Mochnacki - Notatki - Historia literatury polskiej, Notatki'z Historia literatury polskiej. University of Warsaw
Warsawa
Warsawa1 March 2013

Mochnacki - Notatki - Historia literatury polskiej, Notatki'z Historia literatury polskiej. University of Warsaw

PDF (310.9 KB)
5 strona
757Liczba odwiedzin
Opis
Maurycy Mochnacki interpretuje rozwój literatury romantycznej jako erupcję ducha, odkrycie narodowej tradycji, piękna kultury ludowej, znaczenia wyobraźni.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 5
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

MOCHAŃSKI – O LITERATURZE W WIEKU XIX

Wystąpił po stronie romantyków.

Maurycy Mochnacki "O literaturze polskiej w wieku XIX"

Mochnacki interpretuje rozwój literatury romantycznej jako erupcję ducha, odkrycie

narodowej tradycji, piękna kultury ludowej, znaczenia wyobraźni.

W piśmie "O literaturze polskiej...", przedstawił takie myśli:

elementy z życia Polaków; literaturę klasycystyczną uważał za złą, bowiem była na wzór

innych utworów, innych narodów; osłabiała ducha narodu.

(zwycięstwa i klęski), uczuć narodowych.

gdyż krępują one twórcę;

literaturę czynią pozbawioną spontaniczności.

ć za pewny oznaczony rodzaj poezji lub za jakąś część literatury,

nigdy nie poznalibyśmy jej najpiękniejszych przymiotów.

Maurycy Mochnacki: O literaturze polskiej w wieku XIX.

- książka powszechnie uznawana za najpiękniejszą tego typu prozę romantyczną

- jedyny zwarty p r o g r a m polskiego romantyzmu

- pierwsza próba syntetycznego ujęcia dziejów rodzimej literatury ze stanowiska antagonisty

pseudoklasyków

- zależało Mochnackiemu na sprawdzeniu użyteczności najnowszych osiągnięć filozofii na

polskim gruncie → postawa zakładająca ścisły związek literatury i krytyki z filozofią

- p r o b l e m a t y k a :

1) problem stosunku literatury do natury (gdzie „literatura”= poezja, utożsamiana z romantyzmem)

- irracjonalne podłoże twórczości poetyckiej

- poezja wyrasta z uczucia n i e s k o ń c z o n o ś c i, zbliża do a b s o l u t u, unaoczniając

czytelnikowi swoją słowną formą, jego obecność i tajemnicę

- istota poezji jest n i e u c h w y t n a i n i e w y r a ż a l n a

- poezja zespala naturę ziemską i niebiańską poety

- ból istnienia czyni poezja mniej dotkliwym

- jej rola jest rolą k r e a c y j n ą

2) świat stanowi „ciąg nieprzerwany jestestw”, zaczyna się od materii nieożywionej, przechodząc następnie do ożywionej- w dalszym ciągu

nieświadomej, a kończy się na świadomej i mającej świadomość własnego

jestestwa → pierwiastek duchowy natury znosi opozycje przyrody i kultury:

obie są skutkiem tej samej siły sprawczej

3) poezja n a ś l a d u j e naturę, lecz nie kopiuje jej; jest m i k r o m o d e l e m procesów zachodzących w przyrodzie

4) poezja jest nieustannym wchodzeniem na coraz wyższe stopnie świadomości 5) poezja ma być „r u c h o m y m z w i e r c i a d ł e m” rzeczywistości; jako

taka rozpatrywana, osadzona zostaje głęboko w kontekście historycznym, w

uwarunkowaniach ideowych, religijnych i politycznych

6) poezja jest inną rzeczywistością niż rzeczywistość natury, rządzi się swoimi prawami- analogicznymi do praw natury

7) t e u r g i a → biegunowość, dwoistość decydująca o dynamicznym

docsity.com

charakterze życia i poezji; wszystko „na dwoje się roznosi” w naturze- u

podstaw poezji leży jedność → te jedność odbudowuje poeta poprzez

harmonijne współdziałanie z pierwiastkiem boskim

8) poezja= ocalenie całościowej wizji świata, postulowane przez romantyków (wszechogarnianie syntezowanie, …)

9) dzieło literackie jako organiczna całość → z jednej strony wyraz indywidualności twórcy, z drugiej- czynników zewnętrznych ją kształtujących

10) utwór literacki nie „jest”, lecz „staje się” w umyśle odbiorcy, który rozpoznaje się w nim, określa swoje miejsce, lokuje swoja podmiotowość

11) poezja odbija poszczególne stany ducha narodu, stany w ujęciu czasoprzestrzennym → „architektonika idealna w systemie poetyckiej

literatury polskiej”

12) duch polskiego narodu doskonali się w f a n t a z j i, najwyższej władzy umysłu, wyrażającej dynamizm ducha

13) wszystkie utwory romantyczne uczestniczą w procesie „uznawania siebie w swoim jestestwie”

- „O literaturze polskiej ...” to wielki wkład Mochnackiego w tworzenie polskiej terminologii

krytycznoliterackiej, filozoficznej i estetycznej

- cel utworu jest: zbadać, która z władz umysłowych literatura polska doprowadziła do

doskonałości

- próba sprecyzowania swoistości polskiej tradycji literackiej (tradycję w rozumieniu

Mochnackiego kształtować zaczęli dopiero romantycy)

Treść:

Przedmowa: (Warszawa 14 grudnia 1830 r <!>) - czas przestać pisać o sztuce

- najistotniejszym „improwizowanym poematem” jest n a r o d o w e p o w s t a n i e

→ „Życie nasze już jest poezją

- „Nie literatura polska, ale polski kraj”

- zapowiedźdwutomowości dzieła (niezrealizowanej)

- podkreślenie faktu zakończenia działalności pisarskiej na kilka dni przed 29 listopada 1830

roku

- świadomość bezużyteczności dzieła do czasu odzyskania przez Polskę bytu politycznego

Rozdział pierwszy:

Założenie autora: - dzisiejsze piśmiennictwo w większym stopniu rozwija formę , niż treść- która to treść była

domeną wielkich literatur przeszłości

- zaciera się właściwość indywidualna narodów; z coraz większym trudem udaje się odnaleźć

to, o charakterystyczne dla narodu w jego „rodzimej osiadłości

- w zamęcie codzienności słabnie dążenie człowieka do zrozumienia tego, co faktycznie

istotne

- „Zamiarem moim jest: zbadać ducha i przeniknąć do istoty polskiego narodu w ojczystej

literaturze”

+ literatura powinna być obrazem narodu

+ obraz narodu jest także obrazem czasu

+ czas, natomiast, nigdy nie jest rzeczywiście, zawsze staje się, nie ma, zatem, teraźniejszego

czasu

→ zatem pisanie o „literaturze współczesnej” wyposaża Mochnacki w łacińskie motto:

docsity.com

in magnis voluisse sat est” (W sprawach wielkich sama chęć jest już zasługą).

Co rozumieć należy przez literaturę: - natura skonstruowała świat na zasadzie szeregu lustrzanych odbić, gdzie wszystko

wszystkiemu odpowiada, przetworzone jedynie, czasem w mikro- czasem w makroskali

- „uznanie siebie w swoim jestestwie

+ „wiemy, że jesteśmy”/ „wiemy się w jestestwie naszym” (pojmujemy się w myśli i

jestestwie) → możliwe dzięki r e f l e k s j i (władzy intelektualnej człowieka)

+ r e f l e k s j a = wszystko to, co dzieje się wewnątrz nas, co jest nam dobrze znajome; w

początkowych poruszeniach nie ma ona „uznania siebie w swoim jestestwie”- nie zna

swojego jestestwa, lecz zmierza ku s a m o u z n a n i u

+ natura przez stopnie pośrednie przechodzi od martwej natury do p o j ę c i a; od punktu, w

którym nie ma jeszcze uznania samej siebie w jestestwie swoim, do punktu, w którym sama

siebie rozumie, z którego pojmuje swoje działania, w którym uznaje się w swoim jestestwie

(ostatnim stopniem, punktem dojścia: jest, od natury nieorganicznej, przez organiczną, po m

y ś l c z ł o w i e c z ą)

+myśl swoją obrazuje Mochnackim rozległym wywodem geologii minerałów (od minerału do

rośliny → po złamaniu niektórych minerałów dostrzec można po ich wewnętrznej stronie

połączone ze sobą blaszki, przypominające kształt listków korony w kwiecie /tzw. odłam

blaszkowy/ → „nieorganiczny prorok działu roślin”)

+ ciepło- punkt wspólny świata roślin i zwierząt → „podziemna astrologia” = nierozerwalne

związki moralne <!> i chemiczne natury nieorganicznej i organicznej

+ludzki zachwyt przyroda nie jest wynikiem afektacji, lecz tego właśnie pierwotnego

„podobieństwa” natur- podziwianej i podziwiającej

+coraz bardziej odstępując od natury wyszliśmy z powinowactwa, jakie niegdyś łączyło

człowieka z innymi jestestwami organicznymi i nieorganicznymi; wraz z odstąpieniem tym

wygasł instynkt i wszystkie jego cudowne przymioty – pierwotny związek człowieka z natura

zastępuje obecnie nauka → wszystko to potwierdza, że natura przechodzi od materii martwej

do p o j ę c i a

+”myśl człowieka- anioła” jest niezbędna naturze, by mogła pojąć samą siebie/ samą siebie

rozjaśnić; cała natura, zgodnie z pierwszymi tego rozdziału ustaleniami, odbija się w ludzkiej

myśli

+ myśleć i w swoim myśleniu się rozumieć = b y ć → być przedmiotem/ obiektem dla

samego siebie

+ nasze jestestwa odbija się w myśli, a odbijając- dzieli się na dwoje

„M y ś l jest istotą naszej istoty; nosi na sobie nasz cień, nasze podobieństwo, nasz obraz.

Ten cień wewnątrz nas się rozpościera. W myśli mamy grunt p o d s o b ą, mamy wewnątrz

nas u j ę c i e samych siebie- toż środkowy niejako punkt całej sfery bytu naszego. Myśl jest

jako czyste zwierciadło: co ukażesz, to się też w niej ukaże. Patrząc wewnątrz nas, widzimy

samych siebie, wiemy samych siebie, dla samych siebie stajemy się przedmiotem w i d z e n i

a i niejako rzeczą oddzielną. - Póki nie przyjdziemy ku temu r o z d w o j e n i u, póty nie

mamy jestestwa. Być dla samego siebie przedmiotem widzenia, jest to myśleć. Myśleć jest to

żyć. Życie nasze do tego punktu się zaczyna. (…) kiedy w i e m y s i e b i e, dopiero wtenczas

przychodzimy do jestestwa.”

+ natura j e s t, bo m y ś l jest częścią natury → prawdziwym celem natury jest ukazanie

różnicy między tym, co jest i nie wie, że jest, a tym, co jest i wie, że jest

+ człowiek to ostatnie ogniwo łańcucha stworzeń; jest zatem elementem całości- skoro

posiada myśl to i reszta zbioru posiadać ją musi → w człowieku, jako cząstce swojej całości

dochodzi natura do refleksji- uznaje się w swoim jestestwie (w człowieku właśnie staje się

przedmiotem dla samej siebie)

docsity.com

podsumowując :)

1) istnieje ciągłe i nieprzerwane stopniowanie w naturze 2) między bezwładnością nieorganicznej materii, a myślą, która sama siebie

pojmuje istnieje związek ścisły i nierozdzielny

3) myśl jest częścią naszego jestestwa, a my- częścią natury 4) przyroda składa się z dwóch części: materialnej i duchowej/ i n t e l e k t u a l n

e j

→ jak się to ma do polskiej literatury ?

1) kto pragnie uchwycić specyfikę literatury jakiegokolwiek narodu przyjąć musi odpowiednia „strategię działania”; „strategia Mochnackiego” → literatura jest

wyciągnięciem na wierzch m y ś l i narodu (stąd konieczność szczegółowego

wyjaśnienia tego, co pod pojęciem myśli Mochnacki rozumie <lol>)

2) „uznanie siebie w swoim jestestwie” nie jest cechą wrodzoną człowieka; natura w każdym człowieku wznawia i powtarza proces formacji/

przechodzenia stopniowani

a) doświadczenie nierozumianej rzeczywistości

b) naśladowanie dorosłych

c) „bunt” → staje się osobą („ja”)

d) natura staje się dla nas przedmiotem, odkąd sami dla siebie stajemy się przedmiotem

(postrzegania)

e) chęć/ pragnienie wyjścia poza jednostkowość i na powrót ogarnięćia sobą całości

3) „kiedyś byliśmy inni”, a współczesność jest produktem tego „kiedyś” → „inni” = pojętniejsi, szczęśliwsi; myśl ta, pod różnymi postaciami, tkwi w każdym

systemie poetyckim, układzie pojęć religijnych, systemie filozoficznym

wszystkich niemal ludów starożytnych

4) nie każdy człowiek i nie każdy naród „przechodzi” wszystkie etapy → uznanie siebie w swoim jestestwie jest wyłącznie przywilejem myślących

5) narodem nie jest zbiór zamieszkujących określony teren indywidualności, lecz zbiór w y o b r a ż e ń, pojęć, uczuć; naród, który uznaje siebie w swoim

jestestwie ma pamięć, wyrazi się- ma p o e t ó w ! literaturę takiego narodu

stanowią wyciągnięte na światło dzienne watki myśli wspólnej, wszystkich

wyobrażeń i pojęć cechujących ten naród

podsumowując:

1) naród jedynie w literaturze ma swoją r e f l e k s j ę 2) jedynie w masie swoich wyobrażeń ma uznanie siebie w swoim jestestwie 3) literatura jest zatem s u m i e n i e m narodu; ruchomym zwierciadłem

dawnych i dzisiejszych pojęć; jest systemem tych nauk, które mają najbliższy i

bezpośredni związek z cywilizacją i duchem narodu

4) historia jest ciągłym i nieprzerwanym procesem uobecniania się narodu samemu sobie

Rozdział trzeci:

Poeci- Architektonika idealna w systemie poetyckiej literatury polskiej- Porównanie tej literatury z rzymską za Augusta Cezara

docsity.com

1) każde założenie teoretyczne weryfikowane jest przez praktykę; prawodawstwo estetyczne wymaga sankcji geniuszu → (wątpliwość) czy dysponują nim k l a

s y c y ?- czas istotności „gładkiej wymowy”, „wytworności smaku i

delikatności” minął

2) „zmężniało dzisiejsze pokolenie”- potrzeb intelektualnych „dzisiejszej młodzieży” nie zaspokoi już „przymilna krotochwila”

3) sprawa poetów nazwanych r o m a n t y k a m i → to poeci każdym dziełem wspierający wyznawaną przez siebie teorię sztuki, mocujący się z nią; ich

„improwizowana” literatura wyraża ducha dziejów krajowych, ducha starej

Polski:

a) imaginacja

b) fantazja

c) duch/ natchnienie → władze i siły powszechnego narodowego umysłu

4) dwa „charaktery” systemu nowych tworów poetyckich” a) „malownictwo historyczne” - kształty, figury, grupy, obyczaje, zdarzenia → przestrzeń, na

której rozpostarł się cień minionych czasów = poezja o b i e k t o w a /realna

b) duch i uniesienie myśli – poezja d u s z y

- natchnienie poety może być jednak dalece bardziej rozległe i różnorodne; w sztuce nie ma

nic konwencjonalnego; chcieć opisać wyobrażenie poety to kreślić litery na piasku;

poszukiwanie „poezji wzorowej” i narzucanie jej naśladownictwa równa się niezrozumieniu

istoty poezji

- ww. podział służyć ma wykreśleniu i d e a l n e j a r c h i t e k t o n i ki e f e k t ó w p o e

t y c k i c h w systemie teraźniejszej literatury polskiej

- r e a l i z m i d u c h to dwa atomy poezji; w pierwszym przypadku poeta jest r e a l n y,

w drugim- i d e a l n y (często- jedno i drugie)

- wszelki realizm zmierza do form widomych, określonych- taka jest poezja historyczna;

jednostka/ indywidualność rozprasza się/ niknie; poeta umieszczony jest tu w e w n ą t r z

natury

- poeta idealny przed oczyma czytelnika stawia s a m e g o s i e b i e; wszystko kieruje ku

swojej indywidualności- poezja s u b i e k t o w a; wszystko zmierza do tonu, do

muzykalności, która służy fantazji → poezja melancholii rodzi się wtedy, gdy gdy wszystko,

co fantastyczne zostanie odczarowane, obnażając brak „czegoś”

- architektonika idealna efektów i wrażeń w systemie polskiej literatury poetyckiej = stosunek

między idealizmem a realnością (przy dostrzeżeniu wyraźnego zboczenia w stronę idealizmu i

melancholii w oscylacji poetyckiego geniuszu); → tak być musiało w narodzie

„zawojowanym”, w poezji odbiła się publiczna niedola

- literatura romantyczna to odrodzenie się ducha, dalece świetniejsze od rzymskich tworów

czasu Augusta; współczesna polska literatura poetycka jest tak polska i „pierwotworna”, jak

nigdy rzymską, ani pierwotworna nie była literatura w Rzymie

- w teraźniejszym systemie naszych poetyckich dokonań zaczynamy pojmować siebie w

swoim jestestwie, co w literaturze rzymskiej nigdy się nie dokonało-posiadali oni zaledwie

realizm, lekceważąc, lub nie potrafiąc rozwinąć pierwiastka duchowego indywidualizmu- ich

umysły opanowała Grekomania, jałowe naśladownictwo

→ „(...) zaczynamy swoim rządzić się zdaniem, myśleć swoją głową, wynajdować swoim

dowcipem, stwarzać własną fantazją. Pisarze nasi poszli za natchnieniem własnego talentu!”

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome