Historia powszechna - Notatki - Politologia Część 2, Notatki'z Politologia
Moniczka
Moniczka12 June 2013

Historia powszechna - Notatki - Politologia Część 2, Notatki'z Politologia

PDF (1011.1 KB)
29 strona
618Liczba odwiedzin
Opis
Politologia: notatki z zakresu politologii dotyczące historii powszechnej. Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 29
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

3. ława do spraw cywilnych – podobnie jak powyżej byli też sędziowie zawodowi. Ława orzekała o zaistnieniu faktu, a sędziowie stosowali przepisy prawa.

IV. Źródła poznania prawa

Powstanie systemu common low i systemu equality L

Źródła poznania prawa

L

V. Charakterystyka okresu

Główne cechy wyróżniające L

Rozdział XII Państwo Kijowskie w okresie monarchii wczesnofeudalnej

I. Rys historyczny

Powstanie państwa ruskiego Na przyspieszenie zjednoczenia plemion wpływały:

1. dogodne położenie na szlakach Handlowych 2. zagrożenie ze strony plemion obcych

W IX w. doszło do zjednoczenia dwóch najznaczniejszych państw ruskich: Nowogrodu i Kijowa. Władca Nowogrodzki Oleg zawładnął Kijowem i rozszerzył swe panowanie na szereg innych państw ruskich. Dając początek Państwu ruskiemu.

Problem wpływów normańskich na powstanie państwa Są tezy o założeniu państwa kijowskiego przez normańskie Wargów, którego wodzem był Ruryk, jest jednak pogląd na wpół legendarny.

Obecnie jednak tę tezę się odrzuca i twierdzi, że powstanie pierwszego państwa ruskiego było efektem wielowiekowego scalania i łączenia się wielu plemion.

Rozwój państwa kijowskiego Po Olegu na tron wchodzili:

1. Igor 2. księżna Olga(wdowa po Igorze) 3. Świętosław(wnuk Igora) 4. Włodzimierz 5. Jarosław

Państwo to nawiązało stosunki Handlowe z Bizancjum oraz podbito kilka przyległych państw.

W 988 przyjęto chrzest(z Bizamcjum), co pogłębiło jeszcze silne związki z Bizancjum i miało bardzo korzystny wpływ na rozwój państwa.

Włodzimierz i Jarosław musieli się zmierzyć z silnymi ruchami odśrodkowymi. Obaj zdołali jednak umocnić swoją władzę i odsunąć konkurujących pretendentów.

Jednak po Jarosławie doszło podobnie jak w Polsce do rozbicia dzielnicowego, po którym doszło do krótkiego zjednoczenia Włodzimierz(1113 -25) i jego syn Mścisław(1125 -32). Po

docsity.com

tym krótkim okresie tendencje odśrodkowe wystąpiły jeszcze silniejsze i Ruś weszła w długi okres rozbicia Feudalnego.

II. stosunki gospodarcze i społeczne

Ogólne warunki gospodarcze Państwo Kijowskie zawdzięczało swój rozwój gospodarczy głównie dobremu położeniu geograficznemu, Przez ziemie ruskie przechodziły wtedy ważne w skali europejskiej szlaki handlowe. W tym okresie zablokowaniu uległy szlaki śródziemnomorskie przez arabów, więc szlaki handlowe między Wschodem i zachodem musiały iść drogą lądową, przez Ruś. Książęta ruscy zawierali kilkakrotnie kontrakty handlowe z Bizancjum dla unormowania wymiany. W XI w. zaczęły występować na szlaku południowym do Bizancjum elementy kryzysu, ustępując północnym szlakom, wzmacniając potęgę Nowogrodu..

Ugruntowanie się stosunków feudalnych W państwach wschodnich Feudalizm ukształtował się wprost z struktury pierwotnej. Okres przejściowy nazywany jest tu okresem protofeudalnym i trwał na Rusi do X w.

Struktura społeczna Struktura społeczna składała się z czterech kategorii:

1. wolni chłopi = Smerdowie– była to już zanikająca grupa już w XI w. bardzo uzależniona od wielkiej własności. Posiadali w zależność od pana głównie na drodze zadłużenia u pana(ludzie tacy zakupowie)

2. Niewolni – w źródłach ruskich nazywani byli chłopami. Na Rusi niewolni byli osiadania na ziemi w zamian za drobną rentę feudalną, wyzwoleni w takiej formie nazywani byli: izgojami, zadudsznikowi. Kategoria niewolników zupełnie zaniknęła w tym okresie.

3. Chłopi poddani – z biegiem czasu różnice na drodze wejścia do tej kategorii się zatarły(od niewolnych, od wolnych).

4. Bojarzy a. Pierwsza ich kategoria wywodziła się od dawnych wielmożnych Plemiennych b. Druga od dawnych członków drużyny książęcej

Własność ich pozycja opierała się na wielkiej własności ziemskiej, co zobowiązywało ich do służby wojskowej. Podobnie też jak w krajach zachodnich monarcha wydawał immunitety.

III. Ustrój państwa

Władza wielkoksiążęca Monarcha stojący na czele państwa kijowskiego nosił tytuł Wielkiego księcia, jego władza była bardzo silna(najwyższy/a wódz, sędzia, władza administracyjna i ustawodawcza). Teran całego kraju należał do rodu rurykowiczów, władzę tą popierała cerkiew i bojarzy. Wielką rolę w umacnianiu władzy książęcej miała drużyna, z biegiem czasu obsadzana na ziemi w zamian za służbę wojskową.

Następstwo tronu i podziały państwa Na Rusi rywalizowały dwie zasady dziedziczenia:

1. Według pierwszej prawo do tronu miał najstarszy rodu(seniorat) 2. zasada ojcowizny zapewniała prawo do tronu tylko potomkom äładcy 3. Z czasem o następstwie zaczęła decydować elekcja

docsity.com

Te różne zasady doprowadziły do póżniejszego rozpadu państwa. Jarosław podzielił swe ziemie zgodnie z zasadą senioratu. Po okresie walk w 1097 na zjeździe wLubeczu ustalono zasadę o nienaruszalności stanu dzielnic wyznaczonych przez ojca. W zasadzie ta umowa doprowadzić miała do rozpadu państwa, jeszcze w 1113 tron kijowski objął Włodzimierz Monomach. Później po śmierci jego syna 1132 państwo znowu uległo rozpadowi i tym raze definitywnie.

Zarząd państwo Ośrodkiem zarządu państwa był dwór książęcy. Między urzędnikami nadwornymi największą funkcję miał dworski, który zarządzał gospodarstwem książęcym. Dużą rolę odgrywał wojewoda, który zarządzał wojskiem(dalsi to: cześnik, miecznik, itp.) Wiece pozostały już tylko w niektórych miejscach. Do dużej roli doszły natomiast zjazdy feudalne. Zarząd w dzielnicach przypadł urzędnikom książęcych rezydujących w grodach, zwani byli posadnikami lub wołostielami(wojsko, sądownictwo, skarbowe) ich pomocnikami byli ciwunowie.

IV. Źródła prawa

Układy rusko bizantyjskie Prawo sądowe na Rusi rozwinęło się jako prawo zwyczajowe. Podkreślić jedna trzeba, że już w XI w. Widoczny był wyraźny udział ustawodawstwa książęcego. Najtsrasze wiadomości czerpiemy z kronik, zawierały one wiadomości o dogoworach(4 traktatach), zawartych z cesarstwem Bizantyjskim(907, 911,944,970). Układy t dotyczyły głównie układów handlowych. Zawierały wiele przepisów prawa bizantyjskiego i ruskiego, zawierały też przepisy międzynarodowego prawa prywatnego np. W 911 zniesione zostało prawo nadbrzeżne.

Ruska prawda Spis prawa ruskiego ruska prawda:

1. powstała w głównym zrębie w XI w.i spisana została w języku rosyjskim 2. Ruska prawda nie powstała od razu. Zachowały się jej liczne redakcje, była ona

licznie redagowana na nowo. Wyróżnić można w zasadzie: a. Krótką prawdę – starsza, powstała za Jarosława i jego symnów b. Obszerna Prawda – zawierała krótką prawdę uzupełnioną szeregiem ustaw z

lat Od Monomacha do 1125. 3. zawierała wyłącznie przepisy z dziedziny prawa sądowego. 4. Zawiera przede wszystkim normy praw zwyczajowego. W obszernej też ustawy

książęce 5. Jak na swoje czasy była bardzo nowoczesna, i wyprzedzała zachodnie spisy, zarówno

w czasie jak i poziomem.

V. Charakterystyka okresu

Główne cechy wyróżniające 1. Wielkie księstwo Kijowskie reprezentowało formę monarchii wczesnofeudalnej 2. Datą końcową monarchi wczesnofeudalnej był przełom XI i XII w. 3. Cechowała się silną władzą książęca , wspieraną przez bojarów 4. Po ugruntowaniu państwowości walczyła z siłami odśrodkowymi

docsity.com

5. Charakterystyczny jest podobny rozwój monarchii stylu charakterystycznym dla terenów wschodnich

6. Państwo kijowskie miało szczególne znaczenie dla dalszego rozwoju Rusi

Rozdział XIII: Ruś w okresie rozdrobnienia Feudalnego

I. Rys Historyczny

Rozdrobnienie i przebieg zjednoczenia ziem ruskich Tendencje odśrodkowe po upadku państwa kijowskiego, były tak silne, że pod koniec XII w. na terenie dawnego państwa kijowskiego istniało 70 niezależnych księstw. Jednak już w XII rozpoczęły się tendencje zjednoczeniowe, poprzez podbijanie sąsiednich terenów przez książąt ruskich.

Najazdy tatarskie rozpoczęte w XIII w, negatywnie wpłynęły na tendencje zjednoczeniowe. W 1223 pokonani zostali przez Tatarów pod Kałką. Po śmierci Chingis chana Ruś została objęta ekspansją chanatu Kipczackiego zwanego złotą Ordą. W latach 1236-42 niemal cały kraj został uzależniony od Tatarów(oprócz Nowogrodu). Nakładali oni wysokie daniny, przy czym jednemu z książąt nadawali jarłyk czyli przywilej czyniący go odpowiedzialnym za wykonanie świadczeń wszystkich książąt ruskich na rzecz Tatarów.

W XIV w. obserwuje się znowu tendencje integracyjne, poprzez wzrost znaczeń niektórych księstw poprzez podbój innych tytułując się wielkimi książętami.

Od momentu przejęcia księstwa włodzimierskiego przez Wielkiego księcia Moskiewskiego Iwana Kalitę w 1328 i nadania mu Jarłyku, rozpoczyna się okres jednoczenia ziem ruskich. W 1380 Wnuk Iwana kality Dymitr doński wyzwolił ziemie ruski spod panowania tatarskiego zwyciężając z nimi w bitwie na Kulikowym Polu, co zapoczątkowało rozkład Złotej Ordy. Zrzucenie jarzma tatarskiego ostatecznie nastąpiło w 1480 za Iwana III Srogiego(konic zjednoczenia).

II. Stosunki gospodarcze i społeczne

Ogólny Rozwój gospodarczy W XI i XII zaczęły występować w państwie kijowskim pewne tendencjie depresji gospodarczej. Natomiast podbój ziem ruskich przez Tatarów doprowadził do ruiny kraju. Miasta legły w gruzach. Wielcy feudałowie nadal zagarniali chłopską ziemię co spowodowało zbrojne wystąpienia chłopów przeciw panom.

Dopiero w XIV w. poziom sił wytwórczych zaczął wzrastać. Odbudowany został handel i miasta, ożywiły się szlaki handlowe, na wsi wprowadzono trójpolówkę. W XV w. pojawila się renta pieniężna.

Feudałowie W czasie rozdrobnienia doszło do powiększenia Władzy i ilości ziem feudałów, na drodze prawnej i w drodze zawłaszczenia. W XV w. własność Feudalna występowała w dwóch kategoriach:

Wotczyny – były to własności wyższych warstw, czyli bojarów i książąt służebnych(czyli dawnych książąt, którzy zostali podporządkowani Wielkim książętom, a także książęta obcy czyli tacy którzy otrzymywali ood wielkich książąt wotczynę). Służba bojarów miała charakter dobrowolny tzn. Bojarzy mogli w każdej chwili przejść na służbę do innego księcia(wolny odjazd wraz z ziemiami dziedzicznymi, z czasem było to ograniczone)

docsity.com

Pomiestije – stanowiło ziemię nadawana w dożywotnie władanie w zamian za służbe księciu. Pierwotni były nadawane w zamian za sług na dworskim, czyli dworian(służbę na dworze). Z czasem zaczęli otrzymywać je inni. Dzięki takim rozwiązaniom tworzyła się nowa szlachta, którą książęta mogli przeciwstawić bojarom, i wykorzystać w zjednoczeniu kraju. Później pomiestija przekształciły się w dziedziczne.

W Rosji o wiele wyraźniej niż w Polsce wykształciła się struktura lenna i usankcjonowana zostala w Rosji tzw. miestniczestwem,czyli formalnym umieszczeniem feudałów w hierarchii lennej, w zależności od urodzenia, wyższa pozycja dawała możliwość osiągnięcia wyższego urzędu.

Ludność wiejska Procesy Feudalizacyjne doprowadziły do wykształcenia się w Rosji w XIII w, warstwy chłopów zwanej Krystianami, nie oznacza to jednak, że położenie chłopów całym kraju buło równe. Poza tym utrzymywali się jeszcze niewolni chłopi i zbliżeni do nich położeniem tzw. kabalni ludzie, którzy popadli w niewolę za długi. W drugiej połowie XIV w. wybuchały lokalne powstania chłopów, co doprowadzało do jeszcze większych represji. Inna formą oporu był wychód tj. opuszczenie zajmowanego gruntu i przeniesienie się do innego królestwa. Doprowadziło to, że chłopom przysługiwał tylko jeden roku krótki okres w którym mogli opuścić ziemie pana.(św. Jerzy tydzień przed i po)

Miasta i mieszczanie Miasta zaczęły się podnosić po zniszczeniach przez Tatarów dopiero w XIV w.. Miasta składały się z dwóch części centralne zwanej Kremlem, otoczonej murem i stanowiącą siedzibę księcia. Oraz podgrodzia zwanego posadą. W Xiv spośród ludności miejskiej wyodrębniły się uprzywilejowane grupy tzw. gości.

III. Ustrój państwa

Rola wielkich książąt moskiewskich w zjednoczeniu państwa W XIII w. Tereny ruskie były pokryte mozaiką księstw. W XIV wyłoniły się tzw. Wielkie księstwa dążące do integracji. Stosunki między wielkimi księstwami a księstwami były regulowane podobnie do umów lennych. Władza Wielkich książąt była dostatecznie silna, żeby zepchnąć książąt dzielnicowych do poziomu Bojarów. Dalsze proces zjednaczani doprowadził do narzucania przez książąt moskiewskich swego zwierzchnictwa innym wielkim książętom(XIV i XV). W 1480 Iwan III pobił Tatarów i uniezależnił swoje państwo od złotej Ordy.

Także w Xiv w. dążono do zjednoczenia rynku gospodarczego ogólnonarodowego. Władcy moskiewscy otrzymali silne poparcie ze strony miast a także cerkiew. Tytuł podjęty przez Iwana Kalie (księcia całej Rusi) podkreślał jedność państwa, we wspólnym froncie walki z Tatarami.

Do wzrostu autorytetu Iwana III, przyczyniło się głównie jego koronacja carska,(po upadku cesarstwa bizantyjskiego ożenił się z bratanica ostatniego cesarza bizamtyjskiego).

Zarząd wielkiego księstwa moskiewskiego Zarząd księstw dzielnicowych i wielkich księstw opierał się na dawnych wzorach monarchii wczesnofeudalnej. W XV w. zarysowały się nowe instytucjie:

1. Ukształtowała się duma bojarska jako stały organ doradczy przy wielkim księciu.

docsity.com

2. W końcu XV . zaczęły się tworzyć organa centralne o stałym personelu, powoływane do załatwiania konkretnych spraw państwowych prikazy. Na czele prikazów stali bojarzy z diakami i poddjakami.

docsity.com

Ustrój republik Nowogrodu i Pskowa Odmiennej drodze rewolucji uległy Psków i Nowogród, które nie uległy jarzmu tatarskiemu

Nowogród - stanowił ważne centrum handlowe. W XI w. Wielcy książęta kijowscy obsadzali w Nowogrodzie swych najstarszych synów. W 1136 Nowogrodzianie wypędzili ostatniego wnuka Monomacha i na jego miejsce powołali jednego z książąt czernichowskich. Odtąd Książe Nowogrodzki był powoływany w drodze elekcji. Nowogród więc nie był monarchią tylko republiką na której czele stał Książe. W 1138 z Nowogrodu wyemancypował psków tworząc nowa oddzielną republikę. W 1478 Nowogród został wcielony do państwa moskiewskiego w 1510 Psków.

Ważną cechą Nowogrodzkiej władzybyło to, że poza bojarami rządzili nim bogaci kupcy razem tworząc patrycjat nowogrodzki. Formalni najwyższym organem władzy był wiec, który był zgromadzeniem wszystkich obywateli miasta i miał on najwyższą wadzę ustawodawcza, sądową i wykonawcza. Wiec mianował i usuwał księcia, posadnika i tysiącznika, z biegiem czasu stał się on narzędziem w rękach bojarów, bowiem właściwe rządy w Nowogrodzie przejęła rada panów(300 członków). Książę był głównie dowódcą wojskowym, wybrany przez wiec musiał zaprzysiąc umowę ograniczającą jego władzę. Właściwą władze wykonawczą miał wybierany spośród rady posadnik i jego pomocnik tysięcznik.

IV. Charakterystyka okresu

Główne cechy wyróżniające 1. Okres rozdrobnienia Feudalnego trwał na Rusi od początku XII do końca XV w. 2. W XII i XIII w. nastąpił na Rusi zupełny zanik władzy centralnej. Od Xiv zaczęły się

tendencje integracyjne. Kierowniczą rolę objęło Wielki księstwo moskiewskie. 3. Zjednoczenie nastąpiło przy istnieniu czynników(przesłanki gospodarcze i społeczne,

zagrożenie zewnętrzne ze strony Tatarów i Litwy, przesłanki ideologiczne) 4. W okresie rozbicia powstały na Rusi dwie republiki miejskie Nowogród i Psków

Rozdział XIV; Rosja w okresie monarchii stanowej

I. Rys historyczny

Rosja za ostatnich Rurykowiczów Po wyzwoleniu się spod jarzma tatarskiego nastąpił w Rosji okres stabilizacji państwa. W rosi w przeciwieństwie do zachodu nie ukształtowało się zjednoczone państwo narodowe lecz wielonarodowe, rządy nad innymi narodowościami objęli Rosjanie. Do monarchi zostały przyłączone:

1. 1510 – republika Pskowska 2. 1521 księstwo riazańskie 3. 1552 – chanat kazański 4. 1557 – chanat Astrachański 5. XVI w. – Ural i Ob. 6. Połowa XVII – morze Ochockie

Jeszcze długo po zjednoczeniu dominowały w Rosji Tendencje odśrodkowe. Wyiłki monarchii centralnej szły do ograniczania stanowiska bojarów, największe znaczenie ma tu postać Iwana groźnego, który swe rządy oparł na przez siebie tworzonej szlachcie, cerkwi i miastach. Za jego panowania powstał też sobór ziemski.

docsity.com

Kryzys monarchii w początkach XVII w. Po śmierci bezpotomnie syna Iwana Groźnego Fiodora wygasła linia Rurykowiczów i nastąpił okres zamieszek, walk o tron i interwencji innych państw.

Sobór ziemski wybrał na cara Borysa Godunowa. W 1605 pojawił się „cudownie ocalały” młodszy syn Iwana IV Dymitr Samozwaniec. Nagła śmierć Borysa pozwoliła mu zajęć przy polskiej pomocy Moskwę. W 1606 doszło do zamachu Dymitr zginął, a na tron bojarzy powołali Wasyla Szujskiego. W 1607 pojawił się nowy Dymitr samozwaniec, Moskwę zdobyli znowu Polacy, pojawiły się też wojska szwedzkie. Powstanie Minina i Pożarskiego doprowadziło jednak do wypędzenia obcych wojsk z państwa. W 1613 sobór ziemski powołał na tron Michała Romanowa i od tego momentu na tronie do 1917 panują Romanowowie.

II. Stosunki gospodarcze i społeczne

Ogólny rozwój gospodarczy Gospodarka pieniężna i tendencje do rozszerzania rynku zapoczątkowane w okresie poprzednim dalej się rozwijały, doprowadzając w XVII do powstania ogólnonarodowego rynku. W XVI w. doszło do powstania obszernych rynków dookoła wielkich miast co przyczyniło się do rewolucji na wsi. Jego wyrazami były ekonomiczny upadek bojarów, którzy zaczęli ustępować nowej szlachcie oraz powstawanie gospodarki Folwarczno- pańszczyźnianej. Jednak gospodarka rosyjska ciągle była hamowana brakiem szerszego dostępu do morza.

Bojarowie 1. W XVI w. w wyniku wielu nadużyć bojarskich(dzielili ziemie państwową i zagarniali

ziemie drobnej szlachty), drobna i średnia szlachta zaczęła wspierać silną władzę monarszą.

2. Iwan IV Groźny z niezwykłą siłą i okrucieństwem przystąpił do zwalczania bojarstwa. Iwan IV zabiegał o wzmocnienie ekonomicznej i politycznej siły oddanego mu dworiaństwa. Podstawę ich siły ekonomicznej stanowiły pomiestie(nadania carskie). W latach 1556 – 72 została ustalona oprycznina – część terytoriów państwa, z której zostali bojarowie wysiedleni. Wraz z siłę ekonomiczne wzrastała też polityczna rola dworiaństwa, przewaga w soborze ziemskim i udział w dumie bojarskiej.

3. Powyższe działania prowadziły do zacierania różnic pomiędzy feudałami, i tworzenia jednolitego stanu szlacheckiego, proces ten zakończył się dopiero w XVII/XVIII w. za Piotra I. Wtedy dojdzie też do zatarcia różnic pomiędzy Wotczyną a pomiestiem.

Pułki strzeleckie – rodzaj armi stworzonej przez Iwana IV, funkcja była dożywotniua idzxiedzczn, byli powoływani tylko na czas wojny, w czasie pokoju byli zwykłymi obywatelami.

Ludność wiejska W XVI i XVII w. położenie chłopów się pogorszyło co związane było z powstaniem, gospodarki folwarczno-pańszcyźnianej. Panowie otrzymali prawo ustalania powinności chłopów wobec pana, równocześnie zaostrzeniu uległa możliwość opuszczeniu wsi przez chłopa(w 1497 2 - tygodnie). W XVI w. dalsze ograniczenia. Przytwierdzono do ziemi wszystkie kategorie chłopów, a pan mógł ich sprzedawać nawet bez ziemi. Chłop też nie mógł bez zezwolenia pana wnosić na niego skargi.

Ucisk chłopów miał wyraz w powstaniach chłopskich(np. Bołotniiowa). Szlachta zagrożona wrzeniem wsi tym bardziej popierała silną władzę królewską, co doprowadziło do przekształcenia monarchii XVIII w. w absolutną.

docsity.com

Miasta i mieszczaństwo W Xvi w. do poważnego znaczenia doszły miasta, które dominowały nad lokalnym rynkiem gospodarczym, jednak największy rozkwit osiągnęły w XVII w. Ludność miejska nadal dzieliła się ze względu na majątek goście byli to najbogatsi kupcy, te funkcję nadawał car. Goście mogli kupować ziemie i byli zwolnieni od podatków, jednak musieli z tego powodu pełnić funkcje w aparacie skarbowym, uczestniczyli również w soborze ziemskim.

III. Ustrój państwa

Władza Carska W XVI w. władza znacznie wzrosła. W praktyce Iwan IV po rozbiciu sił bojarskich zachowywał się jak władca absolutny, jednak trzeba powiedzieć, że za iwana Groźnego wyłoniły się takie organy jak sobór ziemski, samorząd ziemski i gubny, które nadały Rosji charakter monarchii stanowej. Po wygaśnieciu dynastii rurykowiczów właśnie te organy będą wspólnie z carem sprawować władzę.

Polityczną siłę stanów podkreślało to, że wybierały one carów i dopiero w XVIII w. powstała zasada dziedziczności.

Duma Bojarska W XV w. ukształtowała się jako organ doradczy cara. W XVI w. zaczęła powoli tracić swój arystokratyczny charakter poza bojarami i dworianami, pojawili się w niej urzędnicy zarządu centralnego. Liczba członków stale wzrastała. Duma wspierała ccara w najważniejszych decyzjach, miała też ważne uprawnienia sądowe jako sąd apelacyjny i sąd I instancji w sprawach politycznych, doprowadziło to wyłonienia się z dumy osobnej izby sądowej, w miarę rozwoju absolutyzmu Duma traciła na znaczeniu.

Sobór ziemski Powołany ostał w 1549 w okresie walki cesarz z bojarami. Oza szlachtą udział w siborze mieli też goście. W skład dumy wchodzili:

1. duma bojarska 2. święty sobór(duchowni) 3. przedstawiciele dworiaństwa, ludności miejskiej i strzelców

W 1613 uczestniczyli n nim te przedstawiciele chłopów.

Sobór ziemski zwoływał car, a w czasie bezkrólewia patriarcha lub duma bojarska. Poszczególne człony soboru uchwalały uchwały oddzielnie, nie były one obowiązujące dla cara. Kompetencje soboru się zmieniały lecz w zasadzie:

1. Uchwalały podatki. 2. Decydowały o wojnie i pokoju 3. Uchwały szczególne ustawy 4. kilkakrotnie dokonywały tez wyboru cara

Ostatnim soborem, który miał jeszcze jakieś znaczenie został zwołany w 1665.

Prikazy W XV zaczęły być powoływane organy centralne mające się zajmować poszczególnymi resortami zarządu centralnego. Na czele stał bojar współpracujący z grupą urzędników: diaków i poddiaków. Słabą cechą prikazów była ich nadmierna liczba i brak rozgraniczenia kompetencji.

docsity.com

Zarząd lokalny. Samorząd gubny i ziemski Podział państwa podzial państwa nie był jednolity. Typowy był podział na ujazdy(powiaty) , w których władzę sprawowali namiestnicy. Iwan IV przeprowadził reformę administracyjną przekazując władzę w okręgach samorządom:

1. samorząd gubny – (okręg powiat)obejmował przede wszystkim funkcje sadowe w zakresie ścigania i sądzenia rozbójników. Organem tego samorządu była gubna izba w skład, której wchodził gubny starosta i przysięgli, oraz gubny diak. Szycy pochodzili z wyborów, w których uczestniczyli też chłopi. Starosta spośród szlachty. Przysięgłych wybierali tylko chłopi.

2. Samorząd ziemski – miały uprawnienia nie tylko sądowe ale i skarbowe, gospodarcze i policyjne. Sądziły sprawy tylko mieszczan i czarnych włości(carskich). [Panowie podlegali sadownictwu prikazów].Oganem samorządu była ziemska izba w skład, której wchodzili starosta ziemski, ziemski diak, przysięgli wybierani przez całą ludność.

Ten system zaczął się rozpadać w XVII w.

IV. Źródła prawa

Najważniejsze zbiory prawa W okresie rozbicia feudalnego szeroko stosowana nadal była prawda ruska, co przyczyniło się do ujednolicenia prawa sądowego. Po zjednoczeniu bardzo aktywne stało się ustwodastwo carskie, aktywne były tez prikazy, sądownictwo sprawowane przez dumę.

Do najważniejszych zbiorów należą:

1. sudiebnik(1497) – stanowił prawo powszechne dla całego państwa. Jego przepisy dotyczyły głównie sądownictwa i procesu. Większość przepisów, była nowa dostosowana do rozwoju handlu, rolnictwa i ekonomicznego państwa

2. Carski sudiebnik(1550) – zawierał niemal w całości poprzedni sudiebnik poprzedni, zawirał także wiele przepisów z zakresu prawa karnego i prywanego.

3. Soornoje ułożnoje(1649) - przewyższała technika ustawodawczą poprzednie zbiory. Zredagowane przez specjalną komisję uchwalone zostało przez sobór ziemski zaraz potem ogłoszone drukiem (ok. 1000 art.), obejmuje prawie wszystkie dziedziny prawa.

V. Charakterystyka okresu

Główne cechy wyróżniające 1. Określenie formy państwa w XVI i pierwszej połowie XVII nastręczają wiele

trudności(Absolutna i czy stanowa) 2. Przyjęć należy jednak, że mimo faktycznie silnej władz monarszej. Rosja nie miała

wtedy cech monarchii absolutnej 3. W Xvi w. pojawiły się w Rosji instytucje typowe dla monarchii stanowej(Duma

bojarska, sobór ziemski orz samorząd lokalny)

docsity.com

Rozdział XV charakterystyka państwa feudalnego w dobie poprzedzającej pojawienie się monarchii absolutnej

I. Monarchia wczesz feudalna

Ogólne ujęcie syntetyczne 1. Powstanie – najwcześniej monarchia feudalna pojawiła się w europie zachodniej, na

gruzach państwa rzymskiego w państwie frankońskim za Karolingów. Później pojawiła się w europie środkowej i wschodniej gdzie wyrosła jako najwcześniejsza forma państwowa. Wyłonianie się jej z formy pierwotnej nazywamy okresem protofeudalnym

2. podstawy gospodarcze – Monarchia feudalna powstaje na gruncie feudalnych stosunków produkcyjnych rozwiniętych w ramach wielkiej własności ziemskiej. W okresie tym powstała niemal wyłącznie gospodarka rolna, miasta zaspokajały tylko potrzeby ograniczonego rynku i nie stanowiły zazwyczaj jednostek prawnie wyróżnionych.

3. główne cechy  pomieszanie władzy i własności, elementów prywatnoprawnych z

publicznoprawnymi.  Monarchia miała charakter patrymonialny  Feudałowie mający ziemię dziedzicznie mieli też elementy władzy

publicznoprawne na podstawie immunitetów  Feudałowie mieli w stosunku do ludności mieszkających na ich

ziemiach uprawnienia, które zazwyczaj należ do władzy państwowej  Związki między władzą publiczna a mieszkańcami miały charakter osobowy.

Miejsce każdej osoby było określone poprzez jej podporządkowanie innej osobie(zazwyczaj miejsce w hierarchii lennej)

 Silna władza monarsza 4. struktura społeczna – monarchia wczesnofeudalna opierał się na możnowładcach świeckich duchownych. Spór między możnowładcami a monarchami doprowadzał zwykle do rozbicia państwa.

5. Władza monarchy – skupienie się silnej ładzy w rękach monarchy było związane z tym, że uważał on, ze cała ziemia w państwie należy do niego. Konsekwencją tego było dążenie monarchy do wprowadzenia dziedziczności. Władza monarsza była ograniczona prawem boskim. Nadawanie mżnym przywilejów prowadzło do osłabienia władzy.

6. Aparat państwowy – organizacja państwowa była mało rozwinięta, co wynikało i z tego, że funkcje państwa były skromne. Działalność państwa przejawiała się głównie w organizacji wojskowej, w sądownictwie i zarządzaniu skarbowym. Aparat państwowy nie był zbyt rozbudowany głównie ograniczał się do rady królewskiej na szczeblu lokalnym występowali urzędnicy państwowi, którzy mieli władze wojskową, sądowa i skarbową.

7. Stosunek państwa do kościoła – kościół był podporządkowany państwu i był narzędziem w jego ręku w zamian za co otrzymywał ziemię, doprowadzało to do powstania grupy feudałów duchownych.

8. okres monarchii wczesnofeudalnej trwał szczególnie długo w Anglii i Niemczech.

docsity.com

II. Rozbicie feudalne

Ogólne ujęcie systematyczne 1. początki – okres rozdrobnienia feudalnego powstał w wyniku działania sił

odśrodkowych w monarchii wczesnofeudalnej. (W Anglii nie doszło) 2. Podstawy gospodarcze – rozbicie feudalne prowadziło do dalszego rozwoju

produkcji opartej na wielkiej własności ziemskiej. Jednak rozwijających się handel i przemysł znalazł oparcie w rozwijających się miastach, obecnie już prawnie wyodrębnionych. (dalsze rozwarstwienie społeczeństwa, oraz powstanie klas społecznych).

3. główne cechy – Państwo się rozpadało, doszło do podziału władzy między władcę i jego feudałów. Pomieszanie elementów publicznych i prywatnych osiągnęło swój zenit. Stąd władza monarsza albo była bardzo słaba albo uległa okresowemu zanikowi. Natomiast cały ciężar władzy przeszedł w ręce możnowładców, co prowadziło do anarchii i wojen wewnętrznych między feudałami. Powstały więc pewne cechy samoobrony: Pokuj Boży związki miast itp.

4. Struktura społeczna – wykształciły się stany, a czasami w niektórych terytoriach nawet monarchie stanowe niektórych feudałów.

5. Władza monarchy – władza monarchy była bardzo szczupła i ograniczala się zwykle do władzy nad jego własną domeną i tytularnym zwierzchnictwem nad resztą.

6. Aparat państwowy – wraz z ograniczeniem władzy państwowej ograniczony został aparat państwowy, głównie na skutek immunitetów.

7. Stosunek do kościoła – kościół uniezależnił się od władzy państwowej, państwo straciło wpływ na obsadzanie urzędów.

8. Tendencje zjednoczeniowe a. Przyczyny gospodarcze – związane były z tendencjami rozszerzania rynków,

czy nawet od tworzenia rynków narodowych b. Przyczyny społeczne

 Wyodrębnienie się stanów(do zjednoczenia dążyła niższa szlachta, mieszczaństwo, chłopi)

 Często ważnym czynnikiem było zagrożenie zewnętrzne  W niektórych przypadkach prawo lenne  System dziedziczenia w obrębie dynastii(Polska, Ruś)

9. Przebieg zjednoczenia – a. Zjednoczenie było wynikiem głównie oddolnych i lokalnych procesów

społecznych. Stąd zjednoczenie zazwyczaj występowała najpierw w obrębie dzielnicy.

b. W niektórych państwach zjednoczenie – zakończyło się na zjednoczeniu w prowincjach

10. Rozwój prawa sądowego - prawo stosowane w sądach było zazwyczaj prawo zwyczajowe. Rozdrobnieniu towarzyszył zazwyczaj daleko idący partykularyzm prawa zwyczajowego. Prawo zwyczajowe, zaczęto spisywać.

docsity.com

III. Monarchia stanowa

Ogólne ujęcie systematyczne 1. powstanie – monarchia stanowa była formą państwowości występującą po okresie

rozdrobnienia, te same grupy społeczne(uprzywilejowane i zorganizowane stany), które przyczyniły się do zjednoczenia teraz nadały jej specyficzny charakter. Zaczęły powstawać w XIII w.

2. Podstawy gospodarcze – Życie gospodarcze po zjednoczeniu znalazło się w jeszcze korzystniejszych warunkach, co powodowało rozwój miast i pozycji mieszczaństwa.

3. główne cechy wyróżniające – zjednoczenie państwa spowodowało wzmocnienie władzy monarszej. Władza była jednak ograniczona przez współudział w rządach warstwy uprzywilejowanych . Udział ten przejawiał się w tworzonych zgromadzeniach stanowych oraz różnych formach samorządu lokalnego. Charakterystyczne jest też równoległe dzialania organów władzy państwowej i stanowych = dualizm władzy

4. struktura społeczna – Faktyczne przewagę miały duchowieństwo i szlachta, głównym źródłem ich siły politycznej było to, że z racji posiadanych uprawnień były zwolnione z podatków świadczeń państwowych.

Władca chcący otrzymać zgodę na podatki musiał się zgadzać na coraz większe przywileje dla stanów a w szczególności dla ich zgromadzeń.

Siłę stanów ograniczało antagonizmy i zatargi pomiędzy stanami

5. Władza monarsza – Regeneracji uległa władza monarsza. Władza nie była jednak skupiona w całości w rękach monarchy, gdyż była ona ograniczana przez uprawnienia zgromadzeń stanowych, oraz przywileje stanowe. Co mogło doprowadzić nawet do tego, że stany miały większą władzę niż monarcha.

6. Aparat państwowy – Zjednoczenie kraju wymagało wprowadzenia sprawnego aparatu państwowego. Na szczeblu centralnym pojawiła się przede wszystkim funkcja zgromadzeń stanowych. Rozbudowaniu uległo tez sądownictwo królewskie. Kształtowały się nowe organy skarbowe.

Stworzona została bardzo rozbudowana sieć organów zarządu lokalnego, mających z reguły, duże kompetencje samorządowe.

7. Stosunek państwa do kościoła – Kościół próbował utrzymać uprzywilejowaną pozycję jaką osiągnął podczas rozbicia, co prowadziło do częstych zatargów z królem i stanami uprzywilejowanymi. Szlachta z królem prowadziła do uniezależnieniu kościoła lokalnego od Rzymu, (obsadzanie urzędów i ograniczenie sądownictwa kościelnego)

8. Zgromadzenia stanowe – w różnych krajach występowały pod różnymi nazwami, wszystkie jednak łączyły cechy wspólne tylko parlament Angielski i sejm polski się bardziej wyróżniały.

Ich kompetencje różnie się kształtowały w różnych państwach, lecz podstawowe były podobne(podatki[to dzięki nim pozycja zgromadzeń stale rosła], aprobata ważnych posunięć monarchy, a czasem same przejmowały decyzje w najważniejszych sprawach)

Skład był różny z reguły jednak stany zasiadały i obradowały oddzielnie i tworzyły z reguły dwie izby(czasami trzecia duchowieństwo)

Posłowie byli reprezentantami swojego stanu i byli związani instrukcjami wyborczymi. Różnym ujęciom był tez poddawany stosunek władzy monarszej do stanów(kto ma głos decydujący, kto zwoływał i rozwiązywał)

docsity.com

9. Rozwój prawa sądowego – We wszystkich krajach pojawiły się tendencje do unifikacji prawa. Powszechnie doszło te do ekspansji praw rzymskiego.

Rozdział XVI: Francja w okresie Monarchii absolutnej

I. Rys historyczny

Monarchia absolutna i jej kryzys w XVI w. Rządy absolutne rozpoczęły się we Francji już za panowania Ludwika XI. Po jego śmierci zostały jeszcze tylko raz zwołana stany generalne(1484) i następnie zmilkły na kilkadziesiąt lat. Monarchia absolutna trwała we Francji do Wielkij Rewolucji do 1789. Władza w tym okresie przeżywała różne okresy, lecz mimo pewnych kryzysów przez cały ten okres utrzymała się silna władza monarsza, nmie podlegająca niczyjej kontroli. Pierwszy kryzys nastąpił w drugiej połowie XVI w. w związku z rozwojem reformacji, co doprowadziło do rozpadu kościoła katolickiego we Francji na dwa zwalczające się stronnictwa, oba jednak dążyły do obalenia monarchii. Nastąpił długi okres krwawych wojen, w wyniku, których wygasła linia Walezjuszy i władzę objęła dynasta Burbonów(wzamioan z przejście Henryka na katolicyzm). Henryk IV Burbon zażegnał okres wojen Religijnych wydając edykt nantejski 1598, który zapewniał w stosunku do protestantów umiarkowaną tolerancje religijną.

Kryzys monarchii w XVII w. i rządy Ludwika XIV Walkę z monarcha podjęto znowu po śmierci Henryka IV, za panowania Ludwika III, skutecznie zostały jednak stłumione przez kardynała Richelieu. Podobna sytuacja powtórzyła się po śmierci Ludwika XIII za panowania królowej regentki, Ludwika XIV, tym razem opozycyjne możnowładztwo sprzymierzyło się z mieszczaństwem, którego rzecznikiem był parlament Paryski. Doszło do wojny domowej, w 1648 Parlament jawnie wystąpił przeciw rządów(Fronda), zmusił króla do opuszczenia Paryża i stał się panem sytuacji. Jednak już w 1649 Parlament podporządkował się królowi, a w 1652 Fronda została ostatecznie zlikwidowana. Po śmierci kardynała Mazzariniego, król przejął samodzielne rządy za których po zwycięskich wojnach z sąsiadami Francja stała się pierwszym mocarstwem w Europie zarówno terytorialnie jak i kulturalnie.

Zmierzch i kryzys monarchii w XVIII w. Szybkie narastanie kapitalistycznych elementów w gospodarce, zrost znaczenia mieszczaństwa, nowe idee polityczne i ekonomiczne doprowadziło do niezadowolenia mieszczaństwa, którzy mimo ich wielkiej pozycji nie mieli praktycznie udziału w rządach. Doświadczenia Angielskiej monarchii konstytucyjnej i Ameryki wskazały drogę niezadowolonej burżuazji, jednak wszystkie próby wprowadzenia reform nie dawały skutku, a narastające sprzeczności ekonomiczno – społeczne i polityczne doprowadziły do wybuchu rewolucji.

Ramy terytorialne Ramy terytorialne Francji nie uległy od XV w. większym zmianom. W 1558 ostatnia posiadłość Angielska na kontynencie Calais została włączona do Francji. Odrębny status miały tylko zimie papieskie koło Awinionu i księstwo Nevers do połowy XVII w.

1607 włączona została Navarra i Bearnau. W połowie XVI przejęła trzy biskupstwa Metz, Toul i Verdun. W XVII w. Alzacje. W 1766 Lotaryngię. W XVIII nabyła też Korsykę. W okresie Wielkich odkryć powstało też wiele kolonii.

docsity.com

II. Stosunki gospodarcze i społeczne

Akumulacja kapitałów Już w poprzedni,m okresie obserwowaliśmy początek kryzysu gospodarki folwarczno- pańszczyźnianej i początki powstawania kapitalizmu W XV w. obserwujemy proces akumulacji kapitału czyli gromadzenia środków produkcji na wielka skalę przez jedne jednostki, kosztem innych jednostek. Taka akumulacja prowadziła do powstania gospodarki kapitalistycznej tylko wtedy jeśli zdobyte w ten sposób środki zostały zamienione na inwestycje produkcyjne, wówczas akumulacja nazywana była „akumulacja pierwotna”, prowadzącą do rychłego wytworzenia się gospodarki kapitalistycznej. Czynnikami hamującymi były: feudalna struktura społeczna i polityczna.

Jednak we Francji mimo postępów Akumulacji pierwotnej nie doszło do powstania gospodarki kapitalistycznej, przez wciąż utrzymującą silną władzę szlachtę.

Merkantylizm i polityka Merkantylna Polityka merkantylna to polityka zmierzająca do wzmocnienia gospodarczo państwa. Merkantylna doktryna ekonomiczna wychodzi z założenia, że miarą bogactwa kraju jest ilośc posiadanego złota i srebra i dążeniem każdego kraju powinno być gromadzenie jak największej ilości tego kruszcu. Aby to osiągnąć należy dążyć do uzyskania czynnego bilansu handlowego, do którego dochodzi się poprzez osiągnięci korzystnego bilansu między importem i eksportem.

Polityka Francuska dążyła do tego przez:

1. Podniesienie własnej produkcji 2. Prowadzenie odpowiedniej polityki celnej 3. Skierowanie szlaków handlowych na zamorskie szlaki kolonialne 4. Podjęcie własnej państwowej poityki gospodarczej 5. Nowości stanowiły też cła zewnętrzne 6. Popieranie i zakładanie przedsiębiorstw

Fizjokratyzm Ujemnym punktem gospodarki merkantylnej, było zniesienie wolności gospodarczej, przez dominujące w gospodarce państwo. Takie właśnie postępowanie wpłynęło na niezadowolenie mieszczaństwa i dążenie do postępowych reform.

Fizjokratyzm głosił prymat rolnictwa w życiu gospodarczym, domagali się zniesienia wszelkich ograniczeń życia gospodarczego, w szczególności cechów; własność i wolność i wolność opartą na wolności uważali za podporę porządku społecznego(była to doktryna antyfeudalna)

Charakter podziałów społecznych Podział społeczny wykształcony u schyłku XIII w. przetrwał formalnie do XVIII(trzy stany prawnie wyodrębnione i zamknięte). W monarchii absolutnej nie możliwe było utrzymanie współwładzy stanów, więc funkcja polityczna jaką sprawowały stany została zniesiona, pozostawiając jedynie strukturę podziału stanowego. W monarchii absolutnej wykształciła się bardziej nowoczesne pojęcie poddaństwa państwowego o charakterze publicznoprawnym, co oznaczało, że państwo może nakładać na ludność podatki bez względu na ich przywileje. Nowy więc podział społeczny opierał się przede wszystkim na różnicach majątkowych.

docsity.com

Duchowieństwo Duchowieństwo zachowało w zasadzie jego podstawowe zdobyte w średniowieczu przywilej. Duchowieństwo jednak przestało być wolne od świadczeń na rzecz poaństwa, czego przejawem było powstanie w XVI w. dobrowolnych świadczeń na rzecz państwa uchwalanych na zgromadzeniach kleru. W łonie duchowieństwa doszło do rozpad na duchowieństwo wyższe(biskupi, prałaci, opaci – dysponujący sporym uposażeniem) i niższe(reszta żyjąca w warunkach materialnych często bardzo niekorzystnych).

Szlachta Szlachta utrzymała swoją pozycje i przywileje mimo zmienionych warunków. Zniesione zostały właściwie powinności lenne dla pana, instytucja lenne przetrwała jednak jako sposób dzierżenia ziemi. Sytuacja majątkowa szlachty uległa zachwianiu w XV w., doprowadziło do tego postępujące obniżanie się dochodów z ziem opartych głównie na czynszach.

Czynnikiem wzmacniającym szlachtę był ciągły napływ do niej nowych elementów. Dlatego w strukturze szlachty zaczęło się wyróżniać dwie warstwy:

1. szlachta rodowa – stara szlachta a. Dworska – to arystokracja potomkowie dawnych wielkich feudałów, a także

nowo kreowani przez króla książęta, margrabiowie itd. Spełniała ona nadworne funkcje reprezentacyjne z czym wiązane były wysokie pensje.

b. Szlachta żyjąca na prowincji – w związku ze spadkiem wartości czynszów ich pozycja stale się obniżała. Ratowaa się zgarbianiem gruntów gminnych, tworzyła Folwarki oparte na pracy najemnej, zastępowała czynsze chłopskie innymi świadczeniami.

2. szlachta urzędnicza – osoby nobilitowane, jej nazwa wskazuje, ze nobilitacje otrzymywali głównie urzędnicy. W praktyce niektóre urzędy były związane z automatyczna nobilitacją i w związku z tym, że można było kupować urzędy, liczebność tej grupy stale się zwiększał. Jednak w związku z tym, że wchodziła tu głównie burżuazja związane było to z automatycznym osłabieniem stanu mieszczańskiego.

Mieszczaństwo Podobnie jak w okresie poprzednim nie stanowiło jednolitej grupy społecznej. Rysem znamiennym było bogacenie się górnych warstw mieszczaństwa, w ich rękach gromadził się kapitał i to na nich opierał się rozwój kapitalizmu.

W dalszym rozwoju monarchia absolutna zaczęła ograniczać samorząd miast Poczynając od XVI w. monarchia coraz bardziej ingerowała w wewnętrzne sprawy miast. Najdotkliwszym ciosem był wprowadzenie urzędu intendenta, któremu miast były podporządkowane. Monarchia opierała się na mieszczaństwie w wprowadzaniu merkantylnej polityki, a rakże w walce z możnowładztwem Wyrazem poparcia dla mieszczaństwa było szerokie otwarcie dlań stanu szlacheckiego.

Instytucja w której mieszczaństwo mogło walczyć z monarchią i możnowładztwem o swoje interesy był parlament.

Ludność wiejska We Francji wprowadzenie systemu Folwarczno pańszczyźnianego nie doprowadził do poprawy bytu chłopów przed rewolucją gdyż:

1. Do końca chłopi byli uzależnieni od pana a. Nie posiadali pełnej własności ziemi

docsity.com

b. Podlegali sądownictwu patrymonialnemu c. Za dobrą rzecz należy uznać, że ich prawa do ziemi zbliżyły się do własności d. Panowie zacęli sprawować sądownictwo na mocy delegacji,

królewskiej(poprzednio przywileje) 2. Okres monarchii absolutnej przyniósł nowe formy wyzysku chłopów

a. Nowe formy powinności chłopskiej były dla chłopów o wiele uciążliwsze b. Powszechna stała się dzierżawa za określoną część plonów c. Ci jednak którzy nadal płacili czynsz, mieli lepiej z powodu dewaluacji

pieniądza 3. pojawiła się bardzo liczna grupa chłopów bezrolnych

III. Ustrój państwa A. król i władza królewska

Zakres władzy królewskiej 1. Król nie podlegał żadnym prawom, poza prawami boskimi, 2. przed nikim nie był odpowiedzialny3. Posiadał pełnię władzy, której z nikim nie dzielił(władza wszechstronna

[omnipotencja]){ustawodawstwo, sądownictwo, wykonawcza, armia, rozszerznie działalności administracji[zwanej policją]}

4. Zarząd państwa polegał na centralizmie i biurokratyzmie. Centralizm – władza delegowana przez monarchą i monarcha jest na szczycie aparatu władzy. Biurokracja – szeroko rozwinięty aparat urzędniczy i formalizm.

a. Urzędnicy komisaryczni – swobodnie obsadzane przez monarchę b. Urzędnicy nieusuwalni – kupne urzędy dziedziczne.

Uzasadnienie władzy absolutnej W XV w. zaczęło się rozpowszechniać teor, że państwo jest osoba prawną. W związku z tum rozpowszechnił się pogląd, że wolę państwa wyraża ogół ludu.

Pojawiać się zaczęły traktaty naukowe dotyczące instytucji państwa. Np. Jean Bodion ” sześć ksiąg o rzeczpospolitej”, pogłębił on pojęcie suwerenności jako absolutnej i odwiecznej władzy państwa, wśród wymienionych przez niego możliwości sprawowania władzy, stwierdził, że najlepsza jest monarchia absolutna.

Dopiero w XVIII w. pojawiły się we Francji teorie skierowane przeciw absolutyzmowi teoria prawa natury. Montesiusz z kolein przewidywał jako najlepsza formę państwa monarchę umiarkowaną tzn. konstytucyjna. Sformułował też zasadę trójpodziału władzy. Jean Jakub Rssou sformułował: zasadę suwerenności ludu. W instytucje absolutyzmu uderzał też fizjokratyzm.

Prawa fundamentalne monarchii Ograniczeniem prawnym monarchii absolutnej we Francji były tzw. Prawa fundamentalne Monarchii: czyli prawa następstwa tronu i do niepodzielności domeny królewskiej ustanowione je w XVII w. później dołączono do nich to, że król musin być katolikiem.

Prawa i aspiracje polityczne parlamentów Parlamenty jako najwyższe sądy, były swoistym ograniczeniem prawa królewskiego dzięki posiadanym przez nie prawierejestracji ustaw. Król wysyłał ordonanse do parlamentu a ten rejestrował je w odpowiedniej księdze „rejestrze ordonansów”, już w XIV w. parlament w

docsity.com

razie obiekcji wysyłał do króla remonstracjie (zawierająca uwagi na temat ordonansów), wstrzymując jednocześnie wydanie ustawy, ten proces mógł się powtarzać wielokrotnie. Król mógł jednak pójść na obrady parlamentu i nakazać rejestracji, przez co prawo remonstracji parlamentu miało charakter weta zawieszającego

docsity.com

B. organa centralne

Urzędy ministerialne Kształtowanie się urzędów ministerialnych, kształtuje się we Francji w drodze ewolucji.

1. kanclerz – spośród dawnych urzędów tylko kanclerz zachował dawną wysoką pozycje, reszta urzędów nadwornych przekształciła się w urzędy tytularne. Kanclerz utrzymał w swych rękach pieczęć królewską(kontrola aktów wychodzących z kancelarii), pozostał zwierzchnikiem wszystkich sądów, nadzorował funkcjonowanie wszystkich rad królewskich, Przewodniczył radzie stron, która zajmowała się sprawami sadowymi. (quasi minister sprawiedliwości)

2. Sekretarze stanu – wywodzili się ze skromnych notariuszy kancelarii królewskiej. W XV w. 4 spośród nich zaczęto wyróżniać jako sekretarzy d spraw finansowych W XVI w. uniezależnili się od kanclerza i zaczęli odpowiadać bezpośrednio przed królem z tytułem sekretarzy stanu po uzyskaniu przez nich dostępu do Rady królewskiej urząd ten nabrał znamion urzędu ministerialnego. Podział kompetencji

a. Do końca XVI w. był to podział geograficzny terytorialny, każdy według tron świata, nie tylko Francuskie ale także zagraniczne stosunki. Każdy ¼ terenu Francji i kontakty z określonymi krajami za granica.

b. W XVI podział ich kompetencji był już częściowo rzeczowy. Kolejno dla nich: Całość spraw zagranicznych; wojna; marynarka i czwarty otrzymał dwór królewski. Sprawy wewnętrzne nadal podzielone między nich terytorialnie, co roku monarcha zmieniał im grupy prowincji.

3. Generalny kontroler Finansów - od XVI w. nie tylko sprawy budżetowe ale i roboty publiczne, rolnictwo, handel, oraz przemysł(minister gospodarki narodowej)

4. Ministeriat – wymienionych 6 dygnitarzy, 4 sekretarzy stanu i generalnego kontrolera finansów w XVIII w. zaczęto nazywać ministrami. Ministrowie vs. Minis=trowie stanu(członkowie rady królewskiej)

a. Ministrowie nie tworzyli kolegów współpracowali bezpośrednio z królem indywidualni lub na posiedzeniach rady

b. Nie mieli prawa do podejmowania w swoim imieniu decyzji, decyzja zawsze należała do króla, byli tylko doradcami i wykonawcami woli króla.

c. Byli odpowiedzialni tylko przed królem

Rady królewskie Na wielką radę składały się wszystkie urzędy państwowe, które miały tylko charakter doradczy.

Instytucja Rady królewskij wywodzi się z średniowiecznej Kurii. W dalszym cięgu ulegając ewolucji co doprowadziło do wydzielenia się czterech sekcji Rady niewliczając wyodrębnionych już z niej wcześniej parlamentu i izby obrachunkowej.. Doi tych czterech wyłonionych sekcji należały:

1. rada stron procesowych czyli rada prywatna stanowiła bezpośrednią kontynuacją dawnej rady królewskiej. Przewodniczył jej kanclerz a uczestniczyli w niej 4 sekretarze stanu, arystokraci i 30 radców reprezentujących wszystkie trzy stany. Pełniła tylko funkcje sądowe miała charakter sądu kasacyjnego. Tworzyła też prototyp sądu administracyjnego tworzyła też trybuna kompetencyjny dla rozsądzenia kompetencji sądów niższej instancji.

2. Rada stanu, czyli rada tajna Przewodniczył w niej król, a w skład wchodziło tylko kilka powołanych przez niego osób, z czasem zasiadających w niej osoby zaczęto nazywać ministrami stanu. Zajmowała się sprawami najważniejszymi dla państwa. (sprawy zagraniczne, wojna, pokuj)

docsity.com

3. Rada depesz obradowała pod przewodnictwem króla z udziałem wszystkich ministrów członków rady i właściwych ministrów. Przedmiotem jej obrad były sprawy zarządu wewnętrznego.

4. rada finansowa – zajmowała się sprawami finansów państwa, główną rolę odgrywa generalny kontroler Finansów.

Stany generalne Zwołano je po raz ostatni w 1484. Później w obliczu zagrożenia wojnami religijnymizostały zwołane trzykrotnie(koniec XVI). Zostały powołane jeszcze w 1614 przez regentkę królową Marię Medici.

Natomiast stany prowincjonalne działały do końca monarchii absolutnej.

Upadek stanów generalnych świadczył dobitnie o panowaniu we Francji monarchii absolutnej.

Ponowne zebranie stanów generalnych świadczyło już o końcu monarchii absolutnej.

C. Zarząd lokalny

Cechy podstawowe Monarchia absolutna dążyła do wprowadzenia scentralizowanego i biurokratycznego aparatu urzędniczego, żeby to osiągnąć musiała hierarchicznie zorganizować urzędy, szczegółowo rozgraniczyć kompetencje, ograniczyć lub zlikwidować organy decentralizacji a więc wszelkich form samorządu lokalnego.

1. Baliwowie i gubernatorzy - W ciągu XV baliwowie stracili na znaczeniu a głównym urzędnikami zarządu lokalnego stali się gubernatorzy. Pierwotnie byli mianowani w prowincjach granicznych )mieli szerokie uprawnienia wojskowe) z czasem mianowani byli we wszystkich prowincjach, a ich kompetencje wzrosły. Kiedy ten urząd zaczął mieć charakter arystokratyczny ludwik XIV ograniczył ich wpływy i przeniósł do wersalu.

2. Intendenci – Urząd intendenta jako urząd komisaryczny. Intendenci sprawowali władzę w okręgach generalnych, podporządkowani byli bezpośrednio radzie królewskiej. Osiadali oni swoje biura. A na niższym szczeblu podporządkowani im byli Subdelegacji rezydujący w miastach.

D. Skarbowość

Charakterystyka ogólna Pobieranie podatków bezpośrednich wymagało nadal zgody stanów generalnych. Królewską administracje skarbową reprezentowali 4 skarbnicy a administracje stanową 4 generałowie i tzw. elekcje. Podstawowym celem polityki stało się dopuszczenie zasady swobodnego nakładania podatków przez monarchę i wprowadzenie jednolitej królewskiej administracji skarbowej(nie dualistycznej). Pierwszy cel monarchia osiągnęła już w XV, nakładając podatki nie zważając na zgodę Stanów. Przywilej wyrażania zgody na podatki utrymałyjednak stany prowincjonalne i stan duchowny.

Pewną jednolitośc wprowadziła monarchia łącząc generałów finansów i królewskich skarbników.

Na szczeblu centralnym skarbowość należaa do rady Finansowej i generalnego kontrolera finansów. Oraz do izby obrachunkowej.

F. Stosunek państwa do wyznań

docsity.com

Państwo a kościół katolicki Monarchia doprowadziła do ograniczeni wpływów kościoła i do pewnego uzależnienia go od państwa

1. obsadzanie urzędów kościelnych – Od XII wyższe urzędy kościelne mały być obsadzane w drodze wybor kanoniczneo(przez kapituły katedralne), w XIV zaczęli je obsadzać papieże. W 1432 uznano zasadę wyższości soboru nad papiezem, oraz przywrócił wybór kanoniczny. W 1438 król Francuski powtórzył w tzw. sankcji pragmatycznej z Bourgus zasady uznane na sybirze w Bazylei z tym tylko, że król może zalecić kapitule własnego kandydata. W 1516 podpisano konkordat z papieżem w zamian za nieznanie wyższości soboru nad papieżem otrzymał król prawo obsadzania wyższych beneficjów kościelnych .

2. Gallikanizm – Podporządkowanie kościoła państwu, usankcjonowane konkordatem bolońskim, stworzyło dogodny klimat do rozwoju gallikanizmu, czyli teorii odrębności kościoła Francuskiego jako kościoła narodowego. Jego niektórymi tezami było:

a. Majątki kościoła stanowią własność króla i dane są tylko w użytkowanie. b. Zakony istnieją we Francji na podstawie odwołalnego przywileju c. Wszelkie ustawy papieża mogą wejść w życie po uprzednim zatwierdzeniu

przez króla d. Komunikowanie się episkopatu francuskiego z papiestwem może się odbywać

tylko za pomocą króla.

Położenie prawne protestantów Protestanci byli zwani w Francji Hugenotami. Stali się w XVI w. potężną siłą polityczną dysponującą własną armią i domagającą się uznania ich religii. Rozpoczął się długi proces wojen religijnych, zakończony wydaniem przez Henryka IV edyktem nantejski, który wprowadzał system częściowej tolerancji. Hugenoci zosta;li równouprawnieni z katolikami i otrzymali równy dostęp do urzędów. Przyznano im prawo do kultu tynkowe własnych domach i na przedmieściach większych miast, jako gwarancję przyznano im 124 miejscowości w południowo zachodniej Francji, w których zarząd mieli sprawować sami i kult katolicki był zabroniony(mieli tam też własne wojsko w 1629 kardynał Richerieu odebrał protestantom ich miasta. Później walkę z Kalwinami prowadził Ludwik XIV. W 1685 uznano we Francji kalwinizm jako nieistniejący i odwołano edykt nantejski. Rozpoczął ie oktrs szczególnego prześladowania protestantów.

Położenie prawne żydów Żydzi jako niechrześcijanie nie uważani byli za heretyków stąd nie dotyczyły ich represje. Tam gdzie obecność żydów została uznana przysługiwało im oddzielne sądownictwo rabinackie i pewien samorząd. Głównym prawem żydów była lichwa. Nie mieli prawa zajmować się rolnictwem i nie mogli się osiedlać poza miastem. Zabroniono im też dostępu do cechów. Przyznawano imteż pewne dzielnice w których mogli się osiedlać getto.

Francuska monarchia Absolutna usankcjonowała banicję żydów, nie była jednak ona dokonana w pełni. Monarchia uznawała powstawanie koloni żydowskich w miastach.

IV. Źródła prawa

Rozwój prawa zwyczajowego i wpływ prawa rzymskiego Do końca XVIII w. stosowano w sądach prawo zwyczajowe.

Prawo rzymskie wpłynęło na kształtowanie się prawa zwyczajowego i na zasady jego interpretacji przez sędziów. Wykształceni na uniwersytetach prawnicy uznawali wyższość

docsity.com

prawa rzymskiego i traktowali je jako „pisaną racje” . Nadal prawo rzymskie i kanoniczne były podstawowymi przedmiotami na uniwersytetach, gdzie ciągle dominowali postglosatorzy. Hamująco na infiltrację przez rzymskiego wpływały oficjalne spisy prawa zwyczajowego.

Zaczęto prowadzić pace nad ujednoliceniem i spisanie ogólno francuskiego prawa zwyczajowego gdzie wzorem do naśladowania był spis prawa zwyczajowego Paryża. Rozpowszechnieniu prawo zwyczajowe uległo po wprowadzeniu go jako przedmiot wykładów na uniwersytetach.

Ustawodawstwo królewskie Okres monarchii absolutnej cechował poważny rozój ustawodawstwa królewskiego. Wśród ustaw królewskich wyróżniamy ordonanse, edykty i deklaracje. Odonanse zawierały normy ogólne i stałe. Aktami ustawodawczymi podobnymi do ordonasów były niektóre postanowienia rady królewskiej(one nie podlegały rejestracji przez parlamnet). Powstały trzy wielki ordonanse:

1. ordonans o postępowaniu cywilnym 1667 – 2. Ordonans o postępowaniu karnym - 1670 3. Ordonans o handlu – 1673 stanowił wielki postępowe osiągnięcie, normując

stosunki prawne kupców, oraz czynności handlowe.

V. Charakterystyka okresu

Główne cechy wyróżniające 1. trwał od końca XV w. do 1789 2. Do powstania przyczynił się sojusz mieszczaństwa z królem skierowany przeciw

możnowładcom 3. Monarchia absolutna była najpełniej wykonaną moanrzchia absolutną w historii 4. Francuska monarchia absolutna stała się wzorem dla wielu innych państw 5. Nie weszła na drogę absolutyzmu oświeconego

Rozdziała XVII: Niemcy w wiekach XVI – XVIII

I. Rys historyczny

Geografia polityczna Niemiec W końcu Xv w. Niemcy były mozaiką krajów luźno związanych z osobą monarchy, niektóre z nich osiągnęły wysoki poziom niezależności i zaczęły prowadzić własne życie polityczne. Do końca XVIII w. w Niemczech nie doszło do istotnych zmian w tym zakresie.

Terytoria dzieliły się na:

1. księstwa i władztwa terytorialne - ich przedstawiciele na sejmie rzeszy obsadzali dwa kolegia: książąt elektorów i książąt. W XVIII w. było ich 243 i posiadały różne tytuły:

a. Właściwe świeckie księstwa Rzeszy –(64) na ich czele stali nie tylko książęta ale i margrabiowie, palatyni, landgrafowie i jeden król. Rozmiary ich terytorium były różne od wielkich do obejmujących kilkadziesiąt wsi. Szczelną rolę odgrywali wśród nich książęta lektorzy.

b. Księstwa biskupie – (38) stanowiły świecki uposażenia biskupów, były to tereny, na których biskupi wykonywali władzę nie tylko duchowa, ale i

docsity.com

świecką. Niektóre podczas reformacji zostały zsekularyzowane, co nie odebrało im świeckiego charakteru.

c. Mniejsze terytoria świeckie i kościelne – (141) Były to drobne obszary rozsiane na terenie całej rzeszy, różniące się od terenów poszczególnych feudałów tylko bezpośrednią zależnością od cesarza.

2. miasta rzeszy/ miasta carskie – były to miasta bezpośrednio zależne od cesarza, niektóre upadły gospodarczo, jednak 51 miast utrzymało status szczególnych miast Rzeszy.

Na terenie rzeszy było 294 jednostki posiadające status państwowy, od tego można doliczyć posiadłości wolnych rycerzy rzeszy, było ich 1500 i byli bezpośrednio zależni od cesarza nie mieli jednak takich uprawnień jak wyżej wymienieni.

Niektóre terytoria łączyły się za pomocą Unii personalnych w wielkie aglomeracje i dążyły do stapiania ich w jedną całość.

Na rozbicie Rzeszy wpływało tez to, że wielu spośród władców terytorialnych miało jeszcze ziemie poza terytorium rzeszy(austyjaccy Habsburgowie), a także, że wielu obcokrajowców stawało się książętami Rzeszy(np. królowie Szwedzcy i Duńscy.

Wzrost władzy książąt terytorialnych Od XV do XVIII w. obserwujemy dalsze uniezależnianie się władców terytorialnych od Cesarzy. Reformy Rzeszy Maksymiliana I nie dały żadnego trwałego rezultatu oprócz sądu kameralnego Rzeszy i podziału państwa na 10 obwodów. Do dalszego rozbicia Niemiec przyczyniły się wojny religijne. Ostatnim etapem wojnen religijnych była wojna 30 – letniz, która doprowadziła państwo do zahamowania rozwoju i wielkich zniszczeń. Wojnę zakończył pokujwestfalski 1648, który usankcjonował straty terytorialne rzeszy, podział religijny państwa i przyznał państwom rzeszy niemal pełną suwerenność. Stan ten doprowadził do zredukowania władzy carskiej do fikcji i utrwalił rozbicie. Taki stan utrzymał się do upadku I Rzeszy w 1806.

II. Stosunki gospodarcze i społeczne

Stosunki gospodarcze Podobnie jak we Francji obserwujemy pod koniec XV w. w Rzeszy wzrost gospodarczy i kryzys gospodarki feudalnej(akumulacja kapitału i rozwój gospodarki towarowo pieniężnej, , zmniejszenie dochodów z gospodarki).

Szlachta w dążeniu do zwiększenia swoich zysków wprowadziła gospodarkę folwarczna opartą na pracy pańszczyźnianej chłopów.

W XVI w. Hanza straciła na znaczeniu poprzez zmianie szlaków handlowych z morskich na oceaniczne. Brakowało tez osób, które mogły by poprowadzić gospodarkę do rozwoju, we Francji taką osobą stał się monarcha, który dzięki swoim uprawnienia wprowadzał gospodarkę merkantylną. Poza tym wojna trzydziestoletnia zdziesiątkowała ludność Niemiec i doprowadziła do ogromnych zniszczeń. Dopiero w XVIII w. zaczął być widoczny wzrost związany z monarchiami pruską i austriacką.

Szlachta W Niemczech hierarchiczna struktura szlachty wytworzona w średniowieczu utrzymała się do XVIII w.

1. Szlachta wyższa – tworzyli władcy terytorialni posiadający terytoria bezpośrednio zlezne od cesarza, podstawowym ich przywilejem było zasiadanie w sejmie rzeszy

a. Elektorzy(dokonywali wyboru cesarza)

docsity.com

b. Książęta c. Nie książęta(zasiadali w sejmie Rzeszy bez prawa głosu, tylko wspólnie mieli

6 głosów) 2. Szlachta krajowa – osiadła na terytoriach zależnych od władców. 3. Wolne rycerstwo – zachowali bezpośrednią zależność od cesarza. Ze względu na

szczupłe terytoria nie zasiadali jednak w sejmami Rzeszy w XVI w. zorganizowali się w trzy kantony(szwabski, frankoński i reński)

Szlachta niemiecka tworzyła grupę zamknięta i nawet przejście z jednej grupy do drugiej było utrudnione.

Duchowieństwo Wyższe duchowieństwo stanowiło raz z wyższą szlachta jedna kategorię, gdyż na swoich terytoriach sprawowali tez władzę świecką. Wchodzili jako przedstawiciele do kolegiów szlacheckich na sejmie i nie tworzyli oddzielnych kolegiów.

Mieszczaństwo Położenie prawne miast nie uległo zasadniczym zmianom. W XVI wybuchały powstania pospólstwa przeciw patrycjatowi nie zmieniło to jednak stosunków w miastach. Przywileje miast były stopniowo ograniczane, zwłaszcza w państwach gdzie władcy sprawowali władzę absolutną. W XVIII w. w wielu miastach rozpoczęło się ustawodawstwo anty cechowe.

Ludność wiejska Istotnym przeobrażeniom dokonały się w XVI i XVII w. stosunki na wsi. W XV w. ich położenie było stosunkowo dobre, na rzecz pana świadczyli określone czynsze, poza tym podlegali różnym uciskom Prowincjonalnym na rzecz pana i sądownictwu panów. W XV w. w związku z malejącymi dochodami szlachty zaczęła ona zakładać folwarki i zmuszać chłopów do pracy na nich, co spowodowało do wybuchu na wielką skalę wojny chłopskiej w 1525 r. (głównie Niemcy południowe), powstanie zostało stłumione.

Powinności chłopski różnie ułożyły się na zachodzie i na wschodzie z granicą na Labie.

Na wschód od łaby występowała gospodarka folwarczno-pańszczyźniana. Na zachód od łaby poddaństwo miało charakter poddaństwa gruntowego, chłop płacił panu czynsze i podlegał jego sądownictwu, ale miał swobodę opuszczania gruntu.

Poprawę sytuacji chłopów na wschodzie przyczyniły się reformy w XVIII w. w Prusach i Austrii:

1. złagodzenie formy przypisania chłopów do ziemi(jedynie najstarszy syn był do niej przypisany).

2. zniesienie prawa rugów 3. unormowanie rozmiarów pańszczyzny, pan nie mógł jej podnieść ponad normę 4. zakaz bicia chłopów 5. poddanie sądownictwa pańskiego pod kontrolę państwowego.

III. Ustrój państwa A. Rzesza

Charakter prawny Rzeszy Samo cesarstwo utrzymało się po XV w tylko jako symbol jedności państwa.

Stosunek prawny między władzą a poddanymi miał nadal charakter lenny, nadal obowiązywało prawo dotyczące inwestytury lenna tzn. kwestie następstwa i zmian w osobie

docsity.com

dzierżyciela. Z tego punktu państwa nadal można uznać jako lenna korony. W rzeczywistości wykształciło się już w tym okresie pojęcie państwa jako rzeczy publicznej, osoby prawnej., więc stosunek między władzą a władcami terytorialnymi mieścił się w kategorii stosunków między państwami. Obowiązki poszczególnych państw ograniczały się do płacenia podatków ogólnopaństwowych uchwalanych przez sejm rzeszy. Do dostarczenia kontyngentów wojskowych i uczestniczenia w sejmie rzeszy i do pomocy materialnej sądowi kameralnemu rzeszy.

Władza centralna Cesarstwo było nadal monarchia elekcyjną, zmiana było tylko zwiększenie liczby elektorów do 9 później ustaliła się na 8. Elekcje i koronacje odbywały się we Frankfurcie nad Menem. W praktyce elekcje odbywały się za życia cesarza. Ostatecznie uprawnienia cesarza ograniczyły się do reprezentowania rzeszy, prawa zwoływani sejmu Rzeszy, inicjatywa ustawodawcza i zatwierdzanie ustaw sejmu, zwierzchnie prawa sadowe zostały zredukowane do minimum poprzez zwołanie sądu kameralnego rzeszy.(1495). W 1519 wprowadzono tzw,. kapitulacje wyborczą akt, który każdy nowo obrany cesarz musiał popisać i określone w nim zostały warunki jakie cesarz musiał dotrzymać.

Organa Rzeszy Aparat centralny rzeszy był słabo rozbudowany, a z przeprowadzonych prób do skutku doszło tylko podział państwa na 10 obwodów Rzeszy(1512) i wprowadzenie sądu kameralnego Rzeszy(1495).

Urzędy centralne stopiły się z ziemiami np. kanclerzem był arcybiskup mogundzki.

Sejm Rzeszy Sejm Rzeszy miał charakter federalistyczny(zasiadali w nim władcy terytorialni i przedstawiciele miast) do niego należało:

1. Ustawodawstwo Rzeszy 2. Decyzje o wojnie i pokoju 3. Zawieranie traktatów 4. Uchwały podatkowe 5. sprawy rekrutacji wojska 6. itp.

Sejm zwoływał cesarz za zgodą elektorów. W okresie przerw między sesjami funkcjonowała powołana na sejmie deputacja, której uchwały podlegały zatwierdzeniu przez cesarza. W 1663 sejm przekształcił się w sejm nieustający z siedzibą w Ratyzbonie(zasiadali w nich nie władcy, ale ich posłowie).

W skład sejmu wchodziły trzy kolegia:

1. kolegium książąt elektorów(po jednym głosie) 2. kolegium książąt rzeszy(każdy po jednym głosie oprócz obcokrajowców którzy byli

książętami rzeszy, oni mieli wspólnie 6) 3. kolegium miast(dwie ławy reńska i szwabska)

Sąd Kameralny Rzeszy Jego kompetencje:

1. Jako sąd pierwszej instancji sądził spory między władcami terytorialnymi, spory między osobami podległymi różnym władcom, skargi cywilne na władców terytorialnych. (sprawy karne Rada nadworna Rzeszy)

2. Jako sąd odwoławczy rozpatrywał apelacje spraw cywilnych od sadów władców terytorialnych.

docsity.com

Sąd rzeszy powoli tracił na znaczeniu wraz z nadawaniem przywilejów wyłączających władców spod jego jurysdykcji. Cesarz powoływał przewodniczącego sądu i wszystkich czterech przewodniczących senatów sądowych, obsada asesorów(1/2 szlachta, ½ doktorzy prawa) należała do senatu. Sądził wedle ustaw rzeszy i prawa Rzymskiego.

Stosunek państwa do wyznań Pokuj Augsburski 1555 stanął na gruncie zasady „czyj kraj tego religia”. Wprowadzono też w stosunku do organów rzeszy zasady parytetu równowagi między protestantami i katolikami. W sądzie kameralnym rzeszy miało zasiadać po połowie katolików i protestantów., a w Sejmie Rzeszy w wypadku dyskutowania spraw religijnych sejm miał się dzielić na dwa kolegia.

W XVI w. istniały w Niemczech dwie kategorie państw:

1. Kraje protestanckie – kościół reformowany i jego organy konsystorze, zostały w pełni podporządkowane państwu, dobra kościelne zostały zagarnięte przez władców. Powstawały kościół krajowe, na których czele stali władcy terytorialni

2. Kraje katolickie – obserwuje się podobne zjawiska jak w kościołach zreformowanych nie dochodziło jednak do powstawania kościołów narodowyc. Prawnie biskupów wybierały kapituły faktycznie jednak władcy mieli decydujący wpływ na ich obsadzanie. Podobnie jask w krajach protestanckich w monarchiach absolutnych katolickich doszło do podporządkowania kościoła władcy. W Austrii(korespondencja z Rzymem mogła się odbywać tylko za pośrednictwem kancelarii stanu, całkowicie uchylono sądownictwo kościelne, zniesiono 600 klasztorów, duchowieństwo uważano jako organ państwowy, drobiazgowe rozporządzenia dotyczące liturgii. Ten system nazwano józefinizmem).

B. terytoria Rzeszy

Charakter prawny i ustrój terytoriów Rzeszy 1. Ważnym etapem kształtowania się państw niemieckie było zastąpienie dawnych zasad

prywatnoprawnych dziedziczenia, połączonego z dzieleniem spadku między synów, przez właściwe publicznoprawne następstwo tronu. Z tego wykształciła się zasada niepodzielności państwa a później delegacja władzy od boga.

2. pokuj westfalski przyznawał władcom terytorialnym suwerenność i prawo prowadzenia samodzielnej polityki zagranicznej.

3. Część władztw terytorialnych uzyskało też z czasem suwerenność wewnętrzną przekształcając się w Państwa.

Do zjednoczenia państwa rozszerzały swe panowania na inne księstwa i tereny biskupi tworząc państwa o dużych rozmiarach jak Prusy, Bawaria czy Austria. W Niemczech możana wyróżnić dwie kategorie państw:

a. Monarchie stanowe – np. Wirtembergia, Hanower b. Monarchie absolutne – nie sekularyzowane księstwa biskupie, Austria Prusy

C. monarchia Brandenbursko – Pruska

Rozwój terytorialny monarchii i powstanie królestwa Prus Monarchia Brandenburska zaczynała swój rozwój na byłym państwie Wieletów w XII w., przez cały okres jej panowania rozszerzając swoje terytorium. W 1618 stała się wasalem Polski z Prus książęcych a w 1657 otrzymali suwerenność. W 1740 Hohenzellornowie zagarnęli prawie cały Śląsk, a w rozbiorach polski zdobyli znaczną część terytoriów polski. Władcy pruscy dążyli do ujednolicenia ich ziem co udało im się ostatecznie w XIX w. Znaczenie przyczyniła się do tego koronacja w 1701 margrabiego brandenburskiego na króla

docsity.com

Prus(nadal jednak na terenie rzeszy pozostali margrabiami). Utrwalenie rządów Absolutnych w Brandemburgi przypadło na 2 poł. XVII w.

Organa centralne Walkę ze stanami musiał wielki elektor przeprowadzić w każdym terytorium oddzielnie. Największy opór natrafił w Prusach wschodnich ale i tu w 1663 sejmy straciły swoje znaczenie. Dało to możliwość do nakładania podatków i utrzymywanie stałej armii(militaryzm).

Następnym zadaniem było rozbudowanie aparatu urzędniczego;

a. Generalne Dyrektorium – składało się z 5 departamentów na czele, których stali urzędnicy zwani ministrami. Departamenty zajmowały się sprawami administracji wewnętrznej i finansami. Podział kompetencji był częściowo rzeczowy i częściowo terytorialny

b. Ministerstwo Gabinetowe – zajmowało się sprawami zagranicznymi i podlegało 2-3 ministrom

c. Ministerstwo sprawiedliwości – pod kierunkiem kanclerza i kilku ministrów zajmowało się sprawami sądownictwa i wyznań.

d. Tajna rada - składała się z wyżej wymienionych ministrów e. Król – panował niepodzielnie nie uczestniczył w obradach ministerstw, czytał

tylko raporty i sam podejmował decyzje w formie nakazów gabinetowych.

Organa lokalne W XVIII w. monarchia zorganizowała centralistyczną organizację zarządu terytorialnego. Państwo dzieliło się na:

a. Departamenty kamer – poddane organomkolegialnym 1. kamery wojen 2. kamery domen

b. powiaty – na ich czele stal landrat. Nominowany przez króla z kandydatów przedstawionych przez szlachtę.

Absolutyzm oświecony Polegał, głównie na ograniczeniu najbardziej rażących przeżytków feudalnych i otwarcie w ten sposób pola do wolności przemysłowej do takich reform należą: pewne ograniczenie poddaństwa na wsi, ograniczenie monopolu cechów, zniesienie nietolerancji religijnej, rozszerzenie działalności państwa na oświatę i kulturę.

Wpływ kultury oświecenia: monarcha stał się pierwszym sługa państwa, a jego zadaniem była służba ludziom. Monarcha w tym celu kierował się racją stanu. Dzięki takim poglądomi maksymalnego ograniczenia wolności państwo pruskie stało się państwem policyjnym ingerującym w najdrobniejsze sfery życia ludzi.

D. Monarchia Habsburgów

Powstanie monarchii Habsburgów Podstawowym trzonem monarchii Habsburgów były niemieckie księstwa alpejskie. W XVI w. nastąpiło połączenie z monarchią królestw czeskiego i węgierskiego. Jednolitość monarchii była narażona na niebezpieczeństwo z powodu kolizji różnych systemów następstwa tronu: w Austrii tron był dziedziczny a w Czechach i na Węgrzech był elekcyjny. Sprawa została prawnie uregulowana w 1713 tzw. sankcja pragmatyczną według tej ustawy cała monarchia habsburska stanowiła niepodzielną całość dziedziczną w linii męskiej według kolejności primogenitury. W razie wygaśnięcia linii męskiej dziedziczyły kobiety.

docsity.com

Organa centralne Habsburgowie w ciągu XI i XVII w. doprowadzili do całkowitego upadku sejmów w poszczególnych krajach, oprócz Węgier, które do XIX w. zachowały swój ustrój stanowy z sejmem posiadającym wysokie uprawnienia.

Można określić rządy absolutne od XVI w., ważnym etapem było likwidacja czeskich sejmików po nieudanym powstaniu w XVII w. W XVIII w. nastąpił okres absolutyzmu oświeconego.

Organami centralnymi były:

a. kancelaria stanu - z kanclerzem stanu na czele – sprawy zagraniczne b. Zjednoczona kancelaria nadworna – zarząd spraw wewnętrznych oprócz

skarbowości i sądownictwa. c. Najwyższa izba sprawiedliwości

Król współpracował w rządach z radą stanu.

Organa lokalne 1. Kraj został podzielony na gubernie z Gubernatorami na czele. Podlegali oni

zjednoczonej kancelarii nadwornej 2. cyrkuły ze starostami obwodowymi na czele(nadzór nad miastami i dominiami) 3. Dominia utworzone w 1784, poszczególne gromady wiejskie z wójtem na czele.

Wybieranym przez pana z kandydatów przedstawionych przez chłopów. 4. Miasta – (od 1784)posiadały dość szeroki samorząd, z obieralnymi organami. W

XIX w. samorząd ten został zniesiony

IV. Źródła prawa

Problem recepcji prawa rzymskiego Zjawiskiem najważniejszym dla rozwoju prawa niemieckiego w XV i XVI w. była recepcja praw rzymskiego, nie w formie jednak zastępowania jednego systemu prawa innym ale w formie mieszania się jego z prawem zwyczajowym. Co prowadziło do „bałaganu”.

Przyczyny ekspansji prawa rzymskiego w średniowieczu Jak zwykle podstawowa przyczyną praw rzymskiego jest niedostateczność prawa zwyczajowego.

1. Potrzeba jednolitego prawa stała się szczególnie ważna w okresie jednoczenia rozdrobnionych państw. Partykularyzm prawny wpływały na utrudnienie obrotu gospodarczego, stąd też tendencje do tworzenia prawa powszechnego jednolitego dla całego państwa.

2. Zakres prawa nie był dostosowany do potrzeb rozwijającej się gospodarki towarowo – pieniężnej.

3. Spisy prawa zwyczajowego opracowywane przez praktyków dalekie były od naukowej precyzji

4. System prawa rzymskiego był jedynym wykładanym systemem prawa poza prawem kanonicznym.

Sposób przeprowadzania Recepcji Recepcja praw rzymskiego w Niemczech oznaczała uznanie jego mocy obowiązującej jako prawa stosowanego w sądach.

Prawo rzymskie miało mieć w stosunku do prawa zwyczajowego charakter posiłkowy subsydiarny, w ten sposób miał sądzić np. według ustawy Sąd Kameralny Rzeszy.

docsity.com

[We Francji parwo zwyczajowe skrzyżowane w podobny sposób w końcu zwyciężyło dzięki dobrym spisom prawa zwyczajowego i wysokim poziomie na jakim ono stało podobnie było w Anglii w XV w]. Podobnie jak w sądzie kameralnym także w niższym sądownictwie szybko rozpowszechniła się zasada uzupełniania lokalnego systemu prawa prawem rzymskim. W niektórych sprawach sądy odwoływały się do orzeczeń uniwersytetów, które też preferowały system prawa rzymskiego. Recepcje prawa rzymskiego realizowały dalej ustawodawstwa krajowe, które tworząc kodyfikacje praw ziemskich danych terenów często sięgały do prawa rzymskiego.

Rozmiary recepcji prawa rzymskiego w Niemczech Recepcji prawa rzymskiego nie poddała się Szwajcaria ani zachodnie tereny Niemiec będące pod wpływem zwierciadła saskiego. Prawo saskie było na tyle wysoko rozwinięte, żeby oprzeć się prawu rzymskiemu.

Formalnie recypowane prawo powszechne obejmowało trzy elementy;

Prawo rzymskie – lecz tylko w części praw cywilnego, które było przegłosowane, skomentowane i nauczane na uniwersytetach

Prawo kanoniczne – w zakresie norm prawa prywatnego  Liberii Feudorum – czyli zbiór lennego zredagowany we Włoszech w XIII w.

W XVIII w. w celu wyparcia praw rzymskiego zaczęto wykładać nauniwersytetach prawo niemieckie.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome