolista traci tzw. rentę „monopolisty”, atakujące przedsiębiorstwo wycofuje się w rynku. W swojej krótkiej działalności udało mu się osiągnąć wysoki zysk, gdyż cena przez niego proponowana, była co prawda niższa od ceny „monopolisty”, ale wciąż wyższa od przeciętnego kosztu produkcji (koszty utopione z założenia są niskie, więc firma może się szybko wycofać nie ponosząc większych strat).

55. Bariery wejścia i wyjścia z gałęzi

bariery wejścia - czynniki ograniczające podjęcie działalności gospodarczej oraz konkurencję na danym rynku

1) rosnące korzyści skali pozwalające osiągnąć producentowi tak niskie koszty produkcji, że jest w stanie zaspokoić cały popyt na danym rynku ( gdy w danej gałęzi działałby dwie firmy, wysokość kosztów sprawiałaby, że żadna z nich nie osiągnęłaby ani zysków ani strat; obie obniżałyby więc koszty do momentu wyeliminowania drugiej)

2) bardzo wysokie nakłady inwestycyjne (najczęściej związane z niepodzielnością procesu wytwarzania, np. energetyka-nie można wykorzystać połowy linii wysokiego napięcia, przemysł-szyby)

3) wysoki koszt prac badawczych ( w przypadku produktów o charakterze innowacyjnym) 4) brak dostępu do specyficznej wiedzy (know-how) 5) brak dostępu do rzadkich zasobów (surowce mineralne, rzadko spotykani specjaliści,

korzystnie położona działka) 6) polityka państwa, np. patenty (by zachęcić do inwestowania w rozwój techniczny) i licencje

(stosowane, by umożliwić jednemu przedsiębiorstwu zwiększenie produkcji i osiągnięcie efektów skali; by usunąć źródła zakłóceń w zaopatrzeniu w przypadku konfliktu pomiędzy dostawcami; w celu uzyskania wpływów do budżetu- monopol alkoholowy, licencje na prowadzenia kasyn)

7) przepisy dotyczące wymogów sanitarnych, składu chemicznego, jakości (często wchodzą w życie w skutek działania grup nacisku; działający na rynku przedsiębiorcy wymuszają korzystne dla siebie decyzje władz gospodarczych)

8) niepowtarzalność wyrobu/silna marka (coca-cola) (zbyt wysokie koszty na reklamę nowego produktu)

9) koszty rozbudowania sieci sprzedaży, serwisu, kontaktów z dystrybutorami 10) brak wysoko-wykwalifikowanych pracowników 11) cła (np. w Polsce na samochody)

bariera wyjścia - koszt (niekoniecznie finansowy), który musi ponieść przedsiębiorstwo przy zaprzestaniu działalności na danym rynku

1) konieczność likwidacji dużych inwestycji

2) koszty związane z porzuceniem i zmianą gałęzi (demontaż urządzeń, przekwalifikowanie pracowników lub wypłacenie odpraw)

docsity.com

37

3) brak możliwości odzyskania wydatków poniesionych na zdobycie wiedzy i podniesienie renomy przedsiębiorstwa

4) utrata korzyści płynących z zadomowienia się w gałęzi (dobrych stosunków z dostawcami, klientami, wypróbowanych metod postępowania w stosunku do konkurentów)

5) bariery społeczne i emocjonalne (szczególnie silne, gdy zmiana wiąże się z koniecznością zmniejszenia zatrudnienia lub całkowitej likwidacji firmy)

6) presja rządu, władz lokalnych i związków zawodowych

56. Prawne i ekonomiczne bariery wejścia. Ekonomiczne bariery wejścia:

 Jeśli koszt krańcowy i przeciętny spadają w badanej firmie ( firma notuje rosnące korzyści skali) aż do osiągnięcia przez nią wysokiego – w stosunku do wielkości popytu na produkt – poziomu produkcji, to wytwórca prawdopodobnie zostanie monopolistą. W takim przypadku efektywna jest bowiem tylko produkcja na wielką skalę. Jeśli minimum kosztów przeciętnych przypada na produkcję tak wielką, że pozwala zaspokoić prawie cały popyt, to w gałęzi utrzyma się tylko jedna firma. Potencjalni konkurenci musieliby się liczyć z niewielkim udziałem w rynku i względnie wysokim kosztem wejścia.

 Duże bariery wejścia można zauważyć również w gałęziach, w których spadek kosztów przeciętnych wiąże się z niepodzielnością procesu wytwarzania. Samo podjęcie produkcji wymaga poniesienia wielkich nakładów inwestycyjnych, które stanowią dominującą część kosztów. Jest tak np. w przypadku energetyki i przemysłu wydobywczego. Podobnie jest w przypadku z branżami, w których stosuje się najnowsze techniki i wytwarza produkty o charakterze innowacyjnym. Nakładem inwestycyjnym jest w tym przypadku wielki koszt prac badawczych, uruchomienia produkcji, rozbudowy sieci zbytu.

 O ekonomicznych barierach wejścia mówimy także wtedy, kiedy przedsiębiorstwo korzysta ze specyficznej wiedzy ( know- how), pozwalającej mu wytwarzać po niskim koszcie lub dysponuje szczególnie rzadkimi zasobami ( kontroluje złoża cennych surowców, posiada korzystnie położoną działkę, zatrudnia rzadko spotykanych specjalistów).

Prawne bariery wejścia:  Patent- dający wynalazcy na pewien czas wyłączne prawo do wytwarzania produktu lub

stosowania technologii. Patenty wprowadza się po to, aby zabezpieczyć nowości techniczne przed naśladownictwem, co pomaga pionierom w walce z nieuczciwą konkurencją , ale także zachęca do inwestowania w rozwój techniczny.

 Licencje- pozwolenia na prowadzenie określonej działalności. Przyczyną takiego działania władz jest chęć usunięcia potencjalnego źródła zakłóceń w zaopatrzeniu, jakie mogłyby wystąpić, gdyby doszło do konfliktu między dostawcami. Ponadto pojedynczą firmę łatwiej kontrolować.

 Zastrzeżone znaki handlowe ( marki ).

57. Różnicowanie produktu jako bariera wejścia.

Rzeczywiste zróżnicowanie polega na wzbogaceniu asortymentu wyrobów i dostosowaniu ich do indywidualnych zróżnicowanych potrzeb nabywców; w tym celu tworzy się liczne odmiany wyrobu. Pozorne zróżnicowane wyrobu polega na zmianie opakowania, wyglądu zewnętrznego, dodatkowych akcesoriów, bez polepszenia jego wartości użytkowej. Poziome zróżnicowanie wyrobu polega na tym, że poszczególne jego odmiany wprawdzie zaspokajają tę samą potrzebę, lecz służą odmiennym celom. Przykładem może być telewizor i video. W tym rodzaju zróżnicowania mamy również do czynienia ze zjawiskiem substytucji i komplementarności dóbr.

docsity.com

38

Pionowe zróżnicowanie polega na tym, że każdy model czy typ danego wyrobu zaspokaja tę samą potrzebę, ale różni się pod względem jakości, opakowania, wykończenia czy też wyposażenia w akcesoria. Przestrzenne zróżnicowanie polega na przestrzennym – geograficznym wyodrębnieniu miejsc sprzedaży, produkcji i konsumpcji. Przykładem przestrzennego zróżnicowania konsumpcji określonego wyrobu mogą być też różne miejsca na widowni teatru, kina czy cyrku. Wysoki koszt wejścia do branży, który zniechęca rywali, może być skutkiem ponoszenia wielkich kosztów reklamy ( która przekonuje nabywców o niepowtarzalności konkretnego produktu). Posiadanie znaku firmowego, który jest rozpoznawalny i ceniony przez nabywców , stanowi część korzyści z obecności na rynku i potencjalne źródło pozycji monopolistycznej. Firmy różnicują produkty po to, żeby złagodzić konkurencje cenową- jeśli firma nie może obniżyć kosztów produkcji, a przez to ceny do poziomu, który oferuje konkurent, to musi przekonać konsumentów, że jego produkt jest niepowtarzalny i lepszy od tańszego odpowiednika.

58. Próg rentowności jako bariera wejścia

Próg rentowności to wysoki koszt wejścia na rynek. Popatrzmy na przykład produkcji samolotów do użytku cywilnego. Czynnikiem skutecznie zniechęcającym potencjalnych uczestników rynku jest wysoki koszt projektowania i prób eksploatacyjnych nowych samolotów. Jest wielce prawdopodobne, że jedynie dwa przedsiębiorstwa – Boeing i Airbus – będą mogły sobie pozwolić na wydatkowanie 10-15 mld dol. Na opracowanie nowej generacji samolotów. Ponadto, przedsiębiorstwa tworzą zasoby inwestycji niematerialnych (doświadczenie, marka, know- how), a potencjalnym nowym klientom trudno jest pod tym względem dorównać firmom już usadowionym na danym rynku. Musiały by włożyć w to ogromne nakłady kapitału. Trudno jest też wkroczyć na opanowany już rynek (Microsoft Word). Tylko, by wejść na rynek trzeba byłoby przeprowadzić wielką kampanię promocyjną, angażując ogromne środki i nie dającą żadnej gwarancji, że nowy produkt się przyjmie i zacznie przynosić zyski. W niektórych branżach koszt przeciętny i krańcowy spadają aż do osiągnięcia przez firmę wysokiego – w stosunku do popytu na produkt – poziomu produkcji. Taki wytwórca najpewniej zostanie monopolistą. Korzyści skali jakie osiąga pozwolą mu w naturalny sposób opanować rynek (monopol naturalny). Efektywna jest bowiem tylko produkcja na dużą skalę. Próg rentowności szczególnie dotyczy branż energetycznych, przemysłu wydobywczego oraz wszelkich innowacyjnych branż – między innymi przez wysokie koszty prac badawczych. Ogromne nakłady o różnym charakterze sprawiają, że dla potencjalnego nowego gracza na danym rynku, wejście do branży staje się zupełnie nierentowne i bardzo ryzykowne. Próg rentowności jest jedną z przyczyn, z których może wynikać monopolizacja lub oligopolizacja branży.

Głownie na podstawie podręcznika Elżbiety Czarny s. 166-172

59. Neoklasyczna koncepcja rynku jako modelu rynku aukcyjnego, charakterystyka i warunki istnienia rynków aukcyjnych

Klasyfikacja przetargów:  pod kątem natury dobra będącego przedmiotem przetargu:

- przetargi z wyceną indywidualną (każdy potencjalny nabywca widzi inaczej wartość danego dobra – dzieło sztuki) - przetargi z wyceną powszechną (dobro jest warte dokładnie tyle samo dla każdego oferenta – przetarg na prawo odwiertu w dobrze zbadanym miejscu – wiadomo dokładnie ile można na tym zarobić)

 pod kątem zasad składania ofert: - aukcja angielska: zaczyna się od ceny rezerwowanej (granicznej), a następnie cena jest podbijana - aukcja holenderska: sprzedający zaczyna od wysokiej ceny, a następnie ją obniża, aż ktoś będzie gotowy kupić dane dobro

docsity.com

39

- przetarg zamknięty: każdy tajnie zapisuje swoją cenę, a wygrywa osoba, która zapiszę najwyższą. - aukcja filatelistyczna/Vickreya: przetarg zamknięty, w którym wygrywa osoba, która dała najwięcej, ale płaci drugą najwyższą cenę.

Charakterystyka:

Przy konstrukcji przetargu istnieją dwa cele: - efektywność Pareta – dobro powinna dostać osoba, która jest w stanie zapłacić najwyższą cenę, bo inaczej najprawdopodobniej odsprzeda dobro komuś, kto jest za nie skłonny dać więcej; poza tym należy się upewnić, że osoba, która jest w stanie dać za dane dobro najwięcej zapłaci swoją graniczną cenę (jeśli może zapłacić 100 to należy się upewnić, że nie zapłaci 81 tylko dlatego, że następna osoba jest w stanie dać tylko 80); - maksymalizacja zysku – przetarg ma przynieść sprzedającemu jak największy zysk;

Aukcje angielskie i Vickreya pozwalają osiągnąć wyniki efektywne w sensie Pareta. Niestety akcje angielskie są podatne na zmowę. Z kolei możliwość do wycofania się po ujawnieniu zwycięskiej oferty w przypadku przetargów zamkniętych sprzyja manipulacji.

Klątwa zwycięzcy: dotyczy przetargów z powszechną wyceną; jeśli ktoś wygrał ty tylko dlatego, ze przeszacował wartość sprzedawanego dobra.

Model opisujący rynek aukcyjny: Aukcje są to miejsca spotkań handlowych odbywających się najczęściej w regularnych odstępach czasu, mających na celu sprzedaż w formie publicznego przetargu prezentowanych towarów o charakterze zarówno masowym jak i jednostkowym. Przedmiotem aukcji są albo niestandardowe towary masowe (np.: futra, kamienie szlachetne) albo towary unikalne (np. numizmaty, dzieła sztuki, antyki, konie). Jest to forma zorganizowanej sprzedaży publicznej, w której nabywcą towaru staje się osoba oferująca najwyższą cenę zakupu. Niektóre typy aukcji są zbliżone nieco do giełdy towarowej, różni je jednak to, że podlegający sprzedaży towar musi znajdować się w miejscu, gdzie odbywa się aukcja. Na rynku aukcyjnym największy popyt na sprzedane dobro jest największy w momencie rozpoczęcia aukcji i podania ceny wywoławczej. Wraz zlicytowaniem ceny popyt maleje i coraz mniej osób stać na zapłacenie coraz wyższej ceny aż do momentu, kiedy jedna osoba zostanie, gotowa zapłacić najwyższą cenę.

W ekonomii neoklasycznej rynek pracy ma typ rynku aukcyjnego. Głownie na podstawie Variana s. 329-336

60. Koszty transakcyjne związane są z redukowaniem niepewności i zarządzaniem ryzykiem; straty jakie ponosi się przy przygotowywaniu, wdrażaniu i egzekwowaniu transakcji rynkowych; są kosztami utraconych możliwości. Koszty transakcyjne – koszty redukcji niepewności, czyli wszystkie koszty

poszukiwania i zbierania informacji, jej przetwarzania, zawierania i monitorowania transakcji, egzekwowania zobowiązań.

Elementy kosztów transakcyjnych (z wykładu):

1. Znalezienie drugiej strony transakcji (klient, sprzedawca) – szukanie odpowiednich ofert 2. Koszt negocjowania umowy 3. Monitorowanie realizacji umowy

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome