Prawo administracyjne - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Prawo administracyjne - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (458.7 KB)
53 strony
726Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii dotyczące prawa administracyjnego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 53
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Administracja- wszelka zorganizowana działalność, służąca do osiągnięcia pewnych celów

1

Administracja- wszelka zorganizowana działalność, służąca do osiągnięcia pewnych celów. Inaczej mówiąc

administracja jest planową, celową i trwałą działalnością. Wyróżn iamy adm.: 1) prywatną -organizacja

prowadzona przez jednostkę, w jej interesie lub interesie osób trzecich; 2) państwową- celowa, trwała

działalność państwa do wyznaczonych celów; 3) publiczną- sprawowana przez organy państwowe jak i związki

publicznoprawne (samorządowe) i inne podmioty admin istracji w interesie zbiorowym, publicznym. Pojęcie

adm. publicznej obejmuje państwowe podmioty adm. jak również pozostałe, które spełniają funkcje tejże adm.

W teorii wyróżniamy adm. w ujęciu a) podmiotowym- są to organy adm. o raz inne podmioty wykonujące

określone funkcje z zakresu adm. publicznej, np. terenowe organy adm. rządowej, organy samorządu

terytorialnego, b) przedmiotowym- jest to taka działalność państwa, której p rzedmiotem są sprawy admin istracji,

a więc zadania i kompetencje z zakresu władzy wykonawczej, c) formalnym- jest to cała działalność

wykonywana przez podmioty adm. bez względu na jej charakter. Rozróżnienie między administracją w u jęciu

podmiotowym a p rzedmiotowym polega na przydzieleniu określonych działań państwa określonym organom

państwowym (zasada podziału władzy). Zadania adminis tracyjne wykonują także organy ustawodawcze oraz

wymiaru sprawied liwości (oprócz org. adm.), które są uprawnione do stanowienia prawa. Wg definicji

negatywnej, administracją jest każda działalność państwowa nie będąca działalnością ustawodawczą i

sądowniczą, a więc ustawodawstwo polega na stanowieniu norm prawnych (ustawa) a adm. na ich

wykonywaniu. Definicja ta wywodzi się od zasady podziału władzy. Wg M. Kules zy „Przez administrację

publiczną rozumie się zespół działań , czynności i przedsięwzięć organiza torskich i wykonawczych,

prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje, na podstawie

ustawy i w określonych prawem formach”.

Administracja publiczna (rodzaje). We współczesnej doktrynie wyróżn ia się administrację władczą i

administrację świadczącą. O admin istracji władczej mówi się wówczas, gdy administracja wkracza, przy użyciu

środków władczych ingeruje w sferę prawną obywateli, ogranicza jego wolność bądź własność, gdy nakłada na

niego obowiązek, w jakiś sposób go obciążą. Administracja świadcząca zapewnia obywatelowi określone

świadczenia lub inne korzyści. Admin istrację świadczącą należy rozumieć instrumentalnie jako stosowanie

określonych środków. Przy takim ujęciu admin istracji świadczącej n ie można przeciwstawiać administracji

władczej, bo występuje tu wzajemne zazębian ie się: - Ten sam środek może stanowić jednocześnie świadczenie,

jak i działanie władcze administracji, i to zarówno dla samego odbiorcy świadczenia jak i d la osoby trzeciej; - W

niektórych dziedzinach świadczen ia i działania władcze mogą się wzajemnie uzupełn iać; - Działania władcze i

świadczenia mogą być stosowane ambiwalentnie dla osiągnięcia określonych celów. Ten sam cel można

osiągnąć przez stosowanie zakazów i nakazów, ale również przez u lgi podatkowe czy uprzywilejowane

subwencje. Z punktu widzenia funkcji admin istracji publicznej, które ona wypełnia w interesie publicznym,

można wyróżn ić: 1) klasyczną administrację porządkowo -reglamentacyjną, a więc administrację władczą, 2)

administrację świadczącą, 3) administrację wykonującą uprawnienia właścicielskie i zarządzające .Wychodząc

od rzeczowego (przedmiotowego) podziału zadań wyróżnia się liczne działy admin istracji publicznej, jak np.

administrację budownictwa, oświaty, ochrony zdrowia, spraw socjalnych, itd. Z punktu widzenia podmiotowego

można wyróżn ić administrację rządową i admin istrację samorządową, zwłaszcza samorządu terytorialnego.

Administracja publiczna (typowe cechy). Możliwe jest ustalenie typowych cech administracji takich, które nie

muszą występować stale, lecz pojawiają się regularnie i w skutek tego są istotne dla samej istoty administracji.

1.Admin istracja jest zjawiskiem społecznym. Przedmiotem admin istracji jest współżycie społeczne.

Admin istracja musi zajmować się sprawami wspólnoty i członkami tej wspólnoty. Z faktu tego wynika

ukierunkowanie administracji na interes publiczny. Interes publiczny nie jest ustalony raz na zawsze, lecz jest

zmienny w czasie, a nawet wdanym czasie jest rozumiany niejednolicie. Interes publiczny może się całkowicie

lub częściowo pokrywać z interesami indywidualnymi, ale może też się im przeciwstawiać. Przy ustaleniu

interesu publicznego należy uwzględnić interesy poszczególnych jednostek, zważywszy, że istnieją określone

zasadnicze prawa człowieka. 2.Admin istrację cechują aktywność, in icjatywa, działalność ukierunkowana na

przyszłość. Ta cech występuje wyraźn ie, gdy admin istracja wykonuje ustawy. To, co ustawodawca określa

generalnie i abstrakcyjnie, admin istracja ma przekształcić w rzeczywistość. Admin istracja nie ogran icza się

tylko do wykonywania ustaw, lecz wykonuje wiele zadań, które nie są ustalone w drodze ustaw, ale wynikają

ogólnie z jej zadań, np. budowa dróg publicznych. W tym zakresie administracja może rozwijać swoją

inicjatywę i podejmować działan ia według własnych wyobrażeń. Cała działalność admin istracji publicznej jest

poddana kontroli. Ta cecha odróżn ia administrację od wymiaru sprawiedliwości. Niezawisły sędzia rozpoznaje

sprawy ale ich n ie kreuje. Natomiast administracja realizuje określone cele państwa bądź związków

publicznoprawnych; kształtuje przez to przyszłość. Jest to zasadnicza cecha administracji, która odróżnia ją od

wymiaru sprawied liwości. Konieczność kształtowania przyszłości wymaga jednolitego kierownict wa.

3.Administracja podejmuje konkretne środki do uregulowania spraw jednostkowych i urzeczywistnienia

określonych przedsięwzięć. Ta cecha odróżn ia administrację od ustawodawstwa, które ukierunkowane jest na

2

wydawanie generalnych i abstrakcyjnych uregulowań i przez to obejmuje wielość przypadków. Tego punktu

widzenia n ie można absolutyzować.

Prawo administracyjne (pojęcie). Podmiotowe określ. Prawa adm.: jest to zespół norm, które regulują

administracyjną działalność państwa. Jako punkt wyjścia przy tym określeniu bierze się treść działan ia-

administrowania. Podmiotowe określenie: Prawo adm. jest to zespół norm prawnych, regulu jących te stosunki

społeczne, które wynikają w toku działalności organów administracyjnych. Ogóln ie można powiedzieć, że

prawo adm. jest gałąź prawa, która reguluje działalność organów państwowych, podejmowanych w celu

wykonywania ustalonych prawem zadań organizatorskich, wypełn ianych w swoistych formach działania. Prawo

adm. reguluje przede wszystkim stosunki między administracją a obywatelami i tworzy prawa i obowiązki

obywateli ale zawsze wobec adm. Normy prawa admin istracyjnego dzielimy na: 1) ze względu na regulowaną

tematykę: a) normy bezpośrednio dotyczące aparatu adm. tworzą ustrojowe prawo adm.; b) normy bezpośrednio

dotyczące toku działania organów adm.- tworzą procedurę adm.; c) normy, które dotyczą konkretnych działów

adm. publicznej- materialne pr. adm., normy te tworzą szczegółową część pr. adm., np. prawo budowlane; 2) ze

względu na charakter stosunku łączącego organ stosujący normę z adresatem: a) normy regulujące stosunki ze

sfery zewnętrznej tj. między organem adm. i innymi podmiotami adm. z jednej strony a obywatelami i osobami

prawnymi z drugiej; b) normy regulujące stosunki wewnątrz systemu organizacji adm. publicznej- stosunki te

zachodzą między organami a instytucjami państwowymi wzajemnie.

Prawo administracyjne a inne gałęzie prawa. Trudności w rozgraniczeniu pojawiają się wówczas, gdy istnieją

bliższe związki między prawem administracyjnym a inną gałęzią p rawa. Do tyczy to przede ws zystkim prawa

konstytucyjnego i prawa cywilnego. Prawo administracyjne i prawo konstytucyjne należą do dziedzin prawa

publicznego, która dotyczy ustroju i działań organów państwa podejmowanych w interesie publicznym. Z tego

faktu można wyprowadzić wniosek- „pod względem teoretycznoprawnym prawo konstytucyjne i

administracyjne stanowią jedność, bowiem posługują się tymi samymi konstrukcjami, metodami i regułami.

Konstytucja jest głównym normatywnym źródłem ustroju i działań administracji, a także prawną podstawą

nieustannego procesu wyważania interesów ogólnych i indywidualnych, co jest jurydyczną treścią zadań

wykonywanych przez administrację”. Można stwierdzić, że normy prawa konstytucyjnego stanowią punkt

wyjścia dla norm prawa administracyjnego; dotyczy to zwłaszcza regulacji prawnej dotyczącej ustroju

administracji, np. prawo konstytucyjne zajmuje się Radą Min istrów z punktu widzenia jej pozycji w systemie

organów państwa, natomiast prawo administracyjne- pozycją tego organu w systemie organów admin istracji i

jego rolą w procesie administrowania. Przeważającą większość norm prawa administracyjnego, zwłaszcza prawa

materialnego i procesowego nie wykazu je tak ścisłych związków z p rawem konstytucyjnym i dlatego do tej

grupy norm nie należy odnosić sformułowania, iż stanowi ona skonkretyzowane prawo konstytucyjne.

Najtrudniej jest odgraniczyć prawo administracyjne od prawa cywilnego. Problem ten w doktrynie niemieckiej

jest ujmowany jako rozgraniczenie prawa publicznego od prawa prywatnego. W doktrynie niemieckiej podkreśla

się, że ani nauka, ani p raktyka n ie wyjaśniły różn ic między prawem publicznym a p rawem prywatnym w sposób

wystarczający. Pojawiło się wiele różnych teorii w sprawie podziału prawa na publiczne i prywatne, można je

ująć w trzech grupach: 1.teoria interesu- wywodząca się z prawa rzymskiego, prawo publiczne służy interesowi

publicznemu, natomiast prawo prywatne urzeczywistnia interesy prywatne. 2.teoria podporządkowania- jako

kryterium rozgraniczen ia przyjmuje charakter stosunku prawnego. Gdy występuje stosunek prawnej

nadrzędności państwa i podporządkowania obywatela, to wtedy mamy do czynienia z prawem publicznym, a

gdy zaś pozycja stron stosunku prawnego jest równa- to wtedy chodzi o prawo prywatne. 3.teoria podmiotu

(teoria praw specjalnych)- do prawa publicznego należą te normy prawne, które uprawniają lub zobowiązują

podmioty dysponujące władztwem państwowym; zaś normy prawne, które mogą uprawniać lub zobowiązywać

każdego należą do prawa prywatnego. Żadna z tych teorii nie jest zadawalająca, co do każdej zgłaszane są

zastrzeżenia.Za uzasadnione należy uznać stanowisko, że trzon prawa administracyjnego stanowią te przepisy,

które mogą stanowić podstawę powstania stosunku administracyjnoprawnego .Według J. Łętowskiego „n ie

istnieje żadna materialna nieprzekraczalna granica między prawem cywilnym a administracyjnym, a o

każdorazowej kwalifikacji konkretnego stosunku prawnego powinna decydować analiza jego treści i p rzy jętej

przez ustawodawcę metody rozwiązywania powstających na jego tle konfliktów. Trzeba odrzucić p rzekonanie,

że stosunek prawny zawsze musi być albo prywatno- albo publicznoprawny, n ie może być natomiast nigdy

publiczno- i p rywatnoprawny łącznie”.

Prawo administracyjne (podział). Polega na wyodrębnieniu 3 czynników: ustrojowego, materialnego i

procesowego. a) prawo ustrojowe- jest to prawo ustroju adm. publicznej, reguluje normy, zasady i działan ia

adm. publicznej, zawiera przepisy normujące kompetencje adm. publicznej, proces realizacji celów społecznych

w zakładach adm., przepisy dotyczące podziału terytorialnego kraju, przep isy określające zakres, podstawę i tryb

działania o rganów nadzoru w systemie opartym na modelu decentralistycznego podporządkowania; b) prawo

materialne- zawiera normy i sposoby rozwiązywania konkretnych spraw, które ustalają wzajemne uprawnienia i

3

obowiązki, wzajemne relacje pomiędzy organami a innymi podmiotami, np. prawo budowlane, wodne, o

wykonywaniu działalności gospod.; c) prawo procesowe- proceduralne, zawiera normy dotyczące

bezpośredniego toku działania adm. publicznej, składają się na nie przep isy regulujące różne procedury. K.p.a.

reguluje ogólnie postępowanie adm. Normy prawa procesowego mają charakter wtórny do prawa materialnego.

Wyróżniamy podział na prawo powszechnie obowiązujące, którego adresatem może być każdy podmiot oraz

prawo wewnętrzne regulujące stosunki wewnętrzne.

Stosunek administracyjnoprawny (pojęcie). Gdy podmiot administracji występuje wobec innego podmiotu,

np. wobec obywatela, gdy żąda od niego jakiegoś świadczenia bądź nakłada nań obowiązek albo na coś mu

zezwala, to wtedy nawiązuje z tym podmiotem stosunek prawny. Stosunki między państwem i działającymi w

jego imieniu podmiotami administracji publicznej a obywatelami i innymi podmiotami oparte są na normach

prawa administracyjnego i dlatego te stosunki nazywa się stosunkami admin istracyjnoprawnymi. Cechą

charakterystyczną tego stosunku, różniącą go od stosunku cywilnoprawnego, jest nierównorzędność pozycji

podmiotów tego stosunku, możność decydowania o treści tego stosunku przez podmiot administrujący.

Nierównorzędność podmiotów stosunku administracyjnoprawnego wynika stąd, iż prawo przyznaje jednemu z

uczestników tego stosunku (organowi administracyjnemu) prawo orzekania, p rzesądzania o sprawie w sposób

wiążący innych uczestników stosunku. W ten sposób organ admin istracyjny w pewnej mierze orzeka i „w swojej

sprawie”. Ta sytuacja nie zachodzi w stosunku cywilnoprawnym. Przedmiot stosunku admin istracyjnoprawnego

leży zawsze w sferze prawem określonych zadań admin istracji publicznej. Podmiotami stosunku

administracyjnoprawnego są: 1)zawsze organ (podmiot) administracji upoważniony do żądania określonego

zachowania się albo świadczenia i; 2)podmiot (osoba fizyczna lub prawna, jednostka organizacyjna), do którego

skierowany jest nakaz lub zakaz albo który żąda określonego zachowania się od organu admin istracji.

Podmiotowość w sferze stosunków administracyjnoprawnych jest wynikiem regulacji normami prawa

administracyjnego. Dlatego podmiotem stosunku admin istracyjnoprawnego może być np. stowarzyszenie, mimo

iż nie jest osobą prawną. W sferze wewnętrznej pozycja poszczególnych uczestników stosunku

administracyjnoprawnego może być różna, poczynając od wzajemnej podległości jednego uczestnika drugiemu

aż do równorzędności podmiotów. Obowiązki i uprawnien ia, będące treścią stosunku admin istracyjnoprawnego,

mogą polegać na działaniu, znoszeniu lub zan iechaniu. O tym, jakie mogą być nałożone i jakie uprawnien ia

mogą być przyznane, przesądzają przepisy prawa materialnego; nie może być tu dowolności. Obowiązki i

uprawnienia mają charakter osobisty i nie mogą być przenoszone na inne osoby, wygasają z chwilą ś mierci

osoby obowiązanej lub uprawnionej. Ważnym wyjątkiem od tej reguły są podatki i roszczen ia odszkodowawcze

wobec państwa, które mogą przechodzić na następców prawnych.

Stosunek administracyjnoprawny (nawiązanie). Stosunki administracyjnoprawne mogą powstać tylko na

podstawie ustawowej, najczęściej jednak sama ustawa nie wystarczy, gdyż konieczna jest konkretyzacja w

drodze aktu administracyjnego bądź przez zawarcie umowy admin istracyjnej. Ogólnie można powiedzieć, że

stosunek administarcyjnoprawny może być nawiązany:1.z mocy samej ustawy- powstają prawa i obowiązki w

sferze podatkowej, obowiązku szkolnego, uczestników ruchu drogowego, użytkowników urządzeń publicznych

itd.; 2)na podstawie aktu administracyjnego (na podstawie decyzji)- można odroczyć obowiązek szko lny bądź

też wyrazić zgodę na wcześniejsze przyjęcie dziecka do szko ły.;2a) na podstawie ugody admin istracyjnej- po jej

zatwierdzeniu przez organ administracyjny- wywiera takie same skutki jak decyzja admin istracyjna; 3) na skutek

działania faktycznego, np. gdy przez sam fakt dopuszczenia do korzystania z gminnego urządzenia publicznego

powstaje stosunek prawny z uprawnieniami i obowiązkami gminy oraz osoby korzystającej

Stosunek administracyjnoprawny (rodzaje). 1. Stosunek admin istracyjnoprawny wywołu jący skutki na

podstawie norm prawa materialnego.2. Stosunek admin istracyjnoprawny związany z postępowaniem

administracyjnym.3. Stosunek admin istracyjnoprawny związany z postępowaniem przed sądem

administracyjnym.Proceduralny stosunek admin istracyjnoprawny, ma charakter stosunku czasowego,

przejściowego. Podstawą prawną tego stosunku są normy proceduralne (przepisy o postępowaniu

administracyjnym). Stosunek ten nawiązany zostaje z chwilą wszczęcia postępowania administracyjnego, a

wygasa z momentem wydania ostatecznej decyzji administracyjnej.Proceduralny stosunek

spornoadministracyjny. Podstawą prawną tego stosunku są przepisy prawa dopuszczające zaskarżan ie aktów

administracyjnych do sądu administracyjnego. Stosunek ten trwa od chwili zaskarżenia aktu admin istracyjnego

do czasu wydania orzeczenia (wyroku, postanowienia) przez sąd. Dla stosunku spornoadmin istracyjnego

charakterystyczna jest zrównanie pozycji podmiotów stosunku administracyjnoprawnego. Z innego punktu

widzenia można wyróżnić stosunki administracyjnoprawne ad hoc i stosunki trwałe . 1. Ad hoc- odnoszą się do

konkretnego, jednorazowego działania, jak np. okazanie dokumentu, dopuszczenie do przeprowadzenia kontroli

obiektu budowlanego, czy zakładu pracy.2. Trwałe- mają w praktyce większe znaczenie p rawne. Mogą być

związane z: -prawami osobistymi, jak np. z obowiązkiem szko lnym, obowiązkiem zasadniczej służby wojskowej

bądź służby zastępczej, ze stosunkiem służbowym urzędnika itp.; -prawami majątkowymi, jak np. ze stałymi

4

świadczeniami pomocy społecznej, obowiązkiem podatkowym itp.; -korzystaniem z zakładów użyteczności

publicznej. Nie jest to podział ostry, gdyż taki nie jest możliwy. Dodać należy, że w związku ze sprawowaniem

nadzoru występują, między organem nadzoru a podmiotem nadzorowanym, stosunki nadzoru, a w toku

przymusowego wykonywania obowiązków admin istracyjnoprawnych - stosunki egzekucyjne, nawiązane między

organem egzekucyjnym a zobowiązanym i wierzycielem.

Stosunek administracyjnoprawny (elementy). Zawiera 3 elementy: 1) przedmiotami są tylko te sprawy, które

należą do kompetencji organów adm., których uregulowanie jest dopuszczalne w t rybie nakazów i zakazów np.

wydanie koncesji, odbycie służby wojskowej, poddanie się szczepien iom ochronnym; 2) podmiotami są: organy

administracji upoważnione do żądania odpowiedniego zachowania się lub świadczenia oraz podmiot (osoba

fizyczna lub prawna) do którego skierowany jest nakaz lub zakaz, który żąda określonego zachowania się od

organu administracji. Organ adm. ma pozycję nadrzędną bo dysponuje władztwem adm.; 3) treścią stosunku

adm. prawnego są uprawnienia i obowiązki polegające na działan iu, znoszeniu lub zaniechaniu. O obowiązkach i

uprawnieniach przesądzają p rzep isy prawa materialnego. Mają one charakter osobisty i nie mogą być

przenoszone na inne osoby (wygasają z chwilą ś mierci osoby uprawnionej). Wyjątkiem są podatki i roszczenia

odszkodowawcze wobec państwa, które mogą przechodzić na następców prawnych.

Stosunek administracyjnoprawny a stosunek cywilnoprawny. Stosunek adm. prawny różni się od stosunku

cywilnoprawnego tym, że adm. działa władczo i że może jednostronnie zadecydować o treści danego s tosunku,

charakteryzu je się nierównorzędnością pozycji stron (podmiotów), a w stosunkach cywilnoprawnych występuje

równorzędność stron. Stosunek adm.-prawny może powstać wbrew woli stron, a stosunek cywilnoprawny tylko

w skutek zgodnej woli stron. Innym kryterium jest- gdy wystąpi spór w stosunku adm.-p rawnym, jest on

rozstrzygany przez jednego z uczestników stosunku prawnego. Jedna ze stron jest sędzią we własnej sprawie, ta

sytuacja nie zachodzi w stosunku cywilnoprawnym- trzeba odwołać się do sądu.

Źródła prawa administracyjnego (pojęcie). Źródłami poznania prawa są organy publikacy jne w których

ogłaszane są akty normatywne, u nas są to dzienniki urzędowe, o których wydawaniu stanowi ustawa z 20 lipca

2000r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych aktów prawnych. Źródła prawa w znaczen iu materialnym

to wszystko co pośrednio lub bezpośrednio wpływa na treść prawa (stosunki społeczne, gospodarcze, panująca

ideologia, zwyczaje). W znaczen iu formalnym – akt kompetentnego organu państwowego wydany w

odpowiedniej fo rmie i trybie. W każdym państwie istnieje więcej niż jeden rodzaj źródeł prawa. Dlatego wyłania

się problem hierarchii źródeł prawa i ich systematyzacji. Przez system źródeł prawa danego państwa rozumie się

całokształt jego źródeł we wzajemnym powiązan iu. Źródłami powszechnie obowiązu jącego prawa RP są

Konstytucja, ustawy, rozporządzenia z mocą ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz

rozporządzen ia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP są na obszarze działan ia organów, które je

ustanowiły akty prawa miejscowego.

Źródła prawa administracyjnego (podział). Źródła prawa admin istracyjnego możemy podzielić wg różnych

kryteriów. Przy jmując jako kryterium podziału pozycję organu stanowiącego prawo wyróżn iamy: a) źródła

prawa stanowione przez centralne organy państwa- to organy władzy ustawodawczej (Sejm i Senat) oraz

wykonawcze- Prezydent RP, RM, min istrowie; b) źródła prawa stanowione przez organy terenowe - to rządowe

organy administracji ogólnej oraz organy samorządu terytorialnego. Z innego punktu widzen ia źródła prawa

można podzielić na: źródła p rawa powszechnie obowiązującego (Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy

międzynarodowe, rozporządzenia). Do źródeł p rawa powszechnie obowiązującego zaliczyć trzeba akty

zawierające generalne i abstrakcyjne normy, które tworzą zmieniają lub uchylają prawa i obowiązki obywateli i

osób prawnych; b) źródła prawa wewnętrznego (uchwały RM oraz zarządzen ia Prezesa RM i min istrów), źródła

prawa wewnętrznego regulują stosunki wewnątrz aparatu adm. publicznej.

Konstytucja jako źródło prawa administracyjnego. Według art.8 Konstytucji Konstytucja jest najwyższym

prawem RP, a jej przep isy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Konstytucja jako

źródło p rawa powszechnie obowiązującego wiąże wszystkie organy władzy publicznej i wszystkich obywateli, a

więc również organy administracji publicznej oraz inne podmioty administracji. Normy Konstytucji mają

nadrzędne znaczen ie zarówno dla kształtowania ustroju adm. publicznej jak i działalności adm., podstaw

prawnych jej funkcjonowania oraz kontroli jej działań. Konstytucja określa, że ustrój RP opiera się na podziale i

równowadze władzy ustawodawczej, sądowniczej i wykonawczej. Istotne znaczenie d la prawa adm. mają

przepisy Konstytucji RP zawarte w rozdziałach : -Ustrój państwa, -Wolność, prawa i obowiązki człowieka i

obywatela, -Źródła prawa, -Rada Ministrów i administracja rządowa, -Samorząd terytorialny oraz –Organy

ochrony państwowej i ochrony prawa. Konstytucja stanowi, że RP jest demokratycznym państwem prawnym

urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, organy władzy publicznej działają na podstawie i w

granicach prawa. Konstytucja określa kompetencje Prezydenta RP, RM, Prezesa RM oraz ustala pozycję

5

ministrów i innych członków rządu, wojewodów i samorządu terytorialnego; przesądza o istnieniu samorządu

terytorialnego. Konstytucja stanowi iż podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina ,a inne

jednostki samorządu regionalnego albo lokalnego i regionalnego określa ustawa. W drodze ustawy mogą być

tworzone samorządy zawodowe.

Ustawy- rola w procesie administrowania. Ustawa zajmuje szczególne miejsce w procesie administrowania.

Art.7 Konstytucji mówi, że „organy władzy publicznej działają na podstawie i w gran icach prawa”. Adm.

publiczna może legaln ie działać, gdy działanie jej znajduje podstawy i w obowiązujących ustawach. Dla adm.

wynikają dwie ważne zasady: 1) zasada nadrzędności ustaw w systemie prawa, zgodnie z którą wszystkie inne

źródła prawa muszą być zgodne z ustawami oraz materialn ie powinny służyć ich wykonywaniu; 2) zasada

wyłączności ustaw (wyłącznej materii ustawowej), zgodnie z którą najważniejsze dla funkcjonowania państwa i

jego organów oraz dla życia obywateli sprawy powinny być rozstrzygane w drodze ustawo wej. Realizacji tych

podstawowych zasad służy teoria stopniowej budowy prawa. Cała budowa prawa jest budową stopniową. Na

czele znajduje się Konstytucja, która normuje prawne warunki tworzenia ustaw i innych aktów prawnych.

Konstytucję należy traktować jako akt nadrzędny. Ustawy wykonywane są przez rozporządzen ia, decyzje,

wyroki i umowy. Rozporządzenia i statuty mają charakter dwoisty - są zarówno aktami wykonawczymi jak i

normotwórczymi. Hierarchiczna budowa porządku prawnego zakłada że akt niższej rangi n ie może być

sprzeczny z aktem wyższej rangi. Badaniem konstytucyjności ustaw oraz zgodności aktów niższej rangi z aktami

wyższej oraz z ustawą zajmują się sądy konstytucyjne (u nas TK).

Umowy międzynarodowe jako źródła prawa administracyjnego. Konstytucja od 1997r. reguluje zagadnienie

norm prawa międzynarodowego w polskim prawie wewnętrznym i admin istracyjnym. Ratyfikowane umowy

międzynarodowe zaliczane są do źródeł prawa powszechnie obowiązu jącego, a po ogłoszeniu w Dzienniku

Ustaw RP stanowi część krajowego (wewnętrznego) porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba

że jej stosowanie jest uzależn iona od wydania ustawy. Tylko umowy ratyfikowane są źródłami p rawa

powszechnie obowiązu jącego i częścią krajowego porządku prawnego. Ratyfikacja umów n ależy do Prezydenta

RP. Niektóre umowy wymagają zgody wyrażonej w ustawie, np. umowy międzynarodowe dotyczące pokoju,

sojuszy układów politycznych i wojskowych, wolności, prawa lub obowiązków obywatelskich określonych w

Konstytucji, członkostwa RP w organizacji międzynarodowej, znacznego obciążenia finansowego państwa.

Umowa ratyfikowana za zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się

pogodzić z umową. Istnieją umowy zatwierdzane przez RM i umowy resortowe, które nie wymagają ratyfikacji.

Konstytucja dopuszcza przekazanie organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu

kompetencji organów władzy państwowej w n iektórych sprawach. Nastąpić to może na podstawie umowy

międzynarodowej, której ratyfikacja wymaga szczególnego trybu. Umowy ratyfikowane przed wejściem

Konstytucji z 1997r. uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie.

Akty normatywne z mocą ustawy. Obecnie Konstytucja z 1997r. przewiduje wydawanie rozporządzeń z mocą

ustawy tylko w stanie nadzwyczajnym, tj. w czasie stanu wojennego. Jeżeli Sejm nie może zebrać się na

posiedzenie Prezydent RP na wniosek RM wydaje rozporządzenie z mocą ustawy. Mogą one dotyczyć zasad

działania o rganów władzy publicznej, ograniczen ia wolności, praw człowieka i obywatela o raz podstaw, zakresu

i trybu wyrównywania strat majątkowych wynikających z tych ograniczeń. Ograniczenia te muszą odpowiadać

stopniowi zagrożenia. Rozporządzenia z mocą ustawy wydawane przez Prezydenta RP podlegają zatwierdzeniu

przez Sejm na najb liższym posiedzeniu. Rozporządzenia te mają charakter pows zechnie obowiązującego prawa.

Rozporządzenia (pojęcie, charakter prawny i funkcje). Rozporządzenia są aktami normatywnymi

wydawanymi na podstawie upoważnień ustawowych przez organy władzy wykonawczej. Rozporządzenie jest

źródłem prawa oraz formą działan ia adm. W hierarchii źródeł prawa zajmują pozycje niższą niż ustawa, chociaż

też zawierają normy prawne powszechnie obowiązu jące. Upoważnienie dla władzy wykonawczej ma na celu,

odciążenie ustawodawcy parlamentarnego. Rozporządzen ie nie może zastępować ustawy, lecz ją odciążać od

szczegółów technicznych, uregulowań zmiennych w czasie. Rozsądne zastosowanie instytucji rozporządzeń nie

prowadzi do utraty władzy przez parlament lecz prze z jego odciążenie pozwala mu poświęcić więcej uwagi na

rozstrzygnięcia o większej wadze politycznej. Na jedną ustawę przypada średnio ponad 7 rozporządzeń.

Rozporządzenia (podmioty uprawnione do wydawania). Rozporządzen ia są wydawane przez organy

wskazane w Konstytucji na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie, są to: Prezydent, RM,

Prezes RM, ministrowie kieru jący działami administracji rządowej, KRRiT, przewodniczący Komitetów: Badań

Naukowych i Integracji Europejskiej, wojewodowie.

Rozporządzenia (podstawa prawna wydawania). Rozporządzen ia są wydawane na podstawie upoważnienia

szczegółowego zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnien ie powinno określać organ właściwy

6

do wydania rozporządzen ia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

Organ upoważniony do wydawania rozporządzeń nie może przekazać swoich kompetencji innemu organowi.

Wyróżniamy upoważnienia obligatoryjne i fakultatywne do wydawania rozporządzeń. Upoważnienia

obligatoryjne stosuje się gdy organ upoważniony ma być zobowiązany do wydania- bez rozporządzenia n ie

byłoby możliwe wykonanie ustawy. Upoważnienie faku ltatywne można zastosować gdy podmiotowi

upoważnionemu zapewnia się swobodę korzystania z upoważnienia do wydawania ro zporządzeń. można

udzielić upoważnien ia do wydawania rozporządzeń przez dwa lub więcej organów. Ustawa upoważniająca może

przewidywać przy wydawaniu rozporządzeń współdziałan ie innych podmiotów, polegające na udzieleniu zgody

bądź zajęciu negatywnego stanowiska.

Rozporządzenia (materia normowana). Rozporządzen ie jest źródłem prawa będącym jednocześnie formą

działania adm. Im n iższa jest pozycja organu stanowiącego ten akt w systemie organów adm., tym bardziej

bezpośrednio służy on wykonywaniu zadań adm. Rozporządzen ie jest przydatne wówczas, gdy adm. w celu

wykonania ustawy musi lub może regulować nie tylko indywidualne sprawy, ale znaczną liczbę równorzędnych

przypadków. Rozporządzen ia jest właściwa formą stanowienia prawa powszechnie obowiązu jącego. Obec nie

instytucja rozporządzen ia z mocą ustawy może pojawić się tylko w stanie nadzwyczajnym, tj. w czasie stanu

wojennego. Rozporządzenia te mogą dotyczyć zasad działania organów władzy publicznej, ograniczen ia

wolności i praw człowieka i obywatela oraz pods taw, zakresu i trybu wyrównywania strat majątkowych

wynikających z tych ograniczeń.

Rozporządzenia (przygotowanie i publikacja). Rozporządzen ia przygotowują te organy, które są upoważnione

do ich wydawania. Warunkiem wejścia w życie rozporządzenia jest jego ogłoszenie w Dzienniku Ustaw. W

tekście ogłaszanego aktu należy podać podstawę prawną jego wydania, tj. należy powołać się na upoważnien ie

ustawowe. Jest to niezbędny element rozporządzenia, bez którego ogłoszenie i wejście w życie rozporządzen ia

nie jest możliwe. Rozporządzenie wchodzi w życie 14 dni po jego ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw o ile samo nie

określa innej daty wejścia w życie.

Rozporządzenia (utrata mocy obowiązującej). Utrata mocy obowiązującej rozporządzenia nie nasuwa

żadnych wątpliwości jeżeli rozporządzenia zostało wydane na czas określony lub w wyraźny sposób zostanie

uchylone. Rozporządzen ie traci moc obowiązu jącą, gdy przestaje obowiązywać ustawa zawierająca

upoważnienie do jego wydania. Nowa ustawa może przewidywać, że „stare” dotych czasowe przep isy

wykonawcze pozostają nadal w mocy tak d ługo dopóki nie zostaną wydane rozporządzenia do nowej ustawy

albo do określonej daty, bądź przez pewien czas, np. przez okres 6 miesięcy od daty wejścia w życie nowej

ustawy.

Rozporządzenia (kontrol a legalności). Rozporządzen ia poddawane są kontroli wewnątrzadmin istracyjnej i

sądowej. Kontrole wewnątrzadministracyjną sprawuje RM, która na wniosek Prezesa RM może uchylić

rozporządzen ie ministra. Chodzi o kontrole legalności i celowości rozporządzeń. Kontrola

wewnątrzadministracyjna dotyczy rozporządzeń stanowionych przez niektóre organy. Natomiast wszystkie

rozporządzen ia mogą być poddane kontroli abstrakcyjnej TK, który orzeka m.in. w sprawach zgodności

przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe, a więc rozporządzeń z Konstytucją,

ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. Orzeczenia TK mają moc powszechnie

obowiązu jącą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału w sprawach rozporządzeń ogłaszane są w Dzienniku Ustaw

RP. Uruchomienie kontroli TK w stosunku do rozporządzeń może nastąpić przez wniesien ie skargi

konstytucyjnej. Każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach

określonych w ustawie, wnieść skargę do TK w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu

normatywnego, na którego podstawie są lub inny organ adm. publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach

lub prawach, albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji.

Rozporządzenia Prezydenta RP o wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątkowego. Stan wojenny może

wprowadzić Prezydent RP na wniosek RM w razie zagrożen ia zewnętrznego państwa, zbrojnej napaści na

terytorium RP, lub gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji.

Może go wprowadzić na części lub na całym terytorium RP, może też ogłosić częściową lub powszechną

mobilizację. Ponadto w razie zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub

porządku publicznego, Prezydent może na wniosek RM wprowadzić na czas oznaczony, nie dłuższy niż 90 dni

stan wyjątkowy na części lub całym terytorium RP. Może także za zgoda Sejmu przed łużyć trwanie stanu

wyjątkowego jeden raz i na okres nie przekraczający 60 dni. Nowa Konstytucja wprowadza t rzy ważne

ograniczenia dotyczące okresów trwania stanów nadzwyczajnych: 1) Prezydent ma konstytucyjny zakaz

skrócenia kadencji Sejmu w tym czasie i w czasie 90 dni po jego zakończeniu, 2) nie może być w tym czasie

przeprowadzone referendum ogólnokrajowe, 3) n ie mogą być w tym czasie przeprowadzone wybory do Sejmu,

7

Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta. Rozporządzen ie o wprowadzen iu stanu

wojennego lub wyjątkowego Prezydent RP przedstawia Sejmowi w ciągu 48 godzin od podpisania

rozporządzen ia. Jeżeli w czasie stanu wojennego Sejm nie może zebrać się na posiedzenie, Prezydent na

wniosek RM wydaje rozporządzenia z mocą ustawy. Rozporządzenia te podlegają zatwierdzeniu przez sejm na

najbliższym posiedzeniu, mają one także charakter źródeł powszechnie obowiązującego prawa. Organem

doradczym Prezydenta w zakresie wewnętrznego i zewnętrznego bezp ieczeństwa państwa jest Rada

Bezpieczeństwa Narodowego.

Rozporządzenia (cechy). --Rozporządzenie jest zawsze aktem normatywnym, ogólnym, źródłem prawa

powszechnie obowiązu jącego. -Rozporządzenia wydawane są na podstawie szczegółowych upoważnień

ustawowych. -Upoważnienie do wydawania rozporządzenia może mieć charakter obligatoryjny lub

fakultatywny. -Rozporządzenie może być wydane tylko wówczas, gdy ustawa upoważnia do regulacji dane j

materii w drodze rozporządzenia. -Rozporządzenie musi pozostać w granicach udzielonego upoważnienia

ustawowego. Treść i cel rozporządzen ia są zdeterminowane przez cel ustawy, którą rozporządzenie ma

wykonać. -Rozporządzenie nie może być sprzeczne z Konstytucją i aktami ustawodawczymi. -Rozporządzenie

musi powoływać się na upoważnienie ustawowe. -Warunkiem wejścia w życie rozporządzen ia jest jego

ogłoszenie w sposób prawem przewidziany. Rozporządzen ia centralnych organów państwowych podlegają

ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw RP.

Uchwały organów centralnych. Należą do aktów normatywnych mających charakter wewnętrzny i

obowiązu jący tylko jednostki organizacy jne podlegające organowi wydającemu dany akt prawny. Ze względu na

ich wewnętrzny charakter nie mogą one s tanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych i innych

podmiotów. Wydawane są one przez organy koleg ialne gdyż uchwałę mogą podjąć organy ko legialne a nie

monokratyczne. Uchwałami organów centralnych są uchwały RM i są one ogłaszane w Dzienniku Urzędowym

RP „Monitor Polski”. Kwestia wydawania uchwał przez RM jest uregulowana w przepisach konstytucyjnych i

mogą mieć one charakter uchwał, wewnętrznych aktów normatywnych jak również aktów indywidualnych,

rozstrzygających kwestie określonej sprawy i określonego adresata. Uchwała jest formą wydanego aktu

prawnego a nie jego budowy. Rada Polityki Pien iężnej i Zarząd NBP podejmują uchwały.

Zarządzenia organów centralnych. Akty normatywne są wydawane zarówno przez centralne konstytucyjne

organy państwa, jak i inne organy państwowe nie wymien ione w Konstytucji. Akty normatywne mogą

regulować tylko stosunki między organami a podległymi im jednostkami oraz stosunki między przełożonymi a

podwładnymi, pod warunkiem, że n ie naruszają przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Uchwały

podejmują rady ko legialne zaś zarządzenia wydają organy monokratyczne. Do organów wydających zarządzenia

należy :1) Prezydent RP- wydaje te akty na zasadach określonych w art.93 Konstytucji. Zarządzenia Prezydenta

mają charakter wewnętrzny, mogą być wydawane tylko na podstawie ustawy i podlegają kontroli co do ich

zgodności z powszechnie obowiązującym prawem. Według art. 144 ust.3 pkt.29 zarządzenia Prezydenta

wydawane na zasadach określonych w art.93 Konstytucji nie wymagają kontras ygnaty Prezesa Rady Ministrów.

W zakresie realizacji pozostałych swoich kompetencji Prezydent wydaje postanowienia. 2) Prezes Rady

Ministrów- poza rozporządzeniami wydaje również zarządzenia, które mogą mieć charakter aktów

normatywnych bądź aktów indywidualnych. Do zarządzeń normatywnych Prezesa Rady Min istrów odnosi się

art.93 Konstytucji. Akty indywidualne Prezesa Rady Ministrów dotyczą konkretnej sprawy i mają indywidualnie

oznaczonego adresata.3) Min istrowie kierujący działem administracji rządowej i przewodniczący komitetów-

ich sytuacja jest podobna do sytuacji Prezesa Rady Min istrów. Różnica polega na tym, że Prezes Rady

Ministrów ma prawo zg łosić wniosek do rady Min istrów o uchylenie zarządzenia min istra bądź odpowiednio

przewodniczącego komitetu. 4) Prezes NBP wydaje zarządzenia. Zarządzenie nie może pozostawać w

sprzeczności z aktem wyższego stopnia, na podstawie którego zostało wydane, ale również z innymi aktami

wyższego stopnia. Zarządzenie nie może przekroczyć upoważnienia ustawowego, jeśli jest wydane na podstawie

szczegółowego upoważnienia ustawowego, ani też przepisów kompetencyjnych, jeśli one stanowią podstawę

wydania zarządzen ia.

Uchwały organów centralnych (publikacja). Nadanie aktowi normatywnemu formy zarządzen ia lub uchwały

ma wpływ na publikację danego aktu. Ustawa o ogłaszaniu, aktów normatywnych stanowi, że uchwały Rady

Ministrów oraz zarządzenia Prezydenta RP i Prezesa RM wydane na podstawie ustawy podlegają ogłoszeniu w

Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Po lski”. Akty normatywne ministrów kierujących działami administracji

rządowej oraz kierowników urzędów centralnych ogłasza się w dzienniku tych organów.

Subdelegacja kompetencji prawotwórczych. W polskim prawie istnieje zakaz subdelegacji kompetencji przez

organy uprawnione do stanowiska bądź ustanawiania określonej normy prawnej. Tak więc uprawnien ie jednego

organu nie może być przekazane d la innego. Upoważnienie konstytucyjne lub ustawowe do wydania

8

określonego aktu prawnego prze określony organ jest uprawnieniem tylko i wyłącznie d la tego organu.

Subdelegacja kompetencji prawotwórczych może jedynie polegać na ustawowym upoważnieniu do

uregulowania określonej normy prawnej przez określonego adresata i to upoważnienie n ie może być nikomu

przekazane pod rygorem n ieważności.

Uchwały zarządzenia i rozporządzenia (porównanie cech). Rozporządzen ie- akt normatywny wydany przez

naczelne organy państwa na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie, wydawane przez Prezydenta RP,

Prezesa RM, RM i ministrów. Uchwała- akt woli ciała ko legialnego organu państwowego, samorządowego,

organizacji społecznej i zawodowej. Zarządzenie- akt normatywny wydawany przez organ adm. na podstawie

ustawy i w celu jej wykonania, regulują sprawy nie wymagające wydania rozporządzenia, wydają je: Prezydent,

Prezes RM, ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych. Wszystkie te akty są hierarchiczn ie usytuowane i

nie mogą być sprzeczne z aktami wyższego rzędu. Porównanie: 1.uchwały i zarządzen ia mogą być aktami

normatywnymi jak i aktami indywidualnymi- rozporządzenia są zawsze aktami normatywnymi, 2.uchwały i

zarządzenia mogą być wydawane w zakresie konstytucyjnych i ustawowych kompetencji organów które je

wydają- rozporządzenia wydaje się na podstawie ustawowego upoważnien ia, 3.w uchwale i zarządzeniu

powołanie pods tawy prawnej do ich wydania nie jest obligatoryjne- rozporządzenie nie może być wydane bez

takiego powołania, 4.ogłoszenie uchwały bądź zarządzenia w DZ.U odbywa się gdy przepis szczególny tak

stanowi lub organ wydający tak zadecyduje- rozporządzenie jego wejście w życie uzależnione jest od ogłoszenia

w DZ.U i jest to obowiązek obligatoryjny.

Akty prawa miejscowego (pojęcie). Przepisy prawne obowiązujące na oznaczonej części terytorium państwa a

nie na całym jego obszarze i tylko wówczas gdy wydawane są przez organy samorządu terytorialnego lub

terenowe organy adm. rządowej nazywamy aktami prawa miejscowego. Do aktów takiego typu nie zaliczamy

przepisów wydawanych przez organy samorządu specjalnego skierowane do określonych członków takich

samorządów (np. samorząd lekarski do lekarzy) gdyż n ie mają one mocy powszechnie obowiązujących

przepisów prawa. Do aktów prawa miejscowego nie można również zaliczyć aktów wydawanych przez organy

centralne a dotyczące określonego terytorium. Akty prawa miejscowego są aktami powszechnie obowiązującymi

(czy li dotyczą wszystkich mieszkańców oraz podmioty znajdujące się pod działaniem tych organów

stanowiących takie normy prawne), istnieje możliwość normowania postępowania (sposobu zachowania się), do

wydawania takich aktów niezbędne jest upoważnienie ustawowe, sposób ich ogłaszania jest ściśle określony.

Najważniejszą cechą odróżn iającą przep isy prawa miejscowego od przepisów powszechnie obowiązujących jest

lokalny charakter miejsca obowiązywania tych norm, gdyż nie obowiązują one poza obszarem na jakim zostały

określone, w zależności od zasięgu mogą obejmować województwo, powiat lub gminę.

Akty prawa miejscowego (klasyfikacja terenowych źródeł prawa). Wszystkie terenowe przepisy prawne są

przepisami, które są hierarch icznie usytuowane niżej niż normy prawne ogólne i od tych norm są takie przepisy

zależne. Ich hierarchiczność polega na tym, że tworzenie norm niższego rzędu jest ograniczona normami

wyższego rzędu i one (normy wyższego rzędu) określają przedmiot, zakres i sposób uregulowania norm

niższego rzędu. Przepis nadrzędny może swą treścią nadać kompetencje do wydania przez organ stanowiący

przepis niższego rzędu do uregulowania samego wykonania danej kwestii regulowanej tym przepisem jak

również może on upoważnić organ niższy do samodzielnego regulowania stosunków w ramach tego

upoważnienia. Sposób upoważnien ia do wydania norm terenowych źródeł prawa może być szczegółowy lub

generalny (tzw. ogólna norma kompetencyjna). Według takiego podziału p rzep isy tworzone przez organy

terenowe mogą być: 1.p rzepisami wydanymi przez organy samorządu terytorialnego, 2.przep isami wydanymi

przez terenowe organy adm. rządowej, 3.przepisami mającymi charakter samoistnych norm w ramach

upoważnień ustawowych, 4.przepisami wykonawczymi.

Akty prawa miejscowego (cechy i znaczenie terenowych źródeł prawa). Terenowe przep isy prawne

powszechnie obowiązu jące charakteryzują się możliwością normowania postępowania wszystkich kategorii

adresatów, niezbędnością wyraźnego upoważnien ia ustawowego do ich wydania oraz obowiązkiem ogłoszenia

ich zgodnego z prawem. Przez powszechność obowiązywania należy rozumieć prawną możliwość regulowania

praw i obowiązków wszystkich adresatów na terenie działania określonego szczebla samorządowego bądź

terenowej adm., rządowej, adresatami tego prawa mogą być obywatele, organy państwowe organy państwowe i

organizacje społeczne. Terenowe akty prawa mogą obowiązywać na określonym takim aktem terenie, uchwała

jednej gminy nie obowiązu je na terenie sąsiednim gdyż n ie została tam uchwalona.

Akty prawa miejscowego (podstawa prawna stanowienia). Obecnie obowiązująca Konstytucja zawiera

przepisy dotyczące terenowych źródeł p rawa, które Konstytucja nazywa aktami prawa miejscowego. Art.87

ust.2 Konstytucji zalicza akty prawa miejscowego do źródeł prawa powszechnie obowiązu jącego na obszarze

9

działania o rganów, które je ustanowiły. Według art.94 Konstytucji organy samorządu terytorialnego oraz

terenowe organy admin istracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie,

ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązu jące na obszarze działania tych organów, zaś zasady i tryb

wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa. według art.88 ust.1 Konstytucji warunkiem wejścia w

życie aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie. Obecnie nie ma jednej ustawy zwykłej, która regulowałaby

zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego. Wydawanie takich aktów regulują p rzep isy zawarte w kilku

ustawach.

Akty planowania. Akty p lanowania z różnych przyczyn nie zawsze możemy zakwalifikować do aktów

normatywnych. Są n imi p lany, programy, akty budżetowe oraz akty ustalające normy techniczne. Wg doktryny

prawa niemieckiego normy p lanu mają charakter: -informacyjny, zawierają pewne dane bądź programy służące

organom adm. publicznej i obywatelom do podejmowania istotnych działań; -imperatywny, wiążą prawnie

adresatów tych norm; -to takie, które swą t reścią mogą przyczynić się do pożądanego przez twórcę tej normy

zachowania się adresatów takiej normy. Plany mogą przybierać różne formy, nie wy łączając charakteru ustawy,

o czym może świadczyć istnienie Ustawy Budżetowej na dany rok kalendarzowy. Kolejną cechą aktów

planowania jest szczebel ich tworzenia i tak mogą być akty centralne i lokalne, różnica pomiędzy nimi dotyczy

treści tych aktów. Szczególną ro lę w procesie admin istrowania oraz podejmowania ważnych decyzji przez

organy adm. są plany zagospodarowania przestrzennego, które odznaczają się zarówno cechą generalności, jak i

konkretności, stanowią one podstawę do wydawania decyzji adm., a n ie zastosowanie się do zawartych w nich

ustaleń powoduje nieważność decyzji wydanej sprzecznie z jej brzmieniem.

Akty prawa miejscowego (podmioty upoważnione do stanowienia). Sejmik województwa, rada powiatu, rada

gminy, wojewoda, dyrektorzy urzędów morskich, okręgowi inspektorzy rybołówstwa morskiego.

Akty wyk onawcze prawa miejscowego (pojęcie). W przypadku przepisów wykonawczych musi istnieć

upoważnienie ustawowe do wydania przep isów prawa o takim charakterze. Normy ustawowe określają

przesłanki tworzenia norm niższego rzędu, ich przedmiot, zakres i sposób regulacji prawnej. Przykładem

przepisów wykonawczych mogą być przepisy dotyczące podatków i opłat lokalnych, które są uchwalane

odpowiednio przez sejmik województwa, radę powiatu i radę gminy. Upoważnienie ustawowe do wydania

wykonawczego aktu prawa miejscowego powinno określać organ właściwy do wydania aktu oraz zakres spraw

przekazanych.

Akty wyk onawcze prawa miejscowego stanowione przez terenowe organy adm. rządowej. Terenowymi

organami adm. rządowej są wojewodowie oraz kierownicy urzędów rejonowych, zespolonych służb, inspekcji i

straży. Terenowe organy adm. rządowej mogą wydawać akty wykonawcze prawa miejscowego jedynie w

granicach upoważnienia ustawowego. Wojewoda jako terenowy organ adm. rządowej jest organem

monokratycznym i swoim działaniem reprezentuje rząd, może wydawać akty powszechnie obowiązujące p rawa

miejscowego oraz przepisy porządkowe. Przepisy porządkowe wydawane są w formie rozporządzeń i mogą

mieć formę aktu samoistnego gdy zostaną spełnione dwa podstawowe warunki, tj. brak uregulowania w innych

ustawach i przepisach powszechnie obowiązujących oraz istnienie zagrożenia dla dóbr określonych ustawowo

(życia, zdrowia i mienia obywateli). Aktami wykonawczymi pozostałych organów są zarządzen ia i mają one

charakter wewnętrzny dot. organów służbowo i funkcjonalnie powiązanych z danym organem.

Przepisy porządkowe. Przep isy porządkowe mogą być wydawane na podstawie generalnego upoważnienia

zawartego w ustawach o administracji rządowej w województwie (art.40), o samorządzie powiatowym (art .41) i

o samorządzie gminnym (art.40 ust.3 i 4). Na podstawie art. 48 ustawy z 21 marca 1991r. o obszarach morskich

Rzeczypospolitej Polskiej i admin istracji morskiej zarządzen ia porządkowe wydają dyrektorzy urzędów

morskich. Przepisy porządkowe mogą być wydawane tylko w zakresie nie u regulowanym w odrębnych

ustawach lub innych przepisach powszechnie obowiązujących. Wojewoda wydaje przepisy porządkowe w

formie rozporządzeń porządkowych. W przeciwieństwie do przepisów wykonawczych przep isy porządkowe

mogą przewidywać za ich naruszenie karę grzywny wymierzoną w trybie i na zasadach określonych w prawie o

wykroczeniach. Dlatego akt prawa miejscowego stanowiący przepisy porządkowe może zawierać przepisy

karne, przy czym jedyną sankcją karną może być kara grzywny w granicach określonych przepisami kodeksu

wykroczeń. Obecnie, po uwzględnieniu zmian, kodeks wykroczeń przewiduje, że grzywnę wymierza się w

wysokości od 20zł do 5000zł. W postępowaniu mandatowym- w drodze mandatu karnego- grzywny wymierza

się w wysokości od 10zł do 500zł. Zasady i tryb ogłaszania aktów prawa miejscowego reguluje ustawa o

ogłaszaniu aktów normatywnych.

Akty prawa miejscowego (nadzór i kontrola). Istota nadzoru nad działalnością podmiotów nadzorowanych

polega na wykonywaniu przez organy nadzoru czynności kontrolnych oraz podejmowaniu czynności prawnych

10

umożliwiających korygowanie (zmianę bądź eliminację) działań n ieprawidłowych i wadliwych. Według

Konstytucji samodzielność jednostek samorządu terytorialnego podlega ochronie sądowej, zaś działalność

samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności. Nadzór nad aktami prawa

miejscowego, stanowionymi przez wojewodę oraz organy rządowej administracji n iezespolonej sprawuje Preze s

RM. Prezes RM uchyla, w trybie nadzoru, akty prawa miejscowego jeżeli są one niezgodne z ustawami lub

aktami wydanymi w celu ich wykonania (z rozporządzen iami). Prezes RM ma uprawnien ia do uchylenia aktu

prawa miejscowego z powodu niezgodności takiego aktu z polityką rządu lub naruszeniem zasad rzetelności i

gospodarności. Akt Prezesa RM podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Ustawa o

administracji rządowej w województwie stanowi, iż Prezes RM ustala, w drodze rozporządzen ia, tryb kontroli

aktów prawa miejscowego ustanowionych przez wojewodę i organy admin istracji Każdy czy j interes prawny lub

uprawnienie zostały naruszone przepisem aktu prawa miejscowego ( wydanym w sprawie z zakresu

administracji publicznej), może po bezskutecznym wezwaniu organu, który wydał przepis lub organu

uprawnionego do uchylenia przepisu w trybie nadzoru, do usunięcia naruszenia zaskarżyć przepis do sądu

administracyjnego.

Statuty jednostek samorządu terytorialnego. Statuty województwa, powiatu i gminy należą do aktów prawa

miejscowego stanowionego przez organy tych jednostek. W drodze regulacji statutowej mogą regulować

wszystkie zagadnienia ustrojowe danej jednostki nie uregulowane w odrębnej ustawie. Stanowien ie statutów

przez j.s.t. jest przeniesieniem uprawnień państwowych do stanowienia prawa na wspólnotę samorządową i jest

to nadanie tzw. autonomii statutowej. Statut: województwa- określają ustrój województwa jako jednostki

samorządu terytorialnego i wymaga uzgodnienia z Prezesem RM, publikowany jest w wojewó dzkim dzienniku

urzędowym oraz w Dz.U. „Monitor Po lski”. Statut powinien regulować sprawy zasadnicze dla ustroju

województwa; powiatu- określa ustrój powiatu, jego uchwalenie należy do uprawnień rady powiatu, jest

najważniejszym aktem prawa miejscowego stanowionego przez rade powiatu, o raz zagadnienia takie jak

organizacja wewnętrzna, tryb pracy rad i komisji powołanych przez radę oraz zarząd powiatu i zasady tworzen ia

klubów radnych; gminy- określa ustrój gminy, organizację i t ryb pracy rady i jej organów jak również zasady

tworzen ia jednostek pomocniczych gminy. Uchwalanie statutu gminy należy do wyłącznej kompetencji rady

gminy.

Przepisy porządkowe stanowione przez jednostki samorządu terytorialnego. Przep isy porządkowe mogą

być wydawane na podstawie generalnego upoważnienia zawartego w ustawach i wydaje je się tylko w zakresie

uregulowanym ustawowo lub w innych przepisach powszechnie obowiązujących. Wojewoda wydaje przepisy

porządkowe w formie rozporządzeń porządkowych, w powiecie wydaje je rada powiatu. Gminne przep isy

porządkowe ustanawia rada gminy w formie uchwały lub w sprawach niecierpiących zwłoki zarząd gminy w

formie zarządzenia, które wymaga zatwierdzenia na najb liżs zej sesji rady gminy. Przepisy porządkowe nie mogą

być wydawane przez jednostki samorządu terytorialnego gdy ta materia jest uregulowana w ustawach lub innych

przepisach powszechnie obowiązujących. Uregulowanie materii przepisów porządkowych przez wojewodę

wyklucza możliwość regulowania jej przez powiat lub gminę, jest to hierarch iczna zasada powstawania prawa.

Jednostki samorządu terytorialnego wydają przepisy porządkowe wówczas gdy jest to niezbędne do ochrony

życia, zdrowia lub mienia oraz zapewnienia porządku publicznego, ochrony środowiska naturalnego.

Akty prawa miejscowego (ogłaszanie). Akty stanowione przez sejmik województwa, wojewodę i org. adm.

niezespolonej a także p rzez rade powiatu i gminy podlegają ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym,

który jest wydawany przez wojewodę. Dzień wydania Dz.U. jest dniem ogłoszenia aktu prawa miejscowego.

Akty prawa miejscowego wchodzą w życie po upływie 14 dni od ich ogłoszenia, jeżeli nie stanowią inaczej.

Rozporządzenia porządkowe wojewody i powiatowe przepisy porządkowe ogłasza się również w środkach

masowego przekazu oraz w drodze obwieszczeń jak również w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie.

Gminne przep isy porządkowe ogłasza się przez tzw. rozplakatowanie w miejscach publicznych i ogłoszenie w

prasie lokalnej. Wchodzą one w życie z chwilą takiego ogłoszenia. Wydawane przep isy przechowywane są w

zbiorach, do których wgląd jest powszechnie możliwy.

Akty wewnętrzne. Obok norm prawa powszechnie obowiązu jącego istnieje dziedzina norm prawa wewnętrznie

obowiązu jącego i są to akty wewnętrzne adm., które mogą zawierać normy pra wne i bardzo często je zawierają.

Kryterium jakie odróżnia akty wewnętrzne od aktów zaliczanych do źródeł p rawa powszechnie obowiązującego

jest adresat normy prawnej. Adresatami aktów wewnętrznych są jednostki organizacy jne oraz pracownicy tych

jednostek podporządkowani organom wydającym te akty; w przypadku zakładów publicznych użytkownicy tych

zakładów, np. uczn iowie pacjenci. Chodzi więc o podmioty podporządkowane organowi wydającemu akt

organizacyjny lub służbowy. Źródłami prawa wewnętrznego mogą być uchwały organów koleg ialnych i

zarządzenia organów monokratycznych. Akty wewnętrzne mogą nosić różne nazwy, jak, np. regulamin,

instrukcja, p ismo ogólne, itp. Akty wewnętrzne regulu ją różne kwestie jak np. nałożen ie na podporządkowane

11

jednostki lub ich organy określonych obowiązków, mogą mieć cechy interpretacyjne przez nałożenie obowiązku

stosowania określonej wykładni p rawa. Cecha charakterystyczną aktów wewnętrznych jest określony krąg

adresatów ich obowiązywania; kierowane są one jedynie do podmiotów podporządkowanych organowi

wydającemu ten akt organizacyjny lub służbowy. Akty takie n ie mogą regulować praw i obowiązków obywateli,

osób prawnych i ich organizacji (jeżeli n ie znajdują się one w zależności organizacyjnej lub służbowej) i kwestia

ta została uregulowana w przepisach konstytucyjnych. Akty wew. wydawane są na podstawie szczegółowych

upoważnień ustawowych i maja charakter poleceń służbowych regulowanych na podstawie przep isów

regulujących zależności służbową. Akty wew. poddawane są kontroli organu nadzorującego daną jednostkę

wydającą dany akt, może być również wymagane zatwierdzenie takiego aktu przez organ nadzoru.

Normy techniczne. Rozwój faktyczny gospodarki i techniki we współczesnym świecie zmusza państwo do

wkraczania w coraz szersze dziedziny życia codziennego za pomocą tworzenia norm technicznych (jako norm

prawnych). Normy techniczne mają za zadanie stworzen ie warunków pozwalających na kooperację oraz dążenie

do podniesienia jakości produkowanych wyrobów. Nadanie normom technicznym charakt eru norm prawnych

chroni przed dowolnością i możliwością występowania niekorzystnych zjawisk w dziedzinie jaką normy

techniczne regulują. Z normami technicznymi mamy do czynienia w aspekcie krajowym i zagran icznym,

pozwalają one na ujednolicenie takich dziedzin jak przewozy krajowe, morskie i lotnicze. Ich wprowadzenie

odbywa się w interesie producentów i konsumentów. Zastosowanie norm technicznych odgrywa istotna role w

ochronie środowiska i człowieka przed takimi uciążliwościami jak hałas, promieniowanie, zanieczyszczenia oraz

wiele innych aspektów życia człowieka. W Polsce ustawa dotycząca polskich norm „PN” określa takie

zagadnienia jak bezp ieczeństwo pracy, podstawowe cechy jakościowe dla określonych grup wyrobów, zasady

projektowania budynków, sporządzania dokumentacji technicznej itp. Polskie normy ustanawia Po lski Komitet

Normalizacy jny, który podlega Prezesowi RM. Obowiązek stanowienia PN może wprowadzać minister

właściwy w sprawach należących do zakresu działań tego ministra. PN są podstawą do oceny wyrobów zarówno

krajowych jak i zagran icznych oraz usług mogących stwarzać zagrożenie lub które służą ratowaniu życia,

zdrowia i środowiska.

Prawo zwyczajowe i zwyczaj. Prawo zwyczajowe powstaje przez długotrwałe i jednolite stosowanie

(consuetudo) i przekonanie zainteresowanych, że to stosowanie jest prawnie nakazane (opinio iuris). Prawa

zwyczajowego nie można zaliczyć do źródeł p rawa administracyjnego. Inną role należy przypisać zwyczajom,

gdy przepis prawa do nich odsyła, np. art.14 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych stanowi, że przepisy

porządkowe „ogłas za się w drodze obwieszczeń, a także w sposób zwyczajowo przy jęty na danym terenie lub w

środkach masowego przekazu”. W tym przypadku mają one znaczen ie prawne, stają się z mocy przepisu prawa

faktami o doniosłości prawnej.

Orzecznictwa w procesie administrowania (rola). Znaczenie o rzeczn ictwa dla admin istracji można

rozpatrywać w dwojakim aspekcie: 1)Należy ocenić znaczenie orzecznictwa organów administracji publicznej w

indywidualnych sprawach dla rozstrzygnięcia spraw podobnych, 2) Znaczenie orzeczeń Naczelnego Sądu

Administracyjnego i Sądu Najwyższego dla p raktyki orzeczniczej administracji publicznej. Zarówno orzeczenia

organów administracji, jak i orzeczenia sądowe nie są źródłami prawa administracyjnego, nie tworzą one prawa.

Orzecznictwo administracyjne i sądowe ma jednak znaczenie dla wykładni przep isów prawa administracyjnego i

stosowania tych przepisów w praktyce administracyjnej. Orzeczenia NSA dotyczą konkretnych spraw. Ocena

prawna wyrażona w orzeczeniu sądu admin istracyjnego wiąże ten sąd oraz organ admin istracyjny w danej

sprawie. Nie jest ona wiążąca p rzy rozpatrywaniu spraw podobnych. Jednakże pozycja NSA powoduje, że

organy administracyjne stosują wykładnie przep isów prawa przy jętą przez sąd administracyjny. W przypadku

zastosowania innej wykładni o rgan administracyjny musi się liczyć z tym, że jego decyzja w przypadku jej

zaskarżenia do NSA zostanie przez ten sąd uchylona. Uchwały Sądu Najwyższego wiążą tylko NSA, ale

wpływają również na o rzeczn ictwo organów administracyjnych, których rozstrzygnięcia mogą być poddane

kontroli sądu administracyjnego.

Dzienniki urzędowe- zobacz organy publikacyjne.

Organy publikacyjne (pojęcie). Organy publikacyjne są to organy przeznaczone do publikowania aktów

prawnych. Organy te nazywamy też dziennikami urzędowymi. Wydawane są one przez właściwe organy

przeznaczone do ogłaszania aktów normatywnych, aktów prawnych, ogłoszeń urzędowych, itd. Możemy

wyróżn ić dwie kategorie dzienników urzędowych są nimi dzienniki promulgacyjne i informacyjne. Różnica

między nimi polega przede wszystkim na treści i adresacie. Dziennik promulgacyjny ma za zadanie ogłoszenie

określonych aktów prawnych w określony sposób, publikacja w takim dzienniku nadaje tym aktom moc

obowiązu jącą. Gdyby taki akt nie został ogłoszony w takim dzienniku spowodowałoby to jego nieważność.

12

Dzienniki informacyjne służą g łownie do ogłaszania aktów dotyczących stosunków wewnętrznych adm.

Możemy również wyróżn ić dzienniki o charakterze promulgacyjno-informacyjnym, gdzie oprócz promulgacji

aktów prawnych znajdują się materiały informacyjne.

Organy publikacyjne (redagowanie). Dzienniki urzędowe wychodzą numerami, Numer stanowi dziennik

urzędowy wydany w danym dniu. Numeracja dziennika urzędowego b iegnie ko lejno przez cały rok

kalendarzowy. Termin wydawania poszczególnych numerów dziennika urzędowego nie jest oznaczony; jest

zależny od nagromadzenia się materiału do publikacji oraz pilności ogłoszenia aktów prawnych. Każdy

ogłaszany akt prawny ma swoją pozycję w dzienniku urzędowym. Według art.20 ust.1 ustawy o ogłaszaniu

aktów normatywnych dziennik wydaje się z zachowaniem w roku kalendarzowym kolejności numerów, pozycji

i stron. Na każdym numerze dziennika oznacza się dzień jego wydania. Jako dzień wydania określa się datę nie

wcześniejszą od dnia udostępnienia dziennika do sprzedaży w siedzibie organu wydającego dziennik. Dzień

wydania jest dniem ogłoszenia aktów zamieszczonych w danym numerze.

Organy publikacyjne (rodzaje)Wydawane przez Prezesa RM przy pomocy Kancelarii Prezesa RM i

Rządowego Centrum Legislacji: 1) Dziennik Ustaw RP; 2) Dziennik Urzędowy RP „Monitor Polski”; 3)

Dziennik Urzędowy RP „Monitor Po lski B”;Wydawane przez ministrów kierujących działami administracji

rządowej oraz kierowników urzędów centralnych: 4)dzienniki urzędowe ministrów kieru jących działami

administracji rządowej; 5) dzienniki urzędowe urzędów centralnych; Wydawane przez wojewodę: 6)

wojewódzki dziennik urzędowy.

Dziennik Ustaw RP. Wydawane przez Prezesa RM przy pomocy Kancelarii Prezesa RM i Rządowego Centrum

Legislacji. Należy do dzienników promulgacyjnych. Dziennik Ustaw możemy jednocześnie zaliczyć do oficjalnych, powszechnie dostępnych źródeł poznania prawa, gdyż znajdują się w n im ustanowione przez

odpowiednie, kompetentne do tego celu organy państwowe. W Dzienniku Ustaw RPogłasza się: 1)Konstytucję,

2)ustawy, 3)rozporządzenia z mocą ustawy wydawane przez Prezydenta RP, 4)rozporządzenia wydawane przez

Prezydenta RP, Radę Ministrów, Prezesa RM, min istrów kieru jących działami administracji rządowej,

przewodniczących określonych w ustawach komitetów, będących członkami RM, oraz Krajową Radę Radiofonii

i Telewizji, 4)orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku

Ustaw, 5)uchwały RM uchylające rozporządzenia ministra. W Dzienniku Ustaw ogłasza się nadto akty prawne

dotyczące wyborów do Sejmu, senatu oraz Prezydenta RP, referendum zatwierdzającego zmianę Konstytucji i

referendum ogólnokrajowego, skrócenia kadencji Sejmu, powszechnej lub częściowej mobilizacji i użycia Sił

Zbrojnych do obrony Rzeczypospolitej Po lskiej, stanu wojny i zawarcia pokoju oraz stanów: wojennego,

wyjątkowego i klęski żywio łowej. W Dzienniku Ustaw zamieszcza się również inne akty prawne, jeżeli odrębn e

ustawy tak stanowią.

Dziennik Urzędowy RP „Monitor Polski”. Wydawane przez Prezesa RM przy pomocy Kancelarii Prezesa RM

i Rządowego Centrum Legislacji. W Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski” ogłasza się: 1) zarządzen ia

Prezydenta RP wydane na podstawie ustawy, 2) uchwały RM i zarządzenia Prezesa RM wydane na podstawie

ustawy, 3)orzeczen ia Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego aktów normatywnych ogłoszonych w Monitorze

Polski lub aktów normatywnych, które n ie były ogłoszone. W Monitorze Po lskim ogłasza się również uchwały

Zgromadzenia Narodowego, Sejmu, Senatu i akty urzędowe Prezydenta RP dotyczące spraw enumeratywnie

wymien ionych w art.10 ust.2 ustawy, a nadto postanowienia Trybunału Konstytucyjnego: -o stwierdzen iu

przeszkody w sprawowaniu urzędu Pre zydenta RP oraz powierzaniu Marszałkowi Sejmu tymczasowego

wykonywania obowiązków Prezydenta RP, -w sprawie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi

konstytucyjnymi organami państwa. W Monitorze Po lskim ogłasza się uchwały Zgromadzenia Narodowego,

Sejmu, Senatu, wyroki Trybunału Stanu i postanowienia Marszałka Sejmu, jeżeli ogłoszenie ich w tym

dzienniku jest przewidziane w tych uchwałach lub postanowieniach albo jeżeli odrębne ustawy tak stanowią.

Inne akty prawne, ogłoszenia, obwieszczenia i komunikaty organów, instytucji i osób są ogłaszane w Monitorze

Polskim, jeżeli odrębne ustawy tak stanowią. Prezes RM może zarządzić ogłoszenie w Monitorze Polskim także

innych aktów prawnych, ogłoszę i obwieszczeń.

Dziennika Urzędowy „Monitor Polski B” ogłasza się: 1) sprawozdania finansowe określone w przep isach o

rachunkowości, 2) ogłoszenia i obwieszczenia p rzedsiębiorców, jeżeli odrębne przepisy nie wymagają ich

ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, 3) inne akty prawne, a także informacje, komunikaty,

ogłoszenia i obwieszczenia organów, instytucji i osób, jeżeli odrębne ustawy tak stanowią. Ogłaszanie

obwieszczeń i ogłoszeń, o których mowa w pkt.1 i 2, jest odpłatne. Wysokość opłat określa Prezes RM w drodze

rozporządzen ia.

13

Dzienniki urzędowe organów centralnych. Dziennik urzędowy jest służbowym wewnętrznym przeznaczonym

do ogłaszania aktów prawnych pochodzących od organów centralnych, a przeznaczonych dla podległych im

organów, zakładów, urzędów i instytucji. Dzienniki urzędowe w chwili obecnej ukazują się w poszczególnych

ministerstwach jak również w różnych centralnych urzędach adm. państwowej. Mogą się one ukazywać na

podstawie szczególnych upoważnień ustawowych jak również za zezwolen iem Prezesa RM. Dziennik urzędowy

organów centralnych ma charakter dziennika, w którym znajdują się przep isy interpretacyjne, wyjaśniające

zagadnienia z dziedziny funkcjonowania i pracy określonego min isterstwa oraz komórek organizacyjnych

podporządkowanych służbowo temu ministerstwu. Dzienniki u rzędowe wydawane na podst awie upoważnień

ustawowych obok aktów normatywnych skierowanych do podległych organów i instytucji zawierają akty

normatywne obowiązu jące powszechnie tj. dotyczące bezpośrednio praw i obowiązków obywateli. Wydają je

ministrowie kierujący działami adm. rządowej i kierownicy urzędów centralnych. Ogłasza się w nich : 1) akty

normatywne organu wydającego dziennik urzędowy i nadzorowanych przez niego urzędów centralnych, 2)

uchwały RM uchylające zarządzenia min istra wydającego dziennik urzędowy, 3) orzeczenia Try bunału

Konstytucyjnego w sprawach aktów normatywnych, o których mowa w pkt.1 i 2. W wymienionych dziennikach

mogą być publikowane informacje, komunikaty, obwieszczen ia i ogłoszenia organu wydającego dziennik

urzędowy i nadzorowanych przez niego urzędów cen tralnych.

Dziennik urzędowy wojewódzki. Zasady i tryb wydawania wojewódzkiego dziennika urzędowego określa w

drodze rozporządzenia Prezes RM. Wojewoda prowadzi zbiór wydanych przez siebie wojew. dz. urzędowych,

udostępnia go jednostkom samorządu terytorialnego oraz umożliwia wgląd do tego zbioru. W dzienniku tym

ogłaszane są: -akty prawa miejscowego stanowione przez wojewodę i organy administracji n iezespolonej, jak i

przez sejmiki województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, pow iatu, gminy, -

statuty związków międzygminnych oraz statuty związków powiatów, -akty Prezesa RM uchylające akty prawa

miejscowego stanowionego przez wojewodę i organy administracji niezespolonej, -wyroki sądu

administracyjnego uwzględniające skarg i na akty prawa miejscowego, -porozumienia w sprawie wykonywania

zadań publicznych zawarte miedzy jednostkami samorządu terytorialnego, jak i między jednostkami samorządu

terytorialnego i organami administracji rządowej, -uchwały budżetowe województwa oraz sprawozdania z

wykonania budżetu województwa, -obwieszczenia o rozwiązaniu sejmiku województwa, rady powiatu lub rady

gminy, -statut urzędu wojewódzkiego, -inne akty prawne, informacje, komunikaty, obwieszczenia i ogłoszenia,

jeżeli tak stanowią przepisy szczególne.

Formy działania adm. publicznej (klasyfikacja). 1) czynności prawne (wydawanie aktów prawnych)- polega

na objawien iu woli przez organ adm. publicznej w celu wywołania określonych skutków prawnych (powstania,

zmiany lub zniesienia stosunków prawnych). Rozróżn iamy dwie grupy czynności prawnych administracji.

Czynności: a) administracyjnoprawne- gdy adm. działa władczo- regulowane przez prawo administracyjne

(można podzielić na Układ prawa powszechnego i Akty wewnętrzne adm. publicznej); b) prawa cywilnego - gdy

adm. nie działa władczo- regulowane przez p rawo cywilne. 2) inne działania adm. publicznej nie będące

czynnościami prawnymi- skutek prawny występuje tylko czasem ale nie jest to bezpośrednim celem takiego

działania. Zaliczmy do nich: a) działania społeczno-organizatorskie- np. organizowanie akcji społecznych nie

popartych przymusem państwowym, b) działan ia materialno -techniczne (faktyczne)- np. prowadzen ie różnych

rejestrów, ewidencji, kartotek oraz na zewnątrz urzędu, np. utrzymywanie czystości na ulicach, c) „zwykłe”

poświadczenia- nie tworzą, nie zmien iają i nie znoszą stosunków prawnych. Ich znaczen ie polega na tym, że

służy im szczególna moc dowodowa.

Czynności prawne i inne działania. 1) Czynności prawne- ich celem jest wywołanie określonego skutku

prawnego. Wyróżniamy: a) admin istracyjnoprawne- gdy adm. działa władczo- regulowane przez prawo

administracyjne; b) prawa cywilnego- gdy adm. nie działa władczo- regulowane przez prawo cywilne. 2) Inne

działania adm. publicznej nie będące czynnościami prawnymi- skutek prawny występuje tylko czasem ale nie

jest to bezpośrednim celem takiego działan ia. Zaliczmy do nich: a) działan ia społeczno -organizatorskie- np.

organizowanie akcji społecznych nie popartych przymusem państwowym, b) działan ia materialno -techniczne

(faktyczne)- np. prowadzen ie różnych rejestrów, ewidencji, kartotek oraz na zewnątrz urzędu, np. utrzymywanie

czystości na ulicach, c) „zwykłe” poświadczenia - nie tworzą, nie zmien iają i n ie znoszą stosunków prawnych.

Ich znaczenie polega na tym, że służy im szczególna moc dowodowa.

Czynności prawne (rodzaje). Polegają na objawien iu woli organu adm. publicznej celem wykonania

określonych skutków prawnych takich jak powstanie, zmiana lub zn iesienie stosunków prawnych. Mamy dwa

rodzaje tych czynności prawnych. 1) czynności administracyjnoprawne- regulowane przez prawo

administracyjne, gdy adm. działa władczo. Czynności admin istracyjno prawne mogą wywoływać skutki prawne

w dziedzin ie prawa cywilnego, ale n ie jest to regułą. Regułą jest natomiast, że obowiązki ustanowione w drodze

czynności admin istracyjnoprawnych mogą być egzekwowane w drodze egzekucji administracyjnej (bez

14

potrzeby występowania do sądu). Adm. publiczna sama przeprowadza wykonanie aktów administracyjnych oraz

gdy jest potrzeba stosuje przymus państwowy (środki egzekucyjne). 2) czynności prawa cywilnego - regulowane

przez prawo cywilne, gdy adm. nie działa władczo. Stwarzają stosunki prawne, które dla wyegzekwowania w

drodze przymusu państwowego wymagają o rzeczen ia Sądu Powszechnego.

Czynności administracyjnoprawne (podział). Można podzielić na: 1) akty zewnętrzne, które mogą być

skierowane do ws zystkich obywateli i podmiotów n ie podporządkowanych organizacyjnie an i nie pozostających

w szczególnych stosunkach zależności. 2)akty wewnętrzne, które skierowane są do podmiotów pozostających w

stosunku podporządkowania albo do osób pozostających w szczególnym stosunku zależności i poddanych z tego

tytułu szczególnym stosunkom prawnym (akty występujące w układzie wewnętrznym). Swoistą kategorię

stanowią akty procesowe. Prawa procesowe istnieją we wszystkich działach prawa jako służące do realizacji

prawa materialnego. Normy prawa procesowego mogą być bardzo proste albo skomplikowane, złożone. Dla

realizacji materialnego prawa administracyjnego podstawowe znaczen ie mają kodeks postępowania

administracyjnego oraz ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Czynności administracyjno

prawne można podzielić na akty generalne (normatywne) i akty indywidualne. Dokładne rozgraniczenie między

aktami generalnymi a indywidualnymi jest trudne do przeprowadzenia. Aktami generalnymi w układzie

zewnętrznym są rozporządzenia, zaś w układzie wewnątrzadmin istracyjnym- instrukcje, zarządzenia

wewnętrzne, a w układzie zakładowym- regulaminy. Aktami indywidualnymi w układzie zewnętrznym są

przede wszystkim decyzje administracyjne, w układzie wewnątrzadmin istracyjnym- polecenia (rozkazy)

służbowe, a w układzie zakładowym- polecenia zakładowe dla pracowników. Stosując jako kryterium podziału

stopień konkretności oznaczenia adresata aktu można wyróżn ić pięć g rup aktów administracyjnoprawnych:

a)Najbardziej generalnymi aktami są rozporządzen ia; określają one metody (reguły postępowania, np. „każdy

kto – to…” bądź gdy zaistniej sytuacja A to ma nastąpić skutek prawny B. b) Akty planowania, norma prawna

nakłada obowiązek wykonania planu. Ustawa, uchwała, zarządzenie czy norma powołana lub zawarta w samym

planie nakłada obowiązek wykonania pewnego złożonego, ale określonego i jednorazowego zadania. Moc

wiążąca takiego aktu kończy się z chwilą wykonania zadania bądź z upływem okresu, na jaki plan został

ustalony. c) Akty tworzące sytuacje prawne dla obywateli. Akty te regulują prawnie konkretne, indywidualne

sytuacje, ale n ie są skierowane do konkretnego adresata, nie stwarzają uprawnień dla danego konkretnego

podmiotu. Stwarzają tylko ob iektywne, ale konkretne sytuacje na korzyść lub nie korzyść obywatela. d) Akty

tworzące uprawnienia lub obowiązek d la oznaczonego adresata (subiektywne). Akty te tworzą normę

indywidualną dla określonego adresata bezpośrednio (bez pomocy sądów). Stwarzają one bądź t rwały status

określonej osoby, bądź regulują jedną konkretną sprawę. są to akty admin istracyjne w ścisłym znaczeniu,

przeważnie są to decyzje administracyjne, będące kwalifikowaną formą aktu admin istracyjnego. Jedną z zasada

ogólnych postępowania admin istracyjnego jest, przewidziana przez k.p.a., zasada czynnego udziału strony w

postępowaniu. e)Akty egzekucyjne zalicza się do kategorii aktów administracyjnych, o ile są czynnościami

prawnymi. Zadaniem tych aktów jest doprowadzenie do wykonania prawa, a zwłaszcza obowiązku prawnego.

Działania adm. nie będące czynnościami prawnymi. Do działań adm., które n ie są czynnościami prawnymi

zaliczamy: a) działania społeczno-organizatorskie, które polegają na organizowaniu różnego rodzaju akcji

społecznych w różnych formach administrowania, które nie są poparte przymusem państwowym; b) działania

materialno- techniczne (faktyczne)- do nich można zaliczyć działan ia w urzędach takie jak, prowadzenie

rejestrów, kartotek, ekspedycje poczty itp. oraz działania na zewnątrz urzędu, np. utrzymywanie czystości na

ulicach; c) zwykłe poświadczen ia- ich znaczen ie polega na tym, że służy im szczególna moc dowodowa. Nie

tworzą nie znoszą i nie zmien iają stosunków prawnych.

Akt administracyjny (pojęcie i cechy). Aktem administracyjnym jest władcze działan ie prawne organu adm.

skierowane na wywołan ie konkretnych indywidualnie oznaczonych skutków prawnych, regulujących konkretna

sprawę skierowaną do konkretnego adresata. Skutek prawny jest celem aktu, który znosi, zmienia lub tworzy

prawa i obowiązki bądź ustala je w sposób wiążący. Podstawą tego aktu jest przepis prawny. Cechą

charakterystyczną jest jego władczość. Akt adm. musi pochodzić od organu uprawnionego do jego wydania,

musi mieć podstawę prawną. Jest szczególna formą czynności prawnych organów administrujących, regulowaną

przez przep isy prawa adm. Ma moc obowiązującą wobec adresata.

Akt administracyjny (deklaratoryjny i konstytutywny). Można je wyróżnić przy jmując za kryterium podziału

zdeterminowanie aktu admin istracyjnego przez podstawę prawną. Akt deklaratoryjny- podciąga dany stan

faktyczny pod normę prawna w sposób wiążący. Deklaru je (ustala), że w danej sytuacji adresat aktu ma

określone uprawnienia lub obowiązki których sam akt n ie tworzy wynikają one z przep isów prawa. Akty

deklaratoryjne ustalają t reść stosunku prawnego, treść i granicę uprawnień i obowiązków adresata aktu. Akt

deklaratoryjny działa od chwili spełnienia przesłanek warunkujących nabycie prawa i dopiero od chwili wydania

takiego aktu można powołać się na swoje prawo. Akt konstytutywny- tworzy, zmienia lub znosi stosunek

15

prawny przy czym skutek prawny następuje z mocy aktu adm. z chwilą jego wydania (ogłoszen ia lub

doręczenia). Występują również w akcie konstytutywnym elementy deklaratoryjne jak stwierdzen ie iż zaszły

przewidziane prawem przesłanki do wydania takiego aktu. Podział na akty konstytutywne i deklaratoryjne ma

przede wszystkim znaczenie d la ustalenia powstania skutków prawnych, czy powstają od chwili gdy zostają

spełnione przesłanki (ex tunc) czy z chwilą wydania aktu (ex nunc). Większe znaczenia ma podział na akty adm.

i poświadczen ia. Poświadczen ia wydawane są w innym trybie, nie ma od nich odwołan ia i nie podlegają one

egzekucji.

Akt administracyjny (formalny i nieformalny). Żeby adresat nie maił wątpliwości co do treści aktu, musi być

zachowane minimum formy. Niektóre akty adm. są bardzo sformalizowane np. decyzje adm. i pod względem

formy prawie nie różn ią się od wyro ków sądowych.

Akt administracyjny (podział). 1. Przyjmując za kryterium podziału zdeterminowanie aktu administracyjnego

przez podstawę prawną można wyróżnić akty deklaratoryjne i akty konstytutywne. 2. Akty fo rmalne i

nieformalne. 3. Akty jednostronne i dwustronne. Prawo materialne rozstrzyga o tym, czy w danym przypadku

można wydać akt admin istracyjny jednostronny, czy dwustronny. 4. Akty nakazu jące, kształtujące i ustalające.

Podział ten jest oparty na treści rozstrzygnięcia. 5. Akty administracyjne, któ re wywierają skutki prawne w

sferze prawa cywilnego bezpośrednio (np. decyzje administracyjne o wywłaszczeniu) bądź tylko pośrednio,

stanowiąc niezbędną przesłankę d la zawarcia umowy. 6. Rzeczowy akt administracyjny związany z rzeczą lub

przedsiębiorstwem. Uprawnienia i obowiązki w tym przypadku mogą przechodzić na każdorazowego

właściciela rzeczy lub podmiot prowadzący przedsiębiorstwo. 7. Akty oddziaływujące na prawa osób trzecich.

Zdarza się taka sytuacja, że pozytywny akt administracyjny dla jego adresata oddziaływuje obciążająco na prawa

osób trzecich. Akty administracyjne można klasyfikować według jeszcze innych kryteriów, np. według zasięgu

ich mocy obowiązującej, czy według pozycji organu wydającego akt. Główną role w administracji publicznej

odgrywają admin istracyjne akty konstytutywne; przy ich zastosowaniu administracja spełnia swoje zadania w

sferze organizowania stosunków społecznych i gospodarczych.

Akt administracyjny (wewnętrzny i zewnętrzny). Akty zewnętrzne, które mogą być skierowane do

wszystkich obywateli i podmiotów nie podporządkowanych organizacyjnie ani n ie pozostających w

szczególnych stosunkach zależności. Akty wewnętrzne, które skierowane są do podmiotów pozostających w

stosunku podporządkowania albo do osób pozostających w szczególnym stosunku zależności i poddanych z tego

tytułu szczególnym stosunkom prawnym (akty występujące w układzie wewnętrznym). Stosunki wewnętrzne tak

jak i zewnętrzne regulowane są przepisami ustawowymi i rozporządzen iami (aktami normatywnymi) p rzez co

całkowite rozdzielenie sfery zew. i wew. jest niemożliwe. Jednakże w sferze wew. są różnego rodzaju przepisy

zawarte w regulaminach i instrukcjach, które n ie występują w prawie powszechnie obowiązu jącym. Regulacje

wew. mogą oddziaływać na stosunki zew.

Akt administracyjny (jednostronne i dwustronne). Prawo materialne rozstrzyga o tym, czy w danym

przypadku można wydać akt administracyjny jednostronny, czy dwustronny. Akty jednostronne wydawane są

niezależnie od woli adresata aktu. Większość aktów admin istracyjnych stanowi akty jednostronne. Akty

dwustronne wydaje się za zgodą adresata. Wyrażenie zgody przez adresata aktu dwustronnego następuje np.

przez złożen ie podania o określonej t reści, przystąpienie do konkursu o określone stanowisko, itp. Akty

dwustronne nie są aktami dwustronnymi w pełnym tego słowa znaczeniu, ponieważ przy tych ostatnich treść

aktu zależy od woli obu stron (np. przy zawarciu umowy). Przy dwustronnych aktach admin istracyjnych chodzi

o wyrażenie zgody przez adresata aktu na jednostronne rozs trzygnięcie sprawy w drodze aktu

administracyjnego. Ta zgoda mieści się z reguły we wniosku o wydanie aktu administracyjnego o określonej

treści. W prawie administracyjnym nie obowiązuje zasada autonomii woli stron, a jedynie co do części aktów

administracyjnych wyrażen ie zgody na wydanie aktu w określonej sprawie.

Akt administracyjny (negatywne i pozytywne). Pozytywne- to takie akty, które w całości uwzględniają

żądanie adresata. Milczenie niekiedy może oznaczać akt pozytywny. Negatywne- to takie akty, które chodź by w

części nie uwzględniają żądania strony. Adresatowi takiego aktu przysługuje wyjaśnienie na p iśmie i prawo

odwołania się od takiego aktu. Np. organizator zgromadzenia publicznego musi o tym zawiadomić gminę, nie

później niż 3 dni a nie wcześniej n iż 30 dni przed zgromadzeniem. Jeżeli dany organ (gmina) jeżeli n ie ma

podstaw do wydania decyzji o zakazie zgromadzenia to jej nie wydaje, natomiast jeżeli znajdzie taka podstawę

(np. jest to sprzeczne z prawem o zgromadzeniach) wydaje decyzje o zakazie zgromadzenia (akt negatywny) od

której o rganizator może wnieść odwołanie do wojewody, a następnie skargę do NSA.

Akt administracyjny (nakazujący, kształtujący i ustalający). Podział ten jest oparty na treści rozstrzygnięcia.

Akty nakazujące zawierają nakazy lub zakazy, zobowiązu ją do określonego w nich zachowania się (czynienia,

16

znoszenia lub zan iechania). Akty kształtu jące prawo ustanawiają, zmieniają lub znoszą konkretny stosunek

prawny, określony status prawny. Akty ustalająceustalają prawo lub prawnie istotną właściwość osoby. Akt

ustalający stwierdza co według obowiązującego prawa obowiązuje w konkretnym przypadku. Jest aktem

administracyjnym, ponieważ ustala sytuację prawną w sposób wiążący i przez to ma charakter regulujący.

Akt administracyjny (osobiste, rzeczowe i osobisto- rzeczowe). Akty adm. osobiste- wywierają skutki w

sferze prawa cywilnego bezpośrednio (wywłaszczen ie nieruchomości na podstawie decyzji adm.) lub pośrednio

co stanowi niezbędną przesłankę dla zawarcia umowy. W przypadku rzeczowego aktu adm. związanego z rzeczą

lub przedsiębiorstwem uprawnienia lub obowiązki mogą przechodzić na każdorazowego właściciela rzeczy lub

podmiotu prowadzącego przedsiębiorstwo. Zdarza się jednak tak, że pozytywny akt adm. dla jednego adresata

oddziaływuje obciążająco na prawa osób trzecich i ci mają wówczas prawo wnoszenia środków odwoławczych

na ten akt (sprzeciw, skarga do Sądu Adm.

Akt administracyjny (prawidłowość). Akt administracyjny jest prawidłowy, jeżeli odpowiada wszelkim

przesłankom stawianym przez porządek prawny. Akt ten jest prawidłowy jeżeli: został wydany przez właściwy

organ (mający kompetencje, uprawnienia), został wydany zgodnie z przepisami prawa formalnego, jest

treściowo zgodny z obowiązu jącym prawem materialnym. Aby akt adm. by ł n iewadliwy musi być zachowana

bezstronność urzędnika, jego wyłączen ie od udziału w załatwianiu sprawy co do której istnieje wątpliwość

zachowania tej bezstronności. Wyłączeniu może podlegać również organ którego kierownik ma interes w

określonym załatwieniu sprawy.

Akt administracyjny (wadliwość). Akt adm. jest wadliwy jeżeli narusza jakikolwiek przep is obowiązu jącego

prawa. Przyczyna wadliwości może być niewłaściwa wykładnia, niewłaściwe zastosowanie norm prawnych,

niedostateczne wyjaśnienie lub błędna ocena istotnych okoliczności faktycznych. Niezgodność aktu

administracyjnego z prawem może dotyczyć różnych jego elementów, posiadających różny charakter. Dlatego

ustawodawca rozróżn ia wadliwość nieistotną i wadliwość istotną. Wadliwość istotna może powodo wać

uchylenie lub zmianę aktu. Nie każda niezgodność z przep isami prawa powoduje nieważność aktu. Przyjmuje

się rozwiązan ie legislacyjne zgodne z teorią gradacji wad, ich stopniowaniem, starając się dokonać pewnej

klasyfikacji rodzajów wad. Wyróżnia się wady aktu, z którymi łączy się skutki w postaci wadliwości nieistotnej,

wady powodujące wzruszalność aktu (jego uchylenie lub zmianę) i wady pociągające za sobą nieważność aktu.

Akt dotknięty wadą nieistotną wiąże adresata, jest aktem ważnym; można co najwyżej dokonać jego

sprostowania, usunięcia oczywistej omyłki albo dokonać uzupełnienia. Akty dotknięte wadami istotnymi mogą

być w sposób przewidziany prawem na wniosek adresata lub z urzędu, przez organ nadzorczy uchylane lub

zmieniane. Takie akty nazywamy aktami wzruszalnymi.

Akt administracyjny a wyrok sądowy. Akt admin istracyjny jest, podobnie jak wyrok sądowy, aktem

stosowania prawa, ponieważ określa co w konkretnym przypadku jest prawem. Poza tym istnieją istotne różnice

między aktem admin istracyjnym a wyrokiem sądowym: 1)Wyrok rozstrzyga w sposób wiążący i ostateczny spór

prawny w interesie porządku prawnego. Akt administracyjny jest przede wszystkim skierowaną na przyszłość

formą działania admin istracji publicznej. 2) Sąd rozstrzyga jako bezstronny i neutralny organ spór między

dwiema stronami. Organ admin istracji publicznej rozstrzyga w drodze aktu administracyjnego o powierzonej mu

sprawie admin istracyjnej, i jest jednocześnie organem rozstrzygającym i jedną ze „stron” (iudex in causa sua). 3)

Wyrok jest tylko rozstrzygnięciem prawnym. Natomiast akt administracyjny jest zdeterminowany - w ramach

prawa- przez celowość działan ia administracji, konieczność osiągnięcia założonych celów. 4) Sąd działa tylko na

wniosek, a organ administracji publicznej może d ziałać również z urzędu. 5) Postępowanie sądowe jest

formalnie ukształtowane i wyposażone w wiele gwarancji procesowych, aby zagwarantować rzeczowo właściwe

rozstrzygnięcie. Postępowanie admin istracyjne nie jest tak sformalizowane jak postępowanie sądowe, chodzi

bowiem o zapewnienie szybkiej, sprawnej i celowej admin istracji.

Akt administracyjny (wzruszalność i nieważność). Wzruszalność- dotyczy tylko aktów ostatecznych

dotkniętych wadami istotnymi. Mogą one być uchylone lub zmien ione na wniosek adresata lub z u rzędu przez

organ nadzorczy. Nieważność aktu- mogą zachodzić poważne braki w akcie adm. wówczas w ogóle nie można

mówić o ważności tego aktu. Akt który dotknięty jest szczególnie ciężkimi wadami n ie należy przypisywać mu

mocy wiążącej, bo w istocie aktem nie jest, nie rodzi skutków prawnych, nie ma obowiązkowi

podporządkowania się takiemu aktowi. Aby jednak usunąć taki akt z obrotu prawnego należy złożyć deklaracje

nieważności, która działa ze skutkiem wstecznym (ex tunc). Deklaracja ta stwierdza n ieważność tego aktu

wobec wszystkich to znaczy już n ikt nie może powołać się na ten akt jako na akt ważny. Upływ czasu może

prowadzić do sanacji wady, np. po upływie 5 lub 10-ciu lat nie można już stwierdzić n ieważności aktu adm. z

powodu określonej wady. Ins tytucja wzruszalności i nieważności wadliwych aktów adm. pozwala eliminować z

obrotu prawnego akty niezgodne z prawem, co jest gwarancja praworządności.

17

Akt administracyjny (domniemanie mocy obowiązującej). Doktryna przy jmuje domniemanie ważności aktu

adm. Domniemanie to polega na tym, że akt adm. uważa się za ważny, dopóki nie zostanie przez uprawniony

organ uchylony. Zasada domniemania ważności aktów adm. nie może obowiązywać tam gdzie ustawodawca

domniemanie takie uchyla tzn. tam gdzie przyjmuje nieważność aktu. Odmowa wykonania aktu nieważnego

może być po prostu nie kiedy obowiązkiem, np. gdy akt nakazu je wykonanie przestępstwa, a zwrócenie się w

danym momencie do organu nadzorczego jest niemożliwe. Adresat może również n ie podporządkować decyzji

nieważnej również przed deklaracja nieważności, ale czyni to na własne ryzyko, ponieważ zarówno organ jak i

sąd mogą nie podzielić jego decyzji.

Akt administracyjny (zagadnienie trwałości). Trwałość aktu administracyjnego lub jego odwołalność może

być określana w przepisach ustawy, które stanowią o wydawaniu aktów w danej dziedzinie. Z zagadnieniem

trwałości aktu admin istracyjnego łączy się wyrażenie „prawomocność”. Przez wyrażenie „prawomocność”

nauka prawa administracyjnego rozumie dwie instytucje: Prawomocność formalna to inaczej n iezaskarżalność

aktu administracyjnego polegająca na tym, że strona nie może spowodować uchylenia lub zmiany aktu przez

wniesienie zwyczajnego środka prawnego. Akt prawomocny formaln ie nie może być zmien iony ani zniesiony na

skutek wniosku strony; jest dla niej wiążący i tworzy d la niej prawo. Akt admin istracyjny nie jest formalnie

prawomocny dopóki stronie przysługuje prawo wniesienia zwyczajnego środka prawnego. Prawomocność

materialna polega na tym, że akt admin istracyjny nie może być zmien iony ani zniesiony, zarówno na wniosek

strony ani też przez o rgan z urzędu, aktem równorzędnym. Akt prawomocny materialnie wiąże zarówno strony,

jak i organ. Prawomocność materialna oznacza n iewzruszalność aktu. Każdy akt prawomocny materialnie je st

jednocześnie prawomocny formalnie, ale tego twierdzenia n ie można odwrócić. Prawomocność dotyczy aktów

adresowanych do stron, aktów na podstawie których ktoś nabył uprawnienia indywidualne. Z tej przyczyny

prawomocność nie obejmuje aktów wewnętrznych ani też poświadczeń. Prawomocność oznacza niemożność

uchylenia lub zmiany aktu przez akty równorzędne, ale n ie oznacza odporności prawnej na akty wyżs zej rangi.

Ustawodawca powinien chronić p rawa nabyte i d latego nie powin ien korzystać z możliwości pozbawien ia w

drodze ustawowej uprawnień indywidualnych, nabytych na podstawie aktów admin istracyjnych. Prawomocność

aktu administracyjnego nie chroni przed wywłaszczeniem prawa. Wywłas zczen ie dokonywane jest w interesie

publicznym. Strona, która poniosła szkodę na skutek uchylenia lub zmiany decyzji w tym trybie na prawo do

odszkodowania.

Akt administracyjny (klauzule dodatkowe). Akt administracyjny może być zaopatrzony w pewne klauzule

dodatkowe, jeśli prawo na to zezwala. Do klauzu l dodatkowych można zaliczyć: -Orzeczenie okresu

obowiązywania aktu- akt wydany na czas oznaczony obowiązuje od pewnego terminu, do wyznaczonej daty.

Wydanie aktów na czas oznaczony musi przewidywać obowiązujące p rawo; -Warunek zawieszający lub

rozwiązu jący- ziszczen ie się warunku może powodować skuteczność aktu, tj. rozpoczęcie obowiązywania aktu

(warunek zawieszający) bądź też utratę przezeń mocy obowiązującej (warunek rozwiązujący). Warunek to

zdarzenie p rzyszłe i n ie pewne; Zlecenie- akt administracyjny może zobowiązywać adresata do określonego

działania, znoszenia lub zaniechania. Ustala się w ten sposób dodatkowy obowiązek adresata. Zlecenie należy

uważać za odrębny, ale dodatkowy akt administracyjny. Niespełnienie zlecenia n ie ma wpływu na skuteczność

aktu głównego i może tylko spowodować zastosowanie sankcji przewidzianych w samym akcie bądź środków

egzekucyjnych.

Akt administracyjny (utrata mocy obowiązującej). Akt admin istracyjny może utracić moc w skutek: 1)

zrzeczenia się- dotyczy to tylko aktów, na podstawie których strony nabywają prawa; nie można zrzekać się

obowiązków prawnych, 2) zasadniczej zmiany okoliczności faktycznych, jak np. w przypadku śmierci osoby

uprawnionej, gdy chodzi o uprawnien ia o charakterze osobistym, 3) uchylenie przez właściwy organ w

przypadkach przewidzianych przez p rawo, 4) zmiany charakteru aktu w przypadkach przez prawo

przewidzianych, 5) z innej przyczyny przewidzianej prawem.

Swobodna ocena dowodów- zobacz Akt adm. (związan ie adm. prawem w procesie stosowania aktów adm.)

Akt administracyjny (zwi ązanie adm. prawem w procesie stosowania aktów adm.). Na ostateczne

ukształtowanie się aktu indywidualnego w procesie stosowania normy prawnej pewien wpływ posiada organ

stosujący normę. Ustalenie i ocena stanu faktycznego, z którym norma prawna łączy pewn e skutki prawne

zależy od wielu czynników lokalnych i indywidualnych, a nawet subiektywnych właściwości oceniającego.

Ocena dowodów jest swobodna. Do ustalonego stanu faktycznego trzeba zastosować przepis prawa, który może

operować tylko ogólnymi, schematycznymi i typowymi sytuacjami, ponieważ nie może przewidzieć wszystkich

przypadków. Norma prawna pozostawia pewien luz, który musi wypełnić organ stosujący normę. Prawid łowość

czy też nieprawid łowość aktu można ustalić we wszystkich przypadkach, gdy wydanie aktu mieści się w ramach

18

należycie pojętej interpretacji prawa tzn. biorąc pod uwagę powszechny pogląd na znaczen ie wyrazów, na cele

jakie dany organ ma osiągnąć, na zasady zdrowego rozsądku. Cel przep isu prawa jest jeden i jedno jest

rozwiązan ie prawid łowe. W państwie prawnym organy adm. mogą działać tylko na podstawie przepisów prawa,

wyjątkiem jest swobodne uznanie, które przysługuje adm. o tyle o ile zostanie jej przyznane przez wyraźny

przepis ustawy.

Pojęcie nieokreślone. Pojęcie n ieokreślone pojawia się często w ustawach np. „ interes społeczny”, „interes

publiczny”, „dobro publiczne”, „interes bezpieczeństwa państwa”, „ważny interes strony”, „porządek publiczny”

i inne. Adm. wykonując ustawy ustala co kryje się pod tymi pojęciami. Ustalenie to wymaga pewnej wiedzy,

poznania określonych zjawisk, a nawet przewidywania przyszłości. Aby dokonać prawidłowego ustalenia trzeba

brać pod uwagę różne punkty widzenia. Ocena, czy to ustalenie jest prawid łowe, podlega kontroli sprawowanej

przez powołane instytucje kontroli.

Swobodna ocena stanu faktycznego. Jest wtedy gdy adm. d la urzeczywistnienia stanu prawnego może

wybierać między różnymi rozwiązaniami, gdy norma prawna n ie determinuje w sposób jednoznaczny skutku

prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi adm. Ustawa pozwala na

wybór następstwa prawnego, przy czym można dokonywać wyboru między dwiema lub więcej możliwościami.

Adm. oceniając stan faktyczny dopasowuje do niego odpowiedni skutek.

Uznanie administracyjne. Administracja może działać tylko na podstawie ustawy. Swobodne uznanie

przysługuje admin istracji o ile zostanie jej przyznane przez wyraźny przepis ustawy. Uznanie admin istracyjne

istnieje wówczas, gdy admin istracja dla urzeczywistnienia stanu prawnego może wyb ierać między różnymi

rozwiązan iami. Uznanie występuje wtedy, gdy norma prawna nie determinuje w sposób jednoznaczny skutku

prawnego, lecz pozostawia w sposób wyraźny dokonanie takiego wyboru organowi administracji. Uznanie może

polegać na tym, że administracja musi się zdecydować, czy dany środek można w ogóle zastosować albo też jaki

ze środków wybrać. Uznanie zapewnia ustawodawca, ponieważ musi ono wynikać z normy prawnej

(ustawowej). Techniczn ie upoważnienie do uznania przybiera formę wyraźnego wskazania na uznanie, przez

wyrażenia organ „może”, „jest uprawniony”, bądź wynika z całokształtu uregulowania. Nie ma natomiast

uznania, gdy ustawa stanowi, że organ „wyda”, „ustali”, „nakazuje” itd. Uznanie stwarza administracji

możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez

ustawę. Zaws ze admin istracja jest zobowiązana mieć „na względzie interes społeczny i słuszny interes

obywateli”. Uznanie administracyjne ma zastosowanie przede wszystkim przy załatwian iu spraw

indywidualnych, ale nie tylko. Cel uznania i trafność rozstrzygnięcia konkretnego przypadku wymagają

szczegółowego wyważenia wszelkich argumentów przemawiających za, jak i przeciw określonemu

rozstrzygnięciu. Decyzje administracyjne oparte na uznaniu podlegają kontroli NSA.

Umowa cywilnoprawna (jako forma działania adm.). Forma działania p rzynajmniej dwóch samodzielnych

stron; akt, który dochodzi do skutku w wyniku zgodnego oświadczenia woli stron. Umowa jako fo rma działania

administracji ma zastosowanie zwłaszcza w sferze majątkowej; gdy administracja nabywa lub zbywa określone

składniki majątkowe. Kontrahentem może być osoba fizyczna lub prawna bądź nawet inny podmiot

administracji. Swoistość umowy, jako formy działania administracji, wynika stąd, że o rgan administracji używa

umowy jako prawnej fo rmy działania w celu wykonania swoich zadań i d latego zawieranie umów przez organy

administracyjne regulowane jest nie tylko przez przepisy prawa cywilnego, ale również p rzez prawo

administracyjne. Podmioty administracji publicznej w celu racjonalnego wykorzystania środków publicznych

oraz przeciwdziałan iu korupcji zobowiązane są stosować procedurę zamówień publicznych, określoną ustawą z

10 czerwca 1994r. o zamówieniach publicznych. Do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się

przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli przep isy ustawy o zamówieniach

publicznych nie stanowią inaczej. Spory związane z takimi umowami podlegają rozpoznaniu przez sądy

powszechne.

Umowa administracyjna. W systemie prawnym, w którym istnieje ta forma działania administracji, umowa

administracyjna może być zawarta z osobą, w stosunku do której w innym przypadku musiałby być wydany akt

administracyjny. Umowę tę zawiera organ admin istracyjny ze stroną bądź stronami. Umowa admin istracyjna

może powodować nawiązywanie, zmianę bądź znoszenie stosunków admin istracyjnoprawnych. W naszym

porządku prawnym nie ma generalnego upoważnien ia dla organów admin istracji publicznej do zawierania tego

rodzaju umów

Umowa publicznoprawna- umowa admin istracyjna.

19

Porozumienie administracyjne. Porozumienie jest instrumentem organizowania działalności podmiotów w

sferze przydzielonych im zadań, w szczególności obejmować może sferę stosunków administracyjnoprawnych.

Obecnie porozumienia mogą zawierać gminy z organami admin istracji rządowej w sprawie przejmowania p rzez

organy gminy zadań z zakresu admin istracji rządowej, co przewiduje art.8 ustawy z 8 marca 1990r. o

samorządzie gminnym. Ta ustawa stanowi też, że „Gminy mogą zawierać porozumienia międzygminne w

sprawie powierzania jednej z nich określonych przez nie zadań publicznych”. Według art.8 ust.2 ustawy z 5

czerwca 1998r. o samorządzie województwa województwo może zawierać z innymi województwami oraz

jednostkami lokalnego samorządu terytorialnego z obszaru województwa porozumien ia w sprawie powierzania

prowadzenia zadań publicznych. Ustawa z 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym przewiduje, że powiat

może zawierać z organami administracji rządowej porozumien ie w sprawie wykonywania zadań publicznych z

zakresu administracji rządowej.

Przyrzeczenie jako forma działania administracji. Jest szczególnym rodzajem oświadczen ia organu

administracji, przez które zobowiązu je się on do podjęcia określonego działan ia albo do dopuszczenia do

pewnego działan ia. Generalnie instytucja przyrzeczenia nie jest w naszym państwie prawnie uregulowana.

Można spotkać się z przyrzeczeniem w niektórych ustawach (ustawa z 19 listopada 1999r.- Prawo działalności

gospodarczej; ustawa z 9 listopada 2000r. o repatriacji).

Ugoda administracyjna- ma charakter ugody pomiędzy stronami postępowania admin istracyjnego, zawieranej

przed organem, przed którym toczy się postępowanie administracyjne. Ugoda ta może być zawarta tylko w

indywidualnej sprawie admin istracyjnej, wyłącznie w czasie trwania postępowania administracyjnego i to tylko

w takiej sprawie, w której biorą udział co najmniej dwie strony o spornych interesach. Ugoda administracyjna po

jej zatwierdzeniu przez organ admin istracji, zastępuje decyzje w sprawie.

Aparat administracyjny (pojęcie). Określenie zb iorcze dla oznaczenia różnych jednostek organizacyjnych

wykonujących funkcje admin istracji publicznej, takich jak organy admin istracji publicznej (rządowej,

samorządowej), zakłady publiczne, p rzedsiębiorstwa użyteczności publicznej (komunalne), organizacje

społeczne, korporacje i upoważnione osoby prywatne. Aparat administracji tworzą podmioty o różnym

charakterze. Przyczyny podziału aparatu admin istracyjnego na różne jednostki organizacyjne można pod zielić na

przyczyny: -funkcjonalne- różne dziedziny admin istracji wymagają zróżnicowanych, specjalnych kwalifikacji,

innych w admin istracji służby zdrowia, a innych w administracji obrony kraju; -terytorialne- ze względu na

podział terytorialny i wagę spraw występujących, inną np. w gminie a inną w skali całego kraju; -organizacyjne-

inne są powiązan ia miedzy organami samorządowymi, a inne między samorządem a administracją rządową czy

między organami administracji rządowej wzajemnie. Jednostki wchodzące w s kład aparatu administracyjnego

nazywane są podmiotami administracyjnymi.

Powiązania adm. publicznej (zasady)- koncentracja, dekoncentracja, centralizacja, decentralizacja, zasada

hierarchicznego podporządkowania.

Koncentracja i dekoncentracja. Przy koncentracji- punkt ciężkości administrowania spoczywa w rękach

organów naczelnych, centralnych, które decydują we wszystkich ważnych sprawach, a więc ciężar

administrowania znajdu je się w rękach nielicznych organów. Przy dekoncentracji punkt ciężkości

administrowania leży w organach terenowych, które wykonują przeważającą większość zadań administracji. W

przypadku dekoncentracji następuje przekazanie właściwości do załatwienia spraw admin istracyjnych w dół,

organom niższym, przy zachowaniu przez organy centralne prawa udzielan ia wytycznych, poleceń, rozkazów.

Dekoncentracja nie przesądza o niezależności czy samodzielności organów administracji zdekoncentrowanej.

Centralizacja i decentralizacja. Zasada centralizacjipolega na tym, że w określonej sferze właściwości

(kompetencji rzeczowej) system organów administracji jest zorganizowany w ten sposób, ze podejmowanie

decyzji należy wyłącznie do organów wyższych. Organy niższe mają jedynie pozycję organów

przygotowujących rozstrzygnięcia. Wtedy zbiega się koncentracja z centralizacją (mówi się wówczas o

centralistycznym systemie o rganizacji administracji). Odmianą systemu centralistycznego może być taki system,

iż rozstrzygnięcie należy wprawdzie do organów niższych szczeb li, ale organy te, podejmując rozstrzygnięcia, są

podporządkowane poleceniom i dyspozycjom organu wyższego. Centralizacja wiąże się n ierozłącznie z

hierarchicznym podporządkowaniem organów admin istracji n iższych szczeb li organom wyższym.

Decentralizacja- jest to przesunięcie ciężaru administrowania na organy niższych szczebli (dekoncentracja)

połączone z wyposażeniem tych organów w samodzielność i względną niezależność. Przez decentralizację

rozumie się taki system organizacji admin istracji, w którym organy niższe nie są hierarchicznie

podporządkowane organom wyższego stopnia. Prowadzi to do samodzielnego, wolnego w określonym zakresie

od ingerencji organów wyższych, wykonywania admin istracji. Decentralizacja ma– w porównaniu z

20

centralistycznym systemem- określone zalety, które jednak nie zawsze mus zą występować. Do zalet

decentralizacji zalicza się: -zbliżenie podmiotu decydującego do załatwianej sprawy; dotyczy to przede

wszystkim decentralizacji terytorialnej, -lepszą możliwość kierowania procesem decyzyjnym wskutek

kierownictwa na podstawie mniej skomplikowanej organizacji, -większą przejrzystość, która prowadzi do

szybszego i lepszego poznania wad i ich źródeł, -mniejsze obciążenie p ionowego przepływu in formacji, -

zwiększenie poczucia odpowiedzialności związane z gotowością jej ponoszenia dzięki lepszemu poznaniu

całokształtu podejmowanych rozstrzygnięć, -zwiększen ia potencjału wprowadzan ia nowości. Decentralizacja n ie

oznacza pełnej n iezależności, gdyż chociażby zasada praworządności wymaga jednolitego stosowania prawa w

całym państwie. Dlatego z systemem admin istracji zdecentralizowanej wiąże się instytucja nadzoru. Organy

administracji zdecentralizowanej poddane są nadzorowi.

Hierarchiczne podporządk owanie (zasada). Z hierarchicznym podporządkowaniem n ierozłączn ie wiąże się

centralizację. Zasada hierarch icznego podporządkowaniaprzejawia się w podwójnej zależności: -Zależność

służbowa polega na tym, że n ie ma prawnego ograniczen ia sfery wydawania poleceń służbowych przez organ

wyższy organom niżs zym; -Zależność osobowa polega na tym, że organ wyższego stopnia ma prawo obsadzenia

stanowisk w organach bezpośrednio lub pośrednio niższych szczebli, zwoln ień, awansów, nagradzan ia,

pociągania do odpowiedzialności i wymierzania kar. Zasada hierarch icznego podporządkowania występuje nie

tylko w stosunkach organ niższy a organ niższy, ale również w stosunkach miedzy urzędnikami, pracownikami

aparatu admin istracyjnego a ich przełożonymi, w układzie przełożony a osoby mu podporządkowane. Zasada

hierarchicznego podporządkowania jest w praktyce realizowana w różnym nasilen iu (inaczej w wojsku, inaczej

w administracji cywilnej). Zasada hierarchii charakteryzuje się następującymi cechami: 1. poszczególn i

członkowie organizacji lub jednostki organizacyjne mają w układzie stopniowym określoną rangę; 2. ta ranga

związana jest zasadniczo z prawem wydawania zarządzeń albo z obowiązkiem ich wykonania; 3. stosunek

nadrzędności obejmuje prawo kontroli oraz uzyskania informacji od jednostek podległych (otrzymywania

sprawozdań); 4. występuje podwójna zależność: służbowa i os obowa.

Hierarchiczne podporządk owanie (wady i zalety adm. opartej na hierarchicznym podporządk owaniu).

Zalety: -jednolitość działan ia aż do najniższego stopnia; -łatwe ustalenie, uzasadnienie i wyegzekwowanie

odpowiedzialności; -eliminowanie sporów kompetencyjnych; powstałe spory rozstrzyga wspólny przełożony; -

jasny układ kompetencji w działaniach na zewnątrz, wobec obywateli. Wady: -n ie ma prawnego ograniczen ia

wydawania poleceń służbowych przez organ wyższy organom niższym; -organ niższy nie jest wyposażony w

prawna niezależność; -organ wyższego stopnia ma prawo obsadzania stanowisk w organach bezpośrednio lub

pośrednio niższych szczebli (zwolnień, awansów); -organ wyższy ma prawo pociągania do odpowiedzialności i

wymierzania kar organowi n iższemu.

Decentralizacja (wady i zalety). Zalety: -zb liżen ie podmiotu decydującego do załatwianej sprawy; dotyczy to

przede wszystkim decentralizacji terytorialnej, -lepszą możliwość kierowania procesem decyzyjnym wskutek

kierownictwa na podstawie mniej skomplikowanej organizacji, -większą przejrzystość, która prowadzi do

szybszego i lepszego poznania wad i ich źródeł, -mniejsze obciążenie p ionowego przepływu in formacji, -

zwiększenie poczucia odpowiedzialności związane z gotowością jej ponoszenia dzięki lepszemu poznaniu

całokształtu podejmowanych rozstrzygnięć, -zwiększen ia potencjału wprowadzan ia nowości. Wady: W

przypadku braku instytucji nadzoru daje zbyt dużą swobodę działania a zasada praworządności wymaga

jednolitego stosowania prawa w całym państwie.

Dekoncentracja a autonomia. Autonomia polega na przyznaniu na przyznaniu o rganom zarządzającym

określona częścią terytorium państwowego kompetencji do stanowienia przep isów prawa rangi ustawowej, do

stanowienia ustaw. Jednostka autonomiczna posiada więc samodzielność w zakresie stosowania prawa i to

aktów bezpośrednio niższych niż ustawa zasadnicza (Konstytucja). Decentralizacja zaś dotyczy nie tyle

stanowienia prawa, co jego wykonywania; chodzi więc o wyposażenie organów adm. zdecentralizowanej w

samodzielność w zakresie wykonywania prawa. W adm. zdecentralizowanej organ wyższego stopnia nie może

wydawać poleceń organom n iższego stopnia co do sposobu rozstrzygania (załatwiania) spraw przez organy

niższego stopnia. Jednakże decentralizacja nie oznacza pełnej niezależności, gdyż chociażby zasada

praworządności wymaga jednolitego stosowania prawa w całym państwie. Organy adm. zdecentralizowanej

poddane są nadzorowi.

Nadzór (w adm. zdecentralizowanej). Element nadzoru w pojęciu decentralizacji ma duże znaczenie.

Dopuszczenie przez przep isy prawa stosowania tylko określonych środków nadzoru i tylko w przypadkach

przewidzianych przez prawo tworzy samodzielność organów adm., tworzy decentralizację adm. Nadzór oznacza

podporządkowanie częściowe. O ile w przypadku hierarchicznego podporządkowania organ wyższy może

dawać polecenia w każdej sprawie, to przy nadzorze wolno stosować środki nadzoru przewidziane przez prawo i

21

tylko w określonych przypadkach przez prawo przewidzianych. Dzięki środkom nadzoru może być

zagwarantowana jedność kierunku działania organów adm. (przy decentralizacji) a także eliminowanie z obrotu

prawnego aktów sprzecznych z prawem.

Nadzór (pojęcie). Nadzór oznacza kontrolę oraz możność podjęcia prawem przewidzianych środków,

wiążących nadzorowanego lub możność bezpośredniego wzruszenia (uchylenia, stwierdzenia nieważności) jego

aktów. Organ nadzoru jący ma prawo kontroli działań organu nadzorowanego, a nadto możliwość wiążącego

wpływania na podmioty nadzorowane. Istnieję różne stopnie nadzoru - od niewielkiego, bardzo ograniczonego aż

do granic hierarch icznego podporządkowania. Przy nadzorze wolno stosować środki nadzoru przewidziane przez

prawo i tylko w przypadkach przewidzianych przez przepisy prawne. Jedność kierunku działania organów

administrujących może być zagwarantowana- w przypadku decentralizacji- właśnie dzięki środkom nadzoru.

Środki nadzoru można podzielić na środki nadzoru represyjnego oraz środki nadzoru prewencyjnego.

Nadzór (środki). Środki nadzoru można podzielić na środki nadzoru represyjnego oraz środki nadzoru

prewencyjnego. Środki nadzoru represyjnegomogą być zastosowane w przypadku naruszenia prawa, w jego

następstwie. Do tej kategorii środków można zaliczyć: -żądanie informacji przez o rgan nadzoru o wszystkich

sprawach poddanych nadzorowi; -uchylenie przez organ nadzoru aktu prawnego naruszającego prawo bądź

prawo żądania uchylenia takiego aktu przez organ, który akt wydał; -zarządzenie, organ nadzoru może zarządzić,

aby organ nadzorowany wykonał ciążący na nim obowiązek w wyznaczonym terminie; -zarządzen ie zastępcze; -

ustanowienie organu komisarycznego, stosuje się w przypadku odwołania czy rozwiązan ia organu koleg ialnego

bądź zawieszenia go w czynnościach. Organ komisaryczny działa w miejscu organu właściwego na koszt

instytucji nadzorowanej. Do środków nadzoru prewencyjnego zaliczyć można: -uzgodnienie aktu organu

nadzorowanego z organem nadzoru; -zatwierdzen ie aktu prawnego organu nadzorowanego przez o rgan

nadzorczy; -ustalenie budżetu jednostki nadzorowanej przez organ nadzoru, jeśli jednostka nadzorowana nie

uchwali budżetu w określonym prawem terminie.

Administracja publiczna (podmioty). 1. Państwo jest pierwotnym podmiotem administracji. Gdy podmioty

administracji są nie tylko pod względem organizacy jnym, ale również pod względem prawnym

usamodzielnione, to są osobami prawnymi prawa publicznego. 2. Do osób prawnych prawa publicznego zalicza

się korporacje, zakłady i fundacje. Samodzielność prawna umożliwia im wykonywanie administracji na własną

odpowiedzialność. Podmioty te są jednak związane z państwem. W swej działalności związane są ustawami

państwowymi i poddane są nadzorowi państwowemu. Mogą być określane jako pochodne podmioty

administracji zdecentralizowanej. 3. W doktrynie n iemieckiej wyróżn ia się podmioty, które nie posiada ją

osobowości prawnej prawa publicznego, ale mimo to są powołane do realizacji zadań administracyjnych we

własnym zakresie i na własną odpowiedzialność, o ile są wyposażone w przysługujące im uprawnienia i

obowiązki. 4. W pewnym, niewielkim zakresie państwo rezygnuje z wykonania określonych zadań

administracyjnych przez własne organy bądź przez powoływane przez siebie organizacje publicznoprawne i

przekazu je wykonanie zadań administracyjnych osobom prywatnym i przyznaje im w tym zakresie uprawnien ia

władcze. Są to osoby prawnie samodzielne i działające na własną odpowiedzialność, więc można je zaliczyć do

podmiotów administracji. 5. Admin istracje można wykonywać również w formach prawa cywilnego i to nie

tylko przez to, że administracja publiczna posługuje s ię cywilnoprawnymi formami działania, lecz również przez

to, iż tworzy ona osoby prawne prawa prywatnego i powierza im wykonywanie określonych zadań

administracyjnych. Te podmioty są prawnie samodzielne i występują jako podmioty administracji

zorganizowane według prawa prywatnego. Możliwe jest, że taki podmiot zostanie upoważniony do

wykonywania określonych zadań administracyjnych w formach władczych i wskutek tego uzyska status

podmiotu upoważnionego.

Organ administracji publicznej (pojęcie). Wyróżniamy organy ko legialne i monokratyczne.Warunki, jakie

powinien spełniać organ admin istracji rządowej: -stanowi wyodrębnioną część aparatu administracji rządowej; -

działa w imieniu i na rachunek państwa; -uprawniony jest do korzystania z środków władczych; -dzia ła w

zakresie przyznanych mu kompetencji (zakres działania, zadania, uprawnienia i obowiązki). Jednostki

samorządu terytorialnego realizują zadania admin istracji publicznej p rzez swoje organy z wyjątkiem

rozstrzygnięć podejmowanych w głosowaniu powszechnym (poprzez wybory i referendum). Organy tych

jednostek są: -wyodrębnione organizacyjnie; -działają w imien iu i na rachunek danej jednostki samorządu; -

korzystają ze środków władczych; -działają w zakresie przysługujących im kompetencji. Inne podmioty

administracji publicznej mają również swoje organy, z tym że ich organy działają w imieniu i na rachunek tych

podmiotów. I tak każdy zakład publiczny posiada organ jednoosobowy, a z reguły również organ koleg ialny lub

organy kolegialne. Organy wchodzą w skład organizacji admin istracji publicznej w państwie. Wszystkie organy

administracji publicznej podległe są ustawom. Organ administracji publicznej posiada uprawnienie do

korzystania ze środków władczych. Element ten wyróżnia organy admin istracji publicznej spośród innych osób

22

prawnych. Na zewnątrz korzystanie ze środków władczych przejawia się w uprawnien iu do stanowienia aktów

prawnych posiadających moc obowiązu jącą, zagwarantowaną możliwością zastosowania środków przymusu

państwowego w celu doprowadzen ia do ich wykonania. Istotną cechą charakterystyczną organu jest przyznanie

mu określonych prawem kompetencji.

Organ adm. publicznej a „urząd”. Organ- organ posiada określoną przez prawo formę organizacy jną, która

czyni z n iego pewną organizacyjną jedność. Organy są: -wyodrębnione organizacyjnie; -działają w imien iu i na

rachunek danej jednostki; -korzystają ze środków władczych; -działają w zakresie przysługujących im

kompetencji. Organy podległe są ustawom. Urząd -jest to zorganizowany zespół pracowników państwowych lub

samorządowych (kolektyw), przydzielony do pomocy organowi administracji i powołany do merytorycznej i

technicznej obsługi tego organu.

Organy administracji publicznej (klasyfikacja). Klasyfikacja jest sprawą umowną. Przy tworzen iu każdego

podziału należy stosować jednolite kryterium. Wyróżn iamy: a) Organy naczelne i inne organy administracji; b)

Organy centralne i terenowe (lokalne); c) Organy decydujące i pomocnicze; d) Organy jednoosobowe

(monokratyczne) i ko legialne; e) Organy zawodowe i społeczne.

Organy (centralne i terenowe). W przypadku tego podziału kryterium stanowi terytorialny zasięg działan ia

organu. Organem centralnym jest organ, którego zasięg działania rozciąga się na obszar całego państwa, a

organem terenowym- organ, który realizuje swoje kompetencje tylko na określonej części terytorium państwa.

Ten podział organów zakłada, iż terytorium państwowe podzielone jest na mniejsze jednostki terytorialne, przy

zastosowaniu zasadniczego bądź specjalnego podziału terytorialnego. Obecnie w Polsce wszystkie organy

naczelne są jednocześnie organami centralnymi, ponieważ realizują swoje kompetencje na terytorium całego

państwa.

Organy (naczelne i inne). W świetle postanowień Konstytucji dotyczących RM, jej składu oraz min istrów, jak i

uregulowań zawartych w ustawach zwykłych, do naczelnych organów administracji rządowej zaliczyć należy

samą RM, Prezesa RM, ministrów oraz osoby powołane do składu Rządu w trybie art.147 ust.4 Konstytucji,

gdyż do nich- według art.149 ust. 2 Konstytucji- stosuje się odpowiednio przepisy odnoszące się do min istra

kierującego działem administracji rządowej. Konstytucja nie wyróżn ia naczelnych organów administracji

rządowej, zaś ustawodawstwo zwykłe stopniowo odchodzi od wyróżn iania takiej g rupy organów. Według art.10

ust.2 Konstytucji Prezydent RP sprawuje władzę wykonawczą; jest więc o rganem władzy wykonawczej obok

RM. Przep isy Konstytucji przyznają Prezydentowi liczne kompetencje z zakresu administracji. Chociaż

Prezydent jest organem o podstawowym znaczeniu d la pańs twa, a nie tylko dla admin istracji, to jednak można

go zaliczyć do naczelnych organów admin istracji ze względu na sprawowanie władzy wykonawczej oraz zakres

jego kompetencji ze sfery admin istracji. Pozostałych, a więc innych organów adm. zarówno centralnej, jak i

terenowej, n ie zalicza się do naczelnych organów adm.

Organy (monokrtyczne i kolegialne). Kryterium podziału stanowi struktura organu, liczba osób tworzących

organ, czy jest to jedna osoba (organ monokratyczny), czy wiele osób (organ kolegialny). Z reguły w systemie

administracji publicznej występują zarówno organy jednoosobowe, jak i organy ko legialne. Organy

jednoosobowe są powoływane do załatwiania spraw konkretnych, licznych, wymagających szybkiego

rozstrzygnięcia, gdy niezbędna jest wiedza fachowa i gdy chodzi o jasno określoną odpowiedzialność. Organy

kolegialne tworzy się do tego, aby ustalały ogólne kierunki działania, cele strategiczne, założenia polityki w

poszczególnych dziedzinach działalności państwa.

Organy (decydujące i pomocnicze). Organy decydujące to organy, które mogą rozstrzygać sprawy w drodze

czynności prawnych, a organy pomocnicze- to takie organy, które mogą tylko występować z in icjatywą czy też

opiniować przedstawione im sprawy przez organy decydujące bądź też wykonywać jedy nie czynności kontrolne.

Organy (zawodowe i s połeczne). Organ zawodowy składa się lub jest obsadzony przez osoby, które z tego

tytułu otrzymują wynagrodzenie, będące źródłem utrzymania. Chodzi o osoby, które są zatrudnione w danym

organie, a więc o u rzędników służby cywilnej, pracowników państwowych czy samorządowych. Za organ

społecznyuważa się taki organ, w skład którego wchodzą osoby traktujące swą pracę (działalność) w organie

honorowo. Nie otrzymują one z tego tytułu stałego wynagrodzenia będącego po dstawą ich utrzymania. Mogą

natomiast otrzymywać d iety czy ekwiwalent za utracony zarobek, ale nie jest to równoznaczne z

otrzymywaniem wynagrodzenia za pracę.

Ministerstwo jest zespołem pracowników państwowych, kierowanych przez min istra i powołanych do pomocy

ministrowi w wykonywaniu jego zadań. W codziennej praktyce funkcjonowania ministerstwa sekretarz stanu,

23

podsekretarz stanu, dyrektorzy departamentów i inni wyżsi urzędnicy działają samodzieln ie, podejmując nie raz

bardzo ważne rozstrzygnięcia i inne działania podejmowane są w imieniu min istra, realizu jąc ustalone przez

ustawy jego kompetencje jako naczelnego organu administracji rządowej.

Władztwo administracyjne. Administracja publiczna dysponuje możnością użycia bezpośredniego przymusu,

będącą wynikiem posiadania przez państwo monopolu używania siły fizycznej, możnością stosowania władztwa.

Państwo może udzielić władztwa- w zakresie przez sieb ie ustalonym- innym podmiotom sprawującym w

oznaczonym zakresie admin istrację publiczną. Chodzi tutaj o samorządy różnego typu, czy inne podmioty

pełniące funkcję administracji publicznej w zleconym im zakresie. Władztwo to nazywa się władztwem

administracyjnym (imperium). Pod tym określeniem rozumieć należy prawo użycia przymusu bezpośredniego

przez organy admin istracyjne dla zrealizowania ich jednostronnych zarządzeń (rozstrzygnięć).

Organy (zakres działania i kompetencje (właściwości). Zakres działania wskazuje, jakimi sprawami ma się

zajmować dany organ. O zakresie działania stanowi się zwykle w przepisach prawa tworzących dany organ.

Przepisy o zakresie działan ia nie są wystarczającą podstawą do podejmowania przez o rgan działań o charakterze

władczym. Do podejmowania działań władczych konieczne są jeszcze przepisy upoważniające do takiego

działania, a więc przepisy kompetencyjne. Przepisy kompetencyjne znajdują się zwykle w przepisach ustaw

regulujących poszczególne dziedziny admin istracji publicznej. Właściwość pozwala na udzielenieodpowiedzi

na pytanie, jaki podmiot administracji i jaki organ administracy jny jest powołany do załatwian ia spraw

administracyjnych danego rodzaju. Dokładne określenie właściwości organu jest konieczne. Przestrzeganie

właściwości stanowi bezwzględny obowiązek organu. Należy bowiem zakładać, iż właściwy organ ma fachowy

personel i potrzebne wyposażenie do tego, aby podejmować prawid łowe rozstrzygnięcia danej kategorii spraw.

Organy (rodzaje właściwości). Właściwość rzeczowa dotyczy przydzielonych danemu organowi kategorii

spraw; Właściwość miejscowa, zwana też terytorialną, dotyczy przestrzeni działania organu; Właściwość

instancyjnazakłada wielostopniową organizację admin istracji i rozstrzyga, którego stopnia organ jest właściwy

do załatwiania sprawy. Ustalenie, jaki organ jest organem I instancji przesądza z kolei o tym, jaki organ jest

organem II instancji; Właściwość funkcjonalnaodnosi się do określenia, który z wewnętrznych organów danego

podmiotu jest właściwy do załatwien ia danej sprawy. Z reguły jest to kwestia wewnętrznej regulacji prawnej w

ramach danego podmiotu. Przepisy prawa mogą wymagać, aby daną sprawę załatwiała osoba będąca organem.

Organy (przenoszenie właściwości). Regułą jest, że ustawa określa zakres działan ia danego organu. Ustawa

może określać, iż pewne zadania stanowią zadania własne określonego podmiotu admin istracji. Jednakże, ze

względu na efektywność działania admin istracji i pomniejs zenie kosztów administrowania ustawodawca może

zlecać określonemu podmiotowi wykonanie zadań zleconych z zakresu zadań innego podmiotu administracji. I

tak ustawy mogą nakładać na gminy obowiązek wykonywania zadań zleconych z zakresu administracji

rządowej. Co więcej, gmina może wykonywać zadania z zakresu administracji rządowej również na podstawie

porozumienia z organami admin istracji rządowej. Zawarcie takiego porozumienia jest obecnie prawnie możliwe,

ponieważ ustawy przewidują możliwość zawierania takich porozumień. Przenoszenie właściwości w drodze

zlecenia pociąga za sobą szereg konsekwencji. Do nich należy przekazanie organowi przejmującemu zadania

zlecone stosownych środków, zwłaszcza środków finansowych. Zmiana właściwości musi być ogłoszone w

wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Władztwo organizacyjne. Pod określeniem „władztwo organizacyjne” należy rozumieć uprawnien ia do

tworzen ia, zmiany i znoszenia podmiotów administracji. Utworzen ie podmiotu administracji następuje przez

wydanie aktu prawnego. Należy określić zadania podmiotu, kompetencje, nazwę i uregulować wyposażenie go

w środki materialne. Tworzen ie i znoszenie podmiotów administracji powinno następować w drodze ustawy

bądź na podstawie upoważnień ustawowych. Wewnętrzne podziały czynności w ramach organów i

obsługujących je urzędów nie muszą być oparte na szczególnych upoważnieniach ustawowych. Ustawa z 5

czerwca 1998r. o admin istracji rządowej w województwie us taliła, że ustanowienie organów administracji

niezespolonej może następować wyłączn ie w drodze ustawy, jeżeli jest to uzasadnione ogólnopaństwowym

charakterem wykonywanych zadań lub terytorialnym zasięgiem działan ia przekraczającym obszar jednego

województwa. Określenie terenowych delegatur właściwych ministrów może następować wyłącznie w drodze

ustawy. Akty dotyczące organizacji admin istracji publicznej stanowią, ze względu na ich przedmiot,

wyróżn iającą się kategorię aktów prawnych o różnej randze w hierarchii systemu źródeł prawa.

Zakłady publiczne (rodzaje). Zakładem publicznym jest jednostka organizacyjna, n ie będąca organem

państwowym (urzędem) ani organem samorządu, która została powołana do wykonywania zadań publicznych i

jest uprawniona do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych. Jest to jednostka organizacyjna

wyposażona w zespół środków osobowych (personel) i rzeczowych, realizu jąca zadania publiczne i korzystająca

24

z władztwa zakładowego. Jednostkami organizacyjnymi, które podlegają pod pojęcie zakładu publicznego są

szkoły, p rzedszkola, zakłady opieki zdrowotnej, zakłady pomocy społecznej, b iblioteki publiczne, domy kultury,

muzea, izby wytrzeźwień, zakłady karne i inne. Charakterystyczna cechą zakładu publicznego jest jego prawo do

nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych z użytkownikami, usytuowanymi w obrębie szeroko pojętej

organizacji tej jednostki organizacyjnej. Zakłady publiczne mogą być tworzone w drodze ustawy, aktów

organów administracji rządowej i organów samorządu terytorialnego bądź też przez osoby fizyczne i prawne za

zezwoleniem organu administracji publicznej.

Zakłady publiczne (władztwo zakładowe). Władztwo zakładowe wynika z upoważnien ia organów zakładu do

abstrakcyjnych, jak i konkretnych regulacji na podstawie i w ramach ustaw. Istotę władztwa zakładowego

stanowi zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z

użytkownikami zakładu, jak również z osobami, które znalazły się na terenie zakładu w innym charakterze.

Władztwo zakładowe powinno być wykorzystywane tylko do osiągnięcia celów zakładu. Władztwo zakładowe

jest częścią władztwa państwowego.

Władztwo zakładowe - zakłady publiczne.

Zakłady publiczne (rodzaje). Jednostkami organizacyjnymi, które podlegają pod pojęcie zakładu publicznego

są szkoły, przedszkola, zakłady opieki zdrowotnej, zakłady pomocy społecznej, biblioteki publiczne, domy

kultury, muzea, izby wytrzeźwień, zakłady karne i inne.

Zakłady publiczne (użytkownicy). Przepisy prawa mogą ustanawiać dla określonych podmiotów (dla

wszystkich podmiotów bądź oznaczonych ich kategorii) prawo gwarantujące im świadczenia zakładów

określonego typu (prawo korzystania z bib liotek publicznych). Ustawy mogą ustanawiać obowiązek prawny

korzystania ze świadczeń zakładów publicznych (obowiązek s zko lny). Obowiązek korzystania z n iektórych

zakładów może wynikać z o rzeczen ia sądu. Dotyczy to takich zakładów jak zakłady karne i zakłady leczen ia

odwykowego dla alkoholików. Może też istnieć taka sytuacja, iż przepisy prawa n ie tworzą prawa

podmiotowego ani nie ustanawiają obowiązku prawnego korzystania ze świadczeń zakładowych. Gdy

zapotrzebowanie na świadczenia przekracza możliwość zakładów do realizacji świadczeń konieczne jest

przestrzeganie zasady równości praw obywateli do korzys tania ze świadczeń zakładów publicznych oraz zasady

sprawiedliwego rozdziału świadczeń zakładowych. Ocena potrzeby uzyskania świadczeń zakładowych nie

polega na ocenie prawniczej, ale na ocenie, której dokonać może specjalista dysponujący wiedzą w określon ym

zakresie. Przy jęcie w poczet użytkowników zakładu publicznego następuje w drodze aktu podjętego przez

upoważniony organ zakładu. Akt ten zostaje podjęty w wyniku oświadczenia woli użytkownika zakładu bądź

jego przedstawiciela ustawowego albo na skutek aktu prawnego właściwego organu państwowego. Z chwilą

przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują

bądź obciążają użytkowników zakładów danego typu. Prawa i obowiązki użytkownika zakładu wynikają z ustaw

i aktów wykonawczych, jak również ze statutów i regulaminów zakładowych. Prawo korzystania z zakładu

wygasa na skutek zdarzeń wywołujących skutki prawne (ś mierć), oświadczeń woli użytkownika (rezygnacja z

korzystania) oraz wydania stosownego aktu prawnego.

Fundacja (geneza, pojęcie i cechy). Fundacja jest instytucją opartą na majątku przeznaczonym przez jej

założyciela na określone, niegospodarcze cele. Fundacja może być ustanowiona dla realizacji celów społecznie

lub gospodarczo użytecznych, w s zczególności takich, jak: ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata

i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska i zabytków. Fundatorem może

być osoba fizyczna niezależn ie od obywatelstwa i miejsca zamieszkania bądź osoba prawna mająca siedzibę w

Polsce lub za granicą. Siedziba fundacji powinna znajdować się na terytorium RP. Fundator wskazu je cel

fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Fundacja dział na podstawie przepisów

ustawy i statutu. Statut fundacji określa jej nazwę, siedzibę i majątek, cele, zasady, formy i zakres jej

działalności, skład i organizację zarządu i jego członków oraz ewentualnie zawiera inne postanowienia. Fundacja

uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do rejestru fundacji, który prowadzi Sąd Rejonowy dla Miasta

Stołecznego Warszawa. W stosunku do fundacji korzystającej ze środków publicznych minister i wojewoda

mogą występować do sądu o uchylenie uchwały zarządu fundacji, pozostającej w rażącej sprzeczności z jej

celem albo z postanowieniami jej statutu lub przepisami prawa. W naszym systemie prawnym można mówić o

fundacjach, które służą osiągnięciu celów publicznych, a których działalność jest poddana nadzorowi organów

administracji rządowej. Nie są to fundacje prawa publicznego, a więc takie fundacje, które są tworzone przez

państwo w drodze ustawy albo na podstawie upoważnienia ustawowego.

Fundacja (jako podmiot adm. publicznej). W naszym systemie p rawnym można mówić o fundacjach, które

służą osiągnięciu celów publicznych, a których działalność jest poddana nadzorowi organów admin istracji

25

rządowej. W stosunku do fundacji korzystającej ze środków publicznych minister i wojewoda mogą występować

do sądu o uchylenie uchwały zarządu fundacji, pozostającej w rażącej sprzeczności z jej celem albo z

postanowieniami jej statutu lub przepisami prawa. Jeżeli działania zarządu fundacji w istotny sposób narusza

przepisy prawa lub postanowienia jej statutu albo jest niezgodne z jej celem, minister lub wojewoda może

wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia tych uchybień w działalności zarządu albo może zażądać dokonania

w wyznaczonym termin ie zmiany zarządu fundacji. Min ister lub wojewoda, po bezskutecznym upływie

wyznaczonego terminu albo w razie dalszego uporczywego działania fundacji, może wystąpić do sądu o

zawieszen ie zarządu fundacji i wyznaczen ie zarządcy przymusowego. Nie są to fundacje prawa publicznego, a

więc takie fundacje, które są tworzone przez państwo w drodze ustawy albo na podstawie upoważnienia

ustawowego. Fundacja prawa publicznego uzyskuje od państwa kapitał i inne środki majątkowe w celu

wykonania zadań publicznych i jest wyposażona we władztwo państwowe. Fundacja taka różni się od zakładu

tym, że jej cel jest ustalony na trwałe w akcie o ustanowieniu fundacji przez fundatora. W przypadku zakładu

jego cele zależne są od podmiotu tworzącego zakład. (Ustawą z 5 stycznia 1995rr. o fundacji - Zakład Narodowy

imienia Ossolińskich ustanowiono fundację pod nazwą „Zakład Narodowy imienia Ossolińskich”; Ustawą z 20

lutego 1997r. ustanowiona została fundacja pod nazwą „Centrum Badania Opinii Społecznej”).

Fundacja (rodzaje). Fundacja prawa publicznego uzyskuje od państwa kapitał i inne środki majątkowe w celu

wykonania zadań publicznych i jest wyposażona we władztwo państwowe. Fundacja taka różni się od zakładu

tym, że jej cel jest ustalony na trwałe w akcie o ustanowieniu fundacji przez fundatora. W przypadku zakładu

jego cele zależne są od podmiotu tworzącego zakład. (Ustawą z 5 stycznia 1995rr. o fundacji - Zakład Narodowy

imienia Ossolińskich ustanowiono fundację pod nazwą „Zakład Narodowy imienia Ossolińskich”; Ustawą z 20

lutego 1997r. ustanowiona została fundacja pod nazwą „Centrum Badania Opinii Społecznej”). Fundacje

niepaństwowe- tworzone wolą osób fizycznych z majątku prywatnego (np. Fundacja Zakłady Kórnieckie). W

naszym systemie prawnym można mówić o fundacjach, które służą osiągnięciu celów publicznych, a których

działalność jest poddana nadzorowi organów administracji rządowej.

Fundacja (utworzenie). Fundatorem może być osoba fizyczna niezależn ie od obywatelstwa i miejsca

zamieszkania bądź osoba prawna mająca siedzibę w Polsce lub za granicą. Siedziba fundacji powinna znajdować

się na terytorium RP. Fundator wskazuje cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację.

Fundacja dział na podstawie przepisów ustawy i statutu. Statut fundacji określa jej nazwę, siedzibę i majątek,

cele, zasady, formy i zakres jej działalności, skład i organizację zarządu i jego członków oraz ewentualnie

zawiera inne postanowienia. Fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do rejestru fundacji, który

prowadzi Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawa. Sąd dokonuje wpisu po stwierdzeniu, że czynności

prawne stanowiące podstawę wpisu zostały podjęte prze z uprawnioną osobę lub organ i są ważne. Postanowienie

o wpisaniu fundacji do rejestru sąd wydaje po stwierdzen iu, że cel i statut fundacji są zgodne z przepisami

prawa. O wpisaniu fundacji do rejestru sąd zawiadamia ministra właściwego ze względu na zakres jego działania

oraz cele fundacji, a gdy celem działalności fundacji ma być jedno województwo - także wojewodę właściwego

ze względu na siedzibę fundacji.

Fundacja (nadzór). Działalność fundacji poddana jest nadzorowi organów adm. rządowej. O wpisaniu fu ndacji

do rejestru sąd zawiadamia min istra właściwego ze względu na zakres jego działania oraz cele fundacji, a gdy

celem działalności fundacji ma być jedno województwo- także wojewodę właściwego ze względu na siedzibę

fundacji. Fundacja składa corocznie właściwemu min istrowi, ze względu na zakres i cel działania fundacji,

sprawozdanie ze swej działalności, udostępnia je również do publicznej wiadomości. W stosunku do fundacji

korzystającej ze środków publicznych minister i wojewoda mogą występować do sądu o uchylenie uchwały

zarządu fundacji, pozostającej w rażącej sprzeczności z jej celem albo z postanowieniami jej statutu lub

przepisami prawa. Jeżeli działania zarządu fundacji w istotny sposób narusza przep isy prawa lub postanowienia

jej statutu albo jest niezgodne z jej celem, min ister lub wojewoda może wyznaczyć odpowiedni termin do

usunięcia tych uchybień w działalności zarządu albo może zażądać dokonania w wyznaczonym termin ie zmiany

zarządu fundacji. Minister lub wojewoda, po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu albo w razie

dalszego uporczywego działania fundacji, może wystąpić do sądu o zawieszenie zarządu fundacji i wyznaczenie

zarządcy przymusowego.

Samorząd (pojęcie i klasyfikacja). System admin istracji zdecentralizowanej polega na tym, że obok

administracji rządowej istnieje szereg innych podmiotów, które wykonują administracje samodzielnie. Przede

wszystkim takimi podmiotami są związki publicznoprawne- samorządy. Samorząd podlega jedynie nadzorowi,

istnieje i działa w ramach państwa wyłączn ie na podstawie ustaw. Organy samorządu nie są organami państwa,

ale odrębnych od państwa związków, a ich działalność obciąża te związki. Wykonują zadania należące do

administracji publicznej. Rozróżnia się różne rodzaje samorządu ze względu na to, co łąc zy określone grupy

ludzi w związki samorządowe. Gdy podstawą wyodrębnienia grupy społecznej tworzącej samorząd jest

26

zamieszkanie na wspólnym terytorium, to wtedy mamy samorząd terytorialny, zwany tez komunalnym bądź

powszechnym. Poza samorządem terytorialnym wyróżn ia się jeszcze samorząd specjalny . W ramach samorządu

specjalnego można wyróżnić samorząd zawodowy (grupy społeczne wykonujące ten sam zawód), samorząd

gospodarczy (ludzie o wspólnych interesach gospodarczych), samorząd wyznaniowy (ludzie wspólneg o

wyznania relig ijnego), samorząd narodowościowy (ludzie przyznający się do tej samej narodowości). Samorząd

specjalny, w którym członkostwo powstaje z mocy prawa występuje w Polsce tylko co do niektórych zawodów.

Samorząd (zawodowy). W ramach samorządu specjalnego można wyróżn ić samorząd zawodowy (grupy

społeczne wykonujące ten sam zawód). Samorząd specjalny, w którym członkostwo powstaje z mocy prawa

występuje w Polsce tylko co do niektórych zawodów, mamy samorząd : adwokacki, radców prawnych, lekarski,

lekarzy weterynarii, notariuszy, p ielęgniarek i położnych, aptekarski, b iegłych rewidentów, rzeczn ików

patentowych, rolniczy, doradców podatkowych, komorniczy, arch itektów, inż. budownictwa, urbanistów,

zawodowy psychologów. Przynależność do tych samorządów jest obowiązkowa.

Samorząd (gos podarczy). W ramach samorządu specjalnego można wyróżnić samorząd gospodarczy (ludzie o

wspólnych interesach gospodarczych). Przynależność do tego samorządu nie jest obowiązkowa. Izby

gospodarcze oraz organizacje samorządu rzemieślniczego są jedynie dobrowolnymi zrzeszen iami osób

wykonujących określoną działalność czy skupiających rzemieślników określonego zawodu.

Centralne organy administracji. Istotne znaczenie d la kształtowania systemu admin istracji centralnej mają: -

Konstytucja RP; -ustawa z 4 września 1997r. o działaniach administracji rządowej; -ustawa z 8 sierpnia 1996r. o

organizacji i trybie pracy RM oraz zakresie działan ia ministrów. System centralnych organów administracji w

naszym kraju jest bardzo rozbudowany. Funkcje centralnych organów admin istracji spełniają: Prezydent RP,

RM, Prezes RM, ministrowie, Komitet Badań Naukowych, Komitet Integracji Europejskiej, Krajowa Rada

Radiofonii i Telewizji oraz liczne organy administracji centralnej nie będące organami naczelnymi.

Prezydent RP (jako centralny organ adm. państwowej). Jest najwyższym przedstawicielem RP i gwarantem

ciągłości władzy państwowej. Czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i

bezpieczeństwa państwa oraz n ienaruszalności i niepodległości jego terytorium. Jako reprezentant państwa w

jego stosunkach zewnętrznych ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, mianuje i odwołuje

pełnomocnych przedstawicieli RP w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych, przy jmuje list y

uwierzyteln iające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli dyplomatycznych innych państw i

organizacji międzynarodowych. Jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych. Nadaje obywatelstwo polskie i

wyraża zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego, nadaje ordery i odznaczenia, stosuje prawo łaski,

powołuje sędziów, powołuje: Pierwszego Prezesa i prezesów Sądu Najwyższego, Prezesa i W iceprezesa

Trybunału Konstytucyjnego, Prezesa i wiceprezesów NSA, członków Rady Polityki Pien iężnej, członków Rady

Bezpieczeństwa Narodowego i członków Krajowej Rady Radiofon ii i Telewizji. W zakresie leg islacji Prezydent

korzysta z in icjatywy ustawodawczej, podpisuje lub odmawia podpisania ustaw, zarządza ogłoszenie ustawy

oraz umowy międzynarodowej w Dzienniku Ustaw RP, wydaje rozporządzenia, zarządzenia, nadaje statut

Kancelarii Prezydenta RP. Akty urzędowe Prezydenta wymagają d la swej ważności podpisu Prezesa RM; n ie

dotyczy to aktów Prezydenta wyliczonych w art.144 ust.3 Konstytucji. W zakresie funkcji administrowania

Prezydenta jego kompetencje polegają na (Z. Leoński): - stanowieniu aktów normatywnych, - obsadzie

podstawowych stanowisk w państwie, - wydawaniu aktów indywidualnych (decyzji) w określonych dziedzinach.

Niektóre kompetencje Prezydenta nie mieszc zą się w tym podziale.

Rada Ministrów (skład). O RM, jej składzie i kompetencjach stanowi Konstytucja, a zwłaszcza jej rozdział

„Rada Min istrów i admin istracja Rządowa” oraz ustawy zwykłe. Organizację i tryb pracy RM oraz zakres

działania min istrów regulu je ustawa z 8 sierpnia 1996r. o organizacji i trybie pracy RM oraz zakresie działan ia

ministrów. W skład RM wchodzą: - Prezes RM, - wiceprezesi RM, - min istrowie, - przewodniczący określonych

w ustawach komitetów. Powołanie wiceprezesa RM nie jest obligato ryjne. Konstytucja pozwala, aby Prezes RM,

obok funkcji szefa Rządu, sprawował funkcje kierownika działu administracji rządowej. Również wiceprezes

RM może łączyć swoją funkcje z funkcją min istra. Obecnie w skład RM, poza Prezesem RM, wiceprezesami

RM oraz min istrami, wchodzi- na podstawie art.4 ust.2 ustawy z 8 sierpnia 1996r. o Komitecie Integracji

Europejskiej- przewodniczący tego Komitetu. Według art.4 ust.2 ustawy z 8 sierpnia 1996r. o Rządowym

Centrum Studiów Strategicznych Prezes tego Centrum wchodzi a skład RM. Według art149. ust.1 Konstytucji

ministrów można podzielić na: - ministrów kieru jących określonymi działami administracji rządowej, -

ministrów wypełniających zadania wyznaczone im przez Prezesa RM.

Rada Ministrów (powoływanie). Powołanie RM wymaga współdziałania najwyższych organów państwowych,

Prezydenta i Sejmu. Art .154 i 155 Konstytucji określają sposoby powoływania rządu. Typowy sposób

27

powoływania rządu: Prezydent desygnuje Prezesa RM, a na jego wniosek powołuje RM w składzie

zaproponowanym przez Prezesa RM, w ciągu 14 dn i od pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji

RM. Samo powołan ie Prezesa RM przez Prezydenta następuje wraz z powołaniem RM. Prezes RM najpóźniej w

ciągu 14 dni od dnia powołania przez Prezydenta, przedstawia Sejmowi program działania RM wraz z

wnioskiem o udzielen ie wotum zaufan ia. Sejm uchwala wotum zaufania bezwzględną większością głosów.

Rada Ministrów (odwoływanie). Prezes RM składa dymisję RM na p ierwszym posiedzeniu nowo wybranego

Sejmu. Ponadto Prezes RM składa dymisję RM w razie: 1) nieuchwalen ia przez Sejm wotum zaufania dla RM,

2) wyrażenia RM wotum nieufności, 3) rezygnacji Prezesa RM. Przyjmując dymisję RM Prezydent powierza jej

dalsze sprawowanie obowiązków do czasu powołania nowej RM. Sejm może wyrazić wotum nieufności RM

bądź poszczególnemu ministrowi. Prezydent odwołuje ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności. Na

wniosek Prezesa RM Prezydent może dokonywać zmian na stanowiskach poszczególnych min istrów

Rada Ministrów (kompetencje). Kompetencje RM wynikają z ustaw konstytucyjnych i ustaw zwykłych.

Kompetencje te dotyczą sfery legislacji, kierownictwa administracją rządową oraz prowadzenia po lityki

wewnętrznej i zagran icznej. Sfera legislacji: -korzystanie przez RM z inicjatywy ustawodawczej, -wydawanie

rozporządzeń w celu wykonywania ustaw i na podstawie udzielonych w n ich upoważnień, -podejmowanie

uchwał w zakresie wykonywania swoich konstytucyjnych uprawnień. Do RM należą sprawy polityki państwa

nie zastrzeżone dla innych organów państwowych i samorządu terytorialnego. ART.146 ust.2 Konstytucji ustala

zasadę domniemania kompetencji RM w zakresie polityki państwa. Jeśli określona sprawa nie została zaliczona

do kompetencji oznaczonego organu, to zasada domniemania kompetencji p rzesądza o komp etencji RM. RM

kieruje administracja rządową. W szczególności RM koordynuje i kontroluje prace organów administracji

rządowej, zapewnia wykonywanie ustaw, uchwala projekty budżetu państwa, kieru je wykonaniem budżetu

państwa, zapewnia bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne państwa oraz porządek publiczny, sprawuje ogólne

kierownictwo w dziedzin ie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi, zawiera umowy

międzynarodowe wymagające ratyfikacji oraz zatwierdza i wypowiada inne umowy międzynaro dowe, sprawuje

ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju. Według art.39 ust.1 ustawy o organizacji i t rybie pracy RM

oraz zakresie działan ia ministrów „Ministerstwo tworzy, znosi lub przekształca RM, w drodze rozporządzenia”.

Inaczej mówiąc, do RM należy: -nadawanie kierunków działan ia administracji rządowej, -koordynacja

międzyresortowa administracji rządowej, -decydowanie w sprawach szczególnej wagi.

Rada Ministrów (organy wewnętrzne). Ustawa o organizacji i t rybie pracy RM oraz o zakresie działania

ministrów stwarza możliwość tworzenia różnych organów wewnętrznych: -stałych komitetów RM, -komitetów

do rozpatrywania określonej sprawy, -rad i zespołów. RM może tworzyć, w drodze rozporządzenia, stałe

komitety RM jako organy pomocnicze i opin iodawcze. Rada ta może też postanowić, że rozpatrywanie

określonych spraw będzie możliwe wyłącznie po zapoznaniu się ze stanowiskiem stałego komitetu. Prezes RM

może tworzyć Komitety do rozpatrywania określonej sprawy; może to czynić z inicjatywy RM bądź własnej. Na

czele komitetu stoi jego przewodniczący. Jednakże Prezes RM może przewodniczyć w każdym z komitetów bez

względu na to, czy został powołany do składu komitetu. Obecnie obowiązuje rozporządzenie RM z 25 listopada

1997r. w sprawie utworzenia stałych komitetów RM, które zostało zmienione rozporządzeniem z 15 września

1998r. Według znowelizowanego rozporządzen ia istnieją następujące stałe komitety RM: 1) Komitet

Ekonomiczny RM, 2) Komitet Społeczny RM, 3) Komitet Spraw Obronnych RM, 4) Komitet RM do Spraw

Polityki Regionalnej i Zrównoważonego Rozwoju. W skład stałych komitetów RM wchodzą członkowie RM

wyznaczeni przez Prezesa RM po porozumien iu z przewodniczącym komitetu. przewodniczących stałych

komitetów powołuje i odwołuje Prezes RM. Celem działania stałych komitetów jest uzgadnianie stanowiska

członków RM, in icjowanie, przygotowywanie i p rzedstawianie RM i Prezesowi RM pro jektów rozstrzygnięć,

opinii lub udzielan ia rekomendacji oraz analizowanie sytuacji w poszczególnych dziedzinach polityki Rządu.

stały komitet RM może powoływać zespoły robocze lub ekspertów do opracowywania analiz, prognoz,

ekspertyz oraz koncepcji i projektów rozwiązań programowych. Z in icjatywy RM lub własnej Prezes RM może

tworzyć rady i zespoły jako organy pomocnicze lub opiniodawczo -doradcze w sprawach zagadnień należących

do zakresu działań RM lub Prezesa RM. Rada Ministrów może powoływać, w drodze rozporządzen ia, komisje

wspólne, składające się przedstawiciele Rządu oraz zainteresowanej instytucji lub środowiska społecznego.

Celem komisji wspólnej jest wypracowanie wspólnego stanowiska w sprawach ważnych dla polityki Rządu oraz

interesów reprezentowanej w komisji instytucji lub środowiska. Ustawa z 8 sierpnia 1996r. przewiduje, że przy

Prezesie RM działa Rada Legislacyjna. 1 października 1996r. w drodze ustawowej zostało utworzone przy RM

Kolegium do Spraw Służb Specjalnych jako organ opiniodawczo-doradczy w sprawach programowania, nadzoru

i koordynowania działań UOP i Wojskowych Służb in formacyjnych (służby specjalne), oraz podejmowa nych dla

ochrony bezpieczeństwa państwa działań Po licji, Straży Granicznej i Żandarmerii Wojskowej. Na podstawie

ustawy z 22 stycznia 1999r. o ochronie informacji niejawnych działa przy RM Komitet In formacji Niejawnych

jako organ opiniodawczo-doradczy w zakresie informacji n iejawnych.

28

Prezes RM. Według Konstytucji Prezes RM : -reprezentuje RM, -kieruje pracami RM, -wydaje rozporządzenia, -

zapewnia wykonywanie polityki RM i określa sposoby jej wykonywania, -koordynuje i kontroluje pracę

członków RM, -sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym w granicach i formach określonych w

Konstytucji i ustawach, -jest zwierzchnikiem służbowym pracowników admin istracji rządowej, -jest

zwierzchnikiem korpusu służby cywilnej. Według ustaw zwykłych Prezes RM: -powołuje i odwołuje sekretarzy

i podsekretarzy stanu, -powołuje i odwołuje kierowników n iektórych urzędów centralnych oraz zastępców

kierowników tych urzędów, -powołu je i odwołu je wojewodów, a na ich wniosek – wice-wojewodów, -kieru je

działalnością wojewodów i sprawuje nadzór nad ich działalnością oraz dokonuje okresowej oceny ich pracy, -

sprawuje nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa z 8 sierpnia 1996r. wzmocniła

pozycje Prezesa RM w stosunku do min istrów i pozostałych członków Rządu. W myśl art.5 tej ustawy Prezes

RM może: -wyznaczyć min istrowi zakres spraw, w których min ister ten działa z upoważnienia Prezesa RM, -

żądać in formacji, dokumentów i sprawozdań okresowych lub dotyczących poszczególnej sprawy albo rodzaju

spraw od ministra, kierownika urzędu centralnego lub wojewody oraz od pracowników urzędów organów

administracji rządowej, -zwoływać posiedzenia z udziałem właściwych ministrów, kierowników urzędów

centralnych lub wojewodów i im przewodniczyć oraz brać udział w posiedzen iach ko misji i komitetów

sprawujących funkcje organów administracji rządowej i przedstawiać wnioski, -przekazywać z urzędu lub na

wniosek właściwego organu albo na wniosek strony sprawę należącą do właściwości więcej niż jednego min istra

lub kierownika centralnego urzędu do załatwienia wskazanemu przez siebie ministrowi, zawiadamiając o tym

wszystkie inne właściwe organy oraz strony, -rozstrzygać o zakresie działania ministrów w razie sporu

kompetencyjnego między ministrami. Przy Prezesie RM działają niektóre organy, jak np. Rada Legislacyjna czy

Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych. Według art.33a z 4 września 1997r., o

działach admin istracji rządowej Prezes RM sprawuje nadzór nad działalnością administracji rządowej nie objętą

zakresem działów administracji rządowej, wykonywaną przez 14 centralnych organów admin istracji rządowej.

Prezes RM (kancelaria). Urzędem obsługującym pod względem merytorycznym, prawnym, organizacyjnym,

technicznym i kancelaryjno-biurowym RM, Prezesa RM, wiceprezesów RM, stałe komitety RM, Koleg ium do

spraw Służb Specjalnych oraz Komitet Ochrony Informacji Niejawnych jest Kancelaria Prezesa RM. Kancelaria

ta zapewnia też obsługę min istrów członków RM (jeżeli to wynika z przep isów ustawy), jak również obsługę

pełnomocników Rządu, komitetów, komisji wspólnych, rad, zespołów oraz innych kolegialnych organów

pomocniczych i opin iodawczo-doradczych. Kancelaria działa zgodnie z zarządzen iami i poleceniami Prezesa

RM. Powierzone jej zadania wykonuje pod kierownictwem Szefa Kancelarii Prezesa RM. Szef Kancelarii może

tworzyć i znosić zespoły doradcze i opin iodawcze do opracowywania spraw zleconych przez RM i Prezesa RM.

W Kancelarii działa Gabinet Polityczny Prezesa RM, mogą zaś działać gabinety polityczne oraz sekretariaty

wiceprezesów RM i ministrów-członków RM. W skład Kancelarii Prezesa RM wchodzi 30 komórek

organizacyjnych wymienionych w §9 rozporządzenia Prezesa RM z 28 lipca 2000r. w sprawie nadania statutu

Kancelarii Prezesa RM. Komórkami tymi są 3 gabinety polityczne, 6 sekretariatów, 11 departamentów, 7 biu r

oraz Centrum Informacji Rządu.

Pełnomocnicy rządu- RM.

Rada Ministrów (członk owie i pełnomocnicy rządu). CzłonekRMUczestniczy w ustalaniu polityki państwa i

ponosi odpowiedzialność za treść i za realizację dzia łań Rządu; obowiązany jest do inicjowania i

opracowywania, w zakresie swojego działania, polityki rządu, przedkładania inicjatyw i odpowiednich

projektów aktów normatywnych na posiedzeniu RM. Członkowie RM ponoszą przed Sejmem solidarną

odpowiedzialność za działalność RM, jak również odpowiedzialność indywidualną za sprawy należące do ich

kompetencji lub powierzone im przez Prezesa RM. Konsekwencją pociągnięcia do odpowiedzialności

parlamentarnej jest wotum nieufności. Członek RM realizu je politykę ustalona przez Rząd. W tym celu: -

współdziała z innymi członkami RM, -nadzoruje działalność terenowych organów administracji rządowej, -

współdziała z samorządem terytorialnym, organizacjami społecznymi i przedstawicielami środowisk

zawodowych i twórczych, -występuje do Prezesa RM o powołanie zespołów międzyresortowych do

wykonywania zadań wykraczających poza zakres swojego działan ia, -powołu je rady i zespoły, jako organy

pomocnicze w sprawach należących do jego działań. Pełnomocnicy rządu- RM może ustanowić pełnomocników

rządu do określonych spraw o charakterze czasowym, których przekazanie członkom RM nie jest celowe.

Pełnomocnikiem rządu może być sekretarz stanu, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w zakresie zadań

o zakresie reg ionalnym- wojewoda. Pełnomocników rządu powołuje i odwołuje Prezes RM. RM określa w

drodze rozporządzenia, zakres udzielnych pełnomocnikowi upoważnień, sposób sprawowania nadzoru nad jego

działalnością oraz zapewnienia mu obsługi merytorycznej, organizacyjno -prawnej, technicznej i kancelaryjno-

biurowej wraz ze wskazaniem sposobu finansowania działalności pełnomocnika.

29

Resort. Najliczniejszą grupę członków RM stanowią ministrowie. Według art.149 ust.1 Konstytucji min istrowie

kierują określonymi działami admin istracji rządowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa RM.

Dział administracji kierowany przez min istra nazywany jest resortem. Przez określen ie „resort” należy rozumieć

wyodrębniony dział admin istracji, którym kieruje członek rządu, zwykle min ister, a niekiedy przewo dniczący

komitetu będącego naczelnym organem admin istracji rządowej. W skład resortu wchodzi min ister jako

kierownik resortu, min isterstwo jako urząd, a ponad to mogą wchodzić organy rządowej administracji centralnej

i terenowej, zakłady publiczne i inne jednostki organizacyjne.

Ministrowie- resort.

Komitet Integracji Europejskiej. Od 1 październ ika 1996r. utworzony został, na podstawie ustawy z 8 sierpnia

1996r. Komitet Integracji Europejskiej. Do zadań tego komitetu należy przede wszystkim: -koordynowanie

procesów adaptacyjnych i integracyjnych Polski z Unią Europejską oraz inicjowanie, organizowanie i

koordynowanie działań kształtujących te procesy, zwłaszcza w sferze gospodarczej i społecznej, -in icjowanie i

koordynowanie prac dostosowawczych w zakresie instytucji prawnych oraz opin iowanie p rojektów aktów

prawnych co do ich zgodności z prawem Unii Europejskiej, -współpraca z Komisją Europejską w zakresie

realizacji indywidualnego programu wymagań integracyjnych, -koordynowane przedsięwzięć związanych z

pozyskiwaniem i wykorzystywaniem środków pochodzących z pomocy zagran icznej. Komitet Integracji

Europejskiej przedstawia RM założenia programów dostosowawczych oraz integracyjnych z Unią Europejską,

projekty aktów prawnych dotyczących działań dostosowawczych i integracyjnych oraz rozstrzygnięć w zakresie

przeznaczen ia środków pochodzących z pomocy zagran icznej. W skład Komitetu wchodzą Przewodniczący,

Sekretarz i członkowie. Przewodniczący komitetu wchodzi w skład RM. Członkami Komitetu są ministrowie

kierujący 8 resortami, jak i nie więcej n iż 3 osoby powoływane i odwoływane przez Prezesa RM, których

doświadczenie lub sprawowane funkcje mogą mieć istotne znaczenie dla realizacji zadań Komitetu. Istnieje

możliwość aby funkcje Przewodniczącego Komitetu pełnił Prezes RM Przewodniczący Komitetu kieru je jego

praca i reprezentuje Komitet na zewnątrz. W celu wykonania ustaw i na podstawie udzielonych w nich

upoważnień Przewodniczący Komitetu wydaje rozporządzen ia. Komitet wykonuje swoje zadania przy pomocy

urzędu Komitetu, którym kieru je przewodniczący, a gdy Przewodniczącym Komitetu jest Prezes RM, to

urzędem Komitetu kieruje sekretarz Komitetu. Komitet wydaje Dziennik Urzędowy Komitetu Integracji

Europejskiej.

Komitet Badań Naukowych. Komitetem będącym naczelnym organem admin istracji rządowej jest Komitet

Badań Naukowych utworzony ustawą z 12 stycznia 1991r. Jest to kolegialny organ administracji do spraw

polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa. Do najważniejszych zadań tego Komitetu należy

opracowywanie i przedstawianie RM pro jektów założeń polityki naukowej i naukowo -technicznej państwa,

określenie kierunków badań naukowych i prac rozwojowych szczególnie ważnych dla postępu cywilizacyjnego,

nauki, techniki, gospodarki narodowej, zdrowia, społeczeństwa, kultury oraz obronności i bezp ieczeństwa

państwa, z uwzględnien iem zrównoważonego rozwoju, opracowywanie wniosków dotyczących zawieran ia i

kontynuacji umów międzynarodowych w zakresie współpracy naukowej i naukowo -technicznej, dokonywanie

podziałów środków finansowych pomiędzy jednostki naukowe oraz ocenianie realizacji badań naukowych i prac

rozwojowych oraz ich wyników, działalności wspomagającej badania i innych zadań finansowych lub

dofinansowywanych przez Komitet. W skład Komitetu wchodzą Przewodniczący, dwóch zastępców

Przewodniczącego, Sekretarz Komitetu i członkowie. Członkami zespołów i osobami którym przysługuje

czynne prawo wyborcze mogą być osoby posiadające tytuł naukowy lub stopień naukowy doktora

habilitowanego, zatrudnione w jednostce naukowej. Przewodniczącym Komitetu jest min ister właściwy do

spraw nauki. Przewodniczący Komitetu ma określone kompetencje jako organ monokratyczny, w tym prawo

wydawania- na podstawie ustaw i w celu ich wykonania- rozporządzeń i zarządzeń. Przewodniczący kieruje

pracą Komitetu i reprezentuje Komitet na zewnątrz.

Rządowe Centrum Studiów Strategicznych. Od 1 stycznia 1997r. istnieje Rządowe Centrum Studiów

Strategicznych, działające na podstawie ustawy z 8 sierpnia 1996r., jest „państwową jednostką organizacyjną,

prowadzącą prace służące RM i Prezesowi RM do programowania strategicznego, prognozowania rozwoju

gospodarczego, społecznego oraz zagospodarowania przestrzennego kraju”. Centrum współdziała z Polską

Akademią Nauk, instytucjami naukowymi i szko łami wyższymi. Rządowym Centrum Studiów Strategicznych

kieruje Prezes. Konstytucja z 1997r. nie przewiduje, aby Prezes Centrum wchodził w skład RM.

Krajowa rada Radiofonii i Telewizji. Według art.213 ust.1 Konstytucji KRRiT stoi na straży wolności słowa,

prawa do informacji o raz interesu publicznego w rad iofonii i telewizji. Członków (9) Krajowej Rady Radiofonii

i Telewizji powołuje Sejm (4), Senat (2) i Prezydent (3) spośród osób wyróżniających się wiedzą i

doświadczeniem w zakresie środków masowego przekazu. Członek Krajowej Rady nie może należeć do partii

30

politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z godnością

pełnionej funkcji. Kadencja członków Krajowej Rady trwa 6 lat, co dwa lata kończy się kadencja jednej trzeciej

członków Rady. Organ uprawniony do powołania członka Krajowej Rady odwołuje go wyłącznie w

uzasadnionych przypadkach. Przewodniczącego Krajowej Rady wybierają członkowie Rady ze swego grona.

Zasady, tryb działania o raz organizację KRRiT oraz s zczegółowe zasady powoływania jej członków określa

ustawa. Do zadań tej Rady należy m.in. projektowanie w porozumieniu z Prezesem RM kierunków polityki

państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji, określanie warunków prowadzen ia działalności przez nadawców,

wydawanie koncesji na rozpowszechnianie i rozprowadzan ie programów, sprawowanie kontroli działalności

nadawców i określanie opłat abonamentowych oraz opłat za udzielanie koncesji i wpis do rejestru

rozprowadzanych programów. Rada ma kompetencje prawodawcze; na podstawie ustaw i w celu ich wykonania

wydaje rozporządzenia. Przewodniczący wydaje decyzje. KRRiT przedstawia coroczn ie do końca marca

Sejmowi, Senatowi i Prezydentowi RP sprawozdanie ze swej działalności oraz informuje o podstawowych

problemach radiofonii i telewizji.

Urzędy centralne i agencje. Oprócz naczelnych organów administracji rządowej występuje liczna grupa

centralnych organów admin istracji rządowej, zwanych urzędami centralnymi oraz grupa państwowych jednostek

organizacyjnych noszących nazwę agencji. Centralne organy admin istracji rządowej można podzielić na organy

podległe bądź nadzorowane: -bezpośrednio przez Prezesa RM – Prezes Ochrony Konkurencji i Konsumentów,

Komisję Papierów Wartościowych i Giełd, Prezesa Głównego Urzędu Miar, Po lski Komitet Normalizacyjny,

Szefa Urzędu Ochrony Państwa, szefa Służby Cywilnej, -przez właściwego min istra (centralne organy

resortowe) – Komendanci: Policji, Straży Gran icznej i Państwowej Straży Pożarnej, Szefa Obrony Cywilnej

Kraju oraz Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców. W ostatnich latach przepisami różnych ustaw

utworzone zostały państwowe jednostki organizacy jne nazywane agencjami. Gdy chodzi o organizację i zadania

agencji, można posłużyć się przykładem Agencji Prywatyzacji, która utworzona zos tała z dniem 1 października

1996r., na podstawie art.8 ustawy z 8 sierpnia 1996r. o urzędzie Ministra Skarbu Państwa, a jej organizacji i

działalności poświęcone są art.9-16 tej ustawy. Wymien iona Agencja jest państwową osoba prawną, działa na

podstawie powołanej ustawy, ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych oraz statutu

nadanego w drodze rozporządzen ia Prezesa RM na wniosek Min istra Skarbu Państwa. Organami Agencji są

Prezes powołany przez Prezesa RM na wniosek Ministra Skarbu Państwa oraz Rada Nadzorcza składająca się z

przewodniczącego oraz 8 członków. Przewodniczącego i członków Rady Nadzorczej powołuje na okres 3 letniej

kadencji Prezes RM. Agencja prowadzi samodzielną gospodarkę finansową. Pod pewnymi warunkami

działalność Agencji może być finansowana z budżetu Państwa, na zasadach określonych przez RM.

Agencje- urzędy centralne.

Podział terytorialny (pojęcie i rodzaje). Pojęć „podział terytorialny” i „podział administracyjny” używa się

zamiennie. Użycie pojęcia „podzia ł administracyjny” wskazu je, że chodzi o dokonanie podziału terytorialnego

państwa dla wykonywania administracji publicznej. Jednakże terytorium państwa dzielone jest nie tylko dla

celów wykonywania administracji publicznej, ale również dla celów sprawowan ia wymiaru sprawiedliwości. Za

bardziej trafne należy uznać używanie pojęcia „podział terytorialny” niż pojęcia „podział admin istracyjny”, przy

użyciu tego ostatniego należy pamiętać, że chodzi o podział dokonany tylko dla celów admin istracji publicznej.

Za Z. Leońskim „podziałem terytorialnym nazywać będziemy względnie trwałe rozczłonkowanie przestrzen i

państwa dokonywane dla pewnej grupy lub określonych tylko jednostek organizacyjnych państwa lub jednostek

niepaństwowych, wszakże wykonujących zadania pańs twowe”. Wyróżnia się trzy rodzaje podziału

terytorialnego: 1) Podział zasadniczy- tworzony jest dla organów terenowych o kompetencjach ogólnych,

posiadających podstawowe znaczen ie dla danej jednostki podziału, a więc u nas dla terenowych organów

rządowej administracji ogólnej i jednostek samorządu terytorialnego. 2) Podział pomocniczy- podział, który

dokonywany jest dla organów o charakterze pomocniczym w stosunku do organów o podstawowym znaczen iu;

np. podział gminy na sołectwa. 3) Podział specjalny- podział dokonywany dla wykonywania takich zadań

państwa, których wykonywanie w ramach podziału zasadniczego jest z różnych względów mało celowe; np.

specjalny podział terytorialny dla wykonywania admin istracji górniczej, uwzględniający intensywność

występowania kopaln i na poszczególnych obszarach państwa.

Podział terytorialny (czynniki kształtujące). Ukształtowanie podziału terytorialnego w konkretnym państwie

zależne jest od wielu czynników, takich jak właściwości fizjograficzne danego terytorium (n iziny, rzek i, itd.),

stosunki komunikacyjne, demograficzne, narodowościowe itp. Wpływ poszczególnych czynników na

kształtowanie się podziału terytorialnego jest różny, a n iektóre z tych czynników ulegają stopniowo, mniej lub

bardziej szybko, zmianom. Zjawiskiem korzystnym jest jak najmniejsza liczba podziałów specjalnych i

dostosowanie administracji specjalnej do podziału zasadniczego. Umożliwia to sprawniejs ze wykonywanie

funkcji koordynacyjnych przez terenowe organy administracji ogólnej w stosunku do jednostek organizacyjnych

31

im n ie podporządkowanych. Nie należy dzielić jednostek zasadniczego podziału między różne jednostki

podziału specjalnego.

Podział terytorialny (ewolucja). Okres zaborów. Ziemie polskie pod zaborem rosyjskim były podzielone na

gubernie, w których skład wchodziły bezpośrednio powiaty i większe miasta. Powiaty składały się z gmin

wiejskich i mniejszych miast. Gmina wiejska była jednostka dużą pod względem obszaru, składała się z większej

liczby wsi. Miast było mało. Ziemie pod zaborem pruskim były podzielone prowincje, rejencje, powiaty

ziemskie i miejskie (tzw. miasta wydzielone z powiatu). Powiaty ziemskie dzieliły się na gminy wiejskie,

obszary dworskie i miasta nie wydzielone z powiatów. Ziemie w zaborze austriackim- kraj Galicji, który dzielił

się na powiaty i dwa miasta wchodzące w skład powiatów. Powiaty dzieliły się na miasta, gminy wiejskie i

obszary dworskie. Okres dwudziestolecia międzywojennego. Po odzyskaniu niepodległości w 1918r. podzielono

terytorium państwa na 17 województw, w tym jedno grodzkie (m.st. Warszawa) i jedno autonomiczne (woj.

śląskie). Konstytucja marcowa z 1921 r. ustaliła jednolity podział na województwa, powiaty, gminy miejskie

oraz wiejskie. Okres po II wojnie światowej. W wyniku II wojny światowej powierzchnia polski zmniejszyła się

o 77000 km2. Odpadło 7 województw. W 1944r. z części województwa lwowskiego i krakowskiego utworzono

województwo rzeszowskie. Obszar odzyskanych ziem został podzielony na 4 województwa (gdańskie,

szczecińskie, o lsztyńskie i wrocławskie) i częściowo włączony do istniejących województw. W 1950r. na

ziemiach zachodnich utworzono 3 nowe województwa: koszalińskie, opolskie i zielonogórskie. W ten sposób

ukształtował się istniejący do 1975r. podział państwa na 17woj. i 5 miast wyłączonych z województw. Od 1

stycznia 1973r. przywrócono gminę jako jednostkę zasadniczego podziału terytorialnego. Z dniem 1.06.1975

dokonano podziału kraju na 49 województw i stan ten utrzymano do 31.12.98. Podział terytorialny jest z reguły

podziałem wielostopniowym. W Polsce mieliśmy do 31 maja 1975r. podział tró jstopniowy, gdyż terytorium

państwa podzielone było na województwa, województwa – na powiaty, a powiaty – na gminy (w latach 1954-

1972 na gromady). Od 1 czerwca 1975r. do 31 grudnia 1998r. istniał zasadniczy dwustopniowy podział

terytorialny: na województwa i gminy. Z dniem 1 stycznia 1999r. został ponownie wprowadzony zasadniczy

trójstopniowy podział terytorialny państwa. Jednostkami tego podziału są: gminy, powiaty i województwa.

Podział terytorialny (obowiązująca regulacja). Z dn. 01.01.1999r. wprowadzono zasadniczy trójstopniowy

podział terytorialny z mocy ustawy z 24 lipca 1198r. Jednostkami zasadniczego podziału terytorialnego są:

gminy, powiaty, województwa. Ustawa utworzyła 16, ustalając ich siedziby wo jewodów i sejmików

województwa. W dwóch województwach siedziba wojewodów i sejmików województwa nie znajdują się w tym

samym mieście. Województwo kujawsko-pomorskie, siedzibą wojewody jest Bydgoszcz, a sejmiku

wojewódzkiego- Toruń, zaś w województwie lubuskim siedzibą wojewody jest Gorzów Wlkp., a sejmiku

wojewódzkiego- Zielona Góra. Nazwy województw pochodzą od nazw ziem i regionów tylko w trzech

przypadkach (lubelskim, łódzkim i opolskim) od nazw stolicy województw. Podział pomocniczy. Jednostkami

pomocniczymi są sołectwa na wsi, a w mieście - dzielnice i osiedla. Jednostki te pozostają do decyzji rad gmin.

Sołectwa, dzieln ice i osiedla n ie posiadają osobowości prawnej i własnego majątku. Organizacja i zakres

działania jednostek pomocniczych określa rada gminy oddzielnym statutem. Podział specjalny. Dla potrzeb

określonych dziedzin administracji publicznej albo w innych uzasadnionych społecznie celach ustawy

szczególne mogą przewidywać dokonanie terytorialnego podziału specjalnego. Ustawą z 5 czerwca 1998r. o

administracji rządowej w województwie utworzono wojewódzką administrację zespoloną, którą stanowią:

wojewoda i kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży. Ustanowienie organów administracji niezespolonej

może następować wyłącznie w drodze ustawy, jeżeli jest to uzasadnione ogólnopaństwowym charakterem

wykonywanych zadań lub terytorialnym zasięg iem działania przekraczającym obszar jednego województwa.

Terenowa adm. rządowa (ustrój). Konstytucja z 1997r. stanowi w art.152, że: „1.Przedstawicielem RM w

województwie jest wojewoda. 2.Tryb powoływania oraz odwoływania o raz zakres działania wojewodów określa

ustawa”. Zasadnicze znaczen ie dla regulacji pozycji prawnej terenowych organów rządowej administracji

ogólnej miała ustawa z 22 marca 1990r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej, znowelizowana

w sposób istotny ustawą z 8 sierpnia 1996r. Od 1 stycznia 1999r. weszła w życie ustawa z 5 czerwca 1998r. o

administracji rządowej w województwie. Ustawa ta była już dziewięciokrotnie nowelizowana; jej jednolity tekst

został opublikowany w DZ.U. Według art.1 tej ustawy administrację publicznąw województwie wykonują

organy administracji rządowej oraz organy samorządu województwa. Administrację rządową na obszarze

województwa wykonują: 1) wojewoda, 2) kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży, działający pod

zwierzchnictwem wojewody, 3) organy admin istracji n iezespolonej, 4) organy samorządu terytorialnego, jeżeli

wykonywanie zadań admin istracji rządowej wynika z ustawy lub zawartego porozumien ia, 5) kierownicy

powiatowych służb, inspekcji i straży, działający pod zwierzchnictwem starosty, 6) organy innych samorządów,

jeżeli wykonywanie zadań admin istracji rządowej następuje na podstawie ustawy lub porozumienia.

32

Terenowe organy adm. rządowej (system organów wyk. zad. adm. rządowej). Administrację rządowąna

obszarze województwa wykonują: 1) wojewoda, 2) kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży, działający

pod zwierzchnictwem wojewody, 3) o rgany admin istracji niezespolonej, 4) organy samorządu terytorialnego,

jeżeli wykonywanie zadań admin istracji rządowej wynika z ustawy lub zawartego porozumienia, 5) kierownicy

powiatowych służb, inspekcji i straży, działający pod zwierzchnictwem starosty, 6) organy innych samorządów,

jeżeli wykonywanie zadań admin istracji rządowej następuje na podstawie ustawy lub porozumienia. Zespolenie

służb, inspekcji i straży w admin istracji rządowej w województwie następuje pod zwierzchnictwem wojewody w

jednym urzędzie, chyba że ustawa nie przewiduje zespolenia w jednym urzędzie. Gdy kierownik służby,

inspekcji lub straży wykonuje zadania i kompetencje w imien iu wojewody i gdy służba ta, inspekcja lub straż

jest włączona do urzędu wojewódzkiego, to mamy zespolenie bezpośrednie (pod jednym zwierzchnikiem i w

jednym urzędzie). Gdy kierownik służby, inspekcji lub straży działa we własnym imien iu, realizuje jemu

przypisane kompetencje i gdy posiada aparat pomocniczy w postaci komendy, inspektoratu lub innej jednostki

organizacyjnej nie wchodzącej w skład urzędu wojewód zkiego to występuje zespolenie pośrednie, gdy dany

kierownik działa pod zwierzchnictwem wojewody. Najważniejsze kategorie spraw zaliczanych do zakresu

administracji rządowej: 1) sprawy wykraczające poza zakres interesów lokalnej i regionalnej społeczności, (np.

obronność kraju); 2) sprawy, których jednostki samorządu terytorialnego nie byłyby w stanie wykonywać ze

względów technicznych (np. budowa autostrad); 3) sprawy reglamentacji admin istracyjnej nie związane

bezpośrednio z zaspokojeniem potrzeb lokalnej i regionalnej wspólnoty.

Wojewoda (zadania i kompetencje). Wojewodajest: -przedstawicielem RM w województwie, -

zwierzchnikiem zespolonej administracji rządowej, -organem nadzoru nad jednostkami samorządu

terytorialnego, -organem wyższego stopnia w rozumien iu przepisów o postępowaniu administracyjnym, jeżeli

ustawy szczególne tak stanowią, -reprezentantem Skarbu Państwa w zakresie i na zasadach określonych w

ustawach. Wojewoda jako przedstawiciel RM odpowiada za wykonywanie polityki rządu na obszarze

województwa. Wyliczen ie zadań i kompetencji wojewody jako przedstawiciela rządu w art.15 ustawy z 5

czerwca 1998r. ujęte zostało w 9 punktach. Najważniejs ze to: 1) kontrola wykonywania przez organy zespolonej

administracji rządowej zadań, wynikających z aktów normatywnych, ustaleń RM oraz zarządzeń i poleceń

Prezesa RM, 2) kontrola wykonywania przez organy samorządu terytorialnego i inne samorządy zadań z zakresu

administracji rządowej, realizowanych przez nie na podstawie ustawy lub porozumien ia z organami

administracji rządowej, 3) dostosowanie do miejscowych warunków szczegółowych celów polityki rządu oraz

kontrola i koordynacja wynikających stąd zadań, 4) zapewnienie współdziałan ia wszystkich jednostek

organizacyjnych admin istracji rządowej i samorządowej działających na obszarze województwa w zakresie

zapobiegania zagrożen iu życia, zdrowia lub mienia, zagrożeń środowiska, bezp ieczeństwa państwa i utrzymania

porządku publicznego, ochrony praw obywatelskich oraz zapobiegania klęskom żywiołowym i innym

nadzwyczajnym zagrożeniom, a także zwalczan ia i usuwania ich skutków, 5) współdziałan ie z właściwymi

organami innych państw oraz międzynarodowych organizacji rządowych i pozarządowych na zasadach

określonych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych, 6) reprezentowanie RM na uroczystościach

państwowych i w trakcie oficjalnych wizyt składanych w województwie przez przedstawicieli państw obcych.

Wojewoda może wydawać polecenia obowiązujące wszystkie organy admin istracji rządowej, a w sytuacjach

nadzwyczajnych obowiązu jące również organy samorządu terytorialnego. Polecenia n ie mogą dotyczyć

rozstrzygnięć co do istoty sprawy załatwianej w drodze decyzji administracyjnej. Wojewoda sprawuje nadzór

nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego na zasadach określonych w ustawach o samorządzie

gminnym, o samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa. Organy administracji niezespolonej

działające na obszarze województwa są obowiązane do: -uzgadniania z wojewodą projektów aktów prawa

miejscowego stanowionych przez te organy, -zapewnienia zgodności swoich działań z poleceniami wojewody, -

składanie wojewodzie rocznych in formacji, a na żądanie wojewody bieżących wyjaśnień o swojej działalności

na obszarze województwa. Wojewoda jako reprezentant Skarbu Państwa: -reprezentuje Skarb Państwa w

odniesieniu do mienia powierzonego mu w celu wykonywania jego zadań, -wykonuje uprawnien ia i obowiązki

organu założycielskiego wobec przedsiębiorstw państwowych od czasu przekazan ia tej funkcji ministrowi

właściwemu do spraw Skarbu Państwa lub do czasu wygaśnięcia tych uprawnień i obowiązków z innych

tytułów, -wykonuje inne uprawnienia wynikające z reprezentowania Skarbu Państwa. Wojewoda posiada

kompetencje stanowienia aktów prawa miejscowego.

Wojewódzka administracja zes polona. Organizację wojewódzkiej admin istracji zespolonej określa statut

urzędu wojewódzkiego nadany przez wojewodę- podlega zatwierdzen iu przez Prezesa RM i i ogłoszeniu w

wojewódzkim dzienniku urzędowym. Wojewodę powołuje i odwołuje Prezes RM na wniosek minis tra

właściwego do spraw administracji publicznej. W icewojewodów powołu je Prezes RM na wniosek wojewody.

Kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich powołuje i odwołuje wojewoda. Nie dotyczy

to komendanta wojewódzkiego Po licji i komendanta państwowej Straży Pożarnej, których powołuje minister

właściwy do spraw wewnętrznych, ale za zgodą wojewody. Odwołanie z tych stanowisk wymaga zasięgnięcia

33

opinii wojewody. Do wojewody należy obsadzanie stanowisk dyrektorów wydziałów oraz innych pracowni ków

urzędu wojewódzkiego. Wojewoda wykonuje zadania przy pomocy I i II wicewojewody oraz kierowników

zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich, dyrektora generalnego urzędu wojewódzkiego oraz

dyrektorów wydziałów. Do wojewody należy określenie zadań wykonywanych przez wicewojewodów.

Wojewoda może upoważnić na p iśmie pracowników urzędu wojewódzkiego do załatwiania określonych spraw

w jego imieniu i na jego odpowiedzialność. Wojewoda może powierzyć prowadzenie w jego imien iu niektórych

spraw z zakresu swojej właściwości jednostkom samorządu terytorialnego lub organom innych samorządów z

obszaru województwa. Następuje to na podstawie porozumien ia wojewody. Wojewoda wykonuje nadzór w

zakresie spraw powierzonych organom samorządu terytorialnego. W przypadkach uzasadnionych szczególnymi

potrzebami wojewoda może ustanowić, na czas oznaczony, swego pełnomocnika do prowadzen ia spraw w

zakresie określonym w pełnomocnictwie. W celu usprawnien ia działania wojewódzkich o rganów zespolonej

administracji rządowej wojewoda może tworzyć delegatury urzędu wojewódzkiego, jak i delegatury komend,

inspektoratów i innych jednostek organizacyjnych. Przy wojewodzie działa ko legium doradcze. W skład

kolegium wchodzą: 1) wicewojewodowei, 2) dyrektor generalny urzędu wojewódzkiego, 3) komendant

wojewódzki Policji, 4) komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej, 5) inne osoby wymienione w

statucie urzędu wojewódzkiego. Wojewoda może tworzyć inne niż koleg ium zespoły doradcze.

Urząd Wojewódzki. Organizację wojewódzkiej admin istracji zespolonej określa statut urzędu wojewódzkiego

nadany przez wojewodę- podlega zatwierdzeniu przez Prezesa RM i i ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku

urzędowym. W statucie określa się nazwy: -wydziałów oraz innych komórek organizacyjnych urzędu, -komend,

inspektoratów i innych jednostek organizacyjnych stanowiących aparat pomocniczy kierowników zespolonych

służb, inspekcji i straży wojewódzkich, -delegatur urzędu wojewódzkiego bądź komend, inspektoratów czy

innych jednostek organizacyjnych oraz ich siedziby, -stanowisk dyrektorów wydziałów, -stanowisk

kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich. W statucie urzędu wojewódzkiego zamieszcza

się zakresy działania wydziałów i innych komórek organizacyjnych urzędu wojewódzkiego oraz komend ,

inspektoratów, delegatur i innych jednostek organizacy jnych bądź ich delegatur. W statucie należy określić skład

kolegium wojewody i tryb jego pracy oraz inne sprawy istotne dla organizacji i funkcjonowania urzędu

wojewódzkiego. Do statutu urzędu wojewódzkiego dołącza się wykaz jednostek organizacyjnych

podporządkowanych wojewodzie oraz przedsiębiorstw państwowych, dla których wojewoda pełni funkcje

organu założycielskiego. Regulamin urzędu wojewódzkiego składa się z dwóch części. Część pierwsza

szczegółowo określa organizacje oraz tryb pracy urzędu wojewódzkiego i ustala ją wojewoda w drodze

zarządzenia. Częścią d rugą regulaminu są regulaminy komend, inspektoratów i innych jednostek

organizacyjnych, ustalone przez kierowników tych jednostek i zatwierdzone przez wojewodę, o ile odrębne

ustawy nie stanowią inaczej. W przypadku nie zatwierdzenia regulaminu przez wojewodę kierownik zespolonej

służby, inspekcji lub straży wojewódzkiej może wystąpić do właściwego ministra o wszczęcie sporu z

wojewodą. Regulamin udostępnia się do powszechnego wglądu.

Terenowe organy administracji rządowej (nadzór i kierownictwo). Według art.11 ust.1 ustawy o

administracji rządowej w województwie Prezes RM sprawuje nadzór nad działalnością wojewody i dokonuje

okresowej oceny jego pracy, a w ust.3 tego artykułu stanowi, że: „Prezes RM kieruje działalnością wojewody,

wydając w tym zakresie zarządzenia i polecenia, także z in icjatywy właściwych ministrów, o raz sprawuje

kontrole nad ich wykonywaniem”. Nadzór Prezesa RM nad działalnością wojewody sprawowany jest pod

względem zgodności działania z prawem, zgodności działan ia z polityką rządu i pod względem rzetelności i

gospodarności. Ustawa zobowiązu je Prezesa RM do określen ia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad

składania przez wojewodę sprawozdania z wykonywanej działalności. Prezes RM może upoważnić min istra

właściwego do spraw administracji publicznej do wykonywania, w jego imien iu, przysługujących mu uprawnień

nadzorczych i w zakresie kierownictwa, z wyjątkiem powoływania i odwoływania wojewody oraz rozstrzygania

sporów między wojewodą a właściwym ministrem.

Samorząd terytorialny (pojęcie). Samorząd terytorialny stanowi wyodrębniony w strukturze państwa, powstały

z mocy prawa, związek lokalnego społeczeństwa, powoływany do s amodzielnego wykonywania admin istracji

publicznej, wyposażony w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych nań zadań. Związek

samorządowy korzysta z względnej n iezależności od innych części aparatu państwowego. Z faktu wykonywania

administracji państwowej wynika możliwość stosowania władztwa administracyjnego oraz podległość

nadzorowi państwa.

Samorząd terytorialny (pojęcie gmina, powiat, województwo). Gmina- według art.1 ustawy o samorządzie

gminnym gmina stanowi wspólnotę samorządową oraz odpowiednie terytorium; mieszkańcy gminy tworzą

wspólnotę samorządową z mocy prawa. Ustawa tworzy uniwersalny układ gmin oraz elastyczny system

wewnętrzny tych podmiotów. W miastach zamiast wójta działa burmistrz, a w miastach powyżej 100.000

34

mieszkańców lub gdy przed wejściem w życie działał prezydent- prezydent miasta. Miasto może być podzielone

na dzielnice. Gmina posiada osobowość prawną. Wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną

odpowiedzialność. Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej. Powiat- według ustawy o samorządzie

powiatowym przez określenie powiat należy rozumieć lokalną wspólnotę samorządową oraz odpowiednie

terytorium. Zaś lokalna wspólnotę samorządową tworzą z mocy prawa mieszkańcy powiatu. Powiat ma

osobowość prawną. Powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne w imien iu własnym i na własną

odpowiedzialność. Powiatowi jako jednostce samorządu terytorialnego przysługuje prawo własności i inne

prawa majątkowe. Województwo- Ustawa o samorządzie województwa, stanowi, że województwo jest

regionalną wspólnota samorządową oraz największa jednostką zasadniczego podziału terytorialnego kraju w

celu wykonywania admin istracji publicznej. Tę regionalną wspólnotę samorządową tworzą z mocy prawa

mieszkańcy województwa. Do zakresu zadań samorządu województwa należy wykonywanie zadań publicznych

o charakterze wojewódzkim, nie zastrzeżonych ustawami na rzecz o rganów administracji rządowej.

Województwo ma osobowość prawną. samodzielność województwa podlega ochronie sądowej.

Gmina (zakres działania i zadania). Art.6 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że do zakresu działania

gminy należą ws zystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, nie zastrzeżone ustawami na rzecz innych

podmiotów. Przy ustaleniu co jest sprawa publiczną pomocne jest orzecznictwo NSA i g losy do orzeczeń tego

sądu. Do spraw publicznych należy stanowienie aktów prawa miejscowego, wybór i odwoływanie organów

gminy oraz inne sprawy rozstrzygane w sposób władczy . Zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty

samorządowej należy do zadań własnych gminy. Ustawa w 20 punktach wymienia zadania własne gminy.

Ustawy określają które zadania gminy mają charakter obowiązkowy. Zadania własne dzielą się na zlecone i

pozostałe. Obowiązkowe zadania własne gminy to takie, przy których gmina tylko w pewnym zakresie ma

swobodę co do formy załatwiania danej sprawy, ale załatwić ją musi. Zadania pozostałe to takie gdzie gmina

sama decyduje czy je podejmuje czy nie. Zadania własne gminy finansują w zasadzie ze swoich dochodów

uzupełnianych dotacjami i subwencjami z budżetu państwa. Ustawy mogą nakładać na gmin ie obowiązek

wykonywania zadań zleconych z zakresu administracji rządowej oraz z zakresu organizacji przygotowań i

przeprowadzania wyborów powszechnych oraz referendów. Zadania z zakresu administracji rządowej gmina

może wykonywać również na podstawie porozumienia z organami administracji rządowej. Można wyróżnić

zadania zlecone gminie w drodze ustawowej o raz zadania jej powierzone na podstawie porozumienia.

Przekazan ie zadań na podstawie ustawy następuje w skali całego kraju, natomiast na podstawie porozumienia w

danej jednostce podziału terytorialnego. Między zadaniami własnymi a zadaniami zleconymi istnieją istotne

różnice z punktu widzenia prawnego. Za wykonanie zadań własnych odpowiedzialność ponosi gmina, za zadania

zlecone administracja rządowa, wykonywanie zadań własnych następuje w oparciu o środki gminy, a zleconych

po zapewnieniu środków przez administracje rządową. Ochrona prawno -sądowa zagwarantowana jest co do

zadań własnych (kompetencji), a nie można dochodzić przed sądem zlecenia gminie określonych zadań z

zakresu administracji rządowej.

Powiat (zakres działania i zadania). Powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze

ponadgminnym w 22 dziedzinach wymienionych w art.4 ust.1 ustawy z 5 czerwca 1998r. o samorządzie

powiatowym. Do zadań publicznych powiatu należy również zapewnienie wykonywania określonych w

ustawach zadań i kompetencji kierowników powiatowych służb inspekcji i straży. Do powiatowych służb,

inspekcji i straży zalicza się: -komendę powiatową Policji, -komendę powiatową Państwowej Straży Pożarnej, -

powiatową stację sanitarni-epidemiologiczną, -powiatowy inspektorat nadzoru budowlanego, -powiatową

inspekcję weterynaryjną.Ustawy mogą określać inne zadania powiatu. Zadania powiatu nie mogą naruszać

zakresu działania gminy. Rozstrzygnięcie które zadania należą do gminy, a które do powiatu może nasuwać

trudności ze względu na takie same lub zbliżone oznaczenie zadań. Rozstrzygające kryterium stanowi cha rakter

ponadgminny. W mieście na prawach powiatu zakres działania tej jednostki obejmuje sprawy należące do zadań

gminy i do zadań powiatu. Ustawy określają przypadki, w których właściwe organy administracji rządowej

mogą nałożyć na powiat obowiązek wykonywania określonych czynności. Powiat może zawierać z organami

administracji rządowej porozumien ia w sprawie wykonywania zadań publicznych z zakresu administracji

rządowej. Powiat może zawierać porozumienia w sprawie powierzan ia prowadzenia zadań publicznych z

jednostkami lokalnego samorządu terytorialnego, a także z województwem, na którego obszarze znajduje się

terytorium powiatu. W celu wykonywania zadań powiat może tworzyć jednostki organizacyjne i zawierać

umowy z innymi powiatami. Powiat nie może prowad zić działalności gospodarczej wykraczającej poza zadania

o charakterze użyteczności.

Samorząd województwa (zakres działania i zadania). Do zakresu działań samorządu województwa należy

wykonywanie zadań publicznych o charakterze wojewódzkim, n ie zastrzeżonych ustawami na rzecz organów

administracji rządowej. Do samorządu województwa należy określenie strategii rozwoju województwa. Strategia

rozwoju województwa jest realizowana poprzez programy wojewódzkie. Sejmik województwa określa zasady,

35

tryb i harmonogram opracowania strategii rozwoju województwa i programów wojewódzkich. W związku z

realizacją strategii rozwoju województwa samorząd województwa może zawierać kontrakt wojewódzki z RM.

Kontrakt wojewódzki określa zakres, tryb i warunki realizacji zadań wynikających z programów wojewódzkich,

które uzyskały wsparcie rządu oraz zadań należących do spraw nadzorowanych przez właściwych ministrów,

które wspierane są przez jednostki samorządu terytorialnego i inne uprawnione podmioty. W związku z

realizacją strategii rozwoju województwa samorząd województwa może współpracować z organizacjami

międzynarodowymi i regionalnymi innych państw. Samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze

wojewódzkim określone ustawami, zwłaszcza w zakresie 15 kategorii spraw wymienionych w art.14 ust.1

ustawy o samorządzie województwa. O przynależności danego zadania do zadań należących do samorządu

województwa decyduje charakter wojewódzki zadania o raz przepisy ustawowe określające taki charakter.

Ustawy mogą określać sprawy należące do zakresu działania województwa jako zadania z zakresu administracji

rządowej i mogą nakładać na województwo obowiązek wykonywania zadań z zakresu organizacji przygotowań i

przeprowadzania wyborów powszechnych i referendów. Zakres działania samorządu województwa nie narusza

samodzielności powiatu i gminy. W celu wykonywania zadań województwo może tworzyć samorządowe

jednostki organizacyjne o raz zawierać umowy z innymi podmiotami, może też zawierać z innymi

województwami oraz jednostkami lokalnego samorządu z obszaru województwa porozumienia w sprawie

powierzenia prowadzen ia zadań publicznych. Województwa mogą tworzyć stowarzyszen ia, w tym również z

gminami i powiatami; stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 7 kwietnia 1989r. - Prawo o stowarzyszeniach.

W sferze użyteczności publicznej województwo może tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub

spółki akcyjne, a także przystępować do takich spółek; określa ustawa o gospodarce komunalnej.

Gos podarka komunalna. Zasady i formy gospodarki komunalnej jednostek samorządu terytorialnego

polegające na wykonywaniu przez te jednostki zadań własnych, w celu zaspokojenia potrzeb wspólnoty

samorządowej, określa ustawa z 20 grudnia 1996r. o gospodarce komunalnej, w tym wykonywanie zadań o

użyteczności publicznej. Zadaniami o charakterze użyteczności publicznej są zadania, których celem jest bieżące

i nieprzerwane zaspokojenie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą prowadzić gospodarkę komunalną w szczególności w formach zakładu

budżetowego lub spółek handlowych. Mogą powierzać wykonywanie zadań z zakresu gospodarki komunalnej

osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom nie posiadającym osobowości prawnej, w drodze umowy

na zasadach ogólnych, z zastosowaniem przepisów o zamówieniach publicznych. Rada gminy, powiatu bądź

sejmik województwa decydują o wyborze sposobu prowadzenia i form gospodarki komunalnej i o wysokości

cen i opłat za usługi komunalne o ile przep isy szczególne nie stanowią inaczej. Uprawnienia te mogą być

powierzone zarządowi gminy, powiatu bądź województwa. Jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, a także mogą przystępować do takich spółek.

Gmina (organy). W gminie występują organy gminy oraz organy jednostek pomocniczych. Według art.11a

ustawy o samorządzie gminnym organami gminy są: 1) rada gminy, 2) zarząd gminy. Ustawa przyznaje

określone kompetencje wójtowi lub burmistrzowi jako organowi jednoosobowemu, w szczególności do

wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Rada gminy jest wybierana

przez mieszkańców i można ja określić jako organ uchwałodawczy i kontrolny. Rada gminy może powoływać

stałe i doraźne ko misje do określonych zadań i ustalać ich przedmiot działania oraz skład osobowy. Powołan ie

komisji rewizyjnej jest obowiązkowe, służy ona radzie pomocą przy dokonywaniu kontroli działalności zarządu

gminy i podporządkowanych mu jednostek. Organem wykonawczym gminy jest zarząd gminy. Wójt lub

burmistrz (prezydent miasta) jest organizatorem pracy zarządu, kieru je bieżącymi sprawami gminy, reprezentuje

ją na zewnątrz oraz wydaje decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Organami

jednostek samorządu terytorialnego są również wójt , burmistrz (prezydent miasta), starosta i mars załek

województwa. Urząd gminy jest urzędem służącym pomocą zarządowi gminy i wójtowi i jest kierowany przez

wójta. W miastach jest urząd miasta którym kieruje burmistrz lub prezydent miasta. W jednostkach

pomocniczych powołuje się również ich organy. W sołectwie działa zebranie wiejskie jako organ

uchwałodawczy i sołtys jako organ wykonawczy, wspomagany przez rade sołecką. W dzielnicy lub osiedlu

funkcjonuje rada o liczbie członków ustalonej według przepisów o składzie rady gminy, nie więcej jednak n iż 21

członków, i zarząd w składzie liczbowym takim samym jak zarząd gminy.

Referendum lokalne. 15 września 2000 roku wes zła w życie ustaw o referendum lokalnym. W ustawach

samorządowych znajdują się przepisy, że mieszkańcy gminy, powiatu, czy województwa podejmują

rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym lub za pośrednictwem organów gminy, powiatu lub województwa.

Według art.170 Konstytucji członkowie wspólnoty samorządowej mogą decydować, w drodze referendum, w

sprawach dotyczących tej wspólnoty, w tym o odwołaniu pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu

samorządu terytorialnego, a zasady i tryb przeprowadzan ia referendum lokalnego ma określać ustawa. Według

art.2 ustawy w referendum lokalnym mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego jako członkowie wspólnoty

36

samorządowej wyrażają w głosowaniu swoją wolę co do sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej tej

wspólnoty, mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji organów danej jednostki lub w sprawie odwołania

organu stanowiącego tej jednostki. Przedmiotem referendum mogą być sprawy dotyczące odpowiednio gminy,

powiatu i województwa. Przedmiotem referendum gminnego może być również samoopodatkowanie się

mieszkańców na cele publiczne mieszczące się w zakresie zadań i kompetencji organów gminy (wyłączn ie w

drodze referendum). W referendum mają prawo brać udział osoby stale zamieszkujące na obszarze danej

jednostki samorządu terytorialnego, posiadające czynne prawo wyborcze do organu stanowiącego tej jednostki.

Referendum przeprowadza się: -z inicjatywy organu stanowiącego danej jednostki, -na wniosek uprawnionych

do głosowania mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego. W sprawach odwołania organu

stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego przed upływem kadencji rozstrzyga się wyłącznie w drodze

referendum przeprowadzonego na wniosek mieszkańców. Wniosek o przeprowadzen ie referendum lokalnego

może zg łosić co najmniej: 1) 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy lub powiatu, 2) 5%

uprawnionych do głosowania mies zkańców województwa.

Referendum z inicjatywy organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Rada gminy, rada

powiatu lub sejmik województwa podejmują uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum z własnej

inicjatywy bezwzględną większością swego ustawowego składu. Ustawa taka zawiera pytanie referendum,

termin przeprowadzenia, kalendarz czynności związanych z przeprowadzen iem referendum oraz wzór karty do

głosowania. W przypadku gdy przedmiotem referendum gminnego jest samoopodatkowanie się mieszkańców na

cele publiczne, uchwała rady gminy wskazuje również cel oraz zasady opodatkowania. Uchwała podlega

ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

Referendum przeprowadzone na wniosek mieszkańców. Z inicjatywą przeprowadzenia referendum na

wniosek mieszkańców jednostki samorządu terytorialnego wystąpić może:1)grupa co najmniej 15 obywateli,

którym przysługuje prawo wybierania do organu stanowiącego danej jednostki samorządu terytorialnego, a w

przypadku referendum gminnego- także 5 obywateli, którym przysługuje prawo wybieran ia do rady gminy,2)

statutowa struktura terenowa partii politycznej działającej w danej jednostce samorządu terytorialnego, 3)

organizacja społeczna posiadająca osobowość prawną, której statutowym terenem działania jest co najmniej

obszar danej jednostki samorządu terytorialnego.Podmioty wymienione w pkt.1-3 są zwane „inicjatorami

referendum”. Inicjator referendum na swój koszt, podaje do wiadomości mieszkańców danej jednostki

samorządu terytorialnego przedmiot zamierzonego referendum. In icjator referendum przekazuje p isemny

wniosek o przeprowadzenie referendum przewodniczącemu zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a ten

przekazu je wniosek przewodniczącemu organu stanowiącego tej jednostki. Organ stanowiący powołuje komisję

do sprawdzenia czy wniosek odpowiada przep isom ustawy. Organ stanowiący jednostki samorządu

terytorialnego podejmuje uchwałę w sprawie przeprowadzen ia referendum, jeżeli wniosek spełnia wymogi

ustawy i n ie prowadzi do rozstrzygnięć sprzecznych z prawem, w przeciwnym razie podejmuje się uchwałę

odrzucającą wniosek. Na uchwałę odrzucającą wniosek mieszkańców in icjatorowi służy skarga do NSA. Wyrok

NSA uwzględniający skargę inicjatora referendum zastępuje uchwałę organu stanowiącego jednostki samorządu

terytorialnego.

Gmina (Rada Gminy). W skład rady gminy wchodzą radni w liczbie co najmniej 15 w gminie do 4000

mieszkańców. Liczba radnych wzrasta w zależności od liczby mieszkańców gminy. Kadenc ja rady gminy trwa 4

lata licząc od dnia wyboru. Eksponowane stanowisko rady gminy wyraża się tym że należą do niej kompetencje

zastrzeżone na rzecz gminy. Są to kompetencje stanowiące i kontrolne. W ramach kompetencji stanowiących

rada podejmuje uchwały, które mogą mieć różny charakter p rawny. Mogą to być akty prawa miejscowego,

budżet gminy, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, uchwały o wyborze członków organów

gminy, mogą dotyczyć porozumień z organami administracji rządowej w sprawie przy jęc ia zadań powierzonych,

aktów indywidualnych o nadaniu honorowego obywatelstwa gminy, aktów z zakresu prawa cywilnego w

sprawach majątkowych gminy, apeli do mieszkańców itd. W ramach działalności kontrolnej rada gminy

kontroluje n ie tylko działalność zarządu, ale również gminnych jednostek organizacy jnych oraz jednostek

pomocniczych gminy. Rada gminy, jako organ działający na sesjach, nie może dokonywać wszechstronnej

kontroli wymienionych podmiotów. W celu umożliwienia radzie sprawowania bieżącej kontroli u staw samorząd

zobowiązuje radę do powołania komisji rewizyjnej, której zasady i tryb określa statut gminy. Rada może

korzystać z pomocy innych organów, a w szczególności z informacji materiałów dostarczanych prze reg ionalne

izby obrachunkowe. Do właściwości rady należą wszystkie sprawy będące w zakresie działania gminy, o ile

ustawy nie stanowią inaczej. Art. 18 ust. ustawy zastrzega określone kompetencje „do wyłącznej właściwości

rady”. Organizację wewnętrzną i tryb pracy rady i jej o rganów określa statut gminy. Rada obraduje na sesjach.

Sesje zwołu je przewodniczący rady „w miarę potrzeby”, ale nie rzadziej niż raz na kwartał. Istnieje obowiązek

zwołania sesji, jeśli o to wniesie zarząd albo co najmniej ¼ ustawowej liczby radnych.

37

Gmina (Zarząd gminy i jeg o przewodniczący). Zarząd gminy jest kolegialnym organem wykonawczym

zarząd gminy składa się z 3 do 5 osób, a w gminach do 20000 mieszkańców 3 osoby. Przewodniczący zarządu

jest wójt lub burmistrz lub prezydent miasta. Rada gminy wybiera zarząd spośród radnych lub spoza składu rady

w ciągu 3 miesięcy od daty ogłoszenia wyników wyborów. Jeżeli rada gminy nie dokona wyboru zarządu w

termin ie, to ulega rozwiązan iu z mocy prawa i przeprowadza się wybory przedterminowe. Rada gminy wybiera

wójta i burmistrza bezwzg lędną większością g łosów ustawowego składu rady, w głosowaniu tajnym. Zastępca

lub zastępcy wójta lub burmistrza oraz pozostali członkowie zarządu wybierani są na wniosek wójta lub

burmistrza. Po upływie kadencji rady gminy zarząd działa do dnia wyboru nowego zarządu. W czasie kadencji

zarząd może być odwołany w różnych sytuacjach i z różnych powodów. Uchwała rady gminy w sprawie nie

udzielenia zarządowi absolutorium jest równoznaczna ze złożeniem wniosku o odwołanie zarządu. Uchwała

rady gminy w sprawie odwołania zarządu gminy podejmowana jest co najmniej 3/5 głosów ustawowego składu

rady, w g łosowaniu tajnym. Odwołan ie wójta lub burmistrza lub złożenie przez niego rezygnacji jest

równoznaczne z odwołaniem całego zarządu gminy albo złożeniem rezygnacji pr zez cały zarząd gminy. Rada

gminy może na uzasadniony wniosek wójta lub burmistrza odwołać poszczególnych członków zarządu. W

przypadku odwołania albo rezygnacji całego zarządu rada gminy dokonuje wyboru nowego zarządu w ciągu 3

miesięcy od dnia odwołania albo od dnia przyjęcia rezygnacji. W przypadku odwołan ia członka zarządu rada

gminy dokonuje wyboru nowego członka zarządu w terminie 1 miesiąca od dnia odwołania. Członkowie zarządu

nie mogą być jednocześnie zatrudnieni w admin istracji rządowej. Kompetencje zarządu w sposób generalny

normuje art.30 ustawy o samorządzie gminnym. Z przep isu tego wynika, że zarząd jest organem wykonawczym

rady. Nie jest to wykonawstwo w sensie technicznym, z reguły chodzi o organizowanie wykonania uchwał rady

również w formie odpowiednich aktów prawnych. Ustawa stanowi, że zarząd „wykonuje” uchwały rady gminy,

ale również przygotowuje projekty uchwał rady. Do zarządu należy określenie sposobów wykonywania uchwał

rady. Do zarządu należy wykonywanie zadań gminy określonych przep isami prawa. Z art .30 ust.3 wynika, że w

zakresie realizacji zadań własnych gminy zarząd podlega wyłączn ie radzie. Rada gminy może podejmować

uchwały zawierające wytyczne d la organów wykonawczych gminy. Przewodniczący zarządu spełnia nie tylko

funkcje przewodniczącego organu koleg ialnego, posiada też „własne” kompetencje. Jest organem

monokratycznym o własnych kompetencjach. W sprawach nie cierpiących zwłoki wójt i burmistrz mogą

realizować kompetencje zarządu. Akty podjęte w tym t rybie wymagają zatwierdzen ia na najbliższym

posiedzeniu zarządu. Wójt n ie może wydawać przepisów porządkowych. Wójt lub burmistrz organizują pracę

zarządu, kierują bieżącymi sprawami gminy i reprezentuje gminę na zewnątrz. W szczególny sposób ustawa

reguluje składanie oświadczeń woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem. Do własnych kompetencji

wójta lub burmistrza należy wydawanie decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej,

o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Kompetencje wójta lub burmist rza mogą wynikać z ustawy z 17

maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a

organy administracji rządowej, jak i innych ustaw.

Gmina (urząd gminy). Ustawa wyodrębnia jako formę organizacyjną urząd gminy. Urząd ten służy pomocą

zarządowi gminy, ale trzeba przyjąć, że służy on pomocą również innym organom rady, a zwłaszcza samej

radzie, gdyż ustawa nie przewiduje tworzen ia „biura” czy „kancelarii rady”. Urząd służy do wykonywania zadań

i kompetencji organów. Organizację i zasady funkcjonowania urzędu określa regulamin organizacyjny.

Regulamin to akt prawny uchwalony prze radę na wniosek zarządu gminy. Ustawa stanowi, że kierownikiem

urzędu jest zawsze wójt, burmistrz czy prezydent miasta. W ramach urzędu gminy działa urząd stanu cywilnego.

Wojewoda może tworzyć urzędy stanu cywilnego dla kilku gmin bądź kilka urzędów stanu cywilnego w jednej

gminie. Kierownikiem urzędu stanu cywilnego jest burmistrz lub wójt, chyba że rada powoła innego kierownika.

W urzędach gmin zatrudnia się pracowników zawodowych. Ustawa samorządowa przewiduje, że gmina

wykonuje swoje zadania n ie tylko przy pomocy organów i urzędów ale także przez inne jednostki organizacyjne.

Powiat (Rada powiatu). Jest organem powiatu. W skład rady powiatu wchodzą radni w liczb ie 15 w powiatach

liczących do 40000 mieszkańców oraz po 3 na każde kolejne rozpoczęte 20000 mieszkańców, nie więcej niż 39

radnych. Rada powiatu jest organem stanowiącym i kontrolnym powiatu. W art.1 2ustawy o samorządzie

powiatowym zamieszczono katalog spraw należących do wyłącznej właściwości rady powiatu obejmujący 15

pozycji. Do tych spraw należą m.in. stanowienie aktów prawa miejscowego, wybór i odwołanie zarządu

powiatu, powoływanie odwoływanie sekretarza powiatu i skarbnika powiatu, który jest głównym księgowym

budżetu powiatu, stanowienie o kierunkach działania zarządu powiatu oraz rozpatrywanie sprawozdań z

wykonywania budżetu oraz podejmowania uchwał w sprawie wysokości podatków i opłat w gran icach

określonych ustawami, podejmowanie uchwał w ważnych, wymien ionych w ustawie, sprawach majątkowych

powiatu oraz podejmowanie uchwał w sprawach herbu i flagi powiatu. Do rady powiatu należy również

podejmowanie uchwał w sprawie przyjęcia zadań z zakresu admin istracji rządowej oraz powierzenie

prowadzenia zadań publicznych jednostkom lokalnego samorządu terytorialnego, a także województwu, na

którego obszarze znajduje się powiat. Rada powiatu wybiera ze swego grona przewodniczącego i jednego lub

38

dwóch wiceprzewodniczących bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej ustawowego składu

rady, w g łosowaniu tajnym. Funkcja przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady jest niepołączalna z

członkostwem w zarządzie powiatu. Zadaniem przewodniczącego jest organizowanie pracy rady i prowadzenie

obrad rady. Rada powiatu może powoływać ze swego grona stałe i doraźne komisje do określonych zadań, ustala

przedmiot ich działania oraz skład osobowy. Komisje podlegają radzie powiatu w całym zakresie swojej

działalności. Rada powiatu kontroluje działalność oraz powiatowych jednostek organizacyjnych. Dla

sprawowania funkcji kontrolnej rada powołuje komisję rewizy jną z grona radnych, z wyłączen iem jednak

przewodniczącego, wiceprzewodniczących rady oraz radnych będących członkami zarządu.

Powiat (zarząd powiatu i jego przewodniczący). Zarząd powiatu jest organem wykonawczym powiatu. W

skład zarządu powiatu wchodzą starosta jako jego przewodniczący, wicestarosta i pozostali członkowie.

Członkostwa w zarządzie powiatu nie można łączyć z członkostwem w organie innej jednostki samorządu

terytorialnego oraz zatrudnieniem w administracji rządowej, a także z mandatem posła i senatora. Rada powiatu

wybiera zarząd w liczbie 3 do 5 osób, w tym starostę i wicestarostę; liczbę członków zarządu określa się w

statucie powiatu. Starostę wybiera się bezwzględną większością g łosów ustawowego składu rady, w głosowaniu

tajnym. Wicestarostę i pozostałych członków zarządu rada powiatu wybiera na wniosek starosty zwykłą

większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu tajnym. Rada

powiatu powinna dokonać wyboru zarządu powiatu w ciągu 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów.

Jeżeli rada powiatu nie dokona wyboru w terminie 3 miesięcy, u lega rozwiązaniu z mocy prawa. Zarząd powiatu

może być odwołany z powodu nie udzielenia mu absolutorium (jest to równoznaczne ze złożeniem wniosku o

odwołanie). Rada powiatu może odwołać starostę z innej przyczyny niż n ie udzielenie absolutorium jedynie na

wniosek ¼ ustawowego składu rady. Wniosek ten wymaga formy pisemnej i uzasadnienia przyczyny odwołania

oraz podlega zaopiniowaniu przez komisję rewizy jną. Odwołanie starosty następuje większością kwalifikowaną

co najmniej 3/5 g łosów ustawowego składu rady, w głosowaniu tajnym. Odwołanie starosty albo złożenie przez

niego rezygnacji jest równoznaczne z odwołaniem całego zarządu albo złożeniem przez n iego rezygnacji. Rada

powiatu może na uzasadniony wniosek starosty odwołać poszczególnych członków zarządu zwykłą większością

głosów w obecności co najmniej po łowy ustawowego składu rady, w g łosowaniu tajnym. . Zarząd powiatu

wykonuje uchwały rady powiatu i zadania powiatu określone przep isami prawa. W szczególności do zadań

powiatu należy : przygotowanie projektów uchwał rady, wykonywanie uchwał rad y, gospodarowanie mieniem

powiatu, wykonywanie budżetu powiatu, zatrudnianie i zwalnianie kierowników jednostek organizacyjnych

(według zasad powoływania i odwoływania o raz trybu zatrudniania i zwalniania kierowników i p racowników

powiatowych jednostek organizacyjnych określonych odrębną ustawą). Zarząd powiatu podlega wyłączn ie

radzie powiatu. Organizację wewnętrzną zarządu oraz tryb jego pracy określa statut powiatu. Zarząd wykonuje

zadania powiatu przy pomocy starostwa powiatowego oraz jednostek organizacy jnych powiatu, w tym

powiatowego urzędu pracy. Kierownicy powiatowych służb, inspekcji i straży wykonują swoje zadania i

kompetencje przy pomocy takich jednostek organizacyjnych jak komendy i inspektoraty. Starosta jest

kierownikiem starostwa powiatowego oraz zwierzchnikiem służbowym pracowników starostwa i kierowników

jednostek organizacy jnych powiatu oraz zwierzchnikiem powiatowych służb, inspekcji i straży - starosta

powołuje i odwołu je- w uzgodnieniu z wojewodą- kierowników tych jednostek, zatwierdza p rogram ich

działania, zatwierdza wspólne ich działan ie, a w sytuacjach szczególnych kieruje wspólnie działaniami tych

jednostek. Starosta organizuje pracę zarządu powiatu oraz reprezentuje powiat na zewnątrz. W sprawach nie

cierpiących zwłoki starosta podejmuje n iezbędne czynności należące do właściwości zarządu powiatu; nie ma

prawa wydawać przepisów porządkowych. Te czynności wymagają przedstawienia do zatwierdzenia na

najbliższym posiedzeniu zarządu powiatu. Rada powiatu powołuje i odwołuje sekretarza po wiatu oraz skarbnika

powiatu na wniosek starosty. W indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do

właściwości powiatu decyzje wydaje starosta, chyba że przepisy szczególne przewidują wydawanie decyzji

przez zarząd powiatu. Są to decyzje administracyjne.

Powiat (starostwo powiatowe). Zarząd wykonuje zadania powiatu przy pomocy starostwa powiatowego. Jest

częścią powiatowej adm. zespolonej. Kierownikiem starostwa powiatowego jest starosta. Organizację i zasady

funkcjonowania starostwa powiatowego określa regulamin organizacy jny uchwalany przez radę powiatu na

wniosek zarządu powiatu.

Samorząd województwa (organy). Organami samorządu województwa są: 1) sejmik województwa, 2) zarząd

województwa. Decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji wydaje marszałek województwa,

jeżeli przep isy szczególne nie stanowią inaczej. Kodeks postępowania administracyjnego stanowi, że gdy mowa

jest o organach jednostek samorządu terytorialnego to należy m.in. rozumieć marszałka województwa .

39

Samorząd województwa (sejmik województwa). W skład sejmiku województwa wchodzą radni w liczb ie 30

w województwach liczących do 2.000.000 mieszkańców oraz po 3 radnych na każde ko lejne rozpoczęte 500.000

mieszkańców. Radni wojewódzcy wybieran i są w wyborach bezpośrednich. Kadencja sejmiku województwa

trwa 4 lata, licząc od dnia wyborów. Odwołanie sejmiku przed upływem kadencji może nastąpić wyłączn ie w

drodze referendum wojewódzkiego. Sejmik województwa jest organem stanowiącym i kontrolnym

województwa. Do wyłącznej właściwości sejmiku należą sprawy wyliczone w 21 punktach w art.18 ustawy o

samorządzie województwa. Poza stanowieniem aktów prawa miejscowego do wyłącznej właściwości sejmiku

należy uchwalanie: -strategii rozwoju województwa oraz wielo letnich programów wojewódzkich, -p lanu

zagospodarowania przestrzennego, -budżetu województwa, -podatków i opłat lokalnych, -„Prio rytetów

współpracy zagranicznej województwa”, -zasad nabywania, zbywania i obciążan ia nieruchomości, -emitowanie

obligacji oraz okreśalnia ich zbywania, nabywania i wykupu, -zaciąganie długoterminowych pożyczek i

kredytów, -tworzenie, przekształcanie i likwidowanie wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych

oraz wyposażanie ich w majątek, -przep isów dotyczących organizacji wewnętrznej oraz trybu pracy organów

samorządu województwa. Sejmik podejmuje uchwały w sprawie powierzenia zadań samorządu województwa

innym jednostkom samorządu terytorialnego oraz w sprawie uczestnictwa w międzynarodowych zrzeszen iach

regionalnych i innych formach współpracy regionalnej. Sejmik województwa określa zasady, tryb i

harmonogram opracowania strategii rozwoju województwa i p rogramu wojewódzkiego i ustala zadania

poszczególnych organów województwa przy określeniu strategii rozwoju województwa i prog ramu

wojewódzkiego, jak również tryb i zasady współpracy z innymi podmiotami. Do sejmiku należy wybór i

odwoływanie zarządu województwa oraz powoływanie i odwoływanie- na wniosek marszałka województwa-

skarbnika województwa, który jest głównym księgowym województwa. Sejmik podejmuje uchwały określające

zasady udzielan ia dotacji p rzedmiotowych i podmiotowych z budżetu województwa. Do funkcji kontrolnych

należy rozpatrywanie sprawozdań z działalności zarządu województwa i realizacji strategii rozwoju oraz

wie loletnich programów wojewódzkich, rozpatrywanie sprawozdań z wykonywania budżetu i sprawozdań

finansowych województwa. Sejmik podejmuje uchwały w sprawie udzielenia lub nie udzielenia absolutorium

zarządowi województwa z tytułu wykonania budżetu. Sejmik podejmuje uchwały w innych sprawach

zastrzeżonych ustawami i statutem województwa do kompetencji tego organu. Sejmik wybiera ze swego grona

przewodniczącego i wiceprzewodniczących w liczbie n ie większej niż 3. Przewodniczący sejmiku organizu je

pracę sejmiku i prowadzi jego obrady. Sejmik obraduje na sesjach zwoływanych przez przewodniczącego co

najmniej raz na kwartał. ¼ ustawowego składu radnych ma prawo złożyć wniosek o powołanie sesji sejmiku.

Sejmik może powoływać ze swego grona stałe doraźne komisje do wykonywania określonych zadań. W celu

kontroli działalności zarządu województwa oraz wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych

sejmik jest obowiązany powołać komisję rewizy jną. Statut województwa określa przedmiot działania, zakres

zadań, zasady dotyczące składu, organizację wewnętrzną i tryb pracy komisji powoływanych przez sejmik oraz

zasady działania klubów radnych. Uchwały sejmiku zapadają większością głosów w obecności co najmniej

połowy ustawowego składu sejmiku, w jawnym lub jawnym imiennym, chyba że przepisy ustawy stanowią

inaczej.

Samorząd województwa (zarząd województwa i jego przewodniczący). Zarząd województwa jest organem

wykonawczym województwa. W skład zarządu województwa, liczącego 5 osób, wchodzi marszałek

województwa jako jego przewodniczący, wicemarszałek lub 2 wicemarszałków i pozostali członkowie.

Członkostwa w zarządzie województwa nie można łączyć z członkostwem w organie innej jednostki samorządu

terytorialnego oraz z zatrudnieniem w administracji rządowej, a także z mandatem posła i senatora. Sejmik

województwa wybiera zarząd województwa w ciągu 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez

właściwy organ wyborczy. Marszałka województwa wybiera się bezwzględną większością g łosów ustawowego

składu sejmiku, zaś wicemarszałków i pozostałych członków zarządu na wniosek marszałka zwykłą więks zością

głosów w obecności co najmniej po łowy ustawowego składu sejmiku, w głosowaniu tajnym. Marszałkowie,

wicemarszałkowie i pozostali członkowie zarządu województwa mogą być wybrani spoza składu sejmiku

województwa. Jeżeli sejmik województwa nie dokona wyboru zarządu województwa w ciągu 3 miesięcy od daty

ogłoszenia wyników wyborów, to u lega on rozwiązan iu z mocy prawa. Uchwała województwa w sprawie nie

udzielenia zarządowi województwa absolutorium jest równoznaczna ze złożeniem wniosku o odwołanie zarządu

województwa. Sejmik po zapoznaniu się z wnioskiem komisji rewizyjnej i opinią regionalnej izby

obrachunkowej w sprawie uchwały o nie udzielenie zarządowi województwa absolutorium, mo że odwołać

zarząd większością co najmniej 3/5 g łosów ustawowego składu sejmiku. Sejmik województwa może odwołać

marszałka województwa z innej przyczyny niż nie udzielenie absolutorium jedynie na wniosek co najmniej ¼

ustawowego składu sejmiku. Odwołan ie ma rszałka województwa następuje więks zością co najmniej 3/5 głosów

ustawowego składu sejmiku, w głosowaniu tajnym. Odwołanie marszałka województwa albo złożenie p rzez

niego rezygnacji jest równoznaczne z odwołaniem całego zarządu albo złożeniem prze n iego re zygnacji. Sejmik

województwa może na uzasadniony wniosek marszałka województwa odwołać poszczególnych członków

zarządu zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu sejmiku, w

40

głosowaniu tajnym. Zarząd województwa wykonuje zadania należące do samorządu województwa, n ie

zastrzeżone na rzecz sejmiku i wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych (domniemanie

kompetencji). W szczególności do zadań zarządu województwa należy: -wykonywanie uchwał sejmiku, -

gospodarowanie mieniem województwa, -przygotowywaniem pro jektu i wykonaniem budżetu województwa, -

przygotowaniem projektów strategii rozwoju województwa, planu zagospodarowania przestrzennego i

programów wojewódzkich oraz ich wykonywanie, -organizowanie współpracy ze strukturami samorządu

regionalnego w innych krajach i z międzynarodowymi zrzeszeniami regionalnymi, -kierowanie, koordynowanie

i kontrolowanie działalności wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych, w tym powoływanie i

odwoływanie ich kierowników, -uchwalanie regulaminu urzędu marszałkowskiego.

Po upływie kadencji sejmiku zarząd województwa działa do dnia wyboru nowego zarządu województwa.

Marszałek województwa kieruje bieżącymi sprawami województwa oraz reprezentuje województwo na

zewnątrz; do niego należy też organizowanie pracy zarządu województwa i urzędu marszałkowskiego. W

sprawach nie cierp iących zwłoki marszałek województwa podejmuje n iezbędne czynności należące do

właściwości zarządu województwa. Jeżeli przepisy szczególne n ie stanowią inaczej mars załek województwa

wydaje decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej (decyzje admin istracyjne).

Marszałek może upoważnić wicemarszałków, pozostałych członków zarządu województwa, pracowników

urzędu marszałkowskiego oraz kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych do

wydawania w jego imieniu decyzji administracyjnych. Od decyzji administracyjnych, wydawanych przez

marszałka województwa i osoby przez n iego upoważnione, służy odwołanie do samorządowego kolegium

odwoławczego, a w sprawach powierzonych na podstawie porozumienia z wojewodą – do właściwego ministra.

Jeśli przepisy prawa tak stanowią decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej

wydaje zarząd województwa. Decyzje te podpisuje ma rszałek województwa. Zarząd województwa wykonuje

zadania województwa przy pomocy urzędu marszałkowskiego i wojewódzkich samorządowych jednostek

organizacyjnych lub wojewódzkich osób prawnych. Marszałek województwa jest kierownikiem urzędu

marszałkowskiego, zwierzchnikiem służbowym pracowników tego urzędu i kierowników wojewódzkich

samorządowych jednostek organizacy jnych. Na wniosek marszałka województwa sejmik powołuje i odwołuje

skarbnika województwa.

Samorząd województwa (urząd marszałkowski). Zarząd województwa wykonuje zadania województwa przy

pomocy urzędu marszałkowskiego i wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych lub

wojewódzkich osób prawnych. Marszałek województwa jest kierownikiem urzędu marszałkowskiego,

zwierzchnikiem służbowym praco wników tego urzędu i kierowników wojewódzkich samorządowych jednostek

organizacyjnych. Na wniosek marszałka województwa sejmik powołuje i odwołuje skarbn ika województwa,

który jest głównym księgowym budżetu województwa. Status prawny pracowników województwa określa

odrębna ustawa.

Samorząd terytorialny (mienie samorządu terytorialnego). Mienie gminyMieniem gminy jest własność i

inne prawa majątkowe należące do gmin i ich związków oraz mien ie innych gminnych osób prawnych. Ustawa z

8 marca 1990r. wymienia sposoby nabycia mienia gminnego w art.44 w 6 punktach. Podmioty mienia gminnego

samodzielnie decydują o przeznaczeniu i sposobie wykorzystywania składników majątkowych, przy zachowaniu

wymogów zawartych w odrębnych przepisach prawa i w samej ustawie z 8 marca 1990r. Ustawa normuje

sposób składania oświadczeń woli w imien iu gminy w zakresie zarządu mieniem oraz ustala, że gmina nie

ponosi odpowiedzialności za zobowiązania innych gminnych osób prawnych, a one nie ponoszą

odpowiedzialności za zobowiązania gminy. Mienie powiatu Mieniem powiatu jest własność i inne prawa

majątkowe nabyte przez powiat lub inne powiatowe osoby prawne. Innymi powiatowymi osobami p rawnymi są

samorządowe jednostki organizacyjne, którym ustawy przyznają taki status, oraz te osoby prawn e, które mogą

być tworzone na podstawie odrębnych ustaw wyłącznie p rzez powiat. W stosunkach cywilnoprawnych powiat

jest podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mien ia powiatu nie należącego do innych powiatowych osób

prawnych. Sposoby nabycia mien ia przez powiat określają art.47 ustawy o samorządzie powiatowym oraz

rozporządzen ia RM, wydawane na podstawie upoważnienia zawartego w tym artykule. Wymien iona ustawa

normuje sposób składania oświadczeń woli w sprawach majątkowych w imieniu powiatu oraz nakazu je, aby

zarząd i ochrona mienia powiatu były wykonywane ze szczególną starannością. Powiat nie ponosi

odpowiedzialności za zobowiązania innych powiatowych osób prawnych, chyba że przep is szczególny stanowi

inaczej. Inne powiatowe osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązan ia powiatu. Mien ie

samorządu województwa Mieniem województwa jest własność i inne prawa majątkowe nabyte przez

województwo lub inne wojewódzkie osoby prawne. Innymi wojewódzkimi osobami p rawnymi są samorządowe

jednostki organizacyjne, którym ustawy przyznają wprost taki status oraz te osoby prawne, które mogą być na

podstawie odrębnych ustaw wyłączn ie przez województwo. Województwo jest w stosunkach cywilnoprawnych

podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia województwa n ie należącego do innych wojewódzkich

osób prawnych. Ustawa o samorządzie wojewódzkim regulu je sposoby nabycia mienia województwa oraz

41

przekazywanie województwu mien ia Skarbu Państwa oraz mien ia Skarbu Państwa będącego we władaniu

państwowych osób prawnych, służącego realizacji zadań województwa oraz składanie oświadczeń woli w

imieniu województwa. Wojewódzkie osoby prawne samodzieln ie decydują- w granicach ustaw- o sposobie

wykonywania należących do nich praw majątkowych. Województwo n ie ponosi odpowiedzialności za

zobowiązania innych wojewódzkich osób prawnych, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Inne

wojewódzkie osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania województwa.

Samorząd terytorialny (gos podarka finansowa j.s.t.). Uregulowania prawne dotyczące gospodarki finansowej

jednostek samorządu terytorialnego znalazły się w ustawie z 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym co do

gospodarki finansowej gminy oraz w ustawach z 5 czerwca 1998r. o samorządzie powiatowym i o samorządzie

województwa co do powiatu i województwa. Do ws zystkich jednostek samorządu terytorialnego można

stwierdzić że: -prowadzą samodzielną gospodarkę finansową, -podstawą tej gospodarki jest budżet, który ustawy

o samorządzie powiatowym i województwa nazywają p lanem finansowym, -budżet uchwalany jest przez organ

stanowiący i kontrolny danej jednostki, -nadzór w zakresie spraw finansowych w odniesieniu do wszystkich

jednostek samorządu terytorialnego sprawuje regionalna izba obrachunkowa. Do wszystkich jednostek

samorządu terytorialnego maja zastosowanie przepisy ustawy z 26 listopada 1998r. o finansach publicznych.

Samorządowe kolegia odwoławcze. Samorządowe koleg ium odwoławcze jest organem wyższego stopnia w

rozumieniu przepisów k.p.a i ustawy z 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa, w indywidualnych sprawach z

zakresu administracji publicznej należących do właściwych jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli przepisy

szczególne nie stanowią inaczej. W szczególności kolegium jest organem właściwym do rozpatrywania od wołań

od decyzji, zażaleń na postanowienia, żądań wznowien ia postępowania i stwierdzenie nieważności decyzji. W

przyszłości obszar właściwości miejscowej kolegium odpowiadać będzie obszarowi właściwości sądu

administracyjnego pierwszej instancji. Do czasu utworzenia sądów admin istracyjnych pierwszej instancji obszar

właściwości samorządowych ko legiów odwoławczych określa rozporządzenie Prezesa RM z 17 lutego 1999r. w

ten sposób, że zachowano istniejące od 1994r. kolegia w liczbie 49, a ich właściwość miejscowa obejmuje

powiaty i miasta na prawach powiatu utworzone na obszarze 49 województw istniejących do 31 grudnia 1998r.

W sprawach należących do zadań organów samorządowych województwa właściwe jest ko legium mające

siedzibę w mieście będącym siedzibą władz samorządowych. Kolegia są państwowymi jednostkami

budżetowymi. Organami kolegium są zgromadzenia ogólne kolegium i prezesa kolegium. W skład ko legium

wchodzą prezes, wiceprezes i pozostali członkowie. Liczbę członków kolegium określa zgromadzenie ogólne

kolegium na wniosek prezesa. Członkostwo w ko legium ma charakter etatowy lub pozaetatowy. Kadencja

prezesa koleg ium trwa 6 lat licząc od dnia powołania. Członka koleg ium powołu je Prezes RM, na wniosek

prezesa koleg ium, zg łoszony po uzyskaniu opinii zgromadzenia ogólnego kolegium. Członkostwa w ko legium

nie można łączyć z mandatem posła lub senatora, mandatem radnego lub członkostwem w organie

wykonawczym jednostki samorządu terytorialnego, członkostwem w koleg ium reg ionalnej izby obrachunkowej

oraz zatrudnieniem w urzędzie gminy, starostwie oraz urzędzie marszałkowskim. Koleg ium orzeka w składzie 3

osobowym, chyba ze przepisy szczególne stanowią inaczej. Składowi orzekającemu przewodniczy prezes lub

etatowy członek koleg ium. Orzeczenia ko legium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu

niejawnym i są w formie decyzji albo postanowienia. Orzeczenia kolegium zapadają większością głosów;

Wykonując swoje zadania koleg ium stosuje przep isy postępowania admin istracyjnego oraz ordynacji

podatkowej uwzględniając przepisy ustawy o samorządowych ko legiach odwoławczych. Koleg ium w pełnym

składzie może wystąpić do NSA z pytaniem prawnym, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy.

Uchwała NSA zapada w składzie 5 sędziów i wiąże w danej sprawie. Właściwości ko legiów ogran iczają się

wyłącznie do spraw indywidualnych z zakresu administracji samorządu terytorialnego; spełniają w tym zakresie

funkcje orzeczn iczą.

Samorząd terytorialny (związki porozumienia i stowarzyszenia j.s.t.). W celu realizacji zadań publicznych

wspólnoty samorządowej wykraczających poza daną jednostkę samorządu terytorialnego samorząd może

podejmować współdziałan ie z innymi podmiotami. To współdziałan ie może odbywać się w formach prawa

publicznego (współdziałanie może być realizowane przez tworzen ie związków i porozumień komunalnych, jak i

stowarzyszeń na podstawie prawa o stowarzyszeniach), jak i prywatnego. Ustawa o samorządzie gminnym

zawiera przepisy o związkach i porozumieniach międzygminnych oraz o stowarzyszeniach gmin; również

ustawa o samorządzie powiatowym reguluje zagadnienie związków, stowarzyszeń i porozumień powiatów.

Ustawa o samorządzie województwa w art.18 pkt.18 stanowi, że do wyłącznej właściwości sejmiku

województwa należy podejmowanie uchwał w sprawie tworzen ia stowarzyszeń, fundacji oraz ich

rozwiązywanie, a także przystępowanie do nich i występowanie z nich. Ustawa nie zawiera regulacji dotyczącej

tworzen ia, organizacji i zasad funkcjonowania stowarzyszeń.

42

Gmina (związki, porozumienia i stowarzyszenia międzygminne). Ustawa z 8 marca 1990r. o samorządzie

gminnym wyróżnia związki międzygminne oraz porozumien ia międzygminne. W celu wspólnego wykonywania

zadań publicznych gminy mogą tworzyć związki międzygminne. Rady zainteresowanych podejmują uchwały o

utworzeniu związku. Prawa i obowiązki gmin uczestniczących w związku międzygminnym, związane z

wykonywaniem zadań przekazywanych związkowi, p rzechodzą na związek z dniem ogłoszenia statutu.

Utworzenie związku wymaga przyjęcia jego statutu przez rady zainteresowanych gmin. Związek nabywa

osobowość prawną po zarejestrowaniu, z data ogłoszenia statutu w trybie i na zasadach ustalonych przez Prezesa

RM. Po nowelizacji z 2001r. ustawy o samorządzie gminnym rejestr związków międzygminnych prowadzi

minister do spraw administracji publicznej. Związek wykonuje zadania publiczne w imien iu własnym i na

własną odpowiedzialność. Organem stanowiącym i kontrolnym związku jest zgromadzenie związku, organem

wykonawczym – zarząd związku. W skład zgromadzen ia związku wchodzą wójtowie i burmistrzowie gmin

uczestniczących w związku. za zgodą rady gmina może być reprezentowana w zgromadzen iu związku przez

innego członka organu gminy. Statut związku może przyznawać nie którym gminom więcej niż jeden głos w

zgromadzeniu. Uchwały zgromadzen ia są podejmowane bezwzględną większością g łosów statutowej liczby

członków zgromadzenia. Zarząd związku jest powoływany i odwoływany przez zgromadzenia związku spośród

jego członków. Gminy mogą zawierać porozumienia międzygminne w sprawie powierzenia jednej z nich

określonych przez nie zadań publicznych. Gmina wykonująca zadania publiczne objęte porozumien iem

przejmuje prawa i obowiązki pozostałych gmin, związane z powierzonymi jej zadaniami. Gminy powierzające

swoje zadania mają obowiązek udział w kosztach realizacji powierzonego zadania. Takie powierzenie zadań ma

charakter porozumienia. Przedmiotem porozumienia może być tylko przekazanie zadań publicznych.

Stowarzyszenia gmin o których mówi art.84 ustawy o samorządzie gminnym. Te stowarzyszenia mają status

stowarzyszeń w rozumieniu ustawy z 7 kwietnia 1989r. – Prawo o stowarzyszeniach. Ustawa przewiduje wielość

form organizacyjno-prawnych. Ustawa nie przewiduje ogólnopolskiej reprezentacji gmin. Mimo to 28 września

1990r. w Poznaniu powołano Krajowy Sejmik Samorządu Terytorialnego, który ma stanowić ogólnokrajową

reprezentacje gmin. Obecnie obowiązu jąca ustawa z 26 listopada 1998r. o dochodach jednostek samorządu

terytorialnego w latach 1999-2001 stanowi, że gdy w ustawie jest mowa o reprezentacji jednostek samorządu

terytorialnego to rozumieć przez to należy stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu

terytorialnego.

Powiat (związki, porozumienia i stowarzyszenia powiatów). W celu wspólnego wykonywania zadań

publicznych, w tym wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, powiaty

mogą tworzyć związki z innymi powiatami. W sprawach utworzenia związku, przystąpienia do niego lub

wystąpienia ze związku decydują rady zainteresowanych powiatów, w formie uchwał. Związek wyko nuje

zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Związek ma osobowość prawną, którą

nabywa po zarejestrowaniu, z dniem ogłoszenia statutu związku. Z tym dniem prawa i obowiązki powiatów

uczestniczących w związku, związane z wykonywaniem zadań przekazywanych związkowi, przechodzą na

związek. Utworzen ie związku wymaga przy jęcia statutu związku przez rady zainteresowanych powiatów

bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady powiatu. Związki powiatów podlegają rejestracji w

rejestrze związków prowadzonym przez ministra właściwego do spraw administracji. Na decyzje o odmowie

wpisania do rejestru przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Organami związku są 1) zgromadzenie

związku – organ stanowiący i kontrolny, 2) zarząd związku – organ wykonawczy. W skład zgromadzenia

wchodzi po 2 reprezentantów powiatów uczestniczących w związku. Uchwały zgromadzenia podejmowane są

bezwzględną większością głosów statutowej liczby członków zgromadzenia. Powiaty mogą zawierać

porozumienia w sprawie powierzen ia jednemu z nich prowadzenia zadań publicznych. W zakresie nie

uregulowanym t reścią porozumienia do porozumień stosuje się odpowiednio przep isy dotyczące związków

powiatów. Miasto na prawach powiatu może tworzyć związki i zawierać porozumienia z gminami i wojewodą.

Powiaty mogą tworzyć stowarzyszenia nie tylko z innymi powiatami ale również z gminami i województwami.

Do stowarzyszeń tych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 7 kwietnia 1989r. – Prawo o stowarzyszeniach,

dla założenia stowarzyszenia wymaganych jest co najmniej 3 założycieli.

Nadzór nad samorządem terytorialnym.Jednostkom samorządu terytorialnego Konstytucja gwarantuje

samodzielność podlegającą na ochronie sądowej. Samodzielność tych jednostek nie zwalnia ich od

przestrzegania prawa. Konstytucja w art.171 zawiera podstawowe reguły odnoszące się do nadzoru nad

samorządem terytorialnym. Działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzen ia

legalności. W myśl Konstytucji „organami nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego są

Prezes RM i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe”. Według art.171

ust.3 „Sejm, na wniosek Prezesa RM, może rozwiązać organ stanowiący samorządu terytorialnego, jeżeli organ

ten rażąco narusza Konstytucje lub ustawy”. W tym przypadku Konstytucja wskazu je nie ty lko organ nadzoru

ale również środek nadzoru. Ustawy zwykłe uzależniają zastosowanie tego środka nadzoru od „powtarzającego

się naruszania przez radę gminy Konstytucji lub ustaw. Nowelizacja trzech ustaw samorządowych z 11 kwietnia

43

2001r. ujednolica ich regulację dzięki czemu obecnie możliwe jest łączne przedstawienie nadzoru nad

samorządem terytorialnym, zwłaszcza na