Rola ratownika medycznego - Notatki - Medycyna - Część 1, Notatki'z Medycyna. Medical University of Warsaw
Kamil89
Kamil8922 March 2013

Rola ratownika medycznego - Notatki - Medycyna - Część 1, Notatki'z Medycyna. Medical University of Warsaw

PDF (454.2 KB)
40 strona
2Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające zagadnienia z zakresu medycyny: rola ratownika medycznego. Część 1.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 40
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

 

Spis treści

Wstęp

Rozdział I

Ratownik medyczny

1. Medycyna ratunkowa 2. Sylwetka zawodu 3. Podstawa prawna ratownictwa 4. Zadania zawodowego ratownika medycznego

Rozdział II

Charakterystyka pierwszej pomocy

1. Definicja 2. Ogólne zasady udzielania pierwszej pomocy 3. Klasyfikacja obrażeń

Rozdział III

Rola ratownika medycznego podczas udzielania pierwszej pomocy

1. Podstawowe zabiegi resuscytacyjne u dorosłych 2. Wypadek drogowy 3. Zatrucia postępowanie ratownicze 4. Atak serca – zawał 5. Oparzenia wszelkiego rodzaju

Zakończenie

Spis rysunków

Spis tabel

Spis schematów

 

Wstęp

Wśród dążeń współczesnego człowieka na czołowym miejscu znajduje się jak

najdłuższe zachowanie życia i zdrowia. Jedną z metod osiągnięcia tego celu jest

zmniejszenie śmiertelności związanej z urazami oraz nagłymi zachorowaniami.

Osiągnąć to można przede wszystkim poprzez stworzenie sprawnego systemu działania

w stanach nagłego zagrożenia zdrowia i życia, czyli systemu medycyny ratunkowej.

Na bezpieczeństwo państwa, które nierozerwalnie wiąże się bezpieczeństwem

obywateli, składa się bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne. Poczucie

bezpieczeństwa jest jedną z podstawowych potrzeb ludzkich i dlatego tak istotne jest

zarówno dla jednostki, jak i dla państwa. Wejście Polski w struktury Unii europejskiej

zaowocowało wzrostem oczekiwań społecznych wymuszających zmiany w systemie

ochrony zdrowia, które są dostosowywane do wymogów międzynarodowych. Zmiany

dotyczą również organizacyjnych działań podejmowanych w stanach zagrożenia życia i

zdrowia. Konieczność tych zmian wynikała również z niedoskonałości dotychczas

funkcjonującego systemu w Polsce, który odpowiadał za ratowanie życia i zdrowia

obywateli. Zagrożenie życia, zdrowia i mienia obywateli, a także zagrożenia środowiska

są zagrożeniami bezpieczeństwa państwa.

W zależności od rodzaju zagrożenia wyodrębnione zostały różnego rodzaju

ratownictwa wyspecjalizowane w określonych działaniach: ratownictwo medyczne,

pożarowe, chemiczne, ekologiczne, radiologiczne, górskie, górnicze, wodne, lotnicze.

Siły i środki oraz działania i kompetencje zintegrowanego ratownictwa zostały

pogrupowane zgodnie z podziałem administracyjnym kraju na ogólnokrajowe,

wojewódzkie, powiatowe i gminne. Niezależnie od szczebla organizacyjnego generalne

zasady działania, ich cele i schematy rozwiązań organizacyjnych pozostają jednakowe

na wszystkich szczeblach.

Niniejsza praca ma na celu przedstawienie sylwetki zawodu ratownika

medycznego. W szerszym ujęciu jest to przedstawienie roli ratownika medycznego w

kształtowaniu postaw udzielania pierwszej pomocy wśród społeczeństwa (edukacja

młodzieży).

 

Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy to omówieni sylwetki ratownika

medycznego, jego zadania i rola w ratownictwie medycznym, oraz wstępne wiadomości

dotyczące medycyny ratunkowej.

Drugi rozdział to omówienie najważniejszych zasad udzielania pierwszej

pomocy.

Trzeci rozdział jest to rola ratownika medycznego podczas udzielania pierwszej

pomocy w trakcie wypadku drogowego, zawału serca, silnego zatrucia, czy też

oparzenia.

Praca została napisana na podstawie wiadomości z dostępnej literatury

przedmiotu oraz na postawie źródeł internetowych i innych dostępnych materiałów

dotyczących medycyny ratunkowej i zagadnień z nią związanych.

 

ROZDZIAŁ I:

RATOWNIK MEDYCZNY

1. Medycyna ratunkowa

Ratownictwo medyczne, w nowoczesnym ujęciu, jest systemem organizacyjnym

polegającym na zwartej i skoordynowanej gotowości ludzi, zasobów i jednostek

organizacyjnych uruchamianych w trybie pilnym, celem opanowania nagłego

zagrożenia zdrowotnego.1

Natomiast medycyna ratunkowa to podstawowa specjalizacja medyczna.

Medycyna ratunkowa ma zastosowanie w szpitalnych oddziałach ratunkowych, na

miejscu wypadku i we wszystkich przypadkach nagłych zachorowań. Ponadto dziedzina

ta skupia się na diagnostyce i leczeniu ostrych zachorowań i urazów wymagających

natychmiastowej pomocy. Choć zwykle nie prowadzą długoterminowej opieki, lekarze

medycyny ratunkowej i pozostały personel pogotowia ratunkowego podejmują

działania mające wpływ na długoterminowe rokowanie chorego.2

Dla każdego człowieka, najważniejsze w dzisiejszych czasach jest

bezpieczeństwo, staje się to ważne nie tylko dla poszczególnych jednostek ale i dla

całego państwa. Ważnym wykładnikiem stanu organizacyjnego i skuteczności struktur

ochrony zdrowia nowoczesnego państwa jest sprawność systemu przedszpitalnego

ratownictwa medycznego oraz szpitalnej bazy medycyny ratunkowej, czyli szpitalnych

oddziałów ratunkowych. Od sprawności i jakości tych struktur oraz od kwalifikacji

pracujących w nich osób zależy czyjaś szansa na przetrwanie nagłego zagrożenia,

zmniejszenie rozmiaru cierpienia czy bólu, uniknięcie rozległego kalectwa czy też

trwałego uszczerbku zdrowia. Dlatego też system ratownictwa określany jest jako sieć

bezpieczeństwa zdrowotnego i społecznego. 3

                                                             1 J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 65 2 www.wikipedia.pl 3 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 1

 

System ratownictwa to element systemu bezpieczeństwa państwa zatem musi

być przygotowany do działania w każdych warunkach zarówno w czasie pokoju jak i w

czasie wojny, w pojedynczych zdarzeniach zagrażających bezpieczeństwu życia lub

zdrowia jednostki, jak i w zdarzeniach masowych oraz w katastrofach, z dużą liczbą

poszkodowanych.

Zadaniem państwa w celu zapewnienia sprawnej i efektywnej realizacji zadań

polegających na podejmowaniu medycznych działań ratowniczych wobec każdej osoby

znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia, tworzy się system

Państwowe Ratownictwo Medyczne.4

Jedną z pierwszych organizacji zajmujących się ratowaniem ludzi, była powstała

w Kaliszu w 1898 roku Organizacja pod nazwą ,,Cesarskie Towarzystwo Ratowania

Tonących”. W Polsce pierwsze pogotowie Ratunkowe powstało 6 czerwca 1891 roku

nazywane ówcześnie „Krakowskie Ochotnicze Towarzystwo Ratunkowe”.5

Narastające zagrożenia związane z postępem cywilizacyjnym, wzrost liczby

wypadków, nadumieralność z powodu chorób krążenia oraz coraz częściej występujące

wypadki o charakterze masowym wymuszają stworzenie systemu pomocy, który

dawałby poczucie bezpieczeństwa:6

 Umieralność około urazowa to 6-8 tysięcy zgonów rocznie.

 Umieralność z powodu chorób układu krążenia, neurologicznych i zatruć

jest w Polsce znacznie wyższa niż w krajach Europy Zachodniej (12,5 %

wobec przeciętnej europejskiej wynoszącej 4,5 %).

 Wysoki odsetek zgonów z nagłego zagrożenia życia następuje w okresie

przedszpitalnym (62,4 % zgonów około wypadkowych).

 Jeden z najwyższych w Europie wskaźników śmiertelności około

wypadkowej - 12,6 / 100 rannych - odpowiednio wskaźnik europejski

określony jest na 4,5 / 100 rannych.

 Czas dotarcia karetki Pogotowia Ratunkowego do pacjenta z zagrożeniem

życia znacznie przekracza standardy europejskie i niejednokrotnie

przekracza 1 godzinę szczególnie poza dużymi aglomeracjami miejskimi.

                                                             4 Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym projekt z 28 maja 2004 r. 5 www.ratownikmedyczny.za.pl z dnia 10. 02. 2009  6  W. Gaszczyński, Intensywna terapia i wybrane zagadnienia medycyny ratunkowej, Repertorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, wyd. 1, s. 56  

 

 Czas dotarcia osoby w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia do

kwalifikowanego leczenia szpitalnego jest w Polsce bardzo długi - 41%

ofiar wypadku dociera do specjalistycznego leczenia szpitalnego w czasie

dłuższym niż 3 godziny.

Istotnym faktem jest wysoka pozaszpitalna śmiertelność ofiar różnego rodzaju

wypadków i zachorowań (czyli śmiertelność w miejscu zdarzenia lub w drodze do

szpitala). Dlatego powstało zintegrowane ratownictwo medyczne, które ma na celu

zintegrowanie wszystkich podmiotów ratownictwa w jeden system mający wspólną lub

kompatybilną sieć łączności, wspólne procedury ratownicze, kompatybilny sprzęt

medyczny na zasadzie "jednych noszy od miejsca zdarzenia do oddziału ratunkowego"

oraz określone miejsce działania w "łańcuchu przeżycia", który zapewnia

poszkodowanemu dotarcie do leczenia w szpitalnym oddziale ratunkowym w czasie nie

dłuższym niż 30 -40 minut. Założenia te integrują Program z Systemem Ratowniczo -

Gaśniczym Państwowej Straży Pożarnej tworząc System ratownictwa medycznego.7

Najważniejszym celem Programu Zintegrowanego Ratownictwa Medycznego

jest zapewnienie społeczeństwu bezpieczeństwa zdrowotnego poprzez polepszenie

dostępu pacjentów do wysokiej jakości usług medycznych w zakresie ratownictwa

medycznego. Założeniem Programu jest zintegrowanie wszystkich podmiotów

ratownictwa w jeden system, mający wspólną sieć łączności alarmowej, procedury

ratownicze oraz sprzęt medyczny.8

Odpowiedzialni za organizację oraz sprawne funkcjonowanie systemu

Zintegrowanego Systemu Ratownictwa Medycznego są wszelkie struktury organizacji

państwa, takie jak wojsko, służby specjalne państwa, policja, państwowa straż pożarna,

system ochrony zdrowia ludności jak również instytucje, inspekcje i straże, które

dysponują wyspecjalizowanymi jednostkami ratowniczymi służącymi do określonych

zadań specjalnych w celu ratowania zdrowia bądź życia poszkodowanego. Ponadto

organizacje społeczne i pozarządowe: takie jak np.: Górskie Ochotnicze Pogotowie

Ratunkowe (GOPR), Polski Czerwony Krzyż (PCK), ochotnicze straże pożarne 9

W ówczesnym świecie istnieją rożnego rodzaju zagrożenia, najbardziej znane i

powszechne to wypadki w komunikacji oraz nowe, ale już niestety dające się we znaki                                                              7 J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 70 8 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 351 9 Tamże, s. 352  

 

takie jak: skażenie chemiczne środowiska, broń masowego rażenia, terroryzm

międzynarodowy, itp. Dlatego, też w zależności od tego jakie występują zagrożenia, w

danym czasie stosuje się odpowiednie służby ratownictwa wyspecjalizowane w

konkretnych dziedzinach takie jak: ratownictwo medyczne, pożarowe, chemiczne,

radiologiczne, ekologiczne, wodne, lotnicze, górskie itp.10

Zdjęcie 1: Przykładowe zdjęcie z wypadku w komunikacji samochodowej z udziałem osób z różnych służb ratownictwa

 

Źródło: www.ratowniczy.net/zdjecia-wypadkow/

Strukturą, której działania są ukierunkowane na ratowanie życia i zdrowia

obywateli całego państwa w sytuacji nagłego zagrożenia, jest wspomniane wyżej

ratowanie medyczne. Ratownictwo medyczne jest elementem systemu ratownictwa w

                                                             10 L. Brongel, Medycyna ratunkowa: obszar działania, Wydawnictwo Zdrowie i zarządzanie, T. II, nr 1, Kraków 2000, s. 45

 

całym kraju i jednocześnie stanowi ważny składnik systemu ochrony zdrowia i życia

ludności.11

Tabela 1: Czynniki Polskiego Systemu Ochrony Zdrowia

System ochrony zdrowia Czynniki Podstawowa opieka zdrowotna

Ratownictwo medyczne Lecznictwo specjalistyczne w szpitalach Świadczenia społeczne i system ubezpieczeń

Źródło: Opracowanie własne na podstawie, A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 354

Natomiast o jakości tego systemu świadczą następujące czynniki: dostępność do

opieki medycznej, leczenia specjalistycznego, rehabilitacji, świadczeń społecznych,

skuteczność działań podejmowanych w przypadku nagłych zagrożeń życia czy zdrowia.

Działania ratownictwa medycznego charakteryzują się tym, że w momencie

realizacji swych zadań potrzebują wsparcia ze strony innych, niemedycznych służb

ratownictwa. Uwarunkowane jest to tym, iż skuteczność działań podejmowanych w

medycynie ratunkowej zależy od sprawności organizacyjnej jej struktur jak również

efektywności współpracy z innymi służbami ratowniczymi. 12

Podstawowa opieka zdrowotna (POZ) z ratownictwem medycznym stanowią

punkt wyjścia do systemu opieki zdrowotnej. Działania i relacje tych podmiotów maja

najczęściej decydujące znaczenie dla dalszych losów poszkodowanego. Lekarze POZ

często korzystają z zespołów ratownictwa medycznego ZRM, w celu szybkiego

przetransportowania chorego, który potrzebuje leczenia szpitalnego. Lecznictwo

szpitalne to drugi element ochrony zdrowia, za tą część w działalności ratownictwa

medycznego odpowiedzialne są szpitalne oddziały ratunkowe (SOR). 13

Podstawowym celem systemu ratownictwa medycznego jest zapewnienie

dostępu do leczenia specjalistycznego, osobom, które są w stanie bezpośredniego

zagrożenia. Medycyna ratunkowa zajmuje się wszystkimi nagłymi i niespodziewanymi

                                                             11 M. Gaca, A. Witkowski, Realizacja programu medycyny ratunkowe, Przewodnik Lekarza 2/2007, s. 240- 246 12 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 353 13 W. Gaszczyński, Intensywna terapia i wybrane zagadnienia medycyny ratunkowej, Repertorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, wyd. 1, s. 59 

 

zagrożeniami życia, a więc chorymi ginącymi z powodu urazu wielonarządowego,

zatrucia lub innej nagłej przyczyny wewnętrznej. Tych przyczyn jest zresztą bardzo

wiele. Gwałtowne mechanizmy degradacji poziomu zdrowia i funkcji życiowych

przebiegają tak szybko, że trzeba je natychmiast umiejętnie przerwać, stosując pełną

nowoczesną wiedzę medyczną. Efektywność tych działań przekłada się bezpośrednio na

poprawę wyników leczenia, zmieszanie śmiertelności i inwalidztwa, do których może

dochodzić w następstwie takich zagrożeń. Do założeń organizacji systemu ratownictwa

medycznego należą: maksymalne skrócenie czasu od zaistnienia nagłego zagrożenia do

rozpoczęcia leczenia na oddziale specjalistycznym, dostarczanie odpowiednich sił i

środków na miejsce zdarzenia, rozpoczęcie leczenia i stabilizacji funkcji życiowych już

na miejscu zdarzenia, a następnie kontynuowanie ich na wszystkich etapach działań.

W celu realizacji głównych w/w założeń, wszystkie podmioty biorące udział w

akcji ratunkowej muszą być zorganizowane w system, który zapewnia optymalne

wykorzystanie ich możliwości.

System określa się jako uporządkowany wewnętrznie układ wybranych

elementów, tworzących określona strukturę całościową, wyposażony w obowiązujący

zespół norm i reguł, wraz ze środkami zapewniającymi funkcjonowanie. System

ratownictwa medycznego jest takim systemem w którym integracja i koordynacja

działań poszczególnych podmiotów ma decydujące znaczenie dla jego efektywności.

Wszystkie w/w podmioty maja odzwierciedlenie w tzw. łańcuchu przeżycia

opracowanym przez Ahnefelda w latach sześćdziesiątych. 14

Pierwsze ogniwo to działania światków zdarzenia, czyli wszyscy Ci, którzy

mogą udzielić pierwszej pomocy poszkodowanemu oraz, którzy nadają sygnał na

„ratunek”, i tym samym uruchamiają działanie systemu ratownictwa. Sygnał ten

odbierany jest w CPR (Centrum Powiadomienia Ratunkowego). Wspomniane Centrum

jest drugim ogniwem łańcucha przezywa. CPR dysponuje odpowiednią liczbą zespołów

ratownictwa medycznego (ZRM) takich jak np. jednostek straży pożarnej, i innych

specjalistycznych służb ratunkowych. Po przybyciu na miejsce zdarzenia załoga ZRM

ocenia zaistniałą sytuację czyli, miejsce zdarzenia, liczbę poszkodowanych, obecność

innych służb specjalnych oraz przewidywaną liczbę potrzebnych środków transportu i

ZRM. Działania ZRM na miejscu zdarzenia i w czasie transportu tworzą trzecie i

                                                             14 W. Gaszczyński, Intensywna terapia i wybrane zagadnienia medycyny ratunkowej, Repertorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, wyd. 1, s. 60 

10 

 

czwarte ogniwo wspomnianego łańcucha przeżycia. Następnie poszkodowani

przewożeni są do szpitalnych oddziałów ratunkowych SOR co stanowi piąte ogniwo

opracowanego przez Ahnefelda łańcucha przeżycia. W SOR zostaje podjęte leczenie

poszkodowanych obejmujące diagnostykę, stabilizację czynności życiowych i ustalenie

kolejności dalszego leczenia.15

 

Rysunek 1: System ratownictwa medycznego w Polsce

Źródło: Opracowanie własne na podstawie, A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 354

Centrum Powiadamiania Ratunkowego CPR to zintegrowane stanowisko

przyjmowania wezwań ratunkowych oraz dysponowania i koordynacji działań

zespołów ratowniczych na podległym mu terenie. Podstawowy moduł CPR stanowi

zintegrowane stanowisko służb pogotowia ratunkowego i jednostek ratowniczo-

gaśniczych (Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczej Straży Pożarnej). CPR może

obejmować zasięgiem działania obszar powiatu lub powiatów ościennych i nie może

przekraczać granic województwa. Centrum Powiadamiania Ratunkowego jest

zintegrowanym stanowiskiem dyspozytorskim usytuowanym w strukturze administracji

powiatowej i jest strukturą podległą staroście. Ostateczna liczba centrów jest określona

przez wojewodę. Do najważniejszych zadań CPR należy w szczególności:16

 odebranie zgłoszenia o nagłym zagrożeniu życia czy zdrowia,

                                                             15 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 355  16A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 365

Pomioty Systemu Ratownictwa Medycznego

SOR

Szpitalnych Oddziałów Ratunkowych

ZRM

Zespół Ratownictwa Medycznego

CPR

Centrum Powiadomienia Ratunkowego

11 

 

 selekcja zgłoszeń i ustalenie priorytetów w zależności od stopnia pilności

interwencji,

 niezwłoczne dysponowanie wyjazdu odpowiednich do zagrożenia najbliższych

właściwych zespołów ratowniczych, w tym zespołów ratownictwa medycznego,

 podejmowanie szybkich decyzji, odpowiednich do stopnia zagrożenia,

 udzielenie niezbędnych informacji i instrukcji osobom udzielającym pierwszej

pomocy do czasu przybycia służb ratunkowych,

 koordynacja działań poszczególnych jednostek systemu ratownictwa,

 informowanie jednostek ratownictwa medycznego o aktualnych możliwościach

leczniczych szpitali,

 monitorowanie lokalizacji podmiotów systemu ratownictwa na swoim terenie.

Jednostkami systemu ratownictwa są zespoły ratownictwa medycznego (ZRM)

utworzonymi w celu podejmowania medycznych czynności ratunkowych w warunkach

przedszpitalnych. ZRM stanowi środek transportu wraz z personelem, w którego skład

wchodzą przynajmniej trzy osoby mające kwalifikacje do podejmowania czynności

ratunkowych i osoba do prowadzenia środka transportu. Medyczne czynności

ratunkowe prowadzone przez ZRM odgrywają ogromną role w łańcuchu przeżycia, od

ich jakości w dużej mierze zależy efektywność funkcjonowania całego systemu

ratownictwa. Jeśli na etapie przedszpitalnym system ratownictwa medycznego okaże się

Malo skuteczny to nawet najbardziej nowoczesna aparatura, sprzęt medyczny i

doskonale wykwalifikowana kadra w szpitalach nie będą skutkowały poprawą wyników

leczenia i wiesza liczbą uratowanych istnień ludzkich. Do zadań zespołu ratownictwa

medycznego, zwanego dalej „zespołem”, należy w szczególności:17

1) pozostawanie w miejscu wskazanym we właściwym planie zabezpieczenia

medycznych działań ratunkowych w stałej gotowości do podjęcia działań;

2) przyjmowanie i realizacja dyspozycji dyspozytora medycznego CPR lub innego

dyspozytora służb ratowniczych właściwego do uruchomienia zespołu;

3) dotarcie na miejsce w możliwie najkrótszym czasie;

4) ocena stanu bezpieczeństwa pod kątem zagrożeń dla osób znajdujących się w

miejscu zdarzenia oraz wezwanie odpowiednich służb w celu ograniczenia lub

wyeliminowania tych zagrożeń;                                                              17 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 czerwca 2003 r. w sprawie szczegółowych zadań zespołów ratownictwa medycznego (Dz. U. z dnia 24 lipca 2003 r.), § 1 

12 

 

5) udzielanie świadczeń zdrowotnych przedszpitalnych,

6) transport osoby, której udzielano świadczenia z zachowaniem bezpieczeństwa oraz

możliwości kontynuacji podjętego leczenia, do szpitalnego oddziału ratunkowego

lub innej jednostki ochrony zdrowia, w zależności od wskazań;

7) przekazanie lekarzowi jednostki, osoby, której udzielono świadczenia, wraz z

dokumentacją określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 27 ust. 2

ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym;

8) udzielenie lekarzowi jednostki, o której mowa w pkt 6, szczegółowych informacji

dotyczących:

a. stanu zdrowia osoby, której udzielono świadczenia,

b. zakresu udzielonych świadczeń,

c. innych informacji mających istotne znaczenie dla dalszego przebiegu leczenia;

9) pozostawanie w stałej łączności radiowej z właściwym dyspozytorem medycznym;

10) prowadzenie indywidualnej dokumentacji medycznej w formie karty

informacyjnej udzielenia pomocy doraźnej;

11) po zakończeniu zadań wymienionych w pkt 2-8, niezwłoczne zgłoszenie

właściwemu dyspozytorowi gotowości do przyjęcia kolejnej dyspozycji.

Szpitalne oddziały ratunkowe, będące jednostkami organizacyjnymi

wieloprofilowych szpitali, są ukierunkowane na leczenie ratunkowe wszystkich

zagrożeń zdrowotnych – niezależnie od rodzaju i przyczyny jej wywołującej.

Oczekiwane korzyści z ich funkcjonowania są utożsamiane z zadaniami medycyny

ratunkowej. Mają one, zatem umożliwić:18

 Zmniejszenie umieralności z przyczyn nagłych;

 Zmniejszenie zgonów możliwych do uniknięcia;

 Zmniejszenie ilości i rozmiarów inwalidztwa do uniknięcia;

 Zmniejszenie ciężkości oraz zakresu bólu i cierpienia powodowanych

nagłym zagrożeniem zdrowotnym;

 Racjonalizację czasu i kosztów leczenia;

 Racjonalizację wykorzystania bazy szpitalnej w leczeniu nagłych zagrożeń

zdrowotnych;

 Wypełnienie luki pomiędzy lecznictwem otwartym a leczeniem szpitalnym                                                              18 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 3 

13 

 

 Zwiększenie poczucia bezpieczeństwa społecznego z faktu swojej stałej

gotowości do wypełnienia wymienionych powyżej zadań.

W celu umożliwienia oddziałom ratunkowym wykonywania tych zadań i

odniesienia oczekiwanych korzyści należy im zapewnić spełnienie kryteriów, które

zostały określone w programie resortowym ministra zdrowia: „Zintegrowane

Ratownictwo Medyczne”. Kryteria te odnoszą się przede wszystkim do wielkości

szpitali, w którym znajduje SOR. Muszą w nim istnieć, co najmniej oddział: chirurgii

ogólnej, chorób wewnętrznych, anestezjologii z intensywną terapią, dział diagnostyki

radiologicznej. W strukturze szpitalnego oddziału ratunkowego zakłada się istnienie

szeregu podstawowych obszarów zadaniowych. Należą do nich:19 obszar dyspozytora –

rejestracji i segregacji (TRIAGE), obszar resuscytacyjno – zabiegowy, obszar terapii

natychmiastowej, obszar obserwacji, obszar konsultacji.

Dodatkowo w modelu szpitalnego oddziału ratunkowego wyróżnia się:

poczekalnie pacjentów i rodzin, zaplecze diagnostyczne, zaplecze personelu oraz

zaplecze zespołów wyjazdowych.

Wymagania, jakie powinien spełniać SOR, oparte są na doświadczeniach

funkcjonowania takich oddziałów w licznych krajach – po uwzględnieniu możliwości

polskiego systemu ochrony zdrowia. Mają one umożliwiać wykonywanie

podstawowych procedur klinicznych dla medycyny ratunkowej, przy spełnieniu

niezbędnych wymagań odnośnie monitorowania funkcji życiowych i bezpieczeństwa

pacjenta. Do warunków prawidłowego funkcjonowania SOR zalicza się: jakość

personelu, strukturę architektoniczną, strukturę organizacyjną i sposób

administrowania, wyposażenie sprzętowe, wyposażenie lekowe, współdziałanie z

innymi strukturami szpitala i sytemu, zaplecze serwisowe.

2. Sylwetka zawodu

Sytuacja prawna zawodu przez wiele lat była nieunormowana. Podejmowane

wcześniej próby wprowadzenia ustawy zakończyły się niepowodzeniem. Dopiero 12

października 2006 r. Prezydent Lech Kaczyński na podstawie art. 122 ust. 2 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej dokonał uroczystego podpisania ustawy o Państwowym                                                              19 J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 76 

14 

 

Ratownictwie Medycznym. Począwszy od 1 stycznia 2007 roku Ratownicy Medyczni

zostali ważnym ogniwem systemu ratownictwa medycznego w Polsce. System reguluje

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Czynności które może podejmować

Ratownik Medyczny określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie

szczegółowego zakresu medycznych czynności ratunkowych.

W ratownictwie przedszpitalnym, obejmującym działania z zakresu ratownictwa

medycznego realizowanego w warunkach pozaszpitalnych istotną rolę ma odgrywać

zespół ratownictwa medycznego. W jego skład wchodzi lekarz i osoby uprawnione do

udzielania kwalifikowanej pomocy medycznej, wyposażone w środek transportu, środki

łączności, sprzęt medyczny i leki.20

Zatem medyczne działania ratownicze w nowym systemie ratowniczym

podejmowane są przez:21

 lekarza ratunkowego (posiadającego tytuł specjalisty lub specjalizuje się w

dziedzinie medycyny ratunkowej),

 pielęgniarkę ratunkową (to osoba, która posiada tytuł specjalisty lub specjalizuje

się w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego),

 ratownika medycznego (posiadający tytuł ratownika medycznego).

Lekarz systemu – lekarza posiadającego tytuł specjalisty lub specjalizującego się

w dziedzinie medycyny ratunkowej.22

Pielęgniarka systemu posiadającą tytuł specjalisty lub specjalizującą się w

dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego, anestezjologii i intensywnej opieki, chirurgii,

kardiologii, pediatrii, a także pielęgniarkę posiadającą ukończony kurs kwalifikacyjny

w dziedzinie pielęgniarstwa ratunkowego, anestezjologii i intensywnej opieki, chirurgii,

kardiologii, pediatrii Posiadającą co najmniej 3-letni staż pracy w oddziałach tych

specjalności, pomocy doraźnej, izbach przyjęć lub pogotowiu ratunkowym.23

Ratownikiem medycznym może być osoba, która posiada następujące

wymagania uwarunkowane w ustawie o Ratownictwie Medycznym :24

1. posiada pełną zdolność do czynności prawnych,

2. ukończyła 18 lat,

                                                             20 /www.ratownictwo.chem.pl 21 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki, wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2003, s. 12 22 Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, Art. 3, p. 6 23 Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, Art. 3, p. 3 24 Projekt Ustawy o Ratownictwie Medycznym z dnia 2006-03-01

15 

 

3. spełnia następujące wymagania:

 ukończyła studia wyższe na kierunku ratownictwo medyczne lub,

 ukończyła publiczną szkołę policealną lub niepubliczną szkołę policealną o

uprawnieniach szkoły publicznej i posiada dyplom potwierdzający uzyskanie

tytułu zawodowego “ratownik medyczny”,

 posiada dyplom wydany w państwie innym niż państwo członkowskie Unii

Europejskiej uznany w Rzeczypospolitej Polskiej za równoważny z dyplomem

uzyskiwanym w Rzeczypospolitej Polskiej, potwierdzającym tytuł zawodowy

ratownika medycznego,

 posiada kwalifikacje do wykonywania zawodu ratownika medycznego nabyte w

państwie członkowskim Unii Europejskiej innym niż Rzeczypospolita Polska

uznane w Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 2001 r.

o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej

kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych.25

 Ratownik Medyczny udziela szybkiej i sprawnej pomocy o charakterze

ratowniczym. W stanach nagłych zagrożenia życia, wypadkach i katastrofach.

Stosuje środki ochrony osobistej, ratownictwa technicznego i medycznego.

Szybkie i trafne działania decydują tu o zachowaniu, przywróceniu i

podtrzymaniu podstawowych funkcji życiowych człowieka. Przygotowane

standardy nauczania i moduły przedmiotowe stanowią o zakresie wiedzy ogólnej

i zawodowej ratownika. 26

Wykonywanie zawodu ratownika medycznego polega w szczególności na

wykonywaniu następujących czynności:27

1) zabezpieczeniu osób znajdujących się w miejscu zdarzenia oraz podejmowaniu

działań zapobiegających zwiększeniu liczby ofiar i degradacji środowiska;

2) dokonywaniu oceny stanu zdrowia osób w stanie nagłego zagrożenia

zdrowotnego i podejmowaniu medycznych czynności ratunkowych;

3) transportowaniu osób w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;

4) komunikowaniu się z osobą w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego i

                                                             25 Dz. U. Nr 87, poz. 954, z 2002 r. Nr 71, poz. 655, z 2003 r. Nr 190, poz. 1864 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959 26 W. Gaszczyński, Intensywna terapia i wybrane zagadnienia medycyny ratunkowej, Repertorium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, wyd. 1, s. 67 27 Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, Rozdział 2, Art. 11

16 

 

5) udzielaniu jej wsparcia psychicznego w sytuacji powodującej stan nagłego

6) zagrożenia zdrowotnego;

7) organizowaniu i prowadzeniu zajęć z zakresu pierwszej pomocy, kwalifikowanej

pierwszej pomocy oraz medycznych czynności ratunkowych.

Kształcenie ratowników medycznych w Polsce odbywa się w Szkołach

Ratownictwa przy Wojewódzkich Stacjach Pogotowia Ratunkowego, w szkołach Straży

Pożarnej oraz w policealnych szkołach medycznych. Jednak ten tryb nauczania nie

odpowiada standardom nauczania tego zawodu ani kryteriom nadawania uprawnień

zawodowych, obowiązującym w krajach rozwiniętych.28

Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym wprowadza nowy zawód

medyczny - licencjonowany ratownik medyczny. Jego wykształcenie i zakres

uprawnień oparto na wzorcach modelu anglo-amerykańskiego (Emergency Medical

Service) po zaadoptowaniu do polskich realiów funkcjonowania systemu edukacji i

ochrony zdrowia.29 Program kształcenia ratowników medycznych jest realizowany na

3-letnich licencjackich studiach zawodowych w akademiach medycznych. Wszystkie

osoby zaangażowane w systemie ratownictwa są zobowiązane do stałego

aktualizowania swojej wiedzy zawodowej - nie rzadziej niż raz na cztery lata, w formie

kursów doskonalenia zawodowego potwierdzonych dyplomem lub świadectwem

ukończenia, organizowanych przez ośrodki nauczające lub przez pracodawcę we

współpracy z ośrodkami nauczającymi.30

3. Podstawa prawna ratownictwa

W celu realizacji zadań państwa polegających na zapewnieniu pomocy każdej

osobie znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego tworzy się system

Państwowe Ratownictwo Medyczne, zwany dalej „systemem”.31

Działania ratunkowe często wiążą się z koniecznością podejmowania trudnych

decyzji, funkcjonowaniem w warunkach stresu, jak również koniecznością wyboru tzw.

                                                             28 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki, Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2003, s. 12 29J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 76 30 Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, art. 30 p. 5 31 Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym, Rozdział I, Art., 1.  

17 

 

mniejszego zła dlatego też przepisy prawa ułatwiają wybór odpowiednich do danej

sytuacji zachowań, oraz umożliwiają ocenę prawidłowości podejmowanych decyzji.

Ponadto struktura, funkcjonowanie, finansowanie, i nadzór nad systemem ratownictwa

medycznego oparte są w rozwiniętych społeczeństwach na odpowiednim systemie

prawnym. 32

System ratownictwa medycznego reguluje w szczególności Ustawa o

Państwowym Ratownictwie Medycznym, która uchwalona została przez sejm w dniu 8

września 2006 roku i podpisana przez prezydenta RP w dniu 12 października.

Większość jej zapisów weszła w życie z dniem 1 stycznia 2007 roku i zastąpiła

poprzednio obowiązującą ustawę o państwowym ratownictwie medycznym z 2001

roku. Ponadto system ratownictwa medycznego regulują następujące rozporządzenia

wykonawcze:33

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie algorytmu podziału środków na

finansowanie zadań zespołów ratownictwa medycznego pomiędzy poszczególne

województwa.

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie doskonalenia zawodowego

dyspozytorów medycznych.

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie ramowych procedur przyjmowania

wezwań przez dyspozytora medycznego i dysponowania zespołami ratownictwa

medycznego.

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie szczegółowego zakresu

medycznych czynności ratunkowych, które mogą być podejmowane przez

ratownika medycznego.

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie doskonalenia zawodowego

ratowników medycznych.

 Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie kursu w zakresie kwalifikowanej

pierwszej pomocy.

Ustawa oraz w/w Rozporządzenia regulują miedzy innymi istotne zagadnienia,

jak zasady organizacji i funkcjonowania systemu ratownictwa medycznego, jego                                                              32 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 366  33 L. Brongel, Medycyna ratunkowa: obszar działania, Wydawnictwo Zdrowie i zarządzanie, T. II, nr 1, Kraków 2000, s. 51 

18 

 

finansowanie, wyposażenia i funkcjonowania podmiotów systemu ratownictwa, zadania

poszczególnych jednostek organizacyjnych oraz zadania organów nadzorujących

system jak również zasady zapewnienia edukacji w zakresie udzielania pierwszej

pomocy. Ustawa określa odpowiedzialność organów rządowych i samorządowych za

funkcjonowanie systemu.

Według Art. 5. Ustawy o Ratownictwie Medycznym, kto zauważy osobę lub

osoby znajdujące się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego lub jest świadkiem

zdarzenia powodującego taki stan, w miarę posiadanych możliwości i umiejętności ma

obowiązek niezwłocznego podjęcia działań zmierzających do skutecznego

powiadomienia o tym zdarzeniu podmiotów ustawowo powołanych do niesienia

pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego.34

Ustawodawstwo polskie podniosło także moralny obowiązek niesienia pomocy

każdemu człowiekowi znajdującemu się w niebezpieczeństwie do rangi obowiązku

karnoprawnego, którego niedopełnienie zagrożone jest karą Art. 162 Kodeksu Karnego

oraz Art. 93 Kodeksu Spraw Wykroczeń. 35

4. Zadania zawodowego ratownika medycznego

Ratownik to osoba, od której zależy wszystko, począwszy od zawiadomienia

zawodowych służb ratowniczych przez opiekę nad chorym po ratowanie w razie

potrzeby jego życia. Jego zadania są ograniczone, ale niezbędne. Po pierwsze należy

ocenić rodzaj i rozmiary zaistniałego wypadku. W zależności od tego trzeba

podejmować szybkie ale rozsądne decyzje. Od nich zależy połowa sukcesu.

Najważniejsze jest niedopuszczenie do paniki. Należy uspokajać wszystkich

obecnych i biorących udział w zdarzeniu. Spokój, zdecydowanie i konkretność

ratownika w podejmowanych decyzjach niezwykle pozytywnie wpływa na całe

otoczenie wypadku. Wówczas ma się lepszy kontakt z poszkodowanym, a on sam

przekonuje się o niezbędności i słuszności podejmowanych czynności. Poza tym

świadkowie lub inni uczestnicy zdarzenia zamiast panikować, dzięki opanowanej

postawie ratownika spoglądają na wszystko z innej perspektywy i nie utrudniają akcji.

Należy też uważać, aby osoby niepowołane, nie spowodowały dodatkowych szkód.                                                              34 Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym z 8 września 2006 roku, Rozdział I, Art. 4 35 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 367 

19 

 

Zadaniem osoby udzielającej pierwszej pomocy jest opieka nad chorym do

przyjazdu pogotowia ratunkowego, w celu niedopuszczenia do dalszych ciężkich

komplikacji. W nagłych przypadkach pomocy należy udzielać już w pierwszych

minutach od zdarzenia lub wystąpienia ostrych objawów schorzenia. Od tego zależy

powodzenie przebiegu akcji. Ratownik nie może przeprowadzać zabiegów będących

wyłącznie w gestii lekarza. W zasadzie nie powinno się podawać żadnych środków

farmakologicznych. Nie jest to oczywiście regułą, gdy trzeba tylko pomóc

poszkodowanemu w zażyciu przepisanych uprzednio przez lekarza leków. Wiele zależy

od rozsądku i opanowania ratownika. Postępując właśnie w ten sposób i mając na

uwadze ogólne zasady postępowania, prawdopodobieństwo dobrego udzielenia pomocy

jest bardzo wysokie.

Do obowiązków ratownika należą przede wszystkim czynności doraźne ratujące

życie, są to:

 ewakuacja ofiary z okolicy zagrożenia,

 resuscytacja,

 reanimacja,

 opanowanie groźnego krwawienia,

 ułożenie na boku,

 walka ze wstrząsem,

 zabezpieczenie miejsca wypadku.

Ponadto do podstawowych zadań ratownika medycznego należy w

szczególności:36

 komunikowanie się z pacjentem,

 ocena miejsca zdarzenia pod kątem ewentualnych zagrożeń, zabezpieczanie osób

znajdujących się w miejscu zagrożenia, wypadku, katastrofy, podejmowanie

działań zapobiegających zwiększeniu liczby ofiar;

 ocena parametrów życiowych ofiar, ustalanie wskazań co do kolejności ich

leczenia i transportu oraz podejmowanie zleconego przez kierownika zespołu

optymalnego postępowania ratowniczego, chroniącego zdrowie i życie

poszkodowanych i transportowanych;

                                                             36 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 7 

20 

 

 planowanie, organizowanie i nadzorowanie działań ratowniczych w miejscu

zdarzenia przed przybyciem służb współdziałania;

 posługiwanie się sprzętem ochrony osobistej i medycznym;

 zapobieganie zakażeniom przez stosowanie zasad aseptyki i antyseptyki;

 wykonywanie na zlecenie kierownika zespołu, czynności i zabiegów

ratowniczych w stanach zagrożenia życia, z uwzględnieniem ich specyfiki i

właściwej kolejności postępowania;

 podejmowanie prawidłowego postępowania przeciwwstrząsowego, w tym

postępowania traumatologicznego,

 ocenianie stopnia utraty przytomności i zabezpieczanie funkcji życiowych,

 transportowanie pacjentów pod nadzorem medycznym

 przekazywanie pacjentów personelowi ambulatoriów, izb przyjęć i innych,

 przeprowadzanie prawidłowo wywiadu dyspozytorskiego i instruktażu

ratowniczego dostępnymi środkami łączności;

 przeprowadzanie kontroli leków, materiałów opatrunkowych, środków i sprzętu

ratowniczego, stanowiącego wyposażenie zespołu, prowadzenie bieżącej

konserwacji aparatury,

 prowadzenie i gromadzenie dokumentacji udzielonej pomocy, sprawozdań o

stanie zdrowia, doznanych obrażeniach, zastosowanych zabiegach i czynnościach

ratowniczych.

Zabiegi doraźne są podstawą akcji ratunkowej. Na nic się zdadzą wysiłki

współczesnej medycyny, najlepiej wyposażone technicznie i materiałowo pogotowie

ratunkowe - gdy świadkowie i osoby mogące udzielić pierwszej pomocy nie

interweniują, a ofiara umiera jeszcze przed przybyciem na miejsce fachowego zespołu.

Przebieg udzielania pomocy w nagłych wypadkach, najlepiej przedstawia Łańcuch

Ratunkowy.37

                                                             37 www.medycynaratunkowa.com.pl

21 

 

ROZDZIAŁ II

CHARAKTERYSTYKA PIERWSZEJ POMOCY

1. Definicja

"Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim

niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela

pomocy, mogąc jej udzielić bez narażania siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo

utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia

wolności do lat 3."

Kodeks karny art. 162.

Sytuacje wymagające udzielenia pierwszej pomocy mogą się zdarzyć o każdej

porze dnia i roku, w różnych miejscach, a więc również dość odległych od siedzib

lekarza, trudno dostępnych, np. w górach, w rejonie objętym klęską żywiołową, a w

czasie wojny w rejonie poważnie zniszczonym współczesnymi środkami rażenia.

Szczególnie duże znaczenie ma pierwsza pomoc w sytuacjach masowych porażeń ludzi,

ponieważ pozwala na odciążenie od drobnych i prostych, ale i niezbędnych czynności

personelu fachowego (lekarskiego, pielęgniarskiego) i zajęcie się przez lekarzy w

pierwszej kolejności ciężko poszkodowanymi.38

Najprościej i najogólniej pierwsza pomoc są to pierwsze czynności związane z

ratowaniem zdrowia i życia ludzkiego. Ratownik jest to osoba udzielająca pierwszej

pomocy, natomiast poszkodowany to osoba potrzebująca pomocy, której życie może

być zagrożone.

W wąskim znaczeniu, udzielanie natychmiastowej pomocy poszkodowanemu

przed przybyciem lekarza, pogotowia ratunkowego, mającego na celu ratowanie

                                                             38 M. Gaca, A. Witkowski, Realizacja programu medycyny ratunkowe, Przewodnik Lekarza 2/2007, s. 243 

22 

 

zdrowia bądź życia ludzi którzy odnieśli obrażenia lub nagle zachorowali- określamy

mianem pierwszej pomocy.39

W szerszym znaczeniu pod pojęciem pierwszej pomocy należy rozumieć

szybkie, zorganizowane działanie prowadzone przez osoby (osobę) z otoczenia ofiary

nieszczęśliwego wypadku. Sprawne i w miarę kompetentne działanie przy udzielaniu

pierwszej pomocy ma bardzo często decydujące znaczenie dla dalszych rezultatów

leczenia przez fachowy personel medyczny – często decyduje o życiu osoby

poszkodowanej. Pierwszej pomocy zwykle udziela się na miejscu wypadku. Jeżeli

świadkami wypadku jest więcej osób, jedna z nich powinna objąć kierownictwo nad

akcją ratowniczą, do czasu przybycia pomocy fachowej.40

Pierwsza pomoc według encyklopedii internetowej jest to zespół czynności

wykonywanych w razie urazu lub nagłego ataku choroby w celu zminimalizowania

niekorzystnych następstw, zanim możliwe będzie udzielenie specjalistycznej pomocy

medycznej (po przewiezieniu do szpitala).41

Jeszcze inna definicja pierwszej pomocy mówi, że jest to jak najszybsze

wykonanie czynności ratunkowych, które są niezbędne i możliwe do przeprowadzenia

w konkretnej sytuacji i mają na celu utrzymanie czynności organizmu poszkodowanego,

niedopuszczenie do powikłań, złagodzenie bólu i zapewnienie pomocy lekarskiej.

Zasady udzielania pierwszej pomocy szybkie ustalenie przyczyny wypadku;

wyeliminowanie działania czynnika uszkadzającego; ustalenie doznanych obrażeń,

przede wszystkim sprawdzenie stanu przytomności, skontrolowanie tętna i oddechu.

Pierwsza pomoc przedmedyczna to czynności ratownika (osoby udzielającej

pierwszą pomoc) prowadzące do zabezpieczenia i utrzymania przy życiu osoby

poszkodowanej, do czasu przyjazdu wykwalifikowanych służb.

Pierwsza pomoc to zabiegi mające na celu:42

1. usunięcie czynnika szkodliwego,

2. zapewnienie bezpieczeństwa,

3. ocenę stanu poszkodowanego,

4. wezwanie specjalistycznych służb,

                                                             39 S.H. Plantz, J. N. Adler, Medycyna ratunkowa, Wydawnictwo Urban and Partner, Wrocław 2003, s. 145 40 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 358 41 http://pl.wikipedia.org/wiki/Pierwsza_pomoc 42 www.medycynaratunkowa.com.pl 

23 

 

5. utrzymanie przytomności, spontanicznego oddechu oraz samoistnego krążenia

krwi,

6. zabezpieczenie powstałych uszkodzeń,

7. niedopuszczenie do powstania dodatkowych urazów,

8. przeciwdziałanie pogorszeniu się stanu pacjenta.

Zadaniem osoby udzielającej pierwszej pomocy jest utrzymanie przy życiu

poszkodowanego i nie dopuszczenie do powstania dalszych powikłań do chwili

przybycia lekarza bądź karetki pogotowia ratunkowego.

Ponadto ratownik zobowiązany jest:43

1. zachować spokój i zapobiegać panice,

2. zdecydowanie wkroczyć podejmując niezbędne działania ratunkowe zyskując

zaufanie poszkodowanego i postronnych osób,

3. zapobiegać niewłaściwej pomocy,

4. nie wchodzić w kompetencje lekarza.

Każdy świadek zdarzenia, w którym stan zdrowia lub życia innej osoby są

zagrożone ma obowiązek udzielić jej pierwszej pomocy. Postępowanie osoby (osób)

powinno wyglądać następująco:

 świadoma ocena zdarzenia, podjęcie działania wynikłego z powstałych

wniosków,

 jak najszybsze usunięcie czynnika działającego na poszkodowanego

ocena zaistniałego zagrożenia dla życia poszkodowanego,

 sprawdzenie tętna,

 sprawdzenie oddechu oraz drożności dróg oddechowych,

 ocena stanu przytomności,

 ustalenie rodzaju urazu,

 zabezpieczenie chorego przed możliwością odniesienia dodatkowego

urazu lub innego zagrożenia (np. wyniesienie poszkodowanego z pola

działania czynników silnie toksycznych),

 wezwanie fachowej pomocy (np. pogotowie ratunkowe, TOPR, WOPR,

GOPR).                                                              43 M. Goniewicz, A.W. Nowak, Z. Smutek, Przysposobienie obronne cz. II, Gdynia 2004, s. 78

24 

 

Rozróżnia się:44

 pierwszą pomoc przedmedyczna (przedlekarską), definiowaną jako zespół

czynności ratunkowych wykonywanych przez osoby bez wykształcenia

medycznego

 pierwszą pomoc medyczna prowadzoną przez lekarza lub ratownika

medycznego najczęściej w wyniku interwencji pogotowia ratunkowego lub na

Szpitalnym Oddziale Ratunkowym.

Rysunek 2: Podstawowe cele udzielania pierwszej pomocy

 

 

Źródło: Opracowanie własne

                                                             44 www.medycynaratunkowa.com.pl

RATOWANIE LUDZKIEGO ŻYCIA  

RATOWANIE LUDZKIEGO ZDROWIA  

OGRANICZENIE SKUTKÓW URAZÓW I NAGŁYCH ZACHOROWAŃ  

OPIEKA NAD POSZKODOWANYM  

CELE UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY  

25 

 

Ratowanie człowieka nigdy nie jest łatwe, a co dopiero gdy trzeba ratować kilka

osób jednocześnie. W takiej sytuacji należy szybko rozpoznać rodzaje obrażeń, ustalić

kolejność ratowania, wykonać właściwe zabiegi. Jednocześnie ludzie mogą od

ratownika oczekiwać rad, zarządzeń i pokierowania akcją ratunkową. Segregacją

rannych będzie kierować lekarz lub pielęgniarka, ale czas upływający od wypadku do

ich przybycia może działać na niekorzyść najciężej rannych. Dlatego ratownik powinien

umieć rozróżniać tych, którym każda minuta zwłoki grozi śmiercią, a więc przypadki

najcięższe. W wypadkach masowych ograniczona jest nie tylko liczba ratujących w

stosunku do liczby poszkodowanych, ale często brakuje materiałów opatrunkowych do

pierwszej pomocy. Ważną więc umiejętnością ratownika jest wykorzystanie środków i

materiałów podręcznych i zastępczych do unieruchamiana kończyn, tamowania

krwotoków lub opatrywania ran.45

2. Ogólne zasady udzielania pierwszej pomocy

Sytuacje groźne dla życia mogą być różne np.: wypadek samochodowy jednym

lub wieloma poszkodowanymi, upadek z drabiny, wypadek w źle wentylowanej w nocy

łazience, całkowity i nieoczekiwany zawał serca, prace w szambie, zatrucia. W każdej z

tych sytuacji, jak również w innych, tu nie wymienionych, należy pamiętać o kolejności

podejmowanych działań zasadach udzielania pierwszej pomocy.

Pierwsza pomoc to podstawowe czynności wykonywane przed przybyciem

lekarza, pogotowia ratunkowego lub innych wykwalifikowanych osób mające na celu

ratowanie zdrowia bądź życia ludzi, którzy odnieśli obrażenia lub nagle zachorowali.

Głównymi celami udzielania pierwszej pomocy są:46

 ochrona ludzkiego życia

 ograniczanie skutków obrażeń lub choroby

 przygotowanie do dalszego postępowania lekarskiego

                                                             45 M. Singer, I. Grant, J. Jakubaszko (red. Wyd. Pol.), ABC Intensywnej terapii, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2004, s. 34 46 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 359 

26 

 

Niosąc pomoc poszkodowanym, należy zawsze przestrzegać podstawowych

zasad udzielania pierwszej pomocy. Trzeba pamiętać, że poszkodowani i świadkowie

zdarzenia reagują emocjonalnie, łatwo wpadają w panikę, która udziela się wszystkim.

Również udzielający pomocy ulega emocjom, działa w stresie, niekiedy sam może

potrzebować wsparcia psychicznego.47

Trzeba zorientować się, ilu jest poszkodowanych i w jakim są stanie, ocenić, jak

można zatroszczyć się o bezpieczeństwo (własne i poszkodowanych), a co należy zrobić

dla zabezpieczenia miejsca wypadku przed wystąpieniem kolejnych nieszczęśliwych

zdarzeń i jak można im zapobiec. Oceniając sytuację, należy angażować wszystkie

zmysły, aby zauważyć jak najwięcej szczegółów świadczących o niebezpieczeństwie

urazu lub jego charakterze (np. usłyszeć pracujący silnik, wyczuć zapach benzyny,

zobaczyć potłuczoną szybę) oraz zapamiętać jak najwięcej faktów dotyczących

wypadku. Należy także zebrać informację od uczestników lub świadków zdarzenia i

wezwać pomoc. Oceniający sytuację i udzielający pomocy musi przede wszystkim

zadbać o własne bezpieczeństwo, a następnie o bezpieczeństwo poszkodowanych i

innych osób obecnych na miejscu wypadku. Miejsce wypadku należy oznakować, aby

uniknąć następnych ofiar. Na przykład – jeśli zdarzył się wypadek drogowy, to trzeba

zadbać o zabezpieczenie miejsca i ofiar wypadku przed następnymi kolizjami (w tym

celu inny samochód lub motorower może zatrzymać się w taki sposób, aby osłaniał

poszkodowanych przed nadjeżdżającymi pojazdami i oświetlał miejsce wypadku) i

ustawić trójkąt ostrzegawczy na jezdni w odległości 30 – 50m od miejsca katastrofy.

Nasza pomoc będzie skuteczniejsza, jeśli poprosimy o nią osoby postronne, najlepiej –

każdą z osobna, indywidualnie. Polecenia kierowane do pomagających muszą być

krótkie, jasne i skierowane do konkretnej osoby. Gdy w pobliżu nie ma osób

postronnych i ratownik jest sam na miejscu wypadku, wówczas powinien głośno wołać

o pomoc. Jeśli tego wymaga sytuacja, to należy natychmiast wezwać odpowiednie

służby, np. straż pożarną, policję. Przystępując do udzielania pierwszej pomocy, trzeba

założyć foliowe lub lateksowe rękawiczki, ponieważ poszkodowani na ogół krwawią, a

każdą krew należy traktować jak zakażoną. Jeśli nie ma rękawiczek, można skorzystać z

torebki foliowej, nieprzemakalnej tkaniny itp. Poszkodowanemu, który leży na drodze,

                                                             47 S.H. Plantz, J. N. Adler, Medycyna ratunkowa, Wydawnictwo Urban and Partner, Wrocław 2003, s. 146 

27 

 

jezdni udziela się pomocy dopiero po przetransportowaniu w bezpieczne miejsce

(pobocze, chodnik).48

Zawsze najpierw udziela się pomocy najciężej poszkodowanym, a dopiero

potem można się zająć innymi osobami.49

Zasadą jest, że udzielając pomocy poszkodowanym, informuje się ich o tym, co i

w jakim celu się robi. Sprzyja to uspokojeniu poszkodowanych, budzi ich zaufanie do

ratownika i wiarę w jego kompetencje. Jeśli poszkodowany może mówić, to trzeba

zapytać go, jak się nazywa, co się wydarzyło, jak się czuje, gdzie odczuwa ból, czy

powiadomić kogoś z rodziny, a jak tak – to kogo itp. Ważna jest też umiejętność

słuchania, zawsze należy wysłuchać poszkodowanego do końca, a dopiero później

zadać mu kolejne pytanie. W żadnym razie nie wolno pozostawić poszkodowanego bez

opieki. Trzeba zadbać o ich bezpieczeństwo, zapobiec utracie ciepła i wspierać

psychicznie, co pozwoli opanować wstrząs, a na pewno uchroni przed jego dalszym

pogłębianiem się. Odpowiadając spokojnie i cierpliwie na pytania poszkodowanych,

osłaniając ich przed ciekawskimi spojrzeniami gapiów, można im zapewnić pewien

komfort psychiczny. Jeżeli są świadkowie zdarzenia, to można ich zaangażować do

udzielania pomocy. Trzeba im wyraźnie wskazać, w czym i jak mogą pomóc, i w miarę

możliwości sprawdzać ich sposób wykonywania polecenia. Można też poprosić ich

o oznakowanie miejsca wypadku, wezwanie pomocy, sprawowanie opieki nad mniej

poszkodowanymi, rozmawianie z nimi, wspieranie psychiczne itp. W sytuacji, gdy w

wypadku jest więcej poszkodowanych, najpierw trzeba udzielić pomocy osobom

najciężej poszkodowanym, których życie jest zagrożone, np. osobom z zaburzeniami

oddychania, zatrzymaniem akcji serca, rozległymi ranami, z silnymi krwotokami oraz

pogłębiającym się wstrząsie. Dlatego tak ważna jest wstępna ocena i analiza sytuacji i

rozpoznanie urazów. Tylko przestrzeganie wypracowanego na podstawie wieloletnich

doświadczeń schematu postępowania ratowniczego, pozwoli udzielić pomocy sprawnie

i w miarę bezpiecznie oraz uniknąć popełnienia błędu.

Zasady udzielania pierwszej pomocy:50

 wezwać fachową pomoc,

                                                             48 M. Tarasiuk, Pierwsza pomoc, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2007, s. 41 

49 J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 43  50 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 12 

28 

 

 dbać o drożność dróg oddechowych,

 dbać o komfort termiczny poszkodowanego,

 dbać o komfort psychiczny poszkodowanego,

 pozostać na miejscu zdarzenia,

 kontrolować oddech co 1 minutę,

 nie poruszać poszkodowanego bez potrzeby,

 nie podawać leków,

 nie podawać niczego do jedzenia, do picia.

Gdy na miejscu wypadku są poszkodowani lub doszło do nagłego zachorowania,

należy podjąć czynności związane z oceną stanu poszkodowanych, na które składają

się:51

 ocena przytomności (świadomości)

 ocena drożności dróg oddechowych

 ocena obecności lub braku oddychania

 ocena akcji serca i wydolności krążenia

 ocena obrażeń ciała poszkodowanego.

Ocena stanu poszkodowanego nie powinna trwać dłużej niż 3 minuty,

optymalnie od 1 do 1.5 minuty. Ma ona na celu wykrycie podstawowych przyczyn

ewentualnego zagrożenia życia i daje możliwość dokonania selekcji poszkodowanych

na osoby wymagające pomocy natychmiast oraz te, którym pomoc może być udzielona

nieco później. Ocenę można przerwać tylko w celu zapewnienia drożności dróg

oddechowych lub podjęcia czynności ratujących życie.52

Jeśli poszkodowany nie reaguje na głos i delikatne potrząsanie, należy uznać, że

jest nieprzytomny. Gdy reaguje na głos, należy wydawać mu proste polecenia, np.

nakłonić, by spróbował ścisnąć rękę lub zmrużył oczy. Czasami poszkodowany nie

reaguje słownie, ale jest w stanie wykonać proste polecenia.

W czasie udzielania pomocy należy tak postępować, aby drogi oddechowe były

drożne, a więc: rozpiąć uciskające ubranie, sprawdzić jamę ustną i usunąć ciała obce

(cukierki, gumę do żucia, resztki pokarmu, wybite zęby, protezę zębową) oraz odgiąć

głowę i podciągnąć żuchwę. Należy spróbować wyciągnąć ciała obce z jamy ustnej, nie                                                              51 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 343 52 www.medycynaratunkowa.com.pl

29 

 

ruszając przy tym głową poszkodowanego i nie uciskając dróg oddechowych. Także

poszkodowany przytomny może mieć w jamie ustnej ciało obce. Należy wtedy prosić

go o wyplucie wszystkiego z jamy ustnej. U poszkodowanego leżącego na wznak

dochodzi do zapadania się języka i blokowania dróg oddechowych.53

Oceniając drożność dróg oddechowych, należy do 10 sekund obserwować

oznaki oddychania, wsłuchiwać się w nie i starać się je wyczuć oraz:

 obserwować ruchy klatki piersiowej

 nasłuchiwać przy ustach odgłosów wydawanych przy oddychaniu

 starać się wyczuć wydychane powietrze swoim policzkiem.

Ocena krążenia krwi polega na 10-sekundowej kontroli tętna. Jeśli tętno jest

wyczuwalne, należy sprawdzić, czy:54

 jest szybkie, normalne czy wolne

 jest dobrze czy trudno wyczuwalne

 jest miarowe czy niemiarowe.

Zarówno tętno przytomnego, jak i nieprzytomnego jest najlepiej wyczuwalne na

tętnicy szyjnej, gdyż jest ona większa od tętnicy promieniowej na wysokości

nadgarstka. Oceny akcji serca i krążenia dokonuje się przez bezpośrednie osłuchanie

uchem okolicy sercowej na klatce piersiowej oraz ocenę tętna na tętnicy szyjnej lub, w

uzasadnionych przypadkach, gdy jest to jedyne miejsce dostępne, na tętnicy

promieniowej.55

Kolejnym elementem oceny jest zbadanie całego ciała poszkodowanego (od

czubka głowy do małego palca u nogi), głównie w poszukiwaniu takich urazów, jak

rany, złamania i zwichnięcia. U nieprzytomnych wszystkie czynności związane z oceną

należy wykonywać bardzo delikatnie. Najważniejsze i najczęstsze miejsca urazów to:

głowa, odcinek szyjny kręgosłupa, obojczyki, stawy ramienne, kości przedramion,

żebra, miednica, kości udowe, kolana, kości goleni oraz stawy skokowe.

Należy ocenić odcinek szyjny kręgosłupa, który może być uszkodzony. W

uzasadnionych przypadkach, np. po upadku z wysokości, takiego uszkodzenia można

się spodziewać. Gdy poszkodowany jest nieprzytomny a ocena uszkodzenia niepewna,                                                              53 M. Singer, I. Grant, J. Jakubaszko (red. Wyd. Pol.), ABC Intensywnej terapii, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2004, s. 35  54 M. Tarasiuk, Pierwsza pomoc, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2007, s. 43  55 J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 56 

30 

 

należy postępować z nim tak, jakby miał uszkodzony kręgosłup. Osoba przytomna w

razie uszkodzenia kręgosłupa będzie zgłaszać ból w szyi lub innym miejscu kręgosłupa

i nie będzie mogła swobodnie poruszać głową lub kończynami z powodu ich

niedowładu. Mogą także wystąpić zaburzenia czucia na skórze kończyn. W czasie

długiego oczekiwania na pomoc kwalifikowaną należy ponawiać co kilka minut ocenę

przytomności, oddychania i tętna.56

Wzywanie pomocy jest drugim ogniwem łańcucha ratunku. Poważny stan

poszkodowanego oznacza konieczność jak najszybszego wezwania służb medycznych

(tel. 999) lub powiadomienia o zaistniałym wypadku, bezpośrednio po zdarzeniu,

odpowiednich osób. Z punktu widzenia zasad udzielania pierwszej pomocy, należy

wzywać pomoc tak, aby poszkodowany nie pozostał bez opieki. Jeśli ratownik jest sam

z poszkodowanym, musi głośno wołać o pomoc, zwracając jednocześnie uwagę na stan

poszkodowanego. Istotne jest też, aby meldunek o zaistniałym wypadku zawierał

zwięzłą i dokładną informację na temat:57

 miejsca zdarzenia

 rodzaju uszkodzeń

 przebiegu wydarzeń

 liczby poszkodowanych

 zakresu udzielonej pierwszej pomocy

 wzywającego pomoc.

System organizacji ratownictwa w Polsce zakłada równość służb ratowniczych,

takich jak: straż pożarna, policja czy pogotowie ratunkowe.

Do wypadków, w których są poszkodowani, należy wzywać pogotowie

ratunkowe 999), a w przypadku katastrof w pierwszej kolejności powinna być

wzywana, straż pożarna (998), która szybciej i skuteczniej wezwie pozostałe służby

ratownicze. Jakość meldunku ma bezpośredni wpływ na jakość pomocy z zewnątrz,

zwłaszcza w pierwszej chwili.58

Po wykonaniu doraźnych czynności ratujących życie i wezwaniu pomocy należy

kontynuować udzielanie pierwszej pomocy. Czynności te mają na celu przede                                                              56 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 13  57 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 360 58 J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 56 

31 

 

wszystkim stworzenie warunków do uniknięcia dalszych uszkodzeń ciała, bólu i

późniejszych powikłań, a także przygotowanie poszkodowanego do transportu.

Jeśli istnieje podejrzenie uszkodzenia odcinka szyjnego kręgosłupa, należy

postępować szczególnie ostrożnie i nie doprowadzać do gwałtownych i zbyt obszernych

przemieszczeń głowy w czasie kontroli i udrażniania dróg oddechowych. Głowę

poszkodowanego należy unieruchomić i tak oczekiwać nadejścia pomocy

kwalifikowanej.59

Pozostałe czynności ratownicze to zaopatrzenie złamań, zwichnięć i urazów

powierzchownych, czyli ran. Te urazy, z pozoru mniej groźne niż na przykład zawał

mięśnia sercowego, pozostawione bez zaopatrzenia mogą doprowadzić bardzo szybko

do ciężkiego i groźnego dla życia powikłania, jakim jest wstrząs, a w konsekwencji −

do śmierci poszkodowanego. Tak więc, udzielanie pierwszej pomocy jest ważne w

każdym przypadku.

Podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy

Niezależnie od rodzaju wypadku, należy postępować zgodnie z zasadami

udzielania pierwszej pomocy.60

 Jeśli poszkodowany jest przytomny, rozmawiaj z nim i staraj się go

uspokoić. Zbierz odpowiedni wywiad: zapytaj o nazwisko i przebieg

wypadku, a jeśli poszkodowany jest zdezorientowany, opisz krótko

sytuację, w której się znalazł. Mów poszkodowanemu, co w danej chwili

robisz i dlaczego. Zapytaj go, czy chce, aby ktoś został powiadomiony o

wypadku. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, także mów do niego,

gdyż może nastąpić chwilowy powrót przytomności.

 Wysłuchaj, co poszkodowany ma do powiedzenia. Może martwi się

materialnymi szkodami, może chce kogoś powiadomić o wypadku?

Traktuj poważnie pytania i wypowiedzi poszkodowanego.

 Nie zostawiaj poszkodowanego bez opieki, nawet jeśli jest przytomny.

Jego stan może się błyskawicznie zmienić. Ponadto poszkodowany

często czuje się bezradny i bezsilny. Jeśli jest więcej osób

poszkodowanych, zaangażuj świadków wypadku i osoby postronne do

                                                             59 www.medycynaratunkowa.com.pl 60 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 14 

32 

 

udzielania pomocy. Najlepiej, gdy każdym poszkodowanym zajmie się

jedna osoba. Możesz odejść od poszkodowanego jedynie w celu

wezwania pomocy.

 Nie przenoś poszkodowanego, gdy nie jest to konieczne. Przenieś go

tylko wtedy, gdy dalsze pozostanie na miejscu wypadku zagraża jego lub

twojemu życiu, np. w razie zatrucia gazami lub pozostawania na mrozie.

 Poszkodowany powinien wykonywać jak najmniej ruchów. Nie ruszaj

go, jeśli to nie jest konieczne. Każdy ruch to utrata energii i większe

zużycie tlenu. Takie narządy, jak mózg, serce, płuca czy nerki w chwili

wypadku potrzebują więcej tlenu niż zwykle.

 Nie sprawiaj poszkodowanemu dodatkowego bólu, np. sprawdzając, czy

może chodzić. Najlepiej czekaj cierpliwie do nadejścia kwalifikowanej

pomocy. Zwykle osoba przytomna przyjmuje pozycję najwygodniejszą

lub sprawiającą najmniej bólu. Nie przekonuj jej, że powinna zmienić tę

pozycję.

 Chroń poszkodowanego przed skrajnymi temperaturami. Siedząc lub

leżąc na ziemi bez ruchu, poszkodowany szybko traci ciepło. Przykryj go

ubraniem, kocem lub specjalną folią. Pamiętaj, aby w czasie upału

chociaż głowa poszkodowanego znajdowała się w cieniu.

 Nigdy nie podawaj poszkodowanemu nic do picia i jedzenia, nawet gdy o

to bardzo prosi. Poszkodowany w wyniku poważnego wypadku może

zwymiotować pokarm lub napój. Niebezpieczeństwo polega na tym, że

wymiociny mogą dostać się do dróg oddechowych. Ponadto nakarmienie

i napojenie poszkodowanego może przeszkodzić w dalszych

czynnościach ratowniczych, np. przy znieczulaniu do operacji.

Udzielając pierwszej pomocy osobie poszkodowanej należy pamiętać również o

aspekcie psychologicznym. Wszelkie czynności ratujące powinny być powiązane z

udzieleniem pomocy psychologicznej mającej na celu zmniejszenie subiektywnego

dyskomfortu ofiary wypadku i zapewnienia mu poczucia bezpieczeństwa.61

                                                             61 M. Gaca, A. Witkowski, Realizacja programu medycyny ratunkowe, Przewodnik Lekarza 2/2007, s. 244

33 

 

3. Klasyfikacja obrażeń

Zazwyczaj podczas udzielania pomocy mamy do czynienia z obrażeniami

poszkodowanego. Najczęściej można spotkać się z następującymi obrażeniami na

miejscu zdarzenia:62

 Zadławienia,

 Zranienia,

 Krwotoki,

 Złamania,

 Zwichnięcia,

 Urazy termiczne,

 Zatrucia chemiczne,

 Porażenia prądem elektrycznym.

Zadławienie to zamknięcie dróg oddechowych przez ciało obce.

Charakterystycznymi objawami u poszkodowanego są:63

 niemożność wykonania oddechu

 niemożność mówienia

 niemożność kaszlu

 częstym objawem jest chwytanie się za szyję

 

Sposób udzielania pierwszej pomocy:64

Dorośli: Stojąc za osobą ratowaną, obejmij ją silnie oburącz tuż poniżej luków

żebrowych i wykonaj 5 – 10 energicznych uciśnięć w kierunku przepony. U osób

otyłych lub kobiet ciężarnych stojąc za osobą ratowaną pochyl jej tułów mocno do

przodu i uderz dłonią 5 – 10 razy w plecy w okolice międzyłopatkową.

Dzieci: Pochylając tułów dziecka ku dołowi, zależnie od jego wieku, przewieszając

przez kolano lub opierając na przedramieniu uderz dłonią 5 – 10 w okolicę

międzyłopatkową.

                                                             62 M. Tarasiuk, Pierwsza pomoc, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2007, s. 41  63 P. Driscoll, D. Skinner, R. Earlam, Juliusz Jakubaszko (red. Wyd. Polskiego), ABC postępowania w urazach, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2003, s. 12 64 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 16 

34 

 

Kobiety w ciąży. Zarówno u przytomnej jak i nieprzytomnej ciężarnej nie wykonuje się

uciśnięć nadbrzusza. Uciska się klatkę piersiową.

Zadławienie niemowlęcia:Jeżeli niemowlę jest przytomne należy:

1. Skontrolować otoczenie niemowlęcia w poszukiwaniu możliwych przedmiotów,

którymi mogło się zadławić.

2. Stabilizując głowę i tułów niemowlęcia ratownik kładzie je na swoim

przedramieniu twarzą ku dołowi. Głowa niemowlęcia powinna znajdować się

niżej niż tułów.

3. Wykonuje 5 uderzeń między łopatkami

4. Bierze niemowlę na drugie przedramię odwracając je na plecy

5. Wykonuje 5 uciśnięć w dolnej połowie mostka 1 cm poniżej linii

międzysutkowej na głębokość 1,5 - 2 cm.

6. Powtarzać punkty 2 do 5 do momentu udrożnienia dróg oddechowych lub utraty

przytomności przez niemowlę.

Jeżeli niemowlę jest nieprzytomne należy:65

1. Wezwać pomoc

2. Skontrolować zawartość jamy ustnej. Usunąć widoczne ciało obce. Nie stosować

manewru wymiatania na ślepo.

3. Udrożnić drogi oddechowe.

4. Wykonać 2 wdechy i skontrolować rezultaty - obserwacja wychyleń klatki

piersiowej.

5. Repozycja głowy - powtórzyć punkt 3 w celu eliminacji wcześniejszego błędu

ratownika.

6. Ponownie wykonać 2 wdechy i skontrolować rezultaty - obserwacja wychyleń klatki

piersiowej.

7. 5 uderzeń między łopatkami i 5 uciśnięć mostka według schematu przedstawionego

wyżej.

                                                             65 J. Jakubaszko, A. Ryś, Ratownictwo medyczne w Polsce. Wydawnictwo Zdrowie i Zarządzanie, Kraków 2002, s. 56 

35 

 

Tabela 2: Podsumowanie ratowania w momencie zadławienia

Dorosły Dziecko Niemowlę Przytomny

Rozpoznanie zadławienia Zapytaj Obserwacja niemowlęcia i otoczenia

Kaszel Nakłoń - Rękoczyny powtarzane do momentu usunięcia ciała obcego lub utraty przytomności

5 uderzeń między łopatki 5 uciśnięć nadbrzusza

5 uderzeń między łopatki 5 uciśnięć mostka

Nieprzytomny Zawołaj pomoc Połóż na plecach Sprawdź zawartość jamy ustnej Usuń widoczne ciało obce. Nie usuwaj ciała

obcego na ślepo. Wykonaj jeden z rękoczynów Skieruj

brodę ku górze

Skieruj usta ku górze

2 wdechy metodą Usta - ustaUsta - nos Usta - usta - nosUsta - nos

Repozycja głowy Ponownie 2 wdechy metodą Usta - ustaUsta - nos Usta - usta - nosUsta

- nos Rękoczyny 5 uciśnięć nadbrzusza 5 uderzeń między

łopatki 5 uciśnięć mostka

Sprawdź zawartość jamy ustnej Usuń widoczne ciało obce. Nie usuwaj ciała obcego na ślepo.

2 wdechy metodą Usta - ustaUsta - nos Usta - usta - nosUsta - nos

Powtarzaj 3 ostatnie punkty do skutku lub przybycia wykwalifikowanej pomocy

Zranienia:

Rana jest to przerwanie ciągłości tkanki skórnej lub błon śluzowych, np. jamy

ustnej. Rozległość i głębokość ran zależy od rodzaju urazu, jego siły i miejsca, na które

działał. Rany powitają na skutek działania:66

 czynników mechanicznych, które powodują rany cięte, rąbane, kłute,

tłuczone, postrzałowe.

 czynników termicznych, które wywołują oparzenia i odmrożenia,

                                                             66 P. Driscoll, D. Skinner, R. Earlam, Juliusz Jakubaszko (red. Wyd. Polskiego), ABC postępowania w urazach, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2003, s. 16

36 

 

 czynników chemicznych, które wywołują oparzenia chemiczne,

martwicę lub rozpuszczenie tkanek,

 czynników elektrycznych, które wywołują oparzenia i zwęglenia tkanek.

Rodzaje ran:67

Otarcie naskórka - powstaje najczęściej wskutek działania na skórę twardego, tępego

narzędzia, upadku lub uderzenia o twarde chropowate podłoże; uszkodzeniu ulega tylko

powierzchowna warstwa skóry.

Rana cięta - powstaje w następstwie działania ostrego narzędzia (nóż, szkło). Brzegi

rany są gładkie i równe, ranie towarzyszy zwykle obfite krwawienie, a wypływająca

krew usuwa zanieczyszczenia. co zmniejsza ryzyko zakażenia.

Rana kłuta - powstaje w wyniku zranienia ostrym długim przedmiotem (gwóźdź,

sztylet): krwawienie zewnętrzne jest zwykle niewielkie, głębokie rany mogą

spowodować rozległe uszkodzenia wewnętrzne z wystąpieniem krwotoku

wewnętrznego; szczególnie niebezpieczne są rany kłute klatki piersiowej oraz brzucha

ze względu na możliwość uszkodzenia płuc, serca. jelit oraz dużych naczyń

krwionośnych.

Rana tłuczona - powstaje w wyniku uderzenia tępym narzędziem (kamień, młotek);

brzegi rany są zgniecione i nierówne, krwawienie zewnętrzne jest skąpe, ponieważ

naczynia krwionośne także ulegają zgnieceniu, co zwiększa ryzyko zakażenia.

Rana szarpana - powstaje przy gwałtownym wyszarpnięciu wbitego zakrzywionego

przedmiotu np. haka. Brzegi rany są nierówne, poszarpane, w dnie rany widoczna jest

poszarpana tkanka mięśniowa i tłuszczowa, często występuje ubytek skóry i głębszych

tkanek.

Rana kąsana - jest to rana zadana zębami ludzi lub zwierząt, wiąże się z tym duże

niebezpieczeństwo zakażenia ze względu na bogatą florę bakteryjną jamy ustnej;

szczególnie niebezpieczne są wirusy wścieklizny, które wraz ze śliną zwierząt mogą

wniknąć przez najdrobniejsze otarcie naskórka, nawet wtedy, gdy ukąszenie nastąpiło

przez ubranie.

Rana postrzałowa - może być spowodowana przez pociski z broni palnej albo przez

odłamki wybuchającego pocisku. Pocisk lub odłamek może pozostać w tkankach (rana

ślepa) lub przebić je na wylot (rana przestrzałowa): rana wlotowa pocisku jest mała i

gładka, podczas gdy rana wylotowa jest większa, o postrzępionych brzegach.                                                              67 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 19 

37 

 

Pierwsza pomoc przy zranieniach:68

 zatamowanie krwotoku (w przypadku dużego krwawienia).

 zabezpieczenie rany jałowym opatrunkiem - bezpośrednio na ranę kładziemy

jałową gazę,

 całość bandażujemy bandażem dzianym,

 nie kładziemy na ranę waty ligniny, chusteczek higienicznych, itp.

 Nie dotykamy rany palcami ani żadnymi środkami nie jałowymi,

 Nie usuwamy ciał obcych tkwiących w ranie,

 Nie przemywamy ran,

 unieruchomienie (jeśli zranienie jest duże i dotyczy kończyny).

 ułożenie poszkodowanego w pozycji przeciwwstrząsowej, aby zapobiec

rozwijaniu się wstrząsu pourazowego.

 kontrolowanie czynności życiowych poszkodowanego (oddech i tętno).

 zapewnienie poszkodowanemu komfortu termicznego i psychicznego

 kontrolowanie tętna poniżej miejsca założenia opatrunku.

 w przypadku przemoknięcia opatrunku nakładamy kolejną warstwę materiału

chłonącego, którą mocujemy bandażem,

 nie zdejmujemy przesiąkniętego opatrunku.

Krwotoki

a) krwotokiem nazywamy szybki i obfity wylew krwi z uszkodzonego naczynia

krwionośnego. “Skąpe” wypływanie krwi w tempie wolnym nazywamy krwawieniem.

Krwotoki w zależności od drogi wypływu dzielimy na:

 zewnętrzne – gdy krew wypływa na zewnątrz ciała, zarówno z ciała jak i

otworów naturalnych (jama ustna, nos, odbytnica itp.)

 wewnętrzne – gdy krew dostaje się do jam ciała (np. jama opłucnej, jama

otrzewnej itp.).

W zależności od rodzaju uszkodzonego naczynia wyróżniamy krwotoki:

 żylne tętnicze,

 miąższowe (np. uszkodzenia wątroby, śledziony),

 mieszane (dowolne połączenia powyższych trzech typów).

b) pierwsza pomoc:

                                                             68 M. Tarasiuk, Pierwsza pomoc, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2007, s. 52 

38 

 

Upływ krwi z tętnic zatrzymuje się doraźnie poprzez: ucisk krwawiącego naczynia

palcami – tętnice przyciska się do kości powyżej miejsca zranienia, a przy krwotokach z

tętnicy szyjnej i skroniowej – poniżej miejsca zranienia założenie opatrunku

uciskowego – doraźnie zatrzymać krwawienie (ucisk palcami) – położyć kilkakrotnie

złożony opatrunek jałowej gazy – mocno zabandażować.

Nasiąkniętego krwią opatrunku nie należy usuwać a jedynie okryć czystym nałożonym

na wierzch. Należy pamiętać, że opaski uciskowe nakładane na kończynę powyżej

miejsca zranienia grożą uszkodzeniem tkanek miękkich, naczyń krwionośnych i

nerwów. Zaopatrzenie krwawiącej rany należy zawsze dokonywać w jednorazowych

rękawiczkach ochronnych.

W razie krwawienia z nosa należy przyjąć pozycję siedzącą z głową pochyloną

do przodu. Skrzydełka nosa delikatnie ścisnąć dwoma palcami przez okres minimum 10

minut. Jeżeli krwawienie nie ustanie do 30 min. Należy skontaktować się z lekarzem.

Krwotoki wewnętrzne (np. po upadku z wysokości, uderzeniu, zgnieceniu) – jak

najszybsze przekazanie poszkodowanego fachowym służbom medycznym.

Urazy kręgosłupa

Najczęstsze przyczyny:69

 Wypadki komunikacyjne ,

 Upadki z wysokości,

 Skoki do wody,

Najczęstsze objawy:

Kręgosłup szyjny:70

 ograniczona ruchomość głowy, przymusowe ułożenie głowy,

 ból przy poruszaniu głowy,

 zaburzenia czucia w kończynach górnych i dolnych,

 niedowłady kończyn górnych i dolnych,

 zaburzenia oddechowe.

Kręgosłup piersiowy i lędźwiowy:

 ból wzdłuż kręgosłupa samoistny lub uciskowy,

 zaburzenia czucia kończyn dolnych,

                                                             69 A. Zawadzki, Medycyna ratunkowa i katastrof, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, s. 369  70 J. Jakubaszko, Ratownik medyczny, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2007, s. 20 

39 

 

 niedowłady kończyn dolnych.

Postępowanie:

Zasadą jest możliwe najskuteczniejsze uruchomienie kręgosłupa.

Uzyskuje się je za pomocą:

 deski (noszy) unieruchamiających tułów,

 kołnierza szyjnego,

 kamizelki tułowiowej.

Przy braku powyższych należy:

 ułożyć chorego na równym twardym podłożu,

 uruchomić głowę i szyję dostępnymi środkami,

 wynoszenie poszkodowanego z samochodu przeprowadzić ostrożnie przy

pomocy kilku osób.

Przy porażeniu oddechu należy rozpocząć sztuczne oddychanie.

Złamanie

Jest to przerwanie ciągłości tkanki kostnej.

Złamania dzielimy na:

 zamknięte - tj. gdy skóra dookoła złamanej kości jest nienaruszona,

 otwarte - tj. gdy jest przerwana ciągłość skóry a kość może być narażona na

zanieczyszczenia pochodzące z powierzchni skóry i powietrza.

Często bardzo trudno ocenić czy mamy do czynienia ze zwichnięciem, skręceniem czy

złamaniem kości, a szczególnie gdy nie ma wyraźnych oznak złamania.

Złamanie należy podejrzewać, jeżeli po urazie:

 wystąpi obrzęk i ból, nasilający się przy uciśnięciu lub próbie poruszenia

kończyną,

 poszkodowany nie może w pełni lub częściowo wykonywać ruchów uszkodzoną

kończyną,

 wystąpi nieprawidłowa ruchomość w miejscu, w którym normalnie kończyna

jest nieruchoma,

 uszkodzona kończyna wyraźnie straci swój prawidłowy kształt,

 w razie gdy widoczne są odłamy kostne (w przypadku złamań otwartych).

w przypadku stwierdzenia lub podejrzenia złamania:

40 

 

Pierwsza pomoc71

 uszkodzone miejsce odsłaniamy tylko w przypadku podejrzenia istnienia rany

poprzez rozcięcie lub rozprucie części ubrania,

 jeśli jest to złamanie otwarte tamujemy ewentualny krwotok i zakładamy na ranę

jałowy opatrunek (bezpośrednio na ranę kładziemy ostrożnie jałowy gazik, tak

aby nie wcisnąć złamanej kości ani jej odłamków).

 unieruchamiamy przynajmniej dwa sąsiednie stawy tzn. leżący powyżej i

poniżej złamania,

 nie nastawiamy i nie poruszamy uszkodzoną kończyną (konieczne czynności

wykonujemy z naciągiem),

 poszkodowanemu zapewnić komfort termiczny i psychiczny,

 kontrolujemy tętno i wygląd palców na uszkodzonej kończynie oraz czynności

życiowe poszkodowanego,

 wzywamy pogotowie,

 przy wykonywaniu unieruchomienia kończyn dolnych zawsze pamiętamy o

wypełnieniu przestrzeni między nimi.

Urazy termiczne:

a) oparzenia:72

Ze względu na głębokość uszkodzenia skóry lub tkanki podskórnej wyróżnia się

cztery stopnie oparzeń:

 I stopień – pojawienie się na skórze zaczerwienienia z towarzyszącym mu

piekącym bólem,

 II stopień – pojawienie się na podłożu rumieńcowym pęcherzyków

wypełnionych płynem surowiczym oraz charakterystycznym

występowaniem silnego bólu,

 III stopień – oparzenie dotyczy także tkanki podskórnej, skóra przybiera

barwę białą, szarą lub ciemnobrązową,

 IV stopień – zwęglenie tkanek i daleko posunięta martwica.

Pierwsza pomoc:

 przerwać kontakt z czynnikami parzącymi,

                                                             71 M. Tarasiuk, Pierwsza pomoc, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2007, s. 58 72 S. Hettiaratchy, R. Papini, P. Dziewulski, J. Smereka (red. Wyd. Polska), ABC oparzeń, Wydawnictwo Medyczne Górnicki, Warszawa 2003, s. 11 

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome