Socjologia i społeczeństwo - Notatki - Psychologia społeczna - Część 2, Notatki'z Psychologia społeczna. University of Warsaw
Polanski_R
Polanski_R4 March 2013

Socjologia i społeczeństwo - Notatki - Psychologia społeczna - Część 2, Notatki'z Psychologia społeczna. University of Warsaw

PDF (767.0 KB)
20 strona
836Liczba odwiedzin
Opis
Notatki omawiające stosunek wiedza społeczny a socjologii; definicje zgadnień.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 20
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Aktywne wspomaganie procesów parametrycznych korzystnych dla wychodzenia z traumy. Np.

korzystanie i wykorzystywanie sprzyjającej sytuacji międzynarodowej i globalnej – włączenie się do

struktur obronnych (NATO), ekonomicznych i finansowych (UE).

Wzbogacenie zasobów podmiotowych jednostek i grup, tzn różnych form kapitału, pozwalających

na lepszą obronę lub skuteczną ofensywę przeciwko różnym przejawom traumy. Np. śmiałe

inwestycje finansowe, zwiększanie wydajności pracowników, kampanie antynikotynowe etc.

Sztompka „Socjologia” rdz. 19. „Zmiana społeczna, rozwój i postęp”

Zmiana społeczna – różnica między stanem systemu społecznego (grupy, organizacji) w jednym

momencie czasu i stanem tego samego systemu w innym momencie czasu. Zmiana może nastąpić na

poziomie:

składu systemu – migracje, rekrutacja do grupy, mobilizacja, reforma organizacyjna

struktury systemu – wyłonienie nowych:

struktur interakcyjnych (ludzie nawiązują nowe kontakty)

struktur interesów (ludzie bogacą się lub biednieją, zyskują lub tracą władzę)

struktur normatywnych (nowe wartości i normy)

struktur idealnych (nowe ideologie, nowi bogowie)

Kiedy zmiany strukturalne zachodzą na wszystkich tych poziomach mówimy o zmianie

rewolucyjnej.

zmianafunkcji - pełnionych przez elementy społeczeństwa (poszerzenie lub zwężenie zakresu

pełnionych funkcji)

zmiana granicy systemu – np. fuzja dwóch korporacji

zmiany w otoczeniu systemu – np. urbanizacja pochłania podmiejskie wioski

Proces społeczny – ciąg następujących po sobie i przyczynowo uwarunkowanych zmian systemu.

Pomimo tych zmian system musi zachować podstawową tożsamość.

Proces kierunkowy – jest nieodwracalny, każda faza późniejsza w czasie przybliża stan systemu do

preferowanego celu lub do nieuchronnego upadku.

Proces cykliczny – stan systemu powraca co jakiś czas do punktu wyjścia, do stanu początkowego.

Rozwój społeczny

Procesy rozwoju – to procesy kierunkowe charakteryzujące się tym, że

kierunek procesu jest pozytywny – wraz z upływem czasu zwiększa się poziom pewnej zmiennej

(wzrost liczby ludności, ale też np. wzrost liczby popełnianych przestępstw)

kierunkowa sekwencja zmian społecznych jest uruchomiona (popychana) przez mechanizmy

wewnątrzspołeczne – endogenne.

Zmiany wywołane przez czynniki egzogenne (leżące poza systemem) nazywane są procesami

reaktywnymi lub adaptacyjnymi.

Rozwój jednoliniowy (unilinearny) – zmiany następują zawsze tym samym torem

Rozwój wieloliniowy (multilinearny) – różne sekwencje zmian mają zbliżony ogólny kierunek ale

przebiegają w różny sposób.

Rozwój skokowy – po okresie nawarstwiania się cząstkowych zmian ilościowych następuje

zasadnicza zmiana jakościowa, potem znów się nawarstwiają zmiany ilościowe itd…

Postęp społeczny – proces rozwojowy, którego kierunek jest oceniany pozytywnie, tzn. zmiany

prowadzą ku lepszemu, społeczeństwo przybliża się do realizacji cenionych wartości.

Regres – oddalanie się od realizacji społecznie cenionych wartości.

Cecha

definicyjna

Pojęcie

socjologiczne

Różnica

W czasie

Sekwencja

różnic

w czasie

Kierunek

Endogenne

źródła

Realizacja

uznanych

wartości

Zmiana +

docsity.com

Proces + +

Proces kierunkowy + + +

Rozwój + + + +

Postęp + + + + +

Tabelka: Formy zmienności społecznej (Sztompka, „Socjologia” str442)

Postępem jest to, co za postęp uznaje dane społeczeństwo w danym czasie – dlatego postępowość jest

zrelatywizowana:

1) do jakiejś zbiorowości

2) historycznie

3) do uznawanych wartości

Społeczny konsensus – to wybór podstawowych wartości przez społeczeństwo, które są uważane za

pozytywne (np. zwiększenie długości życia człowieka). Zazwyczaj są to te wartości, które leżą w

interesie uniwersalnym (wszystkich ludzi).

Gdy natomiast kryteria postępu dotyczą interesów partykularnych, wtedy brak powszechnej zgody

co do tego, co jest postępowe a co postępowe nie jest.

„Utopie społeczne” – wizje dobrego, doskonałego państwa i społeczeństwa przyszłości. Kryteria

postępu zdefiniowane są tam kompleksowo, a nie cząstkowo (jednowymiarowo).

Losy idei postępu – pierwszy raz pojawia się (oczywiście) w starożytnej Grecji i Rzymie, rozkwit

przeżywa w wieku XIX – dominuje nie tylko w teoriach społecznych ale i w świadomości zwykłych

ludzi. Wierzy się wtedy w naukę, technikę, produkcję, wzrost ekonomiczny, ekspansję terytorialną itd.

Siła idei postępu tkwi w różnicy między stanem faktycznym a stanem idealnym, upragnionym oraz w

optymistycznym wyczekiwaniu lepszej przyszłości.

Koniec wieku XX to załamanie się idei postępu, upadek religii, koniec ideologii. („Rozum zastępuje

przemoc, nadzieję – rezygnacja”). Wiek XX i XXI to przejście od optymistycznego myślenia w

kategoriach postępu do pesymistycznego myślenia w kategoriach trwałego, ciągłego, chronicznego

kryzysu. Wiara w postęp uważana jest coraz powszechniej za naiwną i anachroniczną, za przeżytek

epok minionych.

Od przedmiotowego do podmiotowego ujęcia postępu

Postęp – ma sens, gdy traktujemy historię jako proces posiadający wewnętrzną logikę; zakłada

kierunkowość procesu prowadzącego do określonego stanu idealnego.

(„postęp to nieustanny, ciągły, prawidłowy ruch ludzkości ku coraz doskonalszym formom życia

społecznego”).

Trzy wizje postępu:

sakralna:

podmiot postępu – Bóg

mechanizm postępu – dzieje przebiegają w ustalony przez Boga sposób

kryterium postępu – dzieje zmierzają ku „królestwu bożemu”

mechanistyczna:

podmiot postępu – organizm, system społeczny

mechanizm postępu – autodynamika, zmiany następują automatycznie na mocy wewnętrznych

tendencji, prawidłowo i nieuchronnie

kryterium postępu – celem jest idealne społeczeństwo, jak najszybciej

humanistyczna:

podmiot postępu – człowiek, najczęściej w zbiorowości (podmiot kolektywny)

mechanizm postępu – sumowanie się codziennych działań ludzkich, które przekształcają

społeczeństwo

kryterium postępu – stopniowe doskonalenie jakiegoś istotnego wymiaru życia ludzkiego (np.

zwiększanie autonomii, wolności, dobrobytu)

Postępowość – to zdolność społeczeństwa do twórczego przekształcania się i samodoskonalenia.

Gdy społeczeństwo ma tę zdolność to można o nim mówić, że jest aktywne ( a jeżeli nie ma to

analogicznie – pasywne). O zdolności tej decydują:

cechy jednostek, dominujący typ osobowości (np. kreatywność)

docsity.com

właściwości struktur społecznych, warunków w których działania mają być podejmowane (np. społ.

tolerancyjne wobec oryginalności)

stosunek do tradycji, przeszłości (społ. aktywne jest zakorzenione w tradycji )

wizja oczekiwanej przyszłości (optymizm i nadzieja, poczucie mocy)

O postępowości danego społeczeństwa nie decyduje zatem poziom uzyskanych osiągnięć, ale

potencja – dążność do ich osiągania. Do postępowości społ. przyczyniają się dwie grupy ludzi:

1) przedstawiciele społeczeństwa – organizatorzy życia publicznego, konstruktorzy świadomości

zbiorowej kształtujący umysły, postawy, dążenia członków społeczeństwa

2) masy społeczne – zwykli ludzie którzy przyczyniają się do postępu, gdy nadają działaniom

znamiona oryginalności, twórczości, rozwijają się i samodoskonalą.

Koncepcje postępu:

koncepcje sakralne – „módl się i bądź posłuszny” – trwała stagnacja

koncepcje mechanistyczne – „poczekamy, zobaczymy” – bierność

koncepcje katastroficzne – „ratuj się kto może” – aktywizm chaotyczny, anarchiczny

koncepcje relatywistyczne i postmodernistyczne – „żyj dniem dzisiejszym, aby przeżyć jak

najwięcej i najszybciej” – egoistyczny hedonizm, obsesyjna konsumpcja

Prawidłowe pojęcie postępu (aktywistyczna koncepcja postępu) – „marz i walcz o spełnienie swoich

marzeń” – aktywność, odpowiedzialność, optymizm.

pojęcie merytokracji

– jest to koncepcja sprawowania władzy przez osoby najbardziej kompetentne w jakiejś dziedzinie

wiedzy, w zawodzie, branży, np. wg wykształcenia, zdolności, umiejętności, talentu.

Hipoteza niedoboru i socjalizacji w badaniu wartości posmaterialistycznych

W społeczeństwach posmaterialistycznych naczelnym celem staje się maksymalizacja indywidualnego

dobrostanu. Zachowania ludzkie są w mniejszym stopniu zdominowane przez ekonomiczną

konieczność zdobywania jedzenia, ubrania itd. A w większym przez chęć osiągnięcia wyższej jakości

życia. Celem, więc staje się uzyskanie subiektywnie odczuwanej jakości życia.

Wartości postmaterialistyczne według Ingleharta (inaczej potrzeby ekspresji) pojawiają się gdy

wartości materialistyczne (zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego i ekonomicznego) zostają

zaspokojone choćby w minimalnym stopniu.

W Polsce, podobnie jak w innych krajach, na zmiany w proporcjach materialistów i

posmamaterialistów wpływa postępujący wzrost poziomu wykształcenia społ. , oraz zmieniające się

warunki życia. Pogarszanie się warunków bytowania pewnej części społ, wzrost niepewności, utrata

bezpieczeństwa dot. pracy, opieki zdrowotnej, standardu życia itd. Znajdują odbicie we wzroście osób

materialistycznie zorientowanych. Jednocześnie wraz ze wzrostem wykształcenia rośnie odsetek

postmaterialistów. Chuj z tego rozumiem, a nigdzie nic nie ma w tych tekstach o hipotezie niedoboru i

socjalizacji.

HIPOTEZA NIEDOBORU –Porządek wartości jednostki stanowi odbicie środowiska

socjoekonomicznego: największą wartość subiektywną przypisuje się rzeczom, które są względnie

trudno dostępne.

HIPOTEZA SOCJALIZACJI –Hierarchia wartości nie dostosowuje się do środowiska

socjoekonomicznego natychmiastowo: występuje tu znaczące opóźnienie, ponieważ podstawowe

wartości danej osoby w dużej mierze stanowią odbicie warunków panujących przed jej wejściem w

dorosłe życie.

W badaniach wartości postmaterialistycznych trzeba się kierować zarówno hipotezą niedoboru jak i

hipotezą socjalizacji, osobno nie dają wymiernych wyników. Niestety proste zasada hipotezy

niedoboru, że w miejscach gdzie panuje bieda i niedostatek widoczny będzie wzrost orientacji

materialistycznych (nastawienie na potrzeby bezp. Ekonomicznego i fizycznego), a w regionach

bogatych (gdzie zaspokajane są potrzeby bezpieczeństwa) będzie widoczna tendencja

posmaterialistyczna. Dlatego hip. Niedoboru nie wystarcza, bo oprócz kondycji gospodarczej w

danym regionie na jednostkę ma wpływa także środowisko kulturowe i instytucje opieki społecznej.

Wg h. niedoboru dobrobyt sprzyja wartościom postmaterialistycznym

Wg. H socjalizacji zmiany wartości nie mają miejsca z dnia na dzień.

docsity.com

Konkluzja jest taka, że na zmiany zachowań trzeba czekać, postępują one stoponiowo. Nowe

pokolenie musi wyrosnąć w nowych wartościach. Nagła zmiana sytuacji ekonomicznej i bytowej nie

da jednakowo szybkiej zmiany na wartości posmaterialistyczne.

Etatyzm, państwo opiekuńcze a decentralizacja władzy w opinii młodzieży

- Etatyzm jest to rodzaj polityki gospodarczej państwa kapitalistycznego oznaczający przejmowanie

przez państwo administracji nad prywatnymi przedsiębiorstwami lub tworzenie nowych

przedsiębiorstw państwowych za pomocą kapitału państwowego a także tworzenie przedsiębiorstw o

kapitale mieszanym (państwowo-prywatnym). Ten pogląd na kierunek polityki gospodarczej państwa

uzyskał duże poparcie w oczach rzeszy ekonomistów w czasach wielkiego kryzysu gospodarczego

(1929-1935).

Polskie nastolatki nastawione są na daleko idącą ingerencję państwa w życie gospodarcze i społeczne.

Wyznają pogląd etatystyczny. Podkreślają odpowiedzialność państwa za pokój oraz porządek w kraju,

ale i inne aspekty ekonomiczne i społeczne.

-pokój i porządek w państwie -97%

-zapewnienie opieki ludziom starszym -94%

-zapewnienie pracy każdemu -92%

Powstały badania w sprawie zadań państwa wg młodzieży z polski i innych krajów. Polska młodzież

kładzie nacisk na ingerencję państwa w życie gospodarcze i społeczne. Największe różnice pojawiają

się w zakresie wyrównywania dochodów, gdzie polska młodzież jest za 30%, a młodzież

międzynarodowa 51%

Z innych badań (nie wiem jakich) wynika, że młodzież państw postkomunistycznych i

skandynawskich nastawiona jest na model etatystyczny, młodzież „starej europy”, USA, Hongkongu

nastawiona jest na model liberalny.

Polska młodzież ma duże oczekiwania wobec państwa, liczy na jego pomoc w późniejszym życiu i

dużo od niego uzależnia. NIE wiąże się to z procesami socjalizacyjnymi rodziny, szkoły, środowiska

rówieśniczego, ani z faktu że jesteśmy krajem poskomunistycznym. Polska młodzież bardziej niż

młodzież z innych krajów naszego regionu pokłada nadzieję w państwie opiekuńczym. O

decentralizacji w tekście znów chuj.

Państwo opiekuńcze [Z Wikipedii]

Państwo opiekuńcze (ang. welfare state), także: państwo dobrobytu, państwo bezpieczeństwa

socjalnego – koncepcja państwa oraz społeczeństwa powstała pod wpływem tzw. ekonomii dobrobytu,

ukształtowana po II wojnie światowej. Była głoszona w szczególności w latach 50.-80. XX wieku.

Państwo opiekuńcze to państwo kapitalistyczne z silnym interwencjonizmem państwowym, będącym

przeciwieństwem liberalizmu ekonomicznego, ma kłaść szczególny nacisk na rozwiązywanie

problemów społecznych. Celem państwa opiekuńczego jest zapewnianie obywatelom bezpieczeństwa

socjalnego poprzez skuteczne prawodawstwo.

Aktualnie w Europie toczy się debata na temat konieczności demontażu państwa socjalnego ze

względu na kryzys gospodarczy oraz demograficzny krajów europejskich. Państwo socjalne coraz

powszechniej kojarzone jest pejoratywnie ze zbyt dużą redystrybucją państwową nie prowadzącą do

rozwiązania poważnych problemów społecznych.

Prawodawstwo państwa opiekuńczego ma służyć przede wszystkim zabezpieczeniu przeciwko

podstawowym ryzykom życiowym, takimi jak: starość, choroba, niepełnosprawność czy bezrobocie.

Stąd powszechny dostęp do państwowego szkolnictwa i służby zdrowia, osłony socjalne w postaci ulg

różnego rodzaju, zasiłki dla bezrobotnych, budownictwo komunalne, wyższe emerytury i renty,

dotacje do eksportu itp. Wydatki socjalne finansowane są wysokimi podatkami.

W analizach porównawczych modeli państwa dobrobytu rozwinięto rozmaite typologie. Esping-

Andersen rozróżnia na przykład trzy typy państwa dobrobytu: reżimy liberalne (np. USA), reżimy

konserwatywne (np. Niemcy) oraz reżimy socjaldemokratyczne (np. Szwecja). Kategoryzacja ta

bazuje na trzech czynnikach: zależności między państwem a rynkiem w oferowaniu usług

społecznych, jakości i rodzaju tych usług oraz oddziaływaniu polityki społecznej na społeczne

uwarstwienie i społeczny podział władzy.

Inną płaszczyznę analizy proponuje teoria feministyczna. Tu uwagę skupia się na tym, na ile rezimy

państwa dobrobytu reprodukują, zaostrzają lub łagodzą podziały ze względu na płeć.

docsity.com

Idea państwa opiekuńczego jest krytykowana przez prawicowe partie polityczne o charakterze

konserwatywnym lub liberalnym oraz skrajną lewicę, która akcentuje klasowy charakter państwa,

istnienie obok państwowej i społecznej, również prywatnej własności środków produkcji oraz istnienie

rynku i brak planowości w sferze ekonomicznej. Popierają ją najczęściej partie socjaldemokratyczne

oraz centrum i umiarkowana prawica.

Decentralizacja [Z Wikipedii]

Decentralizacja, decentralizacja władzy publicznej - przeniesienie części uprawnień i

odpowiedzialności władzy publicznej z organów władzy państwowej na organy władzy samorządowej

możliwie najniższego szczebla.

Decentralizacja władzy publicznej jest zasadą prawną wyrażoną w art. 15 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej.

Przykładami decentralizacji była reforma służby zdrowia wchodząca w skład programu czterech

reform rządu Jerzego Buzka oraz utworzenie trzema ustawami z 1990 i 1998 trójszczeblowego

samorządu terytorialnego.

Henryk Domański „Ewolucja elementów kształtujących strukturę społeczną w warunkach

transformacji systemowej” w: „Społeczeństwo polskie wobec wyzwań transformacji

systemowej”

Trzonem gradacji społecznej w większości krajów są: hierarchia edukacyjna, status zawodowy i

nierówności dochodów. W Polsce w ostatnich latach występuje krystalizacja tego układu.

W latach 80-tych tendencją dominującą był słaby związek zarobków z wykształceniem

(dekompozycja). Jeżeli wyższe kwalifikacje nie są odpowiednio opłacane, to ludzie nie mają

motywacji, aby się kształcić, zajmować pozycje wymagające inwestycji edukacyjnych, a elita

zawodowa nie czuje się zobowiązana do wykonywania przypisanych jej obowiązków, tak jak

powinna. Sprawia to, że mechanizm społeczny jest wadliwy i aby go usprawnić trzeba dążyć do

ściślejszego powiązania wykształcenia i pozycji zawodowych z dochodami.

Bardziej złożone kwalifikacje powinny być wynagradzane wyżej w miarę zbliżania się do systemu,

gdzie większy wpływ na zasady dystrybucji uzyskuje wycena kwalifikacji zawodowych przez

zapotrzebowanie zgłaszane samorzutnie przez rynek pracy.

Zmiany w zasadach dystrybucji postępują w kierunku większej zbieżności pomiędzy dochodami, a

atrybutami jednostek będących formalnym tytułem do otrzymywania wynagrodzeń. Przekłada się to

na krystalizację wymiarów uwarstwienia w aspekcie makrostrukturalnym. Jest to świadectwo

rekompozycji-procesu odchodzenia od sytuacji stosunkowo znacznego rozchwiania ekonomicznego

wymiaru stratyfikacji, hierarchii wykształcenia i pozycji zawodowej.

Polska została porównana z Bułgarią, Czechami, Rosją, Słowacją i Węgrami: pod względem procesu

rekompozycji układu uwarstwienia. Badania przeprowadzono w 1993 r.(Polska 1994r.).

4 cechy jako wskaźniki usytuowania na drodze do rozwiniętych społeczeństw:

stopień merytokracji w zasadach wynagradzania (merytokratyczne wynagradzanie uznaje silną

zależność od profesjonalnej wiedzy, posiadanych przez ludzi kwalifikacji i złożoności wykonywanego

zawodu).

hierarchia podstawowych warstw społeczno-zawodowych

dynamika mobilności społeczno-zawodowej

poziom dochodów

Ad1.

Polska w czołówce razem z Węgrami. Przeciętne różnice zarobków między każdym z kolejnych

poziomów wykształcenia wynosiły 4,8% średniej dla całej zbiorowości. Stosunkowo najlepiej

opłacane były też stanowiska kierownicze-2,7% w miarę przechodzenia na wyższy stopień hierarchii.

W Bułgarii i Rosji awans edukacyjny zapewniał stosunkowo mniejsze lub wręcz żadne korzyści

finansowe.

2. Pozycja prywatnych przedsiębiorców jest symbolem zmian ustrojowych. W Polsce i na Węgrzech

właściciele firm mają niższe dochody niż kadry kierownicze i inteligencja, które usytuowane są na

szczycie hierarchii. Przeciwieństwem jest Rosja, gdzie luka w zakresie konsumpcyjnych potrzeb

docsity.com

ludności nie mogła ulec tak szybko wypełnieniu, a prywatyzacja gospodarki dokonała się tam

wolniej. Zarazem firmy prywatne nie natrafiły na barierę konkurencji, w takiej skali jak w Polsce czy

na Węgrzech.

3. Metabolizm makrostruktur społecznych jest ciągłym procesem, obejmującym zarówno rozwój i

spadek liczebności podstawowych klas, warstw i grup społeczno-zawodowych, jak również

mobilność, czyli dokonujące się pomiędzy nimi przepływy-ludzie zmieniają przynależność zawodową,

bywa, że stają się członkami innych klas.

W latach 1988-94 zwiększył się udział prywatnych przedsiębiorców wśród ogółu czynnych

zawodowo( z 6,1% do 13,8%), wzrósł odsetek inteligencji, skurczyła się liczebność kategorii

robotników niewykwalifikowanych. Rośnie liczebność najbardziej wykwalifikowanych kadr

pracowników umysłowych, wykonujących role zawodowe o najwyższej złożoności.

We wszystkich krajach mobilność wzrosła.

4. Różnice w poziomie dochodów: suma dochodów uzyskiwanych średnio przez 3 miesiące w

gospodarstwach domowych. Wielkości zostały zrelatywizowane do liczebności rodzin i wyrażone w

dolarach. Dochód najwyższy na Węgrzech 147 dolarów, Polska na 3 miejscu-93 dolary. Rosja tylko

23 dolary.

Okres po 1989 roku przyniósł następujące główne tendencje:

zwiększenie się siły związku wykształcenia i pozycji zawodowej z zarobkami

wzrost ceny rynkowej dyplomów wyższej uczelni

wzrost opłacalności (na rynku pracy) stanowisk kierowniczych

przesunięcie w ekonomicznym wymiarze stratyfikacji na rzecz relatywnego awansu kadr

menedżerskich i inteligencji, przy obniżaniu się pozycji średniego i drobnego biznesu, kategorii

robotniczych i właścicieli gospodarstw rolnych

upodabnianie się systemu uwarstwienia społecznego w Polsce do hierarchii stratyfikacyjnych w

krajach zachodnich

Polska zajmuje zaawansowaną pozycję na skali westernalizacji. Rośnie obecność orientacji na sukces,

indywidualizmu, kształtuje się styl życia nazywany „klasą średnią”.

Trzy Polski- Instytucjonalny kontekst strategii dostosowawczych- M. Marody

W latach 90 panowała tendncja do podziału społ. Polskiego na przegranych i wygranych.

„Wygrani” mali tendencję do silniejszego popierania reform rynkowych, podczas gdy „przegrani”

częściej wspominali z nostalgią okres realnego socjalizmu. Podział na „wygranych” i „przegranych”

staje się ostatnio coraz mniej użytecznym narzędziem analizy procesów społecznych ponieważ

pozostawia on poza kwalifikacją- w zależności od użytych wskaźników- od dwóch trzecich do

czterech piątych polskiego społeczeństwa.

W 1997r Krystyna Milczarek wyróżniła sześć kategorii społ- „wygranych”(5%), „stabilnych” (38%),

„dynamicznych”(6%), „rozczarowanych”(13%), „przegrywających”(16%) oraz „przegranych”(15%).

Z kolei Andrzej Rychard proponuje podział na 4 kategorie: „wygrywających wygranych”(21,7%),

„wygrywających przegranych”(22,7%), „przegrywających wygranych”(7,4%) oraz „przegrywających

przegranych”(20,0%).

Wygrywają ci, którzy wierzą, że wygrają, przegrywają zaś ci, którzy uważają, że przegrali.

Sektor państwowy nie jest w tym układzie prostym odpowiednikiem występującego w

społeczeństwach zachodnich sektora publicznego.

„Trzy Polski” charakteryzują się odmiennymi sposobami pozyskiwania dochodów.

~ sektor instytucji prywatnych tu podstawą pozyskiwania dochodu są indywidualnie lokowane

kapitały (ekonomiczne, kulturowe, społeczne), wyceniane zgodnie z zasadami rynkowymi.

~ sektor instytucji publicznych tu dochód jednostki zależy bardziej od rodzaju etatu niż od

wykonywanej przez nią faktycznie pracy.

~ instytucje zabezpieczenia społecznego, w których podstawą wypłat jest spełnienie przez jednostkę

formalnych kryteriów uprawniających do pobierania danego typu świadczeń.

Polska „sprywatyzowana” jest wyznaczana przez mechanizmy rynkowe, celem

jednostki staje się sprzedanie swych zasobów (dotyczy to zarówno dóbr stricte materialnych, jak i

wykształcenia, ogólnych kwalifikacji, szczegółowych kompetencji) za możliwie najwyższą cenę.

docsity.com

Dwie podstawowe zasady gospodarki: po pierwsze, że zasoby jakimi rozporządza jednostka stają się

towarem nie wtedy, gdy spełniają jakieś obiektywne warunki, ale gdy znajdą kupca; po drugie, że

wartość danego zasobu jest wciąż od nowa weryfikowana.

Podstawowe zasady funkcjonowania Polski „państwowej” zostały ukształtowane w

ramach państwa socjalistycznego i przez ostatnie dziesięć lat- ulegały tylko powierzchownym

zmianom. Decydują tu względy formalne (posiadanie określonych kwalifikacji potwierdzone

dyplomem ukończenia określonego typu szkoły) oraz polityczne (członkowstwo lub powiązanie z

ugrupowaniem). Istnieją tu dwie istotne cechy różniące ,, etatystyczny’’ system pozyskiwania

dochodów od systemu kapitałowego :

~ekonomiczne wartościowanie poszczególnych stanowisk pracy regulowane jest nie przez rynek, lecz

przez instytucję.

~Po drugie, znosząc czy też osłabiając oddziaływanie kryteriów merytokratycznych, system

„etatystyczny” likwiduje rynkowe sprężenie zwrotne między funkcjonariuszem instytucji a odbiorcami

wytwarzanych przez niego towarów lub usług, co wyzwala pracownika od konieczności

dostosowywania swych działań do wymagań środowiska zewnętrznego.

Polska „na zasiłku” sprowadza się do spełnienia formalnych kryteriów

uprawniających do otrzymania określonych świadczeń, niemożność pozyskiwania przez jednostkę

dochodu przez pracę.

,,Polska sprywatyzowana’’ dąży do maksymalizacji zysku przez indywidualne osiągnięcia. Koszty tej

aktywności już od podstaw obarczone są ryzykiem „nietrafionych inwestycji”.

Strategie cechujące ,, Polskę państwową’’są podporządkowane maksymalizacji bezpieczeństwa.

Konkurencja dotyczy przede wszystkim dostępu do określonych etatów. Bezpośredni transfer

zasobów społecznych ma postać tworzenia wysoko płatnych stanowisk obsadzanych wedle klucza

politycznego

Jeśli chodzi o ,,Polskę na zasiłku’’ to tu możemy zaobserwować podział na „czasowo” i „trwale”

biednych oraz tz. tendencję do „pogoni za rentą”, a czasami do podejmowania różnego typu

dorywczych prac w prywatnych firmach.

Jerzy Szacki „Historia myśli socjologicznej”

NIEMIECKIE PROJEKTY SOCJOLOGII HUMANISTYCZNEJ

Fundamenty położyli Ferdynand Tonnies, Georg Simmel i Max Weber, choć nie tworzyli jednolitej

szkoły socjologicznej.

Pojęcie socjologii humanistycznej (rozumiejącej, interpretatywnej, teorii czynności społecznych)

Jest to duża i wewnętrznie zróżnicowana grupa teorii, które jednakże posiadają wspólne cechy:

- antynaturalizm – odrzuca pogląd, że rzeczywistość społeczna jest częścią przyrody lub że może i

powinna być badana w taki sam sposób. Odrzuca obiektywizm pomijający podmiotowość badacza i

badanych.

- interakcjonizm – skupia się na interakcji społecznej. Odrzuca pogląd, że społeczeństwo to organizm

lub system. Ani społeczeństwo, ani jednostka nie są czymś „gotowym”, lecz „stają się”.

- podmiotowy charakter interakcji społecznych – niezbędna jest choćby zalążkowa świadomość

jednostek w oddziaływaniach społecznych, które interesują socjologa. Ważna jest sfera znaczeń.

- postulat „rozumienia” - socjolog musi zachowania rozumieć, interpretować, szukać znaczenia, które

badani przypisują danym zachowaniom, jak je postrzegają i definiują.

- wiedza społeczna jako samowiedza – wiedza ta zwiększa raczej mądrość niż techniczną sprawność.

FERDINAND TONNIES

Odegrał ważną rolę w kształtowaniu się socjologii niemieckiej. Niemało przemawia za traktowaniem

go jako kontynuatora socjologii pozytywistycznej.

Autor m.in. „Wspólnoty i stowarzyszenia” (1887)

Koncepcja socjologii:

- skupienie się na faktach wzajemnego uznania

- przeciwstawienie wspólnoty i stowarzyszenia – dwóch typów więzi społecznej

- nie może istnieć społeczeństwo bez woli tworzących je jednostek

- z zewnątrz możemy obserwować życie ludzi, ale rozumieć możemy je od wewnątrz

GEOGR SIMMEL

docsity.com

Obok Tonniesa, twórca socjologii formalnej. Charakteryzował go brak systemu jako światopogląd.

Był daleki od jakiegokolwiek dogmatyzmu.

Koncepcja socjologii:

- rozumiał socjologie niezwykle wąsko

- rzeczywistość jest niezwykle zmienna i kalejdoskopowa

- społeczeństwo to suma form stosunków miedzy jednostkami, to proces wzajemnego oddziaływania

między jednostkami

- centralne jest pojęcie interakcji opartej na wymianie

- twórca podwalin pod mikrosocjologię

- pojęcie formy społecznej (niezbyt jasno zdefiniowane przez samego autora)

MAX WEBER

Twórca słownictwa wzoru myślenia teoretycznego używanego we współczesnej socjologii. Autor

książek m.in.: „Etyka protestanckiej a duch kapitalizmu”, „Gospodarka a społeczeństwo. Zarys

socjologii rozumiejącej”.

Odrzucił tezę o totalnej przeciwstawności humanistyki i przyrodoznawstwa czy to ze względu na

przedmiot badań czy na metodę.

Koncepcja socjologii:

- zadaniem socjologa jest badanie rzeczywistości kulturowej

- wizja świata społeczeństwa jako chaosu

- socjologia musi wystrzegać się sądu wartościującego, ale nie może rezygnować z odniesienia do

wartości.

- pojęcie typów idealnych, które są utopijne i przemijające

- pojęcie działania – nie każde zachowanie nim jest, a tylko to intencjonalne

- rozumienie bezpośrednie (możliwa jest oczywista interpretacja) i wyjaśniające (ważniejsze dla

Webera, odpowiada na pytanie: dlaczego?)

- założenie racjonalności zachowań ludzkich oraz wolności człowieka

- socjologia formalana Webera – „czyste typy”

- socjologia historyczna – studiowanie procesów hist., ale jego schemat zmiany społecznej był

bezkierunkowy

- zauważył proces „odczarowywania świata” (racjonalizacja wszystkich sfer życia)

SOCJOLOGIA FENOMENOLOGICZNA

Podstawą jest stworzona przez Edmunda Husserla filozofia fenomenologiczna.

Cecha podstawowa:

- także w socjologii nie chodzi o świat taki, jaki rzeczywiście jest, lecz o świat, który obowiązuje dla

danych osób, jaki im się zjawia.b

Dwie socjologie fenomenologiczne:

polegająca na wykorzystaniu husserlowskiej analizy ejdetycznej

- zakładała, że rzeczywistość społeczna ma charakter duchowy

- np. Max Scheler („Resentyment a moralność”)

wyrastająca z idei świata przeżywanego

- twórcą był Schutz czerpiący z filozofii Husserla i socjologii Webera

- nie można pytać o rzeczywistość istniejącą niezależnie od znaczeń, jakie nadają jej ludzie

- nobilitacja potocznego myślenia, jako źródła sensu wszelkiej wiedzy o socjologii

- rzeczywistość społeczna nie jest chaosem, posiada wewnętrzny porządek wprowadzony przez

zwykłych ludzi.

- postulat adekwatności – zbliżenie punktu widzenia badacza i badanego

- socjologia potrzebuje fundamentu filozoficznego

Za socjologią fenomenologiczną:

- wnikliwe wnioski i próba zbudowania na nowo socjologii

- przemyślenie pozycji socjologa

- powrót od teoretycznej abstrakcji odchodzącej od konkretnych ludzi

- odkrycie problemu myślenia potocznego

docsity.com

Przeciw socjologii fenomenologicznej:

- sprowadzenie badań społ. do badań świadomości oznacza zgubienie istotnej problematyki

teoretycznej i praktycznej

- założeni, że ludzkie działanie ma jedynie subiektywną stronę

- groźba popadnięcia w skrajny relatywizm

Teorie socjologii edukacji

Cechy socjologii humanistycznej

Sojologia humanistyczna- „socjologia rozumiejąca”(Max Weber);

Główne jej cechy:

- Antynaturalizm- odrzuca pogląd iż rzeczywistość społeczna jest częścią przyrody, nie powinna być

badana w taki sposób jak przyroda

- Interakcjonizm- jednostka i społeczeństwo stale się zmieniają, „powstają” w toku interakcji

społecznej, nie są czymś danym, stałym, pierwotnym. O interakcji mówimy gdy jednostka uwzględnia

w swoim działaniu możliwe reakcje innych ludzi i stara się na nie wpłynąć. Działania świadome

jednostki są zorientowane na innych członków społeczeństwa.

- Rozumienie i interpretacja

Metody muszą zapewniać dotarcie do tego, czym ludzie kierują się w swoich działaniach, nie tylko

obserwacja. Socjologię interesują nie tyle zachowania się ludzi, ile znaczenia jakie się z nimi wiążą,

jak dane sytuacje są postrzegane i „definiowane przez jednostki.

- Wiedza społeczna jako samowiedza

Socjologia nie służy do kierowania procesami społecznymi w pożądanym kierunku, ale jest wiedzą

pomagającą uzyskać orientację w zmieniającym się świecie, zwiększającą mądrość niż techniczną

sprawność.

Przedstawiciele socjologii humanistycznej:

F.Tonnies

- Źródła myśli: Hobbes, Nietsche, Schopenhauer, K.Marks, A. Comte, H.Spencer

- III poglądy na życie społeczne( III dyscypliny):biologiczny(biologia społeczna, antropologia),

psychologiczny(psychologia społeczna), socjologiczny(socjologia)

- Fakty wzajemnego uznania- badanie faktów społecznych i ich motywów

- Współżycie- wymiana świadczeń i zachęt pomiędzy jednostkami

- Jedność społeczna daje się zrozumieć na sposób psychologiczny

- To co społeczne emanuje z ludzkiego chcenia, niezmiernie ważne akty woli, społeczeństwo składa

się z jednostek, które chcą jego istnienia.

- W zależności od rodzaju woli mamy do czynienia ze wspólnotą lub stowarzyszeniem

- wola ograniczona- płynąca z głębi ludzkiej psychiki, powoduje działania spontaniczne i

niewyrachowane, z takiej woli powstaje wspólnota która łączy jednostki na zasadzie naturalnej i

spontanicznej bliskości emocjonalnej np. więzy rodzinne

- wola arbitralna- poprzedza ją namysł i kalkulacja; działania służą osiągnięciu określonego z góry

celu; z takiej woli powstaje stowarzyszenie, tutaj łączy jednostki wyrachowanie, umowa, wymiana

korzyści.

G.Simmel (1858-1918)

- społeczeństwo to zespół uspołecznionych jednostek, materiał ludzki, ukształtowany przez całość

rzeczywistości historycznej; w drugim znaczeniu jest sumą form stosunków pomiędzy jednostkami,

dzięki którym są one przekształcane w społ. w pierwszym znaczeniu tego słowa

- interakcja- jest pojęciem centralnym w jego socjologii, to ona jest ważna, nie jej utrwalone rezultaty,

fascynujące socjologów do tej pory

- przedmiotem zainteresowania socjologii powinna być forma faktów społecznych, socjologia

powinna badać te formy pozostawiając innym naukom badanie zmiennych treści wypełniających w

różnych konkretnych sytuacjach

- jednostka intersuje socjologię ze względu na cechy, które są istotne w kontekście jej życia

społecznego

docsity.com

bM.Weber (1864-1929)

- świat społeczny to chaos

- wielkie znaczenie dla zmiany społecznej mają idee i wartości kulturowe

- socjologia powinna zajmować się badaniem działania społecznego, nie struktur

- nie uznawał istnienia zewnętrznych, niezależnych od społ. jednostek

- typy idealne- pomocne w rozumieniu rzeczywistości; modele pojęciowe i analityczne, w świecie

rzeczywistym nie istnieją, służą jako punkty odniesienia

- Racjonalizacja- oparta na wiedzy technicznej i podporządkowana kryterium wydajności organizacja

życia społecznego i ekonomicznego; w społ. tradycyjnych ludzkie postawy i wartości określa religia i

tradycja, nowoczesne społeczeństwo cechuje racjonalizacja wszelkich dziedzin życia

Socjologia fenomenologiczna: A. Shutz

-socjologia fenomenologiczna Shutza czerpała z filozofii Husserla i Webera

- badacz świata społecznego ma do czynienia ze znaczeniami, które czynią rzeczywistość taką, jaką

jest

- potoczne myślenie to podstawowy składnik rzeczywistości; źródło sensu i wiedzy o niej

- świat przeżywany- przed i pozanaukowy układ odniesienia wszelkiego myślenia

- przedmiotem badań społecznych musi być świat życia codziennego, z którego wyłania się ład

stosunków międzyludzkich

- rzeczywistość społeczna nie jest chaosem; posiada wewnętrzny porządek wprowadzony przez

zwykłych ludzi, nie mogliby żyć razem bez rozumienia się i wspólnoty wartości

- socjologia ta stara się zbliżyć punkt widzenia badacza do punktu widzenia badanych

Teorie cywilizacji

O.Spengler

- każda z kultur stanowi całość; nie potrzebuje żadnych innych; są one niezależne od siebie

- cywilizacje są określane jako „wielkie kultury”;

- wyróżnił 8 wielkich kultur: babilońska; egipska; chińska; hinduska; meksykańska; antyczna;

zachodnioeuropejska i rosyjska

- „kultury są organizmami: całościami wewnętrznie zintegrowanymi, nie zbiorami elementów;

przechodzą swój cykl życiowy (od narodzin do śmierci) tak, jak inne organizmy

- cywilizacja w jego ujęciu to faza rozwoju każdej kultury;

- cywilizacja to kultura, która utraciła duszę

- miejsce duszy zajmuje – intelekt; ludu-masa; msce ojczyzny- kosmopolityzm; serca- pieniądz;

państwa- zatomizowane społeczeństwo

A. Weber

- cywilizacja- „sprawa poznawania porządku rzeczy wcześńiejszego i niezależnego od ludzkiej

działalności, odkrywania tego co istnieje jako świat wspólny dla całej ludzkości- jest uniwersalna i

zdolna do przekraczania wszelkich granic“

- kultura- „jest domeną tworzenia czegoś nowego; pozbawioną odniesienia do wspólnej dla

wszystkich rzeczywistości; znajdują się w niej potrzeby duchowe; nie ma charakteru uniwersalnego,

będąc ekspresją tego, co swoiste i zróżnicowane“

- ludzkość nie jest jednością; zawsze będzie podzielona na nieprzystawalne do siebie wielkie kultury

- kultury rodzą się; rozwijają, starzeją i umierają jako niezależne światy symboliczne posiadające

swoje własne cechy i nieprzekazywalną treść

- 7 światów: chiński, hinduski, egipski, babiloński, klasyczny, arabski i zachodni

- Weber uważa że trudno jest odkryć uniwersalny ład i określony kierunek zmiany cywilizacji

A.J. Toynbee

- odrębność cywilizacji zależy od czynników duchowych (religijnych)

- cywilizacja nie jest samotną wyspą, której charakter i losy są niezależne od kontaktów z innymi

cywilizacjami; dochodzi nawet czasami do ich stapiania się

- cywilizacja ma dynamiczny charakter, przejście w stan spoczynku, oznacza jej śmierć

docsity.com

- w dziejach ludzkości wymienia co najmniej 20 cywilizacji; świat współczesny pozostaje podzielony

na 5 części: zachodnią, prawosławną, muzułmańską, hinduską, dalekowschodnią

- o postępach każdej cywilizacji decyduje pojawienie się wybitnych jednostek, które potrafią

pociągnąć za sobą bierną resztę- cywilizacja potrzebuje elity wskazującej drogę, posiadającej

odpowiedni autorytet;

- cywilizacje rozkwitają tak długo, jak stosunek pomiędzy elitą a władzą jest względnie harmonijny;

- upadek cywilizacji: przywódcy przeobrażają się w grupę dominującą w sferze stosunków

materialnych; spadek sił twórczych elity; odwrócenie się od niej proletariatu, społeczna dezintegracja

Jerzy Szacki „ Historia myśli socjologicznej”

NEOPOZYTYWIZM W SOCJOLOGII

Główni programotwórczy to Otto Neurath i Georgie A. Lundberg. Głównie zajmowali się ideologią

metody naukowej, mniej zaś troszczyli się o to, co wyniknie z jej zastosowania.

Różnił się od pozytywizmu pierwszego pokolenia socjologów, gdyż ci pierwsi próbowali powiększyć

zbiór zagadnień, będących podmiotem systematycznej refleksji naukowej. Neopozytywiści natomiast

raczej obniżyli poprzeczkę; chcieli wyjaśnić mniej, ale lepiej.

Neopozytywiści odcinali się od wcześniejszej tradycji socjologicznej.

OTTO NEURATH

Pierwszy propagator neopozytywizmu, nie zajmował się profesjonalnie socjologią.

- był zwolennikiem fizykalizmu (fizyka jako jedyna prawdziwa nauka- pojęcia muszą być dostępne

doświadczeniu przestrzenno – czasowemu)

- behawioryzm jako pewne połączenie fizykalizmu i materializmu.

- bardziej interesował się grupami ludzi, niż poszczególnymi jednostkami

- opierał się na pismach Marksa i Engelsa

- nie odrzucał z socjologii wszelkich pojęć abstrakcyjnych starał się szukać ich widzialnym

wskaźników

- centralnym pojęciem jego socjologii jest ‘nawyk’ jako wzór zachowania

- teoria socjologiczna Neuratha składa się z dwóch części: 1. teorii ekstrapolacji (która zajmuję się

powstawaniem, rozpowszechnianiem się, zanikaniem nawyków) i teorii koherencji (która zajmuję się

powiązaniami między nawykami)

- socjologia staje się swego rodzaju nową etyką

- myślał o stworzeniu inżynierii społecznej na wielką skalę (planowanie i przewidywanie zmian

makrospołecznych)

GEORGE LUNDBERG

Główny propagator neopozytywizmu w USA. Nie był uczonym wielkiego formatu.

Koncepcja socjologii:

- w naukowej socjologii wszystko daje się mierzyć, lub jest bytem pozornym, którym nie warto się

zajmować.

- opierał się na behawioryzmie – nie tyle interesowała go dana w rzeczywistości rzecz, co reakcja na

nią

- świat społeczny okazuję się światem słów, bo to one są danymi, z jakimi ma do czynienia socjolog.

- jego socjologia zajmuje się pewnymi wymiarami społeczeństw, grup i jednostek wyodrębnionymi

przez podmiot badający

- nie posiada wizji społeczeństwa – jego świat jest całkowicie sztuczny stworzony na potrzeby

naukowości

Dalsze losy neopozytywizmu w socjologii

Żadna z tych dwóch koncepcji nie znalazła bezpośredniej kontynuacji. Skutkiem jednak takich

poglądów było pojawienie się metodologii, jako wyodrębnionej dyscypliny socjologicznej.

docsity.com

Klaus Tillmann „Socjalizacja przez szkołę- a zarazem wprowadzenie do podstawowych teorii

socjologicznych.”

W społeczeństwach „przednowoczesnych”, poza codziennym życiem nie było żadnych urządzeń

społecznych, które służyłyby np.: wychowaniu, opiece nad starcami lub opiece zdrowotnej. W

dzisiejszych rozwiniętych społeczeństwach przemysłowych, specjalne zadania są wykonywane w

różnoraki sposób przez oddzielne urządzenia społeczne, nazywane „instytucjami”- organizacja,

zakład lub po prostu urządzenie, które spełnia określone zadanie według określonych reguł przebiegu

pracy i podziału funkcji na współpracujących pracowników; dysponuje wyposażeniem materialnym,

pracują w niej osoby, które wobec siebie pozostają w sformalizowanych stosunkach.

Instytucja a socjalizacja.

Instytucje spełniają różne funkcje, jedną z nich jest właśnie socjalizacja. Zajmują się tym przedszkola,

szkoły, uniwersytety powszechne i domy młodzieży.

Instytucje o zadaniach pedagogicznych są określane jako system wychowawczo- oświatowy;

socjalizacja przebiega w nich planowo jako główne zadanie.

W niemal wszystkich obszarach społecznych powstały zróżnicowane instytucje, które dzięki ciągłej i

regularnej pracy gwarantują wypełnianie nałożonych na nie funkcji;

Instytucje odciążają i dają bezpieczeństwo; jednostka odbiera je także jako „coś, co istnieje

obiektywnie i jest nieuchronne; każdy musi nauczyć się z nimi obchodzić; jeśli tego nie uczyni lub

czynie w stopniu niedostatecznym, zostają zastosowane środki przymusu.”

We wszystkich instytucjach ludzie komunikują się i współpracują ze sobą, wywierając przy tym na

siebie wpływ i zmieniając osobowość-> są obszarem dla procesów socjalizacji; treści i formy

komunikowania się zmieniają się w zależności od instytucji, określają je zadania, struktura i historia

instytucji.

Szkoła jako instytucja.

Szkoła jest instytucją obowiązkową, do której na podstawie przepisów prawnych wszyscy muszą

uczęszczać; jest jedyną instytucją publiczną, której nikt nie może uniknąć pomiędzy 6 a 18 rokiem

życia;

System szkolny- całość złożona z usystematyzowanych norm, sformalizowanych oczekiwań co do ról

i wyposażenia materialnego; jego zadaniem jest troska o socjalizację całego dorastającego pokolenia;

by osiągnąć ten cel, zatrudnia się specjalnie wykształcony personel;

Szkoła spełnia swoje zadania głównie przez to, że nauczyciele w sposób planowy, systematyczny i

ciągły prowadzą lekcje; instytucja ma zapewnić dzieciom codzienne zajęcia, treściowo i metodycznie

zgodne z zaleceniami państwa-> praca pedagogiczna osadzona jest głęboko w strukturach

organizacyjnych-> nauczanie prawie dziesięciu milionów uczniów wymaga organizacyjnego

zabezpieczenia, co bez wyspecjalizowanego aparatu jest niemożliwe; zorganizowane procesy

nauczania są włączone w w kierowany przez państwo aparat władzy, uczenie się może być w skutek

tego kontrolowane administracyjnie oraz poddawane wpływom politycznym-> szkoła zatem zapewnia

nie tylko ciągłość nauczania, ale stwarza zarazem przesłanki do wywierania politycznego wpływu na

procesy socjalizacji dorastającego pokolenia;

Socjalizacja szkolna ze strukturalno- funkcjonalnego punktu widzenia.

koncepcja strukturalno -funkcjonalna stawia sobie za cel wyjaśnienie całej kompleksowej relacji

między społeczeństwem a osobowością; ukierunkowana jest z jednej strony makrosocjologicznie,

gdyż pyta o rolę społecznych obszarów cząstkowych (np.: szkoły) w systemie ogólnospołecznym; z

drugiej, w centrum zainteresowania znajduje się pojedynczy aktor;

Parsons ze swoim podejściem strukuralno- funkcjonalnym ma ogromne znaczenie dla rozowju teorii

socjalizacji, gdyż jako pierwszy przedstawił projekt, który ujmuje rozwój osobowości w kontekście

ogólnospołecznym, i jako pierwszy dał podstawy do analizy przede wszystkim procesów

oddziaływania instytucji społecznych na jednostkę;

podstawowe pojęcia: system, struktura i funkcja;

docsity.com

społeczeństwo to miliony działających jednostek; system powstaje, gdy na tle wspólnej kultury dąży

się do połączenia różnorodności w „niezbędną jedność i całość”->społeczeństwo składa się z pewnej

liczby zinstytucjonalizowanych podsystemów, które mają się przyczynić do stabilności i trwałości

całościowego systemu; analogia: struktura systemu- ludzkie ciało- składa się z logicznie

uporządkowanych różnych części ciała- podsystemów, pomiędzy poszczególnymi częściami ciała

zachodzą nieustanne procesy wymiany, które są ukierunkowane na funkcję nadrzędna czyli

utrzymanie ciała- całościowego sytemu- przy życiu; struktura opisuje statyczny, funkcja-

procesualno-dynamiczny aspekt systemu;

największym z możliwych systemów społecznych jest społeczeństwo jako całościowy system; a

podstawową jednostką wszystkich systemów społecznych jest indywiduum jako działający podmiot,

związane wzorami ról i strukturami instytucjonalnymi;

Parsons interesował się głównie warunkami stabilności systemów społecznych; jego teoria jest więc

przede wszystkim teorią integracji i jej warunków; by poznać dokładniej procesy integracyjne

przeprowadza się analizy funkcjonalne, które wyraźniej ukazują stosunek między strukturą a funkcją;

Stwierdzenie- struktura statyczna- dobrze odnosi się do organizmu ludzkiego ale nie do

społeczeństwa, które się stale zmienia; Parsons jednak uznaje to uproszczenie za niezbędne, gdyż

przyjmując w analizie funkcjonalnej pewne elementy struktury za stałe, można skoncentrować się na

procesach wymiany (przykład: w analizach dotyczących przejśc między szkołą, szkołą wyższą i

zakładem pracy zakłada się stabilność tych instytucji w ich obecnym kształcie, by skoncentrować się

na procesach wymiany między tymi podsystemami społecznymi);

Jednostki w społecznych podsystemach- ich czynności to „działanie w rolach”; pojęcie to łączy

podsystem działającego podmiotu, jako psychologicznej, zachowującej się w określony sposób

całości, z właściwą strukturą społeczną; struktura powstaje dzięki temu, że istnieje szereg względnie

stabilnych stosunków między indywiduami; te stabilne stosunki są wytwarzane i podtrzymywane

przez instytucje; działający podmiot włączony jest w różne społeczne podsystemy, które wymagają od

niego zawsze tylko określonych wycinków działania; tym wycinkiem nazywamy daną rolę;

rola- pierwszy porządkujący element struktury społecznej;

przebieg działania w rolach i interakcji między osobami: w danym kontekście działają dwie lub więcej

osób; osoby te zajmują pewną pozycję i działają w swoich rolach, tzn. kierują się społecznymi

oczekiwaniami; spełnienie tych oczekiwań prowadzi do uznania i nagrody, ich zignorowanie do

odrzucenia i ukarania przez partnera interakcji; działanie w rolach przebiega w sposób nie zakłócony i

optymalny, gdy jednostka działa w zgodzie ze swoimi potrzebami i jednocześnie spełnia oczekiwania

innych; to z kolei przyczynia się ponadto do stabilności systemu całościowego-> jeśli w systemie

społecznym ma panować równowaga i stabilność, to również w podsystemach działanie w rolach musi

przebiegać w dużym stopniu bez zakłóceń;

z punktu widzenia tej teorii procesy socjalizacji mają funkcję stabilizującą; dzięki niej dorastające

pokolenie powinno dobrowolnie i kompetentnie odgrywać wyznaczone im role; gdy to się nie udaje,

pojawia się „kontrola społeczna”- opieka nad młodzieżą, policja, sądownictwo;

wg. Parsonsa socjalizacja polega na nabywaniu takich orientacji, jakie są wymagane dla

zadowalającego działania w rolach; dorastająca osoba, wprowadzana w coraz bardziej kompleksowe

role i sprawdzająca się w niech w toku działania, uczy się uczestniczenia na różnych płaszczyznach

organizacji społeczeństwa;

socjalizacja rozumiana jest przez niego jako społeczne formowanie dyspozycji co do potrzeb, które są

zaspokajane przez konformistyczne działanie w rolach; jest procesem, w którym nabywane są

fundamentalne orientacje co do wartości, niezbędne do skutecznego działania w rolach; socjalizacja

musi pomagać w przejmowaniu i pojmowaniu ról; teoria strukt-funkc rozróżnia specyficzne pod

względem funkcjonalnym oczekiwania co do ról od ogólniejszych, które są ogólnymi wskazówkami

działania w różnych rolach (oczekiwanie od sekretarki, aby grzecznie, ale stanowczo odprawiała

uciążliwych gości, jest specyficznym oczekiwanie co do roli; natomiast wobec ról zawodowych

istnieje ogólny wymóg, aby postawione zadania spełniać fachowo, sprawnie i możliwie bez emocji)

umiejętność działania w rolach osiąga się w procesie socjalizacji poprzez nabywanie ogólnych dla

wielu ról orientacji (o. uniwersalistyczna- orientacja na względnie stabilny nadrzędny system wartości

odnoszący się głównie do ról zawodowych; o. partykularystyczna- system wartości zupełnie

przeciwny, osiągnięcia nie są najważniejsze, pojawiają się emocje);

docsity.com

koncepcja pattern variables – znaczący instrument analityczny socjologii, klasyfikacji systemów ról w

nowoczesnych społeczeństwach według zasadniczych wymagań wobec zachowań;

artykuł Parsonsa „Klasa szkolna jako system społeczny”- uchodzi za klasykę teorii socjalizacji

szkolnej; punktem odniesienia jest struktura społeczeństwa USA; wychodzi od społeczeństwa

przemysłowego, którego system kulturowy określony jest przez uniwersalistyczną orientację co do

wartości; prywatne życie ludzi odbywa się w małej rodzinie, w której panują wartości

partykularystyczne; w społeczeństwie istnieje rozbudowany publiczny system kształcenia, którego

rdzeń tworzy szkoła; uczęszczają do niej wszystkie dzieci, przy czym ok 6 roku życia rozpoczynają

one naukę w powszechnej szkole podstawowej, która w USA trwa do VI lub VI”II klasy (12/14 r. ż);

Parsons ujmuje szkołę jako podsystem całościowego systemu społecznego i identyfikuje dwie

zasadnicze funkcje, które szkoła ma do spełnienia: socjalizację i dobór (selekcję); szkoła ma

przekazywać uniwersalistyczne orientacje co do wartości, by młodzież była zdolna do działania w

rolach( funkcja socjalizacyjna), internalizacja powszechnych oczekiwań co do ról; szkoła ma

rozdzielić młodzież na rozmaite stanowiska zawodowe, ma dokonać selekcji i podziału zasobów

ludzkich odpowiednio do systemu ról dorosłych (funkcja alokacyjna ew selekcyjna). Parsonsa

interesuje sposób spełniania obu tych funkcji naraz. Przeprowadza analizę wewnętrznych procesów

zachodzących w klasie pod kątem ich znaczenia społecznego. Zauważa, że:

- nauczycielka musi postępować według uogólnionych, jednakowych dla wszystkich uczniów

kryteriów;

- poznając zmieniający się system ról w klasie szkolnej dziecko przejmuje te wzory wartości, które są

jednakowe dla wszystkich ról w sferze publicznej społeczeństw opartych na podziale pracy; czyli

wartości leżące o jeden szczebel wyżej od tych, które przekazuje mu rodzina;

- proces socjalizacji związany jest ze względnie systematycznym i nieustannym ocenianiem osiągnięć

-> wewnętrzne zróżnicowanie klasy na dobrych i słabszych uczniów ->dzieci uczą się , w jaki sposób

zdobywa się status w grupie i broni go;

- zadaniem nauczycieli jest właściwa ocena indywidualnych osiągnięć i zapewnienie dzięki temu

uczciwej konkurencji;

- klasa podstawowa jest ucieleśnieniem fundamentalnej amerykańskiej wartości równości szans,

ponieważ przywiązuje się w niej wielką wagę zarówno do pierwotnej równości, jak i różnych

osiągnięć;

Parsons oprócz idealizacji amerykańskiego społeczeństwa, wskazał na wzory, które służą

legitymizowaniu nierówności społecznych: w walce o stanowiska rozstrzygającym czynnikiem są

indywidualne osiągnięcia; zinternalizowana zasada osiągnięć pełni funkcję kompensacyjną, przede

wszystkim dla osób przegrywających tą walkę;

Uporządkowanie, krytyka i kontynuacja torii:

- teoria Parsonsa wyraźnie przewyższała pod względem systematyczności analiz wszystkie

dotychczasowe koncepcje z zakresu teorii socjalizacji;

- uwzględnił w niej wszystkie 4 płaszczyzny procesu socjalizacji, analizując je pod kątem ich

wzajemnych powiązań: system osobowości- jako kompleks wyuczonych potrzeb i orientacji,

koncepcja działania w rolach opisuje interakcje między osobami, jak i strukturę instytucji, które z

kolei powiązane są w całościowy system społeczny;

- wprowadzając kategorię roli społecznej stworzył pojęciowy instrument, który pozwolił na szersze

spojrzenie zwłaszcza w analizie wewnątrzinstytucjonalnych procesów socjalizacji;

- uwzględniał wymiar historii życia, który opisuje proces socjalizacji jako uczestniczenie przez

jednostkę w coraz bardziej kompleksowych strukturach ról, proces rozpoczynający się od diady

matka- dziecko, aż do ról zawodowych;

- krytyka: wychodzi on od idei samoregulującego się systemu dążącego do zachowania równowagi;

rysuje on obraz jednolitej maszynerii, w której różne podsystemy funkcjonalne współpracują z sobą,

aby zapewnić równowagę całości; nierówności społeczne są częścią tego ukierunkowanego na

funkcjonalność systemu i wymagają reprodukcji, ale na zasadnicze sprzeczności interesów np. między

docsity.com

klasami społecznymi, nie ma w takim systemie miejsca; określane są one najwyżej jako napięcia,

które trzeba przezwyciężać za pomocą mechanizmów integracyjnych, np. socjalizacji; krytyka teorii

odnosi się również do uczenia się ról, a dokładniej tożsamości ról, które wg. Parsonsa możliwe są

tylko w instytucji represyjnej, gdzie działają podmioty ze sztywnym superego; natomiast Habermas

wykazał, że zgrana interakcja uchodzi za przypadek normalny, nawet „kiedy w rzeczywistości jest to

patologiczny przypadek graniczny”; Parsons skupia się głównie na socjalizacji jako procesie

uspołecznienia jednostki, pomija prawie całkowicie proces powstawania indywidualnej tożsamości;

Geulen twierdzi, że Parsons redukuje dyspozycje jednostki co do potrzeb osobowości do węższego

aspektu społeczeństwa, do systemu normatywnych ról; z psychologicznego punktu widzenia pojęcie

osobowości jest zbyt uproszczone i jednostronne, powstaje obraz człowieka, który prawie bez

problemowo dostosowuje się do istniejących już struktur społeczeństwa;

-czy pomimo krytyki, można tej teorii przypisać wartość poznawczą? Należy to rozpatrzeć w

kontekście problemu socjalizacji szkolnej: Parsons przekonuje, że procesy szkolne są wplecione w

społeczne zależności szkolne (szkoła musi dbać o konformistyczną socjalizację i bezkonfliktową

selekcję) a nie w pedagogicznym obszarze autonomii; wykazuje zasadnicze różnice między

wartościami obowiązującymi w rodzinie i w sferze życia publicznego, szkoła również powinna

przekazywać owe orientacje co do wartości, to z kolei wiąże się z opisanymi przez niego zasadami

konkurencji i osiągnięć; Parsons nie zadaje sobie jednak pytań, czy aby ten system nie jest częścią

struktury władzy i panowania, w której stale odtwarzane są istniejące nierówności;

-kontynuacja:w USA Dreeben wykazał, jak w szkole jako instytucji procesy uczenia się przygotowują

młodzież do dorosłego życia; w Republice Federalnej, Helmut Fend stara się dalej rozwijać

teoretycznie podejście strukturalno- funkcjonalne; również jest zdania, że dla odpowiedniego

rozumienia szkoły niezbędne jest poznanie społecznych funkcji szkolnej socjalizacji; daje bardziej

zróżnicowany opis kontekstu funkcjonalnego: mówi o 3 funkcjach- zapewnianie kwalifikacji, selekcja,

integracja- i przypisuje poszczególne elementy systemu szkolnego różnym funkcjom; Parsons założył

z góry, że procesy socjalizacji mają miejsce, natomiast Fend bada empirycznie czy tak naprawdę jest;

poszerza definicję socjalizacji, która ma nie tylko prowadzić do reprodukcji społeczeństwa, ale

również do zdolności do działania u podmiotów; jednak na tych trzech płaszczyznach funkcji

społeczne wymagania co do reprodukcji i indywidualna potrzeba do działania mogą popaść w

konflikt;

Socjalizacja szkolna z interakcjonistycznego punktu widzenia.

teoria ta opisuje proces komunikowania się podmiotów jako społeczny „proces, w którym rozwija się

tożsamość”; konieczne dla rozwoju osobowości są dwa stany rzeczy: to, że jednostka dzieli się z

innymi wspólny system symboli umożliwiający wzajemne porozumienie, oraz to, że jednostka jest

konfrontowana z ustabilizowanymi oczekiwaniami co do zachowań, kierowanymi do niej ze strony

innych;

interakcja opisywana jest jako „wzajemne odnoszenie się do siebie aktorów poprzez oczekiwania co

do zachowań innych osób oraz antycypujące oczekiwanie co do własnego zachowania;

podstawowe struktury interakcji: ego próbuje się dowiedzieć, kim jest alter; przy tym w dużej mierze

to od samego ego zależy, kim może być alter, gdyż może on wystąpić tylko w takiej roli jaką

akceptuje ego;

wzajemne wnoszenie części tożsamości do procesu komunikowania się opisuje się w nawiązaniu do

prac Meada i Turnera za pomocą pojęć role- making i role- taking; role nie są tu- jak w teorii

strukturalno- funkcjonalnej- ustalonymi z zewnątrz wymaganiami co do zachowań, raczej podmioty

ustalają je między sobą i indywidualnie kształtują w procesie komunikowania się;

role- taking oznacza, że ego może postawić się w roli alter, może patrzeć na komunikowanie się

oczami kogoś innego (przejęcie perspektywy); ego może wtedy rozpoznać oczekiwania alter wobec

niego, może je spełnić, odgrywając zaproponowaną przez alter rolę i zarazem potwierdzając koncepcję

swojej tożsamości, jaką ma alter; ego może też odrzucić tą rolę, narażając się na przerwanie

komunikowania się; powinno jednak dojść do zaakceptowania roli przez ego, które potem poprzez

swoje zachowanie wnosi własną koncepcję swojej tożsamości, które nie zawsze będzie się pokrywać z

rolą wymaganą przez alter (role- making); alter musi się nastawić na owo role-making ego i

docsity.com

odpowiednio reagować; akcent spoczywa już nie na zwykłym procesie wykonywaniu roli, ale na

sposobie, w jaki się planuje i obmyśla własne działąnie na bazie roli przypisywanej komuś innemu;

interakcjonistyczny model wymiany między ego i alter, zachodzącej w toku komunikowania się,

zakłada równouprawnienie i równoważność między partnerami w procesie role- taking i role- making;

mogą wynegocjować wzajemne role lub przerwać komunikowanie się;

oczekiwania wobec podmiotów działających w ramach instytucji są obliczane na dłuższy czas;

oznacza to, że proces negocjowania ról jest wprawdzie ograniczony, ale w żadnym wypadku nie

wykluczony;

przedstawianie i modyfikowanie tożsamości ściśle wiąże się z codziennym komunikowaniem się;

tożsamość wg. Meada to zdolność jednostki do refleksyjnego wyjścia poza siebie i stania się

przedmiotem-> zdolność do stworzenia obrazu samego siebie; wyizolowana jednostka nie jest zdolna

do stworzenia obrazu samego siebie; wg. Goffmana: tożsamość, która może stać się przedmiotem dla

samej siebie, jest strukturą społeczną i wyrasta ze społecznego doświadczenia; oczekiwania, które

napotyka podmiot przy samoprezentacji, dają się rozróżnić w dwóch wymiarach: w przestrzeni

czasowej jednostka dysponuje biografią, której samointerpretacja określana jest jako tożsamość

osobowa, gdzie oczekuje się od jednostki by była niepowtarzalna i jedyna w swoim rodzaju; w

aktualnej sytuacji jednostka uwikłana jest w rozmaite struktury grupowe i struktury ról, a odnosząca

się do nich samointerpretacja jest tożsamością społeczną, gdzie jednostka powinna kierować się

unormowanymi oczekiwaniami co do zachowań- być taki sam jak każdy inny; z ich równowagi

wynika z kolei tożsamość „ja” opisywana jako równowaga, którą musi się osiągnąć w każdej

interakcji; nie spełnienie któregoś z warunków powoduje wyłączenie się jednostki z procesu

komunikowania się, uchodzi ona za „dziwaka”, jeśli w ogóle nie spełnia oczekiwań społecznych;

zdolny do komunikowania się jest ten, kto w każdej sytuacji potrafi obronić swoją tożsamość przed

oczekiwaniami społecznymi- część procesu, w którym podmiot dokonuje autorefleksji;

z punktu widzenia teorii socjalizacji duże znaczenie ma ujmowanie procesu rozwoju osobowości jako

jedności socjalizacji i indywidualizacji: jednostka przyswajając sobie w świadomy sposób symbole

językowe, wartości i normy swojego otoczenia społecznego staje się zdolnym do działania członkiem

społeczeństwa i zarazem niepowtarzalnym, jedynym w swoim rodzaju indywiduum, a skoro tak

rozumiana tożsamość „ja” musi być w procesach interakcyjnych ciągle na nowo negocjowana i

utrzymywana w równowadze, znaczenia nabiera wymiar biograficzny: wczesne dzieciństwo, rodzice,

rodzina, szkoła, studia, małżeństwo itp. są kolejnymi doświadczeniami, w których tożsamość ulega

reinterpretacji i dalszemu rozwojowi;

podmioty potrzebują pewnych umiejętności, tworzyć tożsamość w codziennej interakcji: umiejętności

językowe, empatii, zdolność poznawczą, im lepiej rozwinięte tolerancja na frustrację, na

dwuznaczność i dystans wobec ról, tym łatwiej obronić swoją tożsamość=> interakcjonistyczne

podstawowe kwalifikacje do działania w rolach;

Habermas przyjmuje interakcjonistyczny opis działania w rolach jako sytuację niejasną, wymagającą

interpretacji i stale zagrożoną; tę strukturę przedstawia na trzech płaszczyznach, łącząc przy tym

systematyczny opis struktur interakcjonistycznego działania w rolach z krytyką części teorii

strukturalno- funkcjonalnej, która opisuje działanie w rolach; pokazuje jakich podstawowych

kwalifikacji potrzebują podmioty; 3 płaszczyzny:

Między oczekiwaniami co do ról, a potrzebami podmiotów z reguły nie ma zgodności, raczej dochodzi

do konfliktu: bardzo wiele ról daje jednemu z aktorów niewielką satysfakcję, mimo to musi on

podtrzymywać interakcję; takiemu aktorowi potrzebna jest tolerancja na frustrację, zdolność do

kontynuowania interakcji mimo słabego zaspokojenia własnych potrzeb; przeciwstawia się to teorii

Parsonsa, że w idealnym przypadku działania w rolach obaj aktorzy spełniając oczekiwania co do ról

zaspokajają swoje potrzeby; kontrargument Habermasa: we wszystkich znanych dotychczas

społeczeństwach istniała fundamentalna dysproporcja między zinterpretowanymi potrzebami a

społecznie licencjowanymi, zinstytucjonalizowanymi jako role co do wartości; stopień w jakim część

działających podmiotów odmawia innym zaspokojenia ich potrzeb, pozwala na rozpoznanie stopnia

represji w danej sytuacji;

Oczekiwania co do ról nie pokrywają się dokładnie z faktycznym działaniem- czyli z interpretacjami

ról- lecz występuje między nimi zasadnicze napięcie: oczekiwania co do ról nigdy nie są ustalone

jednoznacznie i sztywno, wobec czego działanie w rolach zawsze wymaga interpretacji oczekiwań;

docsity.com

łączy się to z potrzebą działających podmiotów, by móc się jednocześnie zaprezentować jako

niepowtarzalne indywiduum podczas przyjmowania roli; wymagane jest więc od podmiotu, by w

sytuacji niejasnej (wieloznaczność ról) ustosunkował się odpowiednio wobec przejęcia roli i do jej

koncepcji=> tolerancja na wieloznaczność; ta analiza skierowana jest przeciw tezie Parsonsa, że w

trwale ustalonych interakcjach po obu stronach istnieje podobieństwo między definicjami ról i ich

interpretacjami; Habermas zarzuca mu, że kompletna definicja roli, która przesądza, że interpretacje

wszystkich uczestników pokrywają się, jest możliwa do realizacji jedynie w urzeczowionych,

wykluczających samoprezentację, stosunkach; stopień w jakim interakcje zbliżają się do tej sytuacji,

pozwala rozpoznać sztywność systemu ról;

Założenie teorii strukturalno- funkcjonalnej, że społecznie obowiązujące normy i subiektywne

przyjmowane wartości w dużym stopniu pokrywają się, jest ostro krytykowane: zachowanie zgodne z

normami nie jest refleksem danych oczekiwań, to jak podmiot zachowuje się wobec roli, zależy raczej

od stopnia i sposobu jej internalizacji; podmioty ustosunkowują się refleksyjnie wobec roli, a

związaną z tym umiejętność określa się jako dystans wobec roli; autonomiczne odgrywanie roli

zakłada, że jest ona znana i dana jest umiejętność chłodnego dystansowania się wobec niej; jeśli

podmiotom nie wolno lub nie potrafią przyjmować w interakcji tego dystansu wobec roli, wskazuje to

na brak autonomii, co można tłumaczyć przyczynami zewnętrznymi (represyjna kontrola społeczna)

lub przymusem wewnętrznym )sztywne superego);

teoria ta z jednej strony, jest w stanie przedstawić socjalizację jako jedność uspołecznienia i

indywidualizacji, z drugiej zaś ukazuje podmioty jako aktywnie działające i współkształtujące własny

rozwój; za jej pomocą możemy połączyć rozwój tożsamości z warunkami społecznymi, w które

systemy ról są wpisane; dla teorii socjalizacji duże też znaczenie ma zawarty w niej składnik

normatywny: stabilna osobowość- podstawowe kwalifikacje do działania w rolach, dzięki którym

podmiot może w zorientowany na potrzeby sposób brać udział w społecznej interakcji;

tożsamość „ja” i związane z nią podstawowe kwalifikacje pojmuje się jako naczelne cele wychowania,

tak że podejście to można rozumieć jako „normatywną teorię socjalizacji; dzięki tym normatywnym

składnikom symboliczny interakcjonizm otrzymuje ważny wymiar krytyczny: może pytać o to, które

systemy ról uniemożliwiają lub utrudniają tworzenie i wypróbowywanie przez dorastającą młodzież

własnej tożsamości, rozwój empatii i dystansu wobec roli oraz wyćwiczenie w autonomicznym

działaniu; by to zbadać, podejście dysponuje strukturalnym instrumentem analizy: idealnej koncepcji

wolnej od represji interakcji przeciwstawia się opis powszechnego stłumienia potrzeb w represyjnych

systemach ról;

struktura szkolnego komunikowania się: komunikowanie się przebiega przeważnie w sformalizowanej

formie lekcji; charakteryzuje się ono dwoma dominującymi atrybutami instytucjonalnymi: hierarchią i

przymusem, osiągnięciami i konkurencją; udział w lekcjach nie jest dobrowolny- ani dla uczniów, ani

dla nauczycieli, którzy mają nieproporcjonalnie większą władzę definiowania: mogą forsować

interpretacje ról i wyjaśnienia sytuacji; z tym wiąże się ekonomia komunikowania się, wedle której

postępują nauczyciele: w ograniczonym czasie mają „przerobić materiał”; ponieważ działania uczniów

nie są nastawione na przyswajanie materiału, a prawie zawsze uchodzą za niepożądane, nauczyciel

stara się uniemożliwić takie działania lub je stłumić=> nauczyciel przedstawia ustalone

instytucjonalne wymagania, a w razie potrzeby je wymusza, zaś uczeń ma jedynie ograniczoną szansę

przedstawienia własnych interpretacji ról i koncepcji tożsamości; komunikowanie się na lekcji

zorientowane jest głównie na zasadę osiągnięć, a to co można uznać za indywidualne osiągnięcie

również jest ustalone w programie nauczania, czyli przyswajanie treści i ich reprodukowanie jest

uznawane w kontekście szkolnym za osiągnięcie; mechanizmy, w jakie wyposażony jest nauczyciel:

stopnie, świadectwa, rzeczywiście umożliwiają mu ukierunkowanie komunikowania sie na lekcji na

osiągnięcia; to z kolei stawia uczniów w sytuacji konkurowania ze sobą; instytucja zatem ogranicza

możliwości działania w różnych rolach zarówno nauczycielom, jak i uczniom; chociaż jeśli chodzi o

nauczyciela można znaleźć szerokie możliwości interpretacji własnej roli: w zakresie realizacji

wymagań, nauczyciel ma swobodę w określeniu metody opracowania danego materiału, sposobu

zwracania się do uczniów, systemu oceniania; względnie szerokie możliwości interpretowania swoich

docsity.com

ról przez nauczycieli i przez to prezentowania własnego modelu tożsamości stanowią dla uczniów

rodzaj „drugiej płaszczyzny” instytucjonalnych wymagań wobec zachowań: mają nie tylko generalnie

być dobrymi uczniami, ale również spełniać specyficzne wymagania poszczególnych nauczycieli,

poruszają się więc w ramach lekcji w sieci częściowo trwałych, częściowo zmieniających sie

wymagań wobec zachowań, które mają jedną wspólną cechę: są prezentowane z pozycji siły, a ich

odrzucenie często bywa interpretowane jako łamanie reguł i może być karane;prezentowanie własnej

tożsamości mimo ścisłej kontroli zachowań, demonstrowanie dystansu wobec roli jest dla ucznia jako

aktora zasadniczym i za każdym razem bolesnym problemem; wynikiem tej sytuacji jest stworzenie

przez uczniów strategii rozwiązywania tych problemów, które można nazwać „taktykami”; zostały

one zbadane empirycznie m.in. przez Heinze: skrywane zajęcia uboczne (czytanie, gra w karty)

zaliczają się do nich tak samo jak wyłudzanie dobrych stopni (przez ściąganie, drobne kłamstwa itp),

zręczne, niewykrywalne przeszkadzanie podczas lekcji jest jako ukryty opór równie znane jak mądrze

wykalkulowane nieobecności (np. na klasówkach); w tych taktykach wyraża się dystans wobec norm i

ról, w ten sposób ukazane są trudne formy przystosowania i oporu, dzięki temu bronią własnych

przestrzeni działania i własnych modeli tożsamości;

instytucja szkoły stawia swoich klientów w z góry ustrukturalizowanej sytuacji, w której panuje

pewna hierarchia i którą określa przede wszystkim problematyka osiągnięć; uczniowie mają w

odpowiedni sposób poruszać się wewnątrz takiej struktury komunikowania się i w tym kontekście

kreować własną tożsamość;

między wymaganiami instytucjonalnymi a sposobami zachowania się aktorów przebiega proces

interpretowania ról, tak że również uczniowie mają pewną wolną przestrzeń do role- making, lecz

pomimo tej wolnej przestrzeni żaden uczeń nie jest w stanie wykreować obrazu własnej tożsamości

bez uporania się przy tym w jakiś sposób z problematyką osiągnięć;

w analizie interakcjonistycznej socjalizacja szkolna postrzegana jest zarazem jako proces

normalizowania i indywidualizowania: wszyscy uczniowie poprzez własną koncepcję tożsamości

muszą zająć stanowisko wobec tej podstawowej problematyki szkolnej, ale dochodzi przy tym do

różnych rozwiązań;

istnieją pewne regularne zależności między obiektywnym położeniem ucznia a jego subiektywną

koncepcją tożsamości; młodzi ludzie, których dotychczasowa kariera szkolna była naznaczona

głównie porażkami, ujmują w swojej koncepcji tożsamości zasadę osiągnięć i sukcesów w typowo

inny sposób (przyswajają sobie instytucjonalną definicję osoby, która sobie nie radzi i tworzą naiwne

teorie, które mają tłumaczyć ich słabe wyniki i zarazem chronić ich tożsamość; niektórzy chronią swój

obraz obracając przegraną agresję przeciwko nauczycielom, inni dochodzą pod wrażeniem

niepowodzeń do wniosku, że to raczej z własnej winy nie wykształcili niezbędnych zachowań

przystosowawczych ) niż ci, którzy dotąd osiągali w szkole przeważnie dobre wyniki (krytykują

pojedynczych nauczycieli, ale o generalnej konfrontacji z nauczycielami nie ma mowy; starają się

raczej układać swoje stosunki z nauczycielami w miarę bezkonfliktowo, są więc gotowi przejść do

porządku nad tymi sposobami ich zachowań, które uważają za nieodpowiednie, przyjmują postawę

konstruktywno- przystosowawczą; swoje sukcesy przypisują w znacznym stopniu warunkom

związanym z ich własną osobą; ambicja, pilność oraz zdolności są jakby ich własnym kapitałem, który

wnoszą do szkoły i który określa ich obraz, są głęboko przekonani o swoim udziale w uzyskiwaniu

dobrych stopni);

Projektgruppe Jugendburo ustalił, że stosunek uczniów szkół głównych do wymagań i oceniania ich

osiągnięć jest silnie uzależniony od tego, czy orientują się oni na wartości rodzinne, czy raczej na

subkulturowe wartości środowiska młodzieżowego;

sukces ew nieradzenie sobie stają się dla wszystkich centralnym stanem rzeczy, do którego trzeba się

ustosunkować poprzez samointerpretację;o ile w przypadku słabych uczniów ten stan rzeczy jest

raczej zagrożeniem dla tożsamości, o tyle w przypadku dobrych uczniów jest istotnym źródłem ich

bezpieczeństwa; znajduje to wyraz w zachowaniu się w procesie komunikowania się na lekcji:

osiągający dobre wyniki uczniowie mają bezbłędnie opanowaną autoprezentację i proces

dopasowywania się, dzięki dystansowi wobec roli potrafią skutecznie się komunikować także w

zhierarchizowanych i wyobcowanych warunkach; natomiast „słabi” uczniowie z reguły z większym

trudem znoszą antynomię między aktualnymi potrzebami a wymaganiami w szkole, demonstracyjnie

odmawiają przyswojenia swojej roli, co manifestują na lekcjach poprzez denerwowanie nauczycieli

docsity.com

albo zgrywanie się; udawanie, że jest się pilnym uczniem, przy jednoczesnym manifestowaniu

swojego dystansu wobec roli- to repertuar zachowań, który nie został przez nich opanowany, albo

pozostaje w sprzeczności z ich antyszkolną postawą;

teoria interakcjonistyczna zajmowała się również kwestią, które procesy komunikowania się między

uczniem a nauczycielem prowadzą do typizacji i etykietowania uczniów; głównie zajmowała się

uczniami, którzy nie dają sobie rady, nie chcą się uczyć lub mają zaburzenia w zachowaniu, a

przyczyn doszukiwała się w strukturze szkolnej interakcji;

labelling- approach lub teoria etykietowania- wychodzi z założenia, że wszystkie działające

podmioty bardziej lub mniej odbiegają od norma społecznych; oczekiwanie przez instytucję

normalności, jej władza definiowania i sieć kontroli społecznej są są nieodzownymi warunkami

powstania dewiacyjnego zachowania; to czy ktoś jest dobrym czy złym uczniem zależy nie od jego

uzdolnień lub jego pilności, ile od tego, czy nauczyciele postrzegają bądź traktują go jako dobrego lub

złego ucznia; trzeba przy tym zaznaczyć, że nie ma dobrych czy złych uczniów, gdyż żaden uczeń nie

spełnia wszystkich wymagań, natomiast wszyscy uczniowie rozwinęli określone techniki, aby ten fakt

ukryć;

wiele badań analizowało procesy dewiacyjnego zachowania sie w szkole z interakcjonistycznego

punktu widzenia: Brumlik i Holtappels stwierdzają, że dla inicjacji i kontynuacji tego procesu

znaczenie mają przede wszystkim formy interakcji nauczycieli; ogólnie nauczyciele przypisują swoim

partnerom interakcji cechy, które można nazwać typizacją- wywodzą się z obserwacji zachowań

(głośne rozmawianie ucznia-> niespokojne zachowanie lub brak dyscypliny, albo potrzeba

komunikowania sie itp.); nauczycielom łatwo przychodzi zakwalifikowanie takiego zachowania jako

„przeszkadzanie”, potem pewne atrybuty przypisuje się nie tylko zachowaniom, ale osobom;

Hargreaves twierdzi, że uczniowie mają dwie możliwości pozbycia się etykiety we wczesnym

stadium: mogą zachowywać się konformistycznie, a więc zaprzestać nagannego zachowania (taka

reakcja występuje u uczniów, którzy w dużym stopniu zinternalizowali specyficzne dla szkoły normy i

wartości i z tego powodu odczuwają winę lub lęk w przypadku ich naruszenia); uczniowie mogą też

próbować publicznie podważać słuszność etykiety poprzez np. zaprzeczanie lub usprawiedliwianie się,

poprzez podważanie prawomocności normy lub niepoczuwanie się do odpowiedzialności za czyny;

jeśli obie próby obrony zawiodą rozpocznie się proces etykietowania;

osoba z przylepioną etykietą tworzy z czasem, wskutek przyswojenia sobie obcej definicji, dewiacyjny

obraz samej siebie i pod względem zachowania się w coraz większym zakresie spełnia oczekiwania,

że jest dewiantem; dotknięci etykietowaniem uczniowie czują się niesprawiedliwie traktowani i

zarazem bezsilni; bunt i rezygnacja są odbierane jako potwierdzenie etykiety; poszczególni uczniowie

przestają być tolerowani i albo zostają przesunięci w dół w hierarchicznie zbudowanym systemie

szkolnym, albo zostają jako „przypadek” oddani do instytucji wychowawczych lub leczniczych, tam

nierzadko kariera dewianta rozwija się aż do instancji więzienia;

Uporządkowanie, krytyka i kontynuacja:

- koncepcja ma swoją silną stronę w postaci analiz procesów socjalizacyjnych na płaszczyźnie mikro,

gdzie chodzi o opis relacji między podmiotem a jego otoczeniem komunikacyjnym; rozumienie

podmiotu zawarte jest w koncepcji tożsamości, zawierającą maksymę, której nie powinno się

odrzucać: osobę socjalizowaną należy postrzegać jako całą i jedyną w swoim rodzaju, traktować

poważnie jako podmiot oraz samemu interpretować i zastanawiać się nad jej działaniami;

indywidualność uzasadnia się tu socjologicznie jako strukturalną konieczność procesu komunikacji;

- uwzględnia się biograficzny wymiar podmiotu w jego rozwoju;

- w pojmowaniu tożsamości unika się zarówno idealistycznego postulatu autonomicznego „ja”, jak i

deterministycznego wyobrażenia o charakterze społecznym jako czymś produkowanym masowo;

-zróżnicowane rozumienie interakcji i tożsamości idzie w parze ze znacznymi deficytami

teoretycznymi: w analizach interakcjonistycznych w dużym stopniu zaniedbuje się treści procesu

komunikowania się, a ponieważ przyswajanie treści nauczania, zajmowanie się rzeczami i problemami

znajdują się w szkole w centrum uwagi, to wyłącza się w ten sposób (podobnie jak Parsons) ważny

wymiar procesu socjalizacji; jakie znacznie dla rozwoju podmiotowego uczniów może mieć

docsity.com

zajmowanie się przez nich określonymi tekstami literackimi, faktami historycznymi lub systemami

politycznymi- w interakcjonistycznej koncepcji jest nie do uchwycenia;

- koncentrując się na procesie komunikowania się podejście to pomija wszelkie inne formy

„obiektywnej” rzeczywistości (praktyki przedmiotowej jak zabawa dzieci przedmiotami i związane z

tym procesy socjalizacyjne, w kontekście dorosłych- praca);

- Ottomeyer szczegółowo przedstawił zalety i wady interakcjonistycznej teorii tożsamości i owe braki

sprowadził do systematycznego błędu; wg niego czynności jednostek znajdują się w podwójnej relacji

do środowiska, ściśle powiązanych, ale nie pokrywających się; są to: relacja ze środowiskiem

przedmiotowym, w którym człowiek działa pracując i kształtując je, oraz relacja z innymi ludźmi, w

której człowiek działa komunikując się i interpretując;

-teoria interakcjonistyczna w zróżnicowany sposób ujmuje proces kształtowania się tożsamości i

komunikacyjnej wymiany między ludźmi, ale nie twierdzenia dotyczące struktury społecznej

pozostają bardzo niejasne, a wynika to z jednostronności podejścia Meada, który całkowicie wyłączył

ze swoich koncepcji funkcjonalne zróżnicowanie złożonych społeczeństw; nie wprowadzając również

analitycznego narzędzia pozwalającego badać struktury władzy i wpływy oraz konflikty w

społeczeństwach przemysłowych; jego następcy wprowadzili wymiar władzy i kontroli instytucji;

- teoria ta nie daje również odpowiedzi na pytanie w jakim związku pozostają wymogi instytucjonalne

ze strukturami ogólnospołecznymi;

Teorie socjalizacji:

Marks ►Dynamika nowoczesnego rozwoju wynika przede wszystkim z mechanizmów gospodarki

kapitalistycznej.

►Nowoczesne społeczeństwa są podzielone przez nierówności klasowe, które stanową ich istotę.

►Podstawowe nierówności władzy, jak różnice pozycji mężczyzn i kobiet, są bezpośrednim efektem

nierówności ekonomicznych

►Nowoczesne społeczeństwa, jakie znamy (społeczeństwa kapitalistyczne), mają charakter

ponadnarodowy i w przyszłości możemy się spodziewać ich radykalnej reorganizacji. Ostatecznie

kapitalizm ustąpi jakiejś formie socjalizmu.

►Światowy zasięg wpływów świata zachodniego wynika przede wszystkim z ekspansjonizmu

gospodarki kapitalistycznej

Max Weber►Dynamika nowoczesnego rozwoju wynika przede wszystkim z racjonalizacji produkcji.

►Podział społeczeństw na klasy jest jedną z wielu form nierówności, jak nierówność mężczyzn i

kobiet, w nowoczesnych społeczeństwach.

►Władzę w polu gospodarczym można oddzielić od innych form władzy. Na przykład nierówności

mężczyzn i kobiet nie daje się wytłumaczyć w kategoriach ekonomicznych.

►Racjonalizacja będzie postępowała we wszystkich sferach życia społecznego. Wszystkie

społeczeństwa nowoczesne są oparte na tych samych zasadach organizacji społecznej i gospodarczej

►Globalny zasięg Zachodu wynika z jej panowania nad środkami produkcji oraz dominacji

militarnej.

Manuel Castellls►W początkach swojej kariery naukowej był marksista

►Po oddaleniu się od marksizmu zajął się rola mediów i środków komunikacji

►Społeczeństwo informacji oparte na nowej gospodarce siec, która jest możliwa dzięki połączeniom

globalnych sieci telekomunikacyjnych i jest rzecz jasna gospodarką kapitalistyczną.

►Podstawę produkcji stanowi telekomunikacja i komputery.

►W społeczeństwie sieci tożsamość jednostki staje się kwestia otwartą, nie czerpiemy jej z

przeszłości; musi być ona czynnie wytwarzana w naszych interakcjach interakcjach innymi.

►Globalna gospodarka- „automatom”; nie panujemy już nad światem, który stworzyliśmy.

►Można jednak zapanować nad globalnym rynkiem, nastąpi to nie poprzez rewolucje, ale

zjednoczone starania organizacji międzynarodowych i krajów, których wspólnym interesem jest

regulacja międzynarodowego kapitalizmu.

►Techniki informacyjne mogą służyć przejmowaniu kontroli przez środowisko lokalne i odnowie

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome