Przedmiot historii myśli ekonomicznej - Notatki - Historia myśli ekonomicznej - Część 1, Notatki'z Ekonomia. Warsaw School of Economics
Henryka
Henryka24 March 2013

Przedmiot historii myśli ekonomicznej - Notatki - Historia myśli ekonomicznej - Część 1, Notatki'z Ekonomia. Warsaw School of Economics

PDF (459.2 KB)
18 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach wyeksponowane zostają zagadnienia z historii myśli ekonomicznej: przedmiot historii myśli ekonomicznej. Część 1.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 18
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

HISTORIA MYŚLI EKONOMICZNEJ

docsity.com

Przedmiot historii myśli ekonomicznej.

Historia procesu kształtowania pojęć teorii doktryn i ich wpływ na życie gospodarcze. HME pokazuje też

proces odwrotny – oddziaływanie życia gospodarczego na teorię. Jest dyscypliną w zbiorze nauk

społecznych, która bada przeszłość myśli ekonomicznej. Przedmiot badań to opis tej przeszłości lub

poszukiwanie w niej pewnych prawidłowości. Przedmiotem dyscypliny naukowej nazywamy program

badawczy, czyli opis życia gospodarczego, poszukiwanie jego prawidłowości i zasad służących praktyce.

Życie gospodarcze a proces poznania. Kategorie ekonomiczne, teorie, doktryny i szkoły ekonomii.

Wkład historii ekon. najlepiej rozumiany będzie, gdy przyporządkujemy go poszczególnym formacjom społ.,

ich procesowi rozwojowemu. W myśl ekon. rozróżnić możemy różne formacje, będzie to m.in. formacja

niewolnicza (rozpatrywana na przykładzie Grecji i Rzymu), feudalna (tu szczególną rolę odgrywa

kanonistyka – wpływ kościoła oraz scholastyka). W okresie rozkładu stosunków feudalnych rozwijała się

myśl ekon. merkantylistów i fizjokratów. W tym czasie postępową warstwą społ. jest burżuazja. Struktury

feudalne przekształcały się stopniowo w struktury kapitalizmu wolnokonkurencyjnego, powstają nowe

szkoły myśli ekon. Sporo uwagi poświęca się tzw. klasycznej ekonomii burżuazyjnej, która rozwija się w

Austrii (Smith, Ricardo). Bardzo ważny okres w historii myśli ekon. to druga połowa XIX w, mają tu

miejsce narodziny kierunku marksistowskiego i upadek burżuazyjnej myśli ekon. Kierunek marksistowski

rozwijał się bardzo dynamicznie, a w tym czasie Lenin opracował podstawy ekonomii polit. imperium i

założył podwaliny ekon. polit. socjalizmu.

Starożytność – pogarda dla pracy

Średniowiecze – mało interesowało się gospodarką

Chrześcijaństwo – przełamało pogardę dla pracy (praca to obow. wobec Boga, zagadnienia gosp. traktowano

jak zjawiska moralne)

Nowożytne czasy – gosp. zaczęto łączyć z polityką państwa

Ogólna charakterystyka myśli ekonomicznej w starożytności.

Starożytna Grecja: Ksenofont – dzieło „Oikonomikos” – to nauka o umiejętnym prowadzeniu własnego

gospodarstwa. Pisze jak należy obchodzić się z niewolnikami. Zwraca też uwagę na korzyści jakie wynikają

z podziału pracy. Potępiał handel z wyjątkiem wielkiego handlu. W „Ekonomice” przedstawiony jest cel

gospodarowania jako osiągnięcie nadwyżki – czyli bogactwa. Arystoteles – uważał że dążenie do

gromadzenia zapasów z produktów ziemi i zwierząt (zapasów rzeczy potrzebnych do życia) jest zgodne z

naturą i na tym polega prawdziwe bogactwo. Natomiast niezgodne z naturą jest gromadzenie pieniądza. Jest

to bogactwo pieniężne – nie zna granic. Pierwsze bogactwo – bardzo naturalne – jest ograniczone przez

potrzeby. Toteż występował ostro przeciw kupcom i lichwiarzom, dążyli do bogactwa pieniężnego. Platon –

uczeń Sokratesa – występuje przeciwko wszelkiemu gromadzeniu pieniądza – potępienie lichwy. Widzi

korzyści jakie daje podział pracy. Pobieranie się to pomnażanie rzeczy martwych – dzieło szatana.

Rzym: Katon – potępia chciwość i zysk (ten kto po śmierci zostawił więcej niż odziedziczył – umiera jak

sławiony obywatel). Uważa za sprawiedliwe bogacenie się przez handel i pracowitość, popiera rozwój gałęzi

eksportu.

docsity.com

Poglądy na temat rynku, towaru, wymiany i bogactwa w starożytnej myśli greckiej.

Rynek

Właściciele śr. prod.- właściciele ziemscy (pełni obywatele)

Niewolnicy – gł. bezp. wytwórcy, którzy uprawiają ziemię

Panuje pogarda dla pracy fizycznej

Rzemieślnicy to też bezp. prod. którzy pracują na utrzymanie klasy rządzącej

Prod. rolna to podstawa gosp. greckiej

Siły wytwórcze są słabo rozwinięte

Kapitał handlowy – silny rozwój handlu morskiego

Kapitał lichwiarski – podstępny

Zwraca się uwagę na podział pracy, specjalizacje, skala poziomu pracy zależy od pojemności rynku

(ksenofont)

Monopol to jeden ze sposobów osiągnięcia wielkich zysków (Arystoteles)

Od VII w pne „wchodzi” i rozwija swe znaczenie pieniądz metalowy, co powoduje, że gosp. staje się

towarowo-pieniężna, zależna od rynku zagranicznego

Słabo rozwinięty przem., jak górnictwo metalurgia, przem. ceramiczny, tekstylny jest na wysokim poziomie

Cel gospodarowania to osiągnięcie nadwyżki czyli bogactwa, które jest podstawą pozycji obywatela nie

będąc jednak celem ostatecznym

Bogactwo ma granice zakreślone przez potrzeby (Arystoteles)

Wymiana może być sprawiedliwa np. handel zamienny, drobny handel oraz niesprawiedliwe np. handle

uprawiany dla zysku pieniężnego (Arystoteles)

Poglądy na temat pieniądza w starożytnej myśli greckiej.

Arystoteles – jest twórcą nominalizmu pieniężnego

I. teoria nominalistyczna – wartość pieniądza zależy od umowy społecznej (pieniądz sam w sobie nie jest

celem – jest śr. do nabycia dóbr).

Pieniądz pełni trzy funkcje: 1)miernik wartości, 2)śr. cyrkulacji, 3)tezauryzacja – przechowywanie wartości

w czasie – pieniądz służy jako zabezpieczenie, że możemy za niego nabyć rzeczy w późniejszym terminie

Platon – niechętnie odnosi się do pieniądza kruszcowego bitego z metali szlachetnych. Pieniądz kruszcowy

jest śr. gromadzenia bogactw, szerzy zepsucie i dlatego powinien być zastąpiony przez pieniądz

nieszlachetny.

II. teoria kruszcowa – wartość pieniądza zależy od ilości kruszca, jaki on zawiera (np. 10 monet srebrnych za

1 złotą).

Rola państwa w gospodarce w myśli ekonomicznej starożytnej Grecji i Rzymu.

Grecja:

„polis”, tj. państwo-miasto

klasa panująca to właściciele ziemi i niewolników, która żyje z pracy niewolników

praw politycznych pozbawieni są niewolnicy, wolni rzemieślnicy, kupcy

rolnictwo to podstawa gospodarki

handel morski też dobrze rozwinięty

docsity.com

przemysł słabo rozwinięty

wymiana uważana była za istotną z punktu widzenia gospodarowania przynoszącego zysk

państwo to dyktatura właścicieli ziemi

w „polis” ma miejsce walka o własność między obywatelami

ideologia greckiej arystokracji skierowana była przeciw pracy

arystokracja wyraża swą pogardę dla (pracy) działalności gospod. kierowanej motywami zarobku

arystokracja grecka powinna żyć z uprawy ziemi (przez niewolników), poświęcać się zarządzaniu państwem,

obrocie państwa, interesować się filozofią (Arystoteles)

Rzym:

państwo rzymskie różni się od greckiego „polis” - wielkim państwem scentralizowanym

podstawą stosunków gosp. jest własność ziemi i niewolników

klasa panująca dzieli się na: wielkich właścicieli ziemskich, senatorów i jeźdźców – rycerzy (są to 2 grupy)

obywatele posiadający ziemię korzystali z pełni praw

rolnictwo to podstawa gospodarki

rzemiosłem i handlem zajmują się ludzie obcy

w okresie republiki ma miejsce rozkwit ekon. rolnictwa, rozwija się kapitał handlowy i lichwiarski

walki społeczne w Rzymie łączą się z posiadaniem ziemi

wolny obywatel powinien być dostojny, celem jego życia jest służba dla ogółu, za którą można otrzymać

ziemię (Cyceron)

Rolnictwa w pracach przedstawicieli starożytnego Rzymu.

Rolnictwo – uważane było za jedyne zajęcie godne wolnego człowieka (pogarda dla rzemiosła). Duży postęp

w uprawie roli, majątki ziemskie oparte na pracy niewolników, na tym tle powstała literatura o rolnictwie –

podręczniki prowadzenia majątków ziemskich i obchodzenie się z niewolnikami.

Katon – „Księga o rolnictwie” – właściciel ziemi powinien mało kupować a dużo sprzedawać, jeżeli po

śmierci zostało mu więcej niż odziedziczył umiera jako sławiony obywatel. Potępia chciwość, popiera

bogacenie się przez ludzi i pracowitość. Największe korzyści dają winnice, uprawa oliwki oraz hodowla

bydła – a więc gałęzie eksportowe. Wobec niewolników zaleca stosowanie różnych metod, w zależności od

jakości ich pracy oraz pory roku. Doradza właściwy wybór lokalizacji majątku w pobliżu bogatych miast,

morza, rzeki czy też uczęszczanej drogi bitej. Należy dbać o nawóz i jego właściwe zastosowanie. Podaje

listę niezbędnych narzędzi i sprzętów w gospod.

Varron – „Zasady nauki o rolnictwie” zaleca się uprawę takiej gałęzi rolnictwa, która zwraca koszty i daje

zysk. Mówi o właściwym zawożeniu, radzi siać łubin dla celów nawozowych. Uważa, że praca niewolników

nie może być wydajna, należy się posługiwać ludźmi wolnymi. Praca niewolnicza – brak realizacji postępu

technicznego, brak właściwego zainteresowania pracą.

Columello – zagadnienie podziału pracy i techniki w rolnictwie. Wykazuje przewagę drobnego rolnictwa

nad wielkim, podkreśla przewagę pracy wolnej nad niewolniczą. Wielkie latyfundia niszczą drobną

gospodarkę, gospodarstwo musi produkować na zbyt. Rady co do obchodzenia się z niewolnikami należy

obawiać się inteligentnych niewolników. Kolant – nowa forma organizacji rolnictwa oparta na drobnej

dzierżawie ziemi (zastępowanie pracy niewolniczej przez kolant).

docsity.com

Cyceron – rolnictwo jest podstawą całego społ., posiadanie ziemi – zajęcie najszlachetniejsze godne wolnego

obywatela.

Zasady funkcjonowania idealnego państwa w Rzeczypospolitej Platona.

Platon – państwo nad obywatelami (nad rodzinę stawiał państwo)

Państwo trzy klasowe:

warstwa rządząca – archantowie (sędziowie, kapłani). Żony i dzieci klasy rządzącej są wspólne, nie powinni

oni posiadać własnego majątku, zalecane było likwidowanie monogamicznych małżeństw – państwo czuwa

nad prawidłowym doborem ludzi którzy mają mieć dzieci (chodzi o zapewnienie najlepszej klasy ludzi).

Państwo zajmuje się wychowaniem dzieci, po 40 r życia najzdolniejsi i najmądrzejsi wchodzą w skład elity

rządzącej.

Klasa wojskowa – każdy żołnierz musiał wychować swojego następcę – koniecznie syn – jeżeli nie miał

własnego musiał go adoptować.

Rzemieślnicza – miała świadczyć na rzecz tych dwóch klas.

W „Rzeczpospolitej” Platon opisuje idealny ustrój państwa – wspólnota klasy pracującej, niewolnicy i

rzemieślnicy – pracują na utrzymanie klasy rządzącej. Państwo Platona jest zwartą całością, w której nie

zachodzą żadne zmiany (jest zorganizowane planowo, istnieje regulacja ludności, sposób podziału własności

i funkcji każdej warstwy społ.). Podstawą istnienia państwa są potrzeby społ.

Poglądy Tomasza z Akwinu na temat własności wspólnej i prywatnej.

własność wspólna – (wspólnota majątkowa) – jest najlepsza, ale tylko dla ludzi wybranych o wysokich

cechach moralnych tzw. stan wyższej doskonałości (klasztor, zakon). Tylko tacy ludzie potrafią o nią dbać –

o czym świadczy stan kościołów.

Własność prywatna – jest prawem natury, ustanowieniem boskim, dane jest przeciętnemu śmiertelnikowi ze

względu na jego egoizm i przywary. Własność prywatna zmusza jednostkę do max wysiłku, posiada

charakter społ. – powinni służyć społeczeństwu, człowiek ma obowiązek dzielić się nadwyżką dochodu –

obowiązek dawania jałmużny.

Teoria wymiany, ceny sprawiedliwej i pieniądza u Tomasza z Akwinu.

Teoria ceny sprawiedliwej: Cena sprawiedliwa wyraża równość wymiany, całkowita jej ekwiwalentność -

powinna być równa wartość. Podchodzi on od strony nakładów jako czynników określających wartość

(surowce i materiały oraz nakłady pracy = koszty). Podstawą ceny jest koszt wytworzenia, zysk jest

wówczas wynagrodzeniem za daną pracę i surowce. Powinien być odpowiedni do pozycji społ. producenta.

Gdyby zyski były niższe niż wynikałoby ze stanu, to np. kupiec mający zyski książęce powinien nadal żyć

jak kupiec, a nadwyżkę oddać ubogim.

Teoria wymiany pieniądza: Wymiana powinna opierać się na równości wartości. Nie wolno za dobro

otrzymać więcej niż kosztują zużyte do jego wytworzenia czynniki produkcji. Ponieważ wymiana odbywa

się gł. przy pomocy pieniądza, wartość prod. wymienianego występuje w postaci ceny pieniężnej. Podstawą

tej ceny jest wart. wew.=kosztom produkcji.

Pieniądz jest to dobro, pełni funkcję pośrednika wymiany i miernika wartości.

Teorie pieniądza w średniowieczu.

(Tomasz z Akwinu, Kopernik, Cresurius)

docsity.com

Teoria dominalna – wartość pieniądza wyznacza panujący, ile należy wybić i ile kruszca ma zawierać

(monopol panującego). Ustalając wartość pieniądza, pieniądz traktuje jako towar, ma być równowartościowy

w stos. do tego, na co go się wymienia, przy czym wartość pieniądza jako towaru może się różnić od wart.

pieniądza jako pośrednika wymiany i miernika wartości. Istota pieniądza tkwi w jej stałej wartości i małej

zmienności w stos. do innych towarów (dobry pieniądz powinien być stały i niezmienialny). Monety

powinny być bite tylko z metali, kruszec sam ma wartość. W obiegu wew. mogły się znajdować monety o

małej wartości wew. – nie naruszało to niczyich interesów. Natomiast w obrotach w handlu zagr. Wchodziły

w grę tylko monety złote lub srebrne – funkcja pieniądza światowego (moneta stawała się towarem).

Prawo Greshana = Kopernika – pieniądz gorszy wypiera pieniądz lepszy z obiegu.

Funkcje pieniądza: 1)pieniądz jest monetą, która z kolei jest 2)miernikiem wartości 3)śr. cyrkulacji –

pośrednik wymiany 4)śr. tezauryzacji (gromadzenie skarbu) 5)śr. płatniczy – zawieranie transakcji w czasie i

przestrzeni 6)pieniądz światowy

Poglądy na temat handlu i lichwy w średniowiecznej myśli ekonomicznej.

Właściwy dla średniowiecza miejski układ społeczny ukształtował się w XI-XIII w, głównie na obszarze

Włoch i Europy Północno-Zachodniej. Były to albo odrodzone miasta rzymskie albo nowe ośrodki władzy

lub handlu i usług. Gospodarka i handel miejski przez długi czas zamykały się w ramach potrzeb lokalnych.

Wymiana między oddalonymi rynkami rozwinęła się dopiero później przynosząc odrodzenie gospodarki

pieniężnej. W miastach średniowiecznych zrodziły się dwie ważne instytucje społeczne – cechy i gildie.

Cech był lokalną zawodową organizacją rzemieślników, broniącą własnych interesów przed władzą i

zrzeszeniami kupców. Natomiast gildie grupowały kupców walcząc o różne przywileje, bezpieczeństwo na

trasach i pozyskiwanie oddalonych rynków. Podstawowym źródłem poznania poglądów wczesnych

kanonistów jest „Kodeks prawa kanonicznego”. Zagadnienia społeczne sprowadzają się do interpretacji roli i

znaczenia własności oraz godności wykonywanych zawodów. Za ideał uważa się własność wspólną a nie

doskonałości świadczenia jałmużny i rezygnacji z pogoni za dobrami doczesnymi. Zawód rolnika i

rzemieślnika uznaje się za godny pochwały, kupca – za moralnie niebezpieczny, lichwiarza – za godny

potępienia. Lichwa – forma wyzysku dłużnika przez wierzyciela polegająca na pobieraniu wygórowanych

procentów za pożyczone pieniądze.

Bulionizm w Europie zachodniej, teoria bogactwa narodowego i wskazania dla polityki gospodarczej.

Znaczenie pieniądza kruszcowego (ang. bullion) oznacza złoto lub srebro w sztabkach z którego robiono

monety. Pojawia się ilościowa teoria pieniądza. Obok śr. wymiany pieniądz pełni funkcje miernika wartości

MW W=>MW=>W P=>K P - pieniądz K - kapitał Z – zysk T=>P=>T

P T P Bodin dostrzega prawidłowości

występujące między zjawiskiem gospodarczym zwiększania się ilości monety w obiegu do wzrostu poziomu

cen tow. Psucie monet nie mogłoby podnieść cen wysoko. Spowodował to napływ złota i srebra z HZ.

Tańsze kruszce wywołały rewolucję cen w Europie. Drożyzna nie jest złem absolutnym stanowi bogactwo

kraju. Mikołaj Kopernik w swojej rozprawie „Sposób bicia monety” używał argumentów ekonomicznych i

docsity.com

politycznych, podkreślał obiektywny związek między deprecjacją monety a ilością zawartego w niej

kruszcu. Bulionizm okazał się szkodliwy dla polityki gospodarczej. Zamykanie granic przed kupcami

zagranicznymi i zakaz wywozu monety z własnego kraju budziły najpierw wątpliwości, a później ostry

protest stanu kupieckiego.

Poglądy na temat pieniądza w okresie merkantylizmu w Europie zachodniej.

Merkantylizm (XVI i XVII w.) kierunek myśli ekon. i polit. ekon., gł. zagadnienia to udowodnienie

konieczności uprzemysłowienia, rozwoju gospod. oraz wskazanie śr. tego rozwoju, w tym zakresie działanie

państwa powinno być aktywne. Merkantyliści uważali, że funkcja pieniądza to a) pośrednik w wymianie, b)

krążący śr. wymiany, a nie śr. tezauryzacji, - podkreślano, że złoto i srebro nie powinny być gromadzona i

trzymane bezczynnie, ale powinny nieustannie krążyć, aktywizować procesy gospodarcze, bowiem w

przeciwnym razie jest bezużyteczny. W XVI i XVII w ma miejsce przejście od gosp. naturalnej do

towarowej, rośnie wymiana, prod., obieg oraz popyt na pieniądze, - pieniądz był utożsamiany z bogactwem o

tyle kapitał, pieniądz był czynnikiem produkcji (obok ziemi), ze wzrostem ilości pieniądza wzrasta ilość

bogactwa.

Przyczyny szczególnego znaczenia handlu zagranicznego w dobie merkantylizmu.

Merkantylistyczna koncepcja zysku uważa, że produkcyjna jest praca w przemyśle prod. na exp. Za

ostateczne źródło bogactwa uważano pracę, lecz tylko w prod. „dla wywozu”. Merkantyliści uważali, że

zagranica kupując krajowe towary daje zatrudnienie a płaci zarobki krajowym robotnikom. Bogactwo

państwa pochodzi więc z pracy ludzi, która wymierzona jest na obce rynki. W tym czasie rośnie wymiana,

produkcja, obieg i popyt na pieniądze. Rozwój wymiany międzynarodowej (w zw. z odkryciami

geograficznymi i tworzeniem kolonii) i rozszerzeniem towarowej wymiany wew. to spow. wzmożony popyt

na pieniądz. Halles – handel zagraniczny opiera się na przem., który przynosi pieniądze z zagranicy. Nun –

pokazuje zw. między handlem zagranicznym, wzrostem produkcji wew. i przywozem pieniędzy – śr.

zwiększania krajowej prod. przy ograniczonej wew. konsumpcji, - obieg pieniądza powoduje rozwój handlu.

Montchretien – wywóz tow. za granicę jest drogą mnożenia bogactw. Merkantyliści głosili zasadę

powierzania exp. nadwyżek prod. towarowej jako warunku zwiększenia bogactwa kraju.

Interwencjonizm i jego administracyjne instrumenty w realizacji polityki merkantylizmu.

Interwencjonizm państwa – państwo dążące do osiągnięcia dodatniego bilansu handlowego musi

przeprowadzić selekcję wyrobów i ułatwić ich prod. Dlatego pojawia się nadzór państwa nad prod. i jej

jakością. Państwo zakłada fabryki, popiera prywatne przedsięb., sprowadza wykwalifikowanych

pracowników, stara się podnosić technikę, jakość wyr., ułatwia komunikację, likwiduje obszary celne w

kraju, tworzy kampanie handlowe, rozbudowuje flotę. Interwencjonizm jest jedną z idei merkantylizmu, był

on potrzebny dla prywatnej działal. gosp. oraz kształcenia gospodarczych jednostek.

T.Mun i J.Child i ich poglądy na temat realizowanej polityki merkantylistycznej w Anglii.

Tomasz Mun – dyrektor Komisji do Handlu z Indiami Wschodnimi. Mówi, że opłacalny jest wywóz

kruszyw za granicę gdyż można za nie nabywać towary niezbędne dla exportu, które zapewniają krajowi

jeszcze większy przypływ kruszyw – śr. przyspieszenia rozwoju gospod. i stosowania dodatkowego bilansu

docsity.com

handlowego to rozwój przem. poprzez politykę protekcjonalizmu celnego, tworzenie manufaktur, budowa i

usprawnianie szlaków komunikacyjnych, rozbudowa infrastruktury gospod., zwiększenie prod. krajowej, -

stwarza teorię bilansu handlowego.

J.Child – uważa, że % trzeba obniżyć dla popierania handlu i utożsamia konkurencję z zagranicą, opowiadał

się za prawnym określeniem stopy %, analizuje prawa ludnościowe wg Childa liczba ludności jest funkcją

podaży miejsc pracy, zależnie od możliwości zatrudnienia ludność jest bardziej lub mniej liczebna.

Fizjokratyzm i jego założenia, rola rolnictwa w tworzeniu bogactwa narodowego.

Fizjokratyzm – okres przemysłowy od feudalizmu do kapitalizmu – okres panowania przyrody, rodzi się we

Francji w epoce silnej presji demograficznej, są to rządy klas ludności, zagadnienia produkcji rolnej jej

rozwoju (jest to zagadnienie ekonomii). Powstają duże gospodarstwa kapitalistyczne, rosną potrzeby

pieniężne właścicieli ziemi, rośnie opór chłopów. Fizjokratyzm powstał w latach 50-tych XVIII w,

założyciel Quesnay. Fizjokratyzm wyraża interesy burżuazji rolnej. Źródło wartości dodatkowej sfera

produkcji, którą jest rolnictwo tworzące „czysty produkt” utrzymujący klasę właścicieli , prawo chłopa do

dzierżawy i uprawnienia właścicieli ograniczone były przez wspólnotę wiejską, hamowało to inicjatywę

rolnika przedsiębiorcy.

Teoria reprodukcji prostej – analiza tablicy ekonomicznej F.Quesnaya.

Reprodukcja – produkcja społeczna ujmowana jako proces ciągły, powtarzający się. Zależności występujące

w procesach reprodukcji rozpatruje się przy zał., że warunki prod. są stałe (tj. bez uwzględniania postępu

technicznego). Reprodukcja prosta – osiągnięcie niezmiennej wielkości prod. przy odnowieniu śr. prod. i siły

roboczej (w danych warunkach technicznych). Przy rozpatrywaniu problemu Quesnay zakładał: 1)stałość

cen, 2)reprod. prostą, 3)abstrachowanie od rynku zew. W przypadku repr. prostej produkt globalny zawiera

tyle śr. ile trzeba na ich odnowienie. Tablica ekon. Quesnaya powstała w dwóch wersjach: pierwsza

przedstawia wydatkowanie dochodu właścicieli ziemskich skierowane na produkty rolne i wyr. przem.,

uruchamia proces prod. i tworzenia produktu czystego. Zakłada, że nakłady rolnictwa „dają” produkt czysty

w stosunku 1:1. Druga pokazuje warunki realne produktu społecznego. Trwałe znaczenie mają założenia

takie jak: proces wymiany między klasami to akt jednoznaczny, pominięcie akumulacji, zał. Reprodukcji

prostej, stałe ceny, pominięcie rynku zew. Ubóstwo powstaje w skutek interwencji państwa, przywilejów,

brak wolności, złe podatki, należy opodatkować produkt czysty. Co jest szkodliwe dla rolnictwa – jest

szkodliwe dla państwa. Biedny rolnik – biedne państwo.

Przedstawiciele prekursorów szkoły klasycznej i ich dorobek w teorii ekonomii. W.Petty, P.Boisquilleberte i

B.Franklin.

William Petty – wprowadził nową metodę dociekań ekonomicznych – statystykę, in. arytmetyka polityczna.

Jest to wyrażenie ekonomii za pomocą liczb, wag i miar, korzystając tylko z argumentu rozumu lub

rozważając tylko te przyczyny, które mają swe podstawy w przyrodzie. Mamy tu do czynienia z

wprowadzeniem do badań ekonomicznych metody ilościowej, odwołaniem się do nauk przyrodniczych i

akceptacji więzi przyczynowo – skutkowej w zjawiskach społeczno – gospodarczych. Petty często łączy

analizę statystyczną z opisem organizmu państwa i gospodarki kraju, wykorzystując wiedzę o anatomii

człowieka, strukturze jego ciała i zachodzących w nim procesach. Petty wprowadził teorie bogactwa

narodowego (zerwanie z koncepcją merkantylistów). Rola handlu zagranicznego zostaje ograniczona i

docsity.com

ustępuje miejsca procesowi produkcji. Do procesów prod. wprowadza jeszcze: teorie czynników prod.

(praca, ziemia, kwalifikacje zawodowe), teorie pieniądza, teoria wartości (rozważania nad ceną, rentą i

płacą). Pierre le Pesant de Boisquillebert – (zerwanie z merkantylizmem) uważał, że błędem jest

utożsamianie pieniądza z bogactwem. Pieniądz ma tylko ułatwić handel i pozostawać w ciągłym obiegu.

Głosił wyższość produkcji rolnej nad przemysłową i ostrzegał przed pobudzaniem rozwoju przemysłu

kosztem rolnictwa. Dopuszczał w przypadku rolnictwa interwencję, zwłaszcza w dziedzinie handlu

zagranicznego i cen na zboże. Analiza dynamiki cen zboża wyjaśnia wiele zjawisk związanych z kryzysem i

polityką podatkową. Boisquillerte dowodził, że zakaz eksportu zboża prowadzi w latach wysokiego urodzaju

do obniżenia ceny nie zapewniającego zwrotu nałożonych nakładów. Nawet małe zmiany w cenach zboża

wywołują poważne zmiany w popycie i podaży na rynku wew., rodząc długotrwałe odchylenia od stanu

równowagi.

Beniamin Franklin

A.Smith i jego ujęcie przedmiotu ekonomii i bogactwa narodowego.

Bogactwo narodu – źródłem tego bogactwa jest praca. Fundusz pracy, tkwiący w danym narodzie czy

społeczeństwie, w zależności od tego, jaka jego część jest użyta produkcyjnie, dostarcza w ciągu roku

pewnej określonej sumy przedmiotów, służących do zaspokajania potrzeb. Ta suma przedmiotów służących

do zaspokojenia potrzeb, przypływająca w ciągu roku do społeczeństwa, stanowi dochód społeczny.

Bogactwo narodu jest więc w tym ujęciu dochodem społecznym. Suma rocznej produkcji dóbr stanowi

przychód czyli dochód brutto społeczny, z którego otrzymuje się dochód (netto) po potrąceniu wartości tego,

co zostało poświęcone do produkcji tych dóbr. W rezultacie rozważań Smitha ekonomika okazuje się nauką

nomotetyczną, bada ona co jest, a nie to co być powinno i stara się ująć związki między zjawiskami w pewne

uogólnienia, stosując generalizację i abstrakcję. Nie jest jednak ona tak ujęta w definicji Smitha. Wg jego

własnych definicji ekonomika ma wskazywać jakimi drogami jednostki i społeczeństwo mogą i winny

powiększać swe bogactwo, jakimi drogami skarb panującego i społeczeństwo mogą powiększać swe

dochody, w tym ujęciu ekonomika byłaby nauką praktyczną, normatywną, mającą wskazywać sposoby

realizacji konkretnych celów.

Teorie ceny naturalnej (wartości towaru) w ujęciu A.Smitha.

Ceny bieżące czyli rynkowe są zmienne wskutek wpływu popytu i podaży. Wydaje się jednak Smithowi, że

poza zmiennością cen rynkowych kryje się jakaś obiektywna stała wielkość, nazwana przez niego wartością

naturalną, stanowiąca podstawę wartości wymiennej, wokół której oscylują ceny bieżące. Ta wartość

naturalna jest przeciętną wahań cen bieżących, jest ceną przeciętną, ustalającą się w długich okresach czasu.

O wartości naturalnej stanowią koszty produkcji. Ostatecznie koszty produkcji sprowadza się do sumy

wynagrodzeń czynników produkcji: pracy, ziemi i kapitału. W ten sposób wartość naturalna równa się sumie

płac, renty gruntowej i pożytków czyli zysków z kapitału.

Teoria wymiany w ujęciu A.Smitha i jej źródła filozoficzne.

Przyczyną powstania wymiany jest naturalna skłonność ludzka dążenia do korzyści osobistych. Ten sam

instynkt, dążąc do ułatwienia wymiany, wprowadza pośrednika wymiany, czyli pieniądz. Z zagadnieniem

wymiany łączy się wartościowanie z którego wynika problem wartości wymiennej. Wartość wymienna to

stosunek wymienny, który wyrażony w pieniądzu staje się ceną. Z istoty rzeczy wartość wymienna nie

docsity.com

wyrażona w pieniądzu, czyli stosunek wymienny dwóch towarów, równa się stosunkowi cen tychże

towarów.

Rola teorii „niewidzialnej ręki rynku” w regulacji procesów gospodarczych.

Sprawia, że społeczność z interesem ogółu działania kupców i przemysłowców są w końcu dobroczynne dla

ogółu. Rynek działa dobroczynnie jeśli panuje tu prawo i sprawiedliwość. Rynek jest dziełem ludzkim,

działa w sposób właściwy, kiedy konkurencja nie jest ograniczona przez umowy, monopol i przywileje. Szk.

klasyczną od fizjokratów różni odmienna filozofia społeczna. Fizjokraci stoją na straży tzw. prawa natury,

społecz. działa wg naturalnego, narzuconego „z góry” porządku. Szk. klasyczna uważa, że nie istnieje

ustalony „z góry” porządek społeczny a prawa są dziełem ludzkim. Źle ocenia (szk. kl.) kupców,

przemysłowców, mówi że konkurencja broni partnera przed wyzyskiem a monopol to wróg dobrej gospod.

Homo oeconomicus i interes osobisty, wolność i własność jako podstawy liberalizmu gospodarczego.

Smith rozwija koncepcję HO – człowieka ekonomicznego. Wg Smitha w sprawach gospodarczych człowiek

jest egoistą i dąży do max osobistych korzyści. Główny cel działania to korzyść ekonomiczna, dochód

wyrażony w pieniądzu. Większość jednostek wyraża takie działania. Koncepcja Smitha staje się podstawą

teoretycznego systemu liberalizmu gosp., u podstaw tej koncepcji tkwi teoria homo oeconomicus.

Kierowanie się przez większość jednostek zasadą korzyści materialnych nadaje masowy charakter reakcjom

ludzi na określone bodźce. Z masowych działań ludzi rodzą się prawidłowości ekonom. Przesłanką zrodzoną

przez te prawidłowości jest swoboda działania jedn. gosp., a więc wolna konkurencja.

Teoria płacy i zysku w teorii podziału u A.Smitha.

Smith zysk uważa za dochód pierwiastkowy, współokreślający wartość tow. Płaca, zysk, renta – to 3

składniki wartości wymiennej. Płaca robocza jako wynagrodzenie za pracę to tylko część produktu,

pozostałą zbiera zysk i renta. Kapitalista ma taki udział w wartości jaką praca robocza dodaje do surowców.

Wg Smitha musi istnieć pewna stopa płac, która może się obniżyć. Zysk nie jest wynagrodzeniem za pracę,

jego wielkość zależy od wielkości zainwestowanego kapitału. Kapitalista ponosząc nakłady na materiały,

surowce, płace – otrzymuje część produktu. Smith zajmuje się warunkami, które prowadzą do wyrównania

się stopy zysku. Konkurencja wzrasta to zysk obniża się a gdy rośnie popyt na pracę to rosną płace. Tempo

akumulacji kapitału zależy od wysokości stopy zysku i siły konkurencji. Im wyższa stopa zysku tym

silniejsza skłonność do akumulacji i powiększania majątku. Obniżenie się stopy zysku może prowadzić do

stagnacji.

Teoria renty gruntowej. Rodzaje renty i przyczyny jak i źródła jej występowania.

Renta jako dochód właścicieli ziemi (jak i zysk) jest 1)częścią produktu pracy. Wartość produktu tworzy

praca. Renta jako wynagrodzenie za korzystanie z ziemi. 2)częścią składową kosztów produkcji towaru,

3)ceną monopolu za ziemię, 4)wynagrodzeniem za urodzajność i produkcyjność ziemi. Renta może być

rozpatrywana jako produkt siły natury, za jej źródło uważa się produkcyjność ziemi.

Teoria rozwoju gospodarczego A.Smitha.

Smith żyje w okresie manufaktur przed rewolucją przemysłową. Postawa Smitha wobec robotników jest

pozytywna w przeciwieństwie do postawy wobec kupców i właścicieli manufaktur. Uważa, że rozwój roli

jest konieczny, gdyż wytwarza ona produkty będące źródłami utrzymania robotników. Aby rozwijał się

przem. rolny musiał być zdolny do wytworzenia nadwyżki, która pozwoli wyżywić osoby pracujące w

docsity.com

innych działach. Handel miejski i przemysł podnoszą rolnictwo. Wzrost ludności powoduje poprawę

położenia rolników, bowiem rosną ceny płodów rolnych. W produkcie społ. wzrasta, a ceny produktów

przem. obniżają się wskutek postępu gospodarczego. Podstawą wzrostu gosp. jest akumulacja, która

inwestowana jest w produkcję dla osiągnięcia zysku. Akumulacja – siła motoryczna procesu wzrostu.

Akumulacja => powoduje rozwój manufaktur => większa konkurencja => spadek cen => większe płace.

Wzrost specjalizacji, podział pracy, rozszerzenie rynków zbytu, ulepszenie techniczne => postęp.

przezwyciężenie stagnacji.

Znaczenie „Bogactwa narodów” A.Smitha dla powstania i rozwoju ekonomii politycznej.

W pracy pt. „Bogactwo narodów” Smith formułuje istotę bogactwa: „roczna praca każdego narodu jest

funduszem, który zaopatruje go we wszystkie rzeczy konieczne i przydatne w życiu”. Bogactwo narodów

zależy od 2 warunków: 1)stopień produkcyjności pracy, 2)ilość pracy wykonanej przez społeczeństwa.

Sposoby powiększania bogactwa – zwiększenie podziału pracy, który stanowi źródło wzrostu

produkcyjności pracy. Rozszerzenie rynku prowadzi do powiększenia bogactwa kraju. Codzienne zajęcia

człowieka wyrabiają u niego inteligencję, nie zmuszony do wysiłku staje się ciemny i ograniczony.

Człowiek, który nie potrafi w pełni używać swych władz umysłowych jest postacią okaleczoną i

zniekształconą. Praca zaopatruje naród w niezbędne do życie śr. Kapitalizm może rozwiązać postęp

techniczny. „Bogactwo narodów” – porównuje tu postawę gosp. właściciela ziemi z zachowaniem

przemysłowca, zajmuje się tu walką z merkantylizmem, opisuje funkcje Kompanii Wschodnioindyjskiej,

krytykuje działalność jej kierowników, formułuje tu istotę bogactwa, wynalazków, pisze o drogach

prowadzących do dobrobytu.

Teoria wartości towaru D.Ricardo.

Przy kształtowaniu się wartości wymiennej odróżnia Ricardo duże klasy dóbr: dobra niepomnażalne pracą i

dobra dowolnie pomnażalne pracą. O wartości wymiennej dóbr niepomnażalnych pracą Ricardo mówi

bardzo niewiele, stwierdzając jedynie, że decyduje o niej rzadkość, czyli ograniczona ilość. O wartości dóbr

dowolnie pomnażalnych pracą, Ricardo stawia tezę, że dobra te, posiadając użyteczność, wymieniają się w

stosunku do ilości pracy, potrzebnej do ich wytworzenia. Formułując teorię wartości wymiennej dóbr

dowolnie pomnażalnych pracą, nie tłumaczy on jednak w ogóle wartości wyłącznie pracą. W związku z tym

wprowadza on nawet raz pojęcie wartości wymiennej. Wartość absolutna dobra zależy od wszystkich

czynników produkcji, stąd wartość absolutna jest sumą płac, renty gruntowej i zysków z kapitału.

Przedmioty jednak posiadając tak ujętą wartość absolutną, wymieniają się tylko w stosunku do ilości pracy

w nich zawartej, gdyż wartość wymienna dobra jest wyznaczana przez stosunkową ilość pracy.

Teoria płacy, zysku i renty gruntowej w ujęciu D.Ricardo.

Teoria renty gruntowej – poszczególne grunty są różnej urodzajności, natomiast cena produktu rolnego,

uzyskiwanego z danych gruntów jest na rynku przy założeniu wolnej konkurencji jednakowa. Grunty

urodzajne od najgorszego uzyskują dochód w postaci różnicy pomiędzy ceną produktu czyli kosztami

produkcji na najgorszym gruncie, a kosztami produkcji na urodzajniejszym gruncie: jest to tzw. Renta

różniczkowa lub dyferencyjna. Teoria zysków z kapitału – składa się z 2 części 1)dynamiczna teoria zysków

z kapitału – Ricardo stwierdza iż na podstawie faktów historycznych można postawić prawo rozwojowe o

dążeniu stopy % do zera. Ponadto można stwierdzić, że jeśli renta gruntowa stale wzrasta, a płace utrzymują

docsity.com

się na tym samym poziomie, jak wynika z teorii płac, to z dochodu społecznego na zyski z kapitału musi

przypaść coraz mniej, a więc stopa % będzie coraz mniejsza. 2)Statyczna teoria zysków z kapitału – Teoria

ta opiera się na prawie jednolitości stopy %. Prawo to rzekomo stwierdza, że przy założeniu wolnej

konkurencji na rynku panuje jednolita stopa %. Z tego prawa Ricardo wyprowadza wniosek, iż można

przyjąć, że w każdym rodzaju produkcji kwota, wypadająca na wynagrodzenie kapitału przedstawia taki sam

stosunek do wynagrodzenia pracy czyli, że w każdym dobrze mamy połączone z jednostką pracy jednakową

ilość kapitału. Teoria płac – odróżnia on dwa rodzaje płac: płacę nominalną i realną. Płaca nominalna to

wynagrodzenie pracownika pojęte jako pewna kwota pieniędzy. Płaca realna to ogół dóbr i usług jakie

pracownik może za swój zarobek pieniężny nabyć, względnie jakie tytułem swego wynagrodzenia otrzymuje

bezpośrednio. Wysokość płacy realnej Ricardo tłumaczy teorią kosztów utrzymania. Płaca nominalna

sprowadza się do płacy realnej, a ta ostatnia równa fizycznym kosztom utrzymania do ilości pracy.

Teoria pieniądza D.Ricardo.

W ujęciu Ricarda ilościowa teoria pieniądza stwierdza, że o ile inne warunki się nie zmienią to poziom cen

jest proporcjonalny do ilości pieniądza i szybkości obiegu, przy czym ta szybkość obiegu jest ujmowana jako

wielkość mało zmienna, raczej stała. Matematyczne ujęcie tej teorii: MV = PT gdzie M. – ilość pieniądza, V

– szybkość obiegu pieniądza, P – ogólny poziom cen, T – volumen transakcji towarowych.

Teoria kosztów komparatywnych w ujęciu D.Ricardo.

Teoria rozwoju gospodarczego D.Ricardo i przyczyny jej pesymistycznego charakteru.

Jeśli postęp techniczny nie wyprzedzi znacznie wzrostu ludności i jeśli inne czynniki gospodarcze nie będą

przeciwdziałać, to końcem końców ustanie rozwój gospodarki ludzkiej. Brak w gospodarstwie społecznym

harmonii, a przeciwnie istnieje zasadnicza sprzeczność interesów między rentą gruntową a zyskami i płacą.

Ponadto istnieje takaż sprzeczność między interesami zysków, czyli kapitału, a pracy. Fakty te uzasadniają

daleko posunięty pesymizm Ricarda co do przyszłego rozwoju ludzkości.

J.L.K.Simonde de Sismondi i jego poglądy na przedmiot ekonomii politycznej. Krytyka nowego ustroju.

Krytykuje społeczność systemu kapit. Sprzeciwia się tezie, że konsumpcja może zawsze wchłonąć nawet

największą prod. Wzrost konsumpcji w jednym miesiącu może się odbyć kosztem konsumpcji w innym.

Wysokie zyski i niskie płace prowadzą do tego, że kapitał jest reprodukowany, ale mogą nastąpić trudności z

reprodukowaniem pracy. Dochody kapitalistów rosną a klasy robotniczej spadają. Ta nierówność wywiera

ujemny wpływ na proces reprodukcji i prowadzi do rosnącego pauperyzmu klasy robotniczej. Simondi

krytykuje konkurencję. Uważa, że system kapitalistyczny rujnując drobnych robotników i rzemieślników,

zastępując robotnika maszyną, zwęża możliwości realizacji prod. Rząd powinien troszczyć się o korzyści

ogółu. Cel rządzenia nie gromadzenia lecz sprawiedliwe uczestniczenie obywateli w korzyściach.

Teoria realizacji i kryzysów nadprodukcji Simonde de Sismondiego.

W gosp. kapit. Ma miejsce sprzeczność między prod. a konsumpcją, która prowadzi do kryzysów ekon.

Nienadążanie konsumpcji za prod. staje się przyczyną kryzysów ekon. Zniżkowa tendencja dochodów

szerokich mas sprawia, że popyt konsumpcji nie rośnie tak jak prod. Staje się on więc czynnikiem

ograniczającym możliwości wzrostu gospod. Zwiększona konsumpcja klasy kapitalistów mogłaby ratować

gospod. od kryzysu. Popyt wyraża się w dochodach nabywców które ze względu na zmianę pracy ludzkiej

na pracę maszyn zwiększa fundusz płac.

docsity.com

Wpływ S. de Sismondiego na rozwój myśli ekonomicznej w XIX i XX w.

Zajmował się krytyką istniejącego ustroju opartego na konkurencji, bezplanowości i dążeniu do zysku.

System ekonom. opierał się na zasadach profesjonalności. Rozwój – stopniowy i powolny, przystosowanie

do potrzeb konsumpcyjnych. Simondi opowiada się przeciw gospod. kierowanej zyskiem i opartej na

wyzysku człowieka przez człowieka. Człowiek nie powinien „walczyć” z człowiekiem lecz z przyrodą,

powinien zastosować wynalazki. Simondi uważał, że musi nadejść nowa formacja gospod. i nowy system

produkcji nie oparty na zysku, ale wytwarzający wartości dodatkowe dla zaspokojenia potrzeb ludzkich.

Teoria realizacji i kryzysów w poglądach T.R.Malthusa.

Malthus stawia pytanie – jak odbywa się realizacja zysku, jeśli w wymianie kapitalista jest jednocześnie

kupującym i sprzedającym. Kapitaliści muszą więc oszczędzać aby akumulować i inwestować. Zagadnienie

kryzysów – wielkość konsumpcji zależy od popytu efektywnego. Mówi, że powiększanie konsumpcji ma

sens, gdy jest on mały to pojawia się brak zbytu a więc kryzys nadprodukcji z racji niedokonsumpcji.

Przeciwdziałanie to powiększenie konsumpcji. Podkreśla znaczenie użyteczności popytu i podaży. W tym

czasie ma miejsce przewaga rolnictwa. Renta rośnie i spada wraz z wysokością nadwyżki rolnej. W

późniejszym czasie bardziej krytycznie podchodzi do rolnictwa. Zauważa, że klasy najniższe żyją w nędzy.

Wg Malthusa nie ma możliwości zniesienia nędzy mas, gdyż jest ona naturalnym losem ludzkim, a walka z

nią nie może być skuteczna. Rozmiar efektu popytu decyduje o możliwościach produkcji. Malthus uważa, że

jeśli zmniejszą się dochody właścicieli ziemi, to ucierpi całe społeczeństwo, gdyż rola to najbardziej

dochodowa gałąź produkcyjna wytwarzająca nadwyżkę. Akumulacja to warunek wzrostu bogactwa,

konieczne jest też zwiększenie efektywnego popytu, co umożliwić może wzrost dochodów i wydatków

właścicieli ziemi.

Teoria dystrybucji J.B.Say’a.

Ekon. polit. Say’a dzieli się na 3 części: teorię produkcji, dystrybucji (podziału) i konsumpcji. Podstawą

teorii prod. i dystryb. jest teoria czynników prod. (praca, kapitał, ziemia). Teoria prod. to podstawa teorii

podziału. Dochody czynników prod. są wynagrodzeniem ich nakładu w procesie prod. Procesy prod.

decydują o otrzymywanych wynagrodzeniach - płacy, procencie, rencie gruntowej i dochodzie

przedsiębiorcy. Tak pojmowana teoria podziału prowadzi do wniosku iż podział dochodu w gospodarce

kapit. jest zawsze sprawiedliwy.

Prawo rynków Say’a.

Produkcja sama tworzy sobie rynek zbytu i w zw. Z tym jedynym ograniczeniem procesu wzrostu gospod.

(w gospod. kapit.) jest tempo akumulacji kapitału i powiększenia zdolności wytwórczych gospodarki, które

limituje rozmiary produkcji. Wniosek: rozmiary efektywnego popytu w gosp. kapit. są wyznaczane przez

rozmiary produkcji i wypłacone dochody. Prawo rynku dowodzi, że w kapitaliźmie kryzysy są niemożliwe.

Wyrasta z założenia, że na miejsce produkcji tylko tych dóbr i usług, na które jest zapotrzebowanie

społeczne. Nie ma znaczenia ilość pieniędzy w obiegu lub też ich brak, rynek rozszerza się wraz z prod.

Polityka gospod. nie dopuszcza do nadprodukcji. Alokacja śr. prod. zapewnia harmonię na rynku. Handel

zagraniczny nie powinien być krępowany, import natomiast wpływa na sprzedaż produktów. Teoria zysków

– zysk to udział jaki producent (robotnik) wyciąga z wartości towaru. Teoria renty – renta to szczególna

usługa produkcyjności ziemi.

docsity.com

Poglądy ekonomiczne Jamesa Milla.

Opracował on przede wszystkim zagadnienie wartości, stawiając je według uproszczonej formuły Ricarda,

tzn. przyjmując, że kapitał jest starą pracą i w ten sposób sprowadzając wartość wymienną do stosunkowej

ilości pracy. Następnie wyciągnął on konsekwencje praktyczne z teorii renty gruntowej Ricarda. Rozwinął

on również nowe myśli oparte na pewnych wypowiedziach Ricarda o teorii płac, stwarzając koncepcję z

której później powstała teoria funduszu płac. Uważa on, że o płacach decyduje stosunek ilości ludności do

kapitału, w związku z tym wszelkie opodatkowanie, które by obciążało dochód z kapitału dla podniesienia

płac jest wg niego bezskuteczne, ponieważ nie powiększa ilości kapitału, a jedynie powiększenie ilości

kapitału mogłoby powiększyć płace.

Wkład w metodologię teorii ekonomii J.Milla. Statyka i dynamika. Teoria równowagi ekonomicznej. Homo

oeconomicus.

Teoria równowagi ekonomicznej – Wykład ekonomiki dzieli Mill na 3 księgi: produkcję, dystrybucję i

wymianę, do czego dodaje jeszcze księgę czwartą o wpływie postępu społeczeństwa na produkcję i

dystrybucję, oraz piątą o wpływie państwa. Charakter nomotetyczny i teoretyczny ekonomiki jest utrzymany

w całej pełni. Rozumowanie Milla opiera się na dwu założeniach: 1)homo oeconomicus i 2)wolnej

konkurencji. Homo oeconomicus jest ostatecznym sformułowaniem założenia interesu osobistego Smitha,

toteż w nim właśnie najwyraźniej występują wszystkie wady tego założenia. Główny błąd polega tu na tym,

że Mill złączył w jedną całość zasadę gospodarczości z definicją przedmiotu ekonomiki, wskutek czego

podstawą jego metodologii stała się swoista teoria motywów działania gospodarczego, wyrażająca się w

specyficznej psychologii człowieka gospodarującego, czyli homo oeconomicus, w przeciwstawieniu do

psychologii ludzkiej w innych dziedzinach. Zakłada, że można izolować gospodarczą dziedzinę działania

ludzkiego od innych dziedzin jego postępowania i przypisać każdej z nich odmienny motyw. Człowiek w

działaniu gospodarczym zmierza do osiągnięcia jedynie max bogactwa, poświęcając min środków. Człowiek

dąży do bogactwa. Statyka – polega na tym, że zakłada się iż warunki gospodarowania, czyli czynniki

gospodarcze nie zmieniają się gdy jednocześnie elementy gospodarcze, czyli zjawiska badane mogą

podlegać zmianom. Dynamika – zakładamy zmienność czynników gospodarczych i badamy ich wpływ na

elementy gospodarcze. W dynamice swej Mill bada tylko najogólniej wpływ wzrostu bogactwa (produkcji) i

ilości ludności na renty, zyski, płace, wartości i ceny oraz uzasadnia swój program polityczno- gospodarczy.

Socjalizm utopijny w XIX wieku. Kierunki i przedstawiciele.

K.Marks – ogólna charakterystyka metody i poglądów ekonomicznych.

Rozwój teorii ekonomii w pracach K.Kaustkiego, R.Hilferdinga i R.Luksemburga.

K.Kautsky – w pracy pt. „Rewolucja socjalistyczna” mówi o trudnościach jakie napotyka realizacja

naturalno-rozdzielczego schematu w warunkach gospodarki socjalistycznej. Trudności kierowania produkcją

dadzą się rozwiązać przez koncentrację prod. w małej liczbie największych zakładów, a wyrównanie

dochodów grup społecznych zmniejszy trudności wynikające z różnorodności struktury popytu. Pokazał, że

celem monopoli w gosp. kapit. jest powiększenie zysku co osiągane jest przez zwyżkę cen i ograniczenie

produkcji.

R.Hilferding- w pracy pt. „Kapitał finansowy” wykazuje, że kapitalizm cechuje zniesienie wolnej

konkurencji oraz rozwój kapitału finansowego, a rozwój sp. akcyjnych. Doprowadził do powstania dużych

docsity.com

przedsiębiorstw, które łączyły się w związki monopolistyczne. Opisuje monopolistyczną produkcję, głosi

tezę o możliwości powstania banku (grupa banków), które kontrolowałyby całą produkcję społeczną.

Monopole chcą kontrolować rynki wew. i ograniczać konkurencję przemysłu zagr. Zauważył rozwój kultu

siły, poparcie dla tendencji militarystycznych, ideologii nacjonalizmu. Przewidział powstanie faszystowskich

ideologii.

R.Luksemburg – w pracy pt. „Akumulacja kapitału” stwierdza, że w społeczeństwie kapit. nie jest możliwa

realizacja całej wartości dodatkowej, co doprowadza do wniosku, iż nie można też utrzymać na

dotychczasowym poziomie stopy akumulacji, dzieli globalny produkt społeczny na kapitał stały, zmienny i

wartość dodatkową. Imperializm to dążenie krajów rozwiniętych do opanowania słabszych. Stwierdza, że w

systemie kapit. ma miejsce marnotrawstwo produktu społecznego, hamowanie wzrostu płac, ograniczenie

udziału robotników w dochodzie narodowym to czynniki hamujące tempo wzrostu gosp. w systemie kapit.

Polska klasa robotnicza i proletariat rosyjski powinny dążyć do obalenia kapitalizmu. W pracy pt. „Rozwój

przemysłu w Polsce” bada rozwój kapitalizmu w Polsce i stwierdza, że przyczyna rozwoju przemysłu to jego

ekspansja na rynki wschodnie.

Problematyka ekonomiczna w pracach przedstawicieli rosyjskiego ruchu socjalistycznego.

W.I. Lenin – postęp techniczny jest opłacalny dla monopolu jeśli umożliwia mu obniżenie kosztów prod.

Umacnianie monopolu stwarza tendencję do hamowania rozwoju gospod. kapit. Imperializm to

monopolistyczne studium kapitalizmu. Teoria Lenina oparta na głębokiej analizie przemian kapitalizmu

„dała” klasie robotniczej orientację w zachodzących przemianach i wytyczyła kierunki walki z systemem

kapitalistycznym.

Paradygmat starszej szkoły historycznej i jej przedstawiciele.

Historyczna Szkoła Burżuazyjnej Ekonomii Politycznej (rozwijała się w Niemczech) występowała w postaci

Starszej i Młodszej szkoły Historycznej w pocz. XIX w. Starsza Szkoła Historyczna negowała istnienie

praw ekonom., krytykowała metodę abstrakcji naukowej jako narzędzia analizy ekonom., uważała za siłę

motoryczną rozwój dziejów „ducha narodu”. Uważała za główne zadanie ekonomii opis kształtowania się

urządzeń, instytucji, tradycji związanej z gospodarowaniem, była więc szkołą historii gospodarczej.

Przedstawiciele: Roscher, B.Hildebrand, K.Knies. Rozwój gospodarczy wyjaśniali zmianami zachodzącymi

w psychicznych postawach ludzi i pojawianiem się ducha przedsiębiorczości.

Młodsza szkoła historyczna i jej pokrewne kierunki.

Młodsza Szkoła Historyczna uważała, że prześledzeniu historii instytucji społeczno – gospodarczych dojdzie

do sformułowania praw ekonomicznych. W praktyce nie zostało to zrealizowane. Przedstawiciele:

G.Schmouer, G.Schonberg, G.Kwapp.

Max Weber i jego dorobek. Typy idealne.

Typ – obiekt lub konstrukcja pojęciowa, spełnia rolę wzorca służącego systematyzacji, podporządkowaniu i

opisowi pewnej rzeczywistości. Typ idealny – konstrukcja pojęciowa złożona z zespołu cech nie będących

uogólnieniem cech danego zjawiska. Odpowiada integracji zjawiska społecznego, uogólnieniem natury

geometrycznej. Idealny typ społeczny może urzeczywistnić się w konkretnym historycznym procesie

gospod., może być skonstruowany na podstawie badań historycznych stosunków gospod., społecznych norm

prawnych i ideologii danej epoki.

docsity.com

Kryzys ekonomii klasycznej a powstanie szkół subiektywno – marginalnych. Znaczenie „rewolucji”

Jevonsowskiej.

Przyczyny – rozwój ówczesnych kierunków filozoficznych Neokantylizmu i Empiriokrytycyzmu, które

podkreśliły subiektywny charakter poznania jednostki, nowe ukształtowanie się kapitalizmu, wzrost

przemysłu, który komplikuje racjonalne kierowanie przedsiębiorstwami przemysł. Przedmiotem badania

szkół jest abstrakcyjne pojmowanie zasady działania poszczególnych osób. Przyjmuje się, że ustalone zasady

w spr. gospodarczych są stałe i niezmienne w każdym czasie i miejscu. Kolejną cechą tego kierunku to

zastosowanie metod matematycznych. Przedmiotem analizy jest jednostka gospodarująca, konsument lub

producent kapit. Kierunek subiektywno – marginalny powstaje w drugiej połowie XIX w, rezygnuje on z

badania społecznych stosunków między ludźmi jakie powstaję w procesach gospod. Uważa się, że

przedmiotem badań ekonomii są problemy racjonalnego gospodarowania dobrami rzadkimi. Kierunek ten

narodził się w 3 krajach, jego twórcy to: Karol Menger – Austriak, William Stanicy Jeuons – Anglik i Leon

Walras – Szwajcar. Od tych 3 ekonomistów rozwinęły się 3 szkoły: austriacka (psychologiczna), anglo -

amerykańska (neoklasyczna) i lozańska (matematyczna lub inaczej równowagi ogólnej).

Różnice w założeniach metodologicznych szkoły psychologicznej, matematycznej i neoklasycznej.

Szkoła psychologiczna (austriacka) – wyróżnia się spośród innych kierunków zagranicznych skrajnym

subiektywizmem przy analizie zjawisk gosp. Teoria ekonom. oparta na metodzie subiektywnego

wartościowania dóbr przez jednostki gospod. Podstawą tej szkoły jest subiektywna teoria wartości: wartość

to użyteczność, która przejawia się w zadowoleniu z powodu zaspokojenia potrzeb. Rozróżnia użyteczność

całkowitą i użyteczność krańcową, które uważane są za wartości mierzalne. Szkoła psychologiczna tworzy

teorię wart. prod. Użyteczność maleje w czasie nabywania tow., ocena użyteczności tow., a nie jego

faktyczna cena. (Wieser, Bohn – Bawerk, Menger).

Szkoła matematyczna (lozańska) – szkoła ta bada warunki równowagi danego systemu gospodarczego,

ujmuje procesy ekonom. od strony ilościowej i funkcjonalnej współzależności. Wg tej szkoły produkcja jest

swoistą wymianą usług produkcyjnych, a czynnikiem determinującym jest popyt. Cena to proporcja

wymiany dóbr, jej miernikiem może być dowolne dobro. Kapitał to zasób trwałego użytkowania, który

przynosi dochód do kapit. zalicza się też zdolności osobiste (Walras, Pareto).

Szkoła neoklasyczna (anglo-amerykańska) – w odróżnieniu od szkoły psychologicznej cechują szkołę

neoklasyczną ujęcia elastyczne, które wyrażają się w próbie pogodzenia elementów subiektywnych i

obiektywnych. Teoria ceny tow. jest jako cena równowagi cząstkowej. Powiązania z innymi rynkami

sprowadzane są do efektów substytucyjnych i komplementarnych. Cena dobra określana jest przez krańcową

użyteczność i koszty prod które są sumą wynagrodzeń czynników produkcji. „Procent” to wynagrodzenie za

nieużyteczność czekania właściciela kapitału. Zajmuje się elastycznością popytu i rentą konsumenta. Określa

równowagę przedsięb. Szkoła neoklasyczna jest przeciwna procesowi monopolizacji, postuluje o

równomierny podział doch. narod. Od lat 30-tych wystąpiły tendencje do syntezy szkoły neoklasycznej ze

szkołą matematyczną.

docsity.com

Poglądy ekonomiczne K.Mengera: przedmiot ekonomii, teoria wartości, teoria rozliczenia.

Menger to założyciel szkoły psychologicznej, napisał „Zasady nauki ekonomicznej” – były to nauki o

gospodarce narodowej zwanej ekonom. polit. Zawierają się tu ogólne zasady dotyczące gospod. narodowej,

teoria dochodów, zysku, płacy, renty gruntowej, teoria kredytu, zagadnienia związane z produkcją i handlem.

Krytykował współczesną gospodarkę austriacką. Teoria wartości – dobra służą do zaspokajania potrzeb –

zdobywa pewne znaczenie, randze zaspokojenia tej potrzeby nazywamy wartością. Menger twierdził, że

wartość nie stanowi cechy rzeczy, tylko cenę dobra przez człowieka i dlatego nie może istnieć poza

świadomością ludzką. Menger uważał, że zadaniem ekonomii polit. jest formułowanie ogólnych praw, które

mają zastosowanie do wszystkich systemów gospod. Punktem wyjścia ekonomii teoretycznej są psychiczne

właściwości jednostki ludzkiej jako konsumenta, które to własności są powszechne i ponadczasowe. Teoria

rozliczeń – Menger twierdził, że wartość śr. prod. jest następstwem przeniesienia wart. (subiektywnej) dóbr

finalnych tj. śr. konsumpcji. Ten „zabieg” przeniesienia nazywa się też rozliczeniem lub teorią imputacji.

Chodzi tu o przypisanie udziałów poszczególnym czynnikom produkcji.

Poglądy ekonomiczne E. von Bohm – Bawerka.

Bawerek to przedstawiciel szkoły psychologicznej, pisze prace skierowane przeciwko Marksistowskiej teorii

wartości, dowodząc sprzeczności między teorią wartości opartą na pracy a marksowską teorią prod. Poglądy

– skrajny subiektywizm przy analizie zjawiska gospod. Teoria ekonom. opiera się na subiektywnym

wartościowaniu dóbr przez jednostki gospod. Wartość uważana za użyteczność przejawia się zadowoleniem

z powodu zaspokojenia potrzeby.

Teoria procentu E. von Bohm – Bawerka.

Dowodzi, że istnieje prawo psychologiczne, które polega na wyższym wartościowaniu dóbr teraźniejszych

do dóbr przyszłych. Rezygnacja z natychmiastowego użycia dóbr na cele konsumpcyjne i przeznaczenie ich

na cele produkcyjne wymaga rekompensaty, która stanowi zysk od kapitału ( wg teorii Bawerka – procent).

Bohm – Bawerek w teorii % nawiązuje do teorii wstrzemięźliwości, wg której nabywa się tytuł do zysku

przez wstrzymywanie się od konsumpcji, zysk jest więc wynagrodzeniem za wstrzemięźliwość. Wyjaśnia

zysk jako zjawisko wtórne. % - samodzielne wynagrodzenie kapitału, wynikające z preferencji w czasie lub

faktu ponoszenia ryzyka. Nie można tego odnosić do całości układu gospodarczego. Teoria ceny – cena

rynkowa danego dobra to wyprodukowanie różnych indywidualnych, subiektywnych ocen jego wartości

dokonanych przez nabywców i sprzedawców.

Poglądy ekonomiczne F. von Wiesera.

Wieser (1851 – 1926) studiował razem z Bohm-Bawerkiem. Ich systemy teoretyczne są bardzo zbliżone.

Wniósł wiele nowych elementów, równocześnie doprowadzając inne do końca (prawo roszczeń).

Wprowadził termin granicznej (najniższej) użyteczności decydującej o wartości dobra -–"„Grenznutzen”.

Inaczej niż Bahm – B. uważał, że o wartości danego dobra decyduje ograniczona użyteczność, więc wartość

zapasów dóbr = iloczynowi dóbr przez ograniczoną użyteczność. Wartość przedmiotowa wymierna jest tylko

stosunkiem wymiennym dóbr, zaś cena tą wartością wyrażoną w pieniądzu. Rachunek wartości można

traktować jako uproszczony rachunek użyteczności. Wieser sformułował prawo wyrównywania się

użyteczności. Zastrzeżenie: równość wszystkich użyteczności nie istnieje (np. nie można zrównać

użyteczności samochodu i chleba). Przy rozrachunku wartości produktu między czynniki produkcji, praca i

docsity.com

ziemia dostają udział równy ich dochodowi, gdyż nie ponoszą żadnych kosztów. Przychód kapitału, prócz

zwrotu kosztów, mieści w sobie dochód, czyli procent. Jego istnienie tłumaczy jedynie produkcyjność

kapitału. Pieniądz posiada podmiotową wartość wymienną (opartą na użyteczności granicznej), nie ma

wartości użytkowej. Społeczno – gospodarcza subiektywna wartość pieniądza – stosunek przeciętnego

poziomu cen do przeciętnego pokrycia zapotrzebowania. Wieser – przedstawiciel szkoły psychologicznej.

Twierdził, że intensywność potrzeby zmniejsza się w miarę jej zaspokajania, a więc też użyteczność

krańcowa dobra maleje w miarę zwiększania się jego zapasu. W twierdzeniach tych kryje się zasada

subiektywistycznej teorii wartości oraz prawo malejącej użyteczności krańcowej, zwane 1-szym prawem

Gossena. Prawo Wiesera – o wartości dobra produkcyjnego stanowi wartość najmniej użytecznego dobra

konsumpcyjnego, które jest przy jego pomocy wytworzone. Wieser i Lexis wprowadzili tzw. Prawa Gossena

– dwie główne teorie użyteczności krańcowej 1)nasycalność potrzeb, 2)wyrównania użyteczności krańcowej.

Teoria kosztów alternatywnych F. von Wiesera.

Zalążkiem teorii kosztów alternatywnych jest myśl Johna Stuarta Milla, który twierdzi, że jeżeli ziemia jest

używana nie do produkcji rolnej a do innych celów, np. do produkcji ogrodniczej, to wtedy renta w

wysokości w jakiej występowałaby przy produkcji rolnej staje się kosztem ogrodnictwa (czyli odmiennego

użytku) i wchodzi do ceny. W zasadzie Teoria kosztów alternatywnych opiera się na rozszerzonym przez

klasycyzm pojęciu renty (które wynika z zagadnienia renty gruntowej). Można powiedzieć, że pełną teorię

przedstawił już w 1889 r Wieser, teoria ta do literatury amerykańskiej weszła za pośrednictwem D.J. Greena

(1894) i została tam rozszerzona przez H.J. Davenporta (1861 – 1931). Wg teorii kosztów alternatywnych

właściwymi kosztami są zawsze najwartościowsze utracone możliwości produkcyjne. Jak mówi Wieser

właściwym kosztem wytworu jest ostatecznie użyteczność, płynąca z innego użytku danego dobra

produkcyjnego, którą trzeba poświęcić, tzn. kosztem użyteczności uzyskiwanej jest użyteczność tracona. Dla

robotnika kosztem jest odpoczynek, a dla przedsiębiorcy kosztami są płace, jakie robotnicy w skutek swej

produkcyjności mogą otrzymać w innych zajęciach. Z punktu widzenia społecznego kosztami mogą być

tylko wartości dóbr i pracy ustalone przez ich dotychczasowe użytki ponieważ tych właśnie użytków

wyrzeka się społeczeństwo, jeśli te dobra skieruje się do nowych procesów produkcyjnych. Nie można tej

teorii interpretować tak aby stała się teorią wyborów, gdyż wtedy traci swój sens: wybór jeżeli nie został

jeszcze zrealizowany nie jest kosztem. Przy koszcie chodzi o utratę jakiejś już istniejącej wartości przez

zrealizowanie wyboru. Jeśli dany grunt był już do tej pory przeznaczony do produkcji lnu, wg czego

kształtowała się jego wartość, a obecnie przeznacza się go do produkcji pszenicy to kosztem produkcji

pszenicy będzie między innymi dotychczasowa wartość gruntu, wynikająca z przeznaczenia go do produkcji

lnu. Jeżeli ten grunt można przeznaczyć do produkcji albo pszenicy albo jęczmienia i decydujemy się na

pszenicę to kosztem produkcji pszenicy nie będzie nie realizowana dotąd możliwość produkcji jęczmienia,

lecz wartość gruntu wynikająca z dotychczasowej faktycznej produkcji lnu. Zaś porównanie wartości

rezultatów produkcji jęczmienia i pszenicy na tym gruncie zadecyduje o wyborze sposobu użytku.

Konsekwencje z teorii kosztów alternatywnych: 1)jeżeli jakaś rzecz może służyć tylko do jednego użytku, to

wówczas nie stanowi ona kosztu alternatywnego dla tego użytku, 2)gdy może służyć co najmniej do dwóch

użytków, wtedy mniej wartościowy z tych użytków (jeżeli jest bądź może być zrealizowany) stanowi

podstawę do wystąpienia tej rzeczy w charakterze kosztu przy drugim użytku. Poj. kosztów alternatywnych

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome