Świat Zofii - Notatki - Dziennikarstwo, Notatki'z Dziennikarstwo. University of Warsaw
Karolina_90
Karolina_9015 April 2013

Świat Zofii - Notatki - Dziennikarstwo, Notatki'z Dziennikarstwo. University of Warsaw

DOC (69.5 KB)
8 strona
542Liczba odwiedzin
Opis
Literatura i komunikacja: notatki z dziedziny dziennikarstwa dotyczące „Świata Zofii” Gaarder’a a podstawowe wyznaczniki stylu naukowego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 8
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

4 czerwca 2004 r.

Uniwersytet Zielonogórski Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych

Temat: „Świat Zofii” Gaarder’a a podstawowe wyznaczniki stylu naukowego

„Świat Zofii” to jedna z najbardziej znanych powieści Josteina Gaarder’a, która

odniosła największy sukces na całym świecie.

„konwencjonalność

14 Op. cit., str. 121. 15 H. Kurkowska, S. Skorupka, Stylistyka polska. Zarys, Warszawa 1959, str. 304.

Książka została przetłumaczona na czterdzieści pięć języków od momentu pierwszego

wydania w Norwegii w 1991 roku. Powieść opowiada o czternastoletniej Zofii, która została

zaproszona do świata filozofii przez tajemniczą postać Alberta Klage, jej późniejszego

nauczyciela tej dziedziny. „Świat Zofii” bardzo różni się od innych filozoficznych książek. Po

pierwsze to powieść. Po drugie filozofowie, wielcy myśliciele, idee i teorie z różnych epok

historii są przedstawione nie tylko w postaci suchych faktów (kiedy Zofia spotyka się ze

wszystkimi informacjami i filozofami – poprzez Alberta – zadaje pytania i sama wysuwa

wnioski, zachęcając także czytelnika do robienia tego samego).

Czy „Świat Zofii” napisany jest stylem naukowym? Należałoby zacząć od tego, co to

jest styl naukowy. Według słownika terminów literackich jest to: funkcjonalna odmiana

języka literackiego, występująca w pracach naukowych i publikacjach popularyzujących

osiągnięcia wiedzy. [...] Stosuje się w nim wyrazy abstrakcyjne oraz liczne terminy, czyli

słowa o ściśle określonym [...] znaczeniu”1.

Celem tekstów naukowych jest przekazywanie uogólnionych informacji (prawd) o

pewnym wycinku rzeczywistości. Teksty takie nasycone są terminologią z określonej

dyscypliny wiedzy i skierowane do wąskiej grupy specjalistów. Oddają swoisty i

zhierarchizowany obraz pewnego fragmentu świata, przez dość skomplikowaną składnię. Cel

wypowiedzi i typ odbiorców wypowiedzi naukowej powodują, że nie muszą być one

zrozumiałe dla tzw. Przeciętnego człowieka. Mają być natomiast logiczne, a ich autorzy

powinni posługiwać się wewnętrznie spójnym systemem pojęć i terminów. Powszechniej

zrozumiałe powinny być natomiast teksty popularnonaukowe, są one przeznaczone dla

szerszego grona odbiorców, a służą popularyzacji wiedzy z określonej dziedziny nauki.

Wg klasyfikacji Zenona Klemensiewicza język naukowy jest drugą odmianą języka

literackiego. Jego funkcja polega „na wypowiadaniu zdań prawdziwych o danej

rzeczywistości, które autor zdobywa i dostarcza odbiorcy przez skierowanie umysłu ku

prawdziwemu poznaniu, tzn. ku myślom, które dają odbicie obiektywnej rzeczywistości i są

z tą rzeczywistością zgodne”2. Takie właśnie są listy otrzymywane przez Zofię, główną

bohaterkę „Świata Zofii”. Jeśli chodzi o rozumowanie to można do niego zaliczyć:

„porównanie, abstrahowanie, uogólnianie, definicja, klasyfikacja, wnioskowanie,

dowodzenie, obalanie”3. Podstawową cechą wyrazów słownictwa naukowego jest „ich

PAGE 2

1 M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J.Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2000, str. 534-535. 2 Z. Klemensiewicz, O odmianach współczesnej polszczyzny, cyt. za S. Borawski, Tradycja i perspektywy. Przeszłość i przyszłość nauki o dziejach języka polskiego, Wrocław 1995, str. 86. 3 Op. cit.

jednoznaczność, zawsze pożądana i poszukiwana. Obecność terminologii to podstawowa

właściwość słownictwa naukowego. Pozwala to na osiągnięcie porozumienia między

nadawcą a odbiorcą, zwłaszcza jeśli należą do tego samego środowiska specjalistów”4. „Świat

Zofii” nie jest skierowany do określonej grupy specjalistów. Skierowany jest do różnych

odbiorców. „Łączy ona w sobie lekką, wciągającą fabułę sensacyjno-przygodową, traktującą

o dziejach myśli, z pełną polotu, dowcipu i wiedzy rozprawka filozoficzną” – tak o „Świecie

Zofii” pisze w swoim „Przewodniku po Świecie Zofii” Peer Olsen. W części naukowej (listy

do Zofii) występuje terminologia naukowa (filozoficzna), np. „praktyczny rozum”, „stan naturalny”, „świat idei”, „materia”, „forma”, „hellenizm,” itd. Mimo terminów

specjalistycznych autor stara się aby książka była zrozumiała dla każdego, łatwo

przyswajalna.

„Potrzeby rozumowania sprawiają, że w słownictwie naukowym ogromną rolę odgrywają

wyrazy abstrakcyjne; pozwalają one na myślowe wydzielenie istotnych składników poznania

i oddzielenie ich od nieistotnych. Słownictwo naukowe unika wyrazów synonimicznych” 5.

Autor „Świata Zofii” przedstawia tok swych filozoficznych rozmyślań i dąży do

udowodnienia pewnych tez, do przekonania czytelnika.

Stanisław Gajda wymienia sposoby przekazu informacji naukowej, są to:

• „bezpośredni dialog między badaczami o własnej pracy;

• ustne wystąpienie przed audytorium (kolokwium, seminarium, konferencja);

• wymiana listów, rękopisów i preprintów;

• przygotowanie rezultatów badań do opublikowania;

• redaktorsko-wydawnicze i poligraficzne procesy konieczne dla opublikowania

rękopisu (włączając recenzowanie); • proces rozpowszechniania publikacji;

• działalność biblioteczno-bibliograficzna;

• działalność naukowo-informacyjna, tj. analityczno-syntetyczne przepracowywanie,

przechowywanie, wyszukiwanie i rozpowszechnianie”6.

„Świat Zofii” Josteina Gaarder’a spełnia pięć z ww. sposobów przekazu informacji naukowej.

Zebrane myśli autor przygotował w ostateczną formę zanim zostały opublikowane. Książka

została zredagowana, przełożona z języka angielskiego na język polski, oprawiona. Zawiera

krótką recenzję na okładce. Rozpowszechniana jest poprzez księgarnie, przechowywana i

udostępniana przez biblioteki.

PAGE 2

4 Op. cit., str. 87. 5 Op. cit. 6 S. Gajda, Podstawy badań stylistycznych nad językiem naukowym, Warszawa 1982, str. 92-93.

Do napisania pracy naukowej niezbędna jest odpowiednia literatura. Spełnia ona

podstawową rolę w komunikacji, gdyż stanowi jeden z najważniejszych komponentów.

Gaarder jak najbardziej korzysta z literatury naukowej takich autorów, jak: K. Boye, S. T.

Coleridge, Ch. Darwin, J. W. Goethe, G. Hegel, H. Ibsen, F. W. Nietzsche, W. Szekspir. Autor

przytacza cytaty także z „Pisma świętego”. W polskim przekładzie posłużono się też cytatami

z W. Tatarkiewicza i J. Legowicza.

Wg Gajdy dziś nie wystarczy tylko umieć mówić i pisać aby móc napisać pracę

naukową, trzeba sobie przyswoić naukową normę stylową. Temat jest bardzo silnym

„czynnikiem stylotwórczym”. Poprzez niego ludzie mający styczność z językiem naukowym

uważają, że „ukształtowanie tekstu jest czymś powierzchniowym w stosunku do

przekazywanej informacji”7. Powstaje relacja pomiędzy wyrazem i myślą. Myśl musi być

aktualna.

Język naukowy „jest nośnikiem informacji naukowych, pełni funkcję aparatury

poznawczej, towarzysząc poznawaniu nauk i ujmowaniu jej wyników w celu opublikowania” 8

. Bez umiejętności posługiwania się językiem naukowym nie mogą być spełnione wymogi,

które są niezbędne do teorii naukowej. Są to: prawdziwość, prostota, elegancja, operacyjność

i inspiracyjność9. Gaarder stosuje dużą ilość cytatów oraz odsyła do źródeł, z których

skorzystał. Bibliografia jest dość bogata. Język naukowy nie jest jednoznaczny. Obejmuje informacje naukowe (pojęcia,

systemy pojęć, teorie, reguły dowodzenia itp.). językoznawcy przez „język naukowy”

rozumieją jeden z podjęzyków języka naturalnego. Według nich „‘języki nauki’ to

nienaturalne kody znakowe używane w komunikacji naukowej”10.

Wszystkie poszczególne dyscypliny mają swój: system pojęć, teorie, system środków

języka naturalnego, języków sztucznych, posiada własny słownik i gramatykę. Utrudnia to

niestety porozumienie między specjalistami różnych dyscyplin, ale ułatwia w gronie

znawców danej dziedziny.

Można mówić o takich podjęzykach naukowych, jak: teoretyczny, praktyczny,

dydaktyczny i popularnonaukowy. Można również wydzielić: podjęzyki gatunkowe

odpowiadające gatunkom tekstów naukowych, mówiony i pisany, a także indywidualne. „W

rozwoju języka naukowego zaznacza się tendencja do niwelowania różnic indywidualnych,

ale nie oznacza to zupełnego ich braku, zwłaszcza w języku wybitnych uczonych” 11.

PAGE 2

7 Op. cit., str. 99. 8 Op. cit., str. 100. 9 Op. cit. 10 Op. cit. 11 Op. cit., str. 101.

Ustalenie listy czynników stylotwórczych pozwala – „zgodnie z przyjętą tezą o

determinowaniu przez nie własności tekstu, poprzez cechy stylowe i zasady stylowe – ustalić

hipotetyczny wykaz cech stykowych stylu naukowego jako podstawę do stwierdzenia w

empirycznych badaniach tekstów naukowych ich obiektywnej struktury humanistycznej”12.

Z badań stylu naukowego przeprowadzonych do tej pory można wyróżnić:

intelektualność, abstrakcyjność, bezosobowość, nieemocjonalność, obiektywność, logiczność,

ścisłość, dokładność, jasność.

Przyjrzyjmy się bliżej ww. cechom stylu naukowego w oparciu o „Świat Zofii”:

Cecha stylu naukowego

„Świat Zofii”

intelektualność Autor powołuje się na intelektualistów, przedstawia filozofów, wielkich myślicieli, idee i teorie z różnych epok.

abstrakcyjność Stosuje oraz przytacza abstrakcyjne pojęcia: „państwo idealne”, „cnota”, „prawdziwość”, „męstwo”, „państwo prawa”, „praktyczny rozum”, „stan naturalny”, „świat idei”, „materia”, „forma”, „wewnętrzna przyczyna” itd.

bezosobowość Nie spełnia.

nieemocjonalność Nie spełnia.

obiektywność Nie spełnia.

logiczność Podstawowym problemem fabuły książki jest próba znalezienia prawdy lub nieprawdy w sentencji umieszczonej przed pierwszym rozdziałem., a nie kolejne wydarzenia, które prowadzą do rozwiązania.

ścisłość Nie spełnia, gdyż książka nie jest przeznaczona dla wąskiego grona specjalistów.

dokładność Autor przedstawiając filozofów, czy myślicieli zaczyna od ich krótkiej biografii, następnie przechodzi do poglądów danych filozofów, podpierając je przykładami mającymi na celu ułatwienie zrozumienia tekstu przez czytelnika. Przytacza cytaty.

jasność Mimo terminów specjalistycznych autor stara się aby książka była zrozumiała dla każdego, łatwo przyswajalna. kiedy Zofia spotyka się ze wszystkimi informacjami i filozofami zadaje pytania i sama wysuwa wnioski, zachęcając także czytelnika do robienia tego samego.

Jak wynika z tabeli, „Świat Zofii” Gaarder’a nie spełnia wszystkich cech stylu naukowego.

Spełnia tylko pięć cech, tj.: intelektualność, abstrakcyjność, logiczność, dokładność oraz

jasność.

F. Mika wyróżnia dwie podstawowe cechy stylowe języka naukowego tj. pojęciowość

i konstatywność.

PAGE 2

12 Op. cit., str. 112.

Konstatywność tzn., że w tekście naukowym zastosowane są środki przedstawiające

temat. Centralnym problemem „Świata Zofii” jest próba znalezienia prawdy lub nieprawdy w

słowach Johanna Wolfganga Goethego: Komu trzy tysiące lat nie mówią nic, niech w

ciemności żyje z dnia na dzień. Operacyjność wskazuje na realizację funkcji o orientacji

praktycznej. Cechy te nie są obce tekstom naukowym, jak informacja, recenzja, dyskusja,

instrukcja czy podręcznik. Książka Gaarder’a – a właściwie jej część naukowa (listy do Zofii)

– może być podręcznikiem filozofii dla różnego rodzaju odbiorców.

Pojęciowość natomiast sama implikowana przez konstatywność implikuje inne cechy.

Jest ona odbiciem myślenia pojęciowego, wyrazem logicznych zależności. Charakteryzuje się

wyrażeniem czystych relacji.

Wg Gajdy naukowej operacyjności musi towarzyszyć modyfikacja, tzn.:

nieemocjonalność”13.

Operacyjność wyraża relację nadawca-odbiorca. Ciąg informacyjność itd. Wskazuje

na pewne typy wypowiedzi podstawowe dla określonych form gatunkowych. Socjatywność

itd. Wyraża orientację na odbiorcę, ciąg obiektywność na nadawcę.

W skład systemu cech stylu naukowego wchodzą trzy bloki cech: konstatywności i

pojęciowości oraz operacyjności. Nie są one zamknięte synchronicznie ani diachronicznie.

Jednym z podjęzyków stylu naukowego jest język popularnonaukowy. Jak twierdzi

Gajda służy on również do popularyzacji nauki. Popularyzacja występuje tu jako aktywny

czynnik stylotwórczy i odciska swe piętno na stronie treściowej i wyrażeniowej tekstu

popularnonaukowego. Dużą rolę odgrywa konkretna obrazowość i subiektywność. Podjęzyk

popularnonaukowy, spełnia funkcję, która różni go od języka artystycznego i innych języków.

„W porównaniu ze stroną treściową tekstów teoretycznonaukowych w

popularnonaukowych dokonuje się uproszczenia treści i ogranicza się głębokość wchodzenia w rozpatrywany problem. W zależności od typu konstruowanego odbiorcy może się to różnie

PAGE 2

13 Op. cit., str. 116.

wyrażać. Albo zachowując ogólny system, zmniejsza się liczbę rozpatrywanych jego

elementów, albo wydziela się pewne składowe i rozpatruje poza systemem. Analizę naukową

w różnym stopniu ogranicza się lub w ogóle się jej nie dokonuje, zastępują metaforą,

porównaniem zjawiska naukowego z potocznym. W opisie i rozważaniach kładzie nacisk na

konkretność, są odwołania do wyobraźni i emocji, powołuje się zjawiska znane odbiorcom z

ich doświadczeń życiowych. Takie ujęcie treści odbija się na planie wyrażeniowym”14. Jak już

wcześniej wspomniałam, w dziele Gaarder’a znajdziemy dużo słownictwa specjalnego, ale

autor stara się aby książka była zrozumiała dla każdego, dlatego stosuje porównania i przenośnie. Np.: „historia myśli – czy też rozumu – jest jak bieg rzeki”, „Kant mylił się

przypuszczając, że jego prawdy pozostaną na brzegu rzeki niczym kamienie, których nic nie

ruszy z miejsca”, „działalność artysty jest jak zabawa”, „dla Kierkegaarda Hegel i romantycy

byli jak dwa łokcie tej samej materii”, „państwo, które nie kształci i nie ćwiczy kobiet, jest

jak człowiek, który ćwiczy tylko prawą rękę”, „tarcza słoneczna uniosła się nad horyzontem”

itp.

„Świat Zofii” Josteina Gaarder’a jest połączeniem stylu artystycznego i naukowego.

Styl artystyczny – ma ścisły związek z literaturą. Jest to język poezji, prozy i dramatu.

Twórcy dzieła literackiego swobodnie korzystają z różnych środków językowych. Środki

językowe pełnią w stylu artystycznym specjalną rolę. Nadają ostateczny kształt tekstowi

literackiemu15.

Do stylu artystycznego zaliczyć można wymyślonych bohaterów książki, jak również

wymyślone sytuacje ich dotyczące. „Świat Zofii” jest powieścią. Natomiast w stylu

naukowym są przeplatające się elementy dotyczące prawdziwych (realnych) osób i wydarzeń

(filozofowie). Można tak wnioskować, gdyż pochodzą one z literatury naukowej dotyczącej osób lub napisanej przez osoby omawiane w książce. Jak już wcześniej wspomniałam, celem

tekstów naukowych jest przekazywanie uogólnionych informacji (prawd) o pewnym wycinku

rzeczywistości. To jest zawarte w tej książce (choćby przedstawienie sylwetek danych

filozofów, ich poglądów itp. Są to informacje prawdziwe). Wkradają się do nich subiektywne

opinie osoby opowiadającej (Alberto), to już nie jest styl naukowy a artystyczny.

Obrazowość i subiektywność to też cechy podjęzyka popularnonaukowego, który

próbowano określić jako hybrydę międzystylową: naukowo – publicystyczno – artystyczno –

potoczną. „Świat Zofii” jako połączenie stylów spełnia wymagania języka

popularnonaukowego.

Podsumowując, można powiedzieć, że „Świat Zofii” Josteina Gaarder’a to

fantastyczna podróż do historii filozofii zawierająca prawdziwe informacje, czyli jest w stylu

popularnonaukowym.

PAGE 2

PAGE 2

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome