Projekt gospodarstwa agroturystycznego - Notatki - Turystyka, Notatki'z Turystyka
Grzegorz
Grzegorz17 June 2013

Projekt gospodarstwa agroturystycznego - Notatki - Turystyka, Notatki'z Turystyka

PDF (613.3 KB)
27 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Turystyka: notatki z zakresu turystyki przedstawiające projekt gospodarstwa agroturystycznego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 27
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Wyższa Szkoła Morska w Gdyni

Projekt gospodarstwa agroturystycznego w podregionie

krakowskim

Łukasz Dmochowski Wydział Administracyjny

IV OUTH

Gdynia 2001

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

2

Spis treści:

strona

Wstęp3

1. Atrakcyjność turystyczna podregionu krakowskiego ...

1.1. Walory i infrastruktura turystyczna ...................

1.2. Dostępność komunikacyjna ...............................

1.2.1. Transport drogowy .....................................

1.2.2. Transport kolejowy .....................................

1.2.3. Transport lotniczy ......................................

2. Charakterystyka gminy Jerzmanowice-Przeginia ........

2.1. Położenie i charakterystyka ogólna .....................

2.2. Atrakcje turystyczne gminy ................................

2.3. Baza noclegowa ..................................................

2.4. Gastronomia ......................................................

3. Opis gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista” .......

3.1. Informacje ogólne ...............................................

3.2. Dojazd do gospodarstwa .....................................

3.3. Charakterystyka gospodarstwa ..........................

3.4. Cennik usług .....................................................

3.5. Formy promocji ..................................................

4. Współpracą z gminą ..................................................

4.1. Władze gminy ....................................................

4.2. Współpraca z gminą i ODR w Krakowie .............

4

4

7

7

8

8

9

9

10

16

18

19

19

19

19

24

24

25

25

26

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

3

Rysunek 1. Województwo małopolskie.

Wstęp

Województwo Małopolskie w którym znajduje się podregion krakowski jest historyczna i etnograficzną krainą, w południowo- wschodniej Polsce, w dorzeczu górnej i częściowo środkowej Wisły. Obejmuje większość obszaru Karpat Polskich, Kotlinę Sandomierską, Kotlinę Oświęcimską, Wyżynę Małopolską.

Nie ma w Polsce drugiego regionu tak licznie odwiedzanego

przez turystów jak Małopolska. Na czele turystycznych miejsc jest oczywiście Kraków ale pod bokiem jego jest Wieliczka z kopalnią soli, podobnie jak gród podwawelski, wpisana na ekskluzywną listę dziedzictwa światowego UNESCO. Kilka milionów ludzi odwiedza corocznie były obóz zagłady w Oświęcimiu i Brzezince. Dla katolików, ale nie tylko, ważnym miejscem pielgrzymowania stały się od ponad 20 lat Wadowice, miejsce urodzenia Jana Pawła II. I jest wreszcie Zakopane zwane stolicą zimową Polski. Trochę z tego powodu, iż w sezonie najwięcej osób przyjeżdża tam z Warszawy. Niemniej atrakcyjne turystycznie od Podhala są inne miejsca w Małopolsce jak np. Krynica, Szczawnica i Piwniczna ze słynnymi wodami mineralnymi oraz największe w Polsce sanatorium dla dzieci czyli Rabka. Małopolska to nie tylko turystyka ale od kilku lat autentycznie miejsce dynamicznego rozwoju gospodarczego. Co 13 dolar wpływający do naszego kraju trafia właśnie do tego regionu. Do

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

4

końca ubiegłego roku łączna wartość zrealizowanych tu inwestycji sięgnęła tu 3 mld dolarów. I co pocieszając najbardziej tendencja ta jest wzrostowa. Coraz więcej ludzi zatrudnionych jest w spółkach zagranicznych (ok. 60 tys.). Małopolanom w ogóle łatwiej jest o zdobycie pracy. Tylko powiat gorlicki ma gorszą od krajowej średnią bezrobocia niż to jest w całym kraju. W województwie, które należy do średnich pod względem wielkości mieszka ponad 3200 tys. mieszkańców. Są trzy miasta funkcjonujące na zasadach powiatu: Kraków, Tarnów i Nowy Sącz. Te dwa ostatnie były do nie dawna stolicami województw. Powiatów jest 22, zaś gmin 182. 1. Atrakcyjność turystyczna podregionu krakowskiego 1.1 Walory i infrastruktura turystyczna

W skład regionu Krakowsko-Śląskiego wchodzą zróżnicowane krajoznawczo, kulturowo i turystycznie obszary doliny Wisły w rejonie Krakowa, wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej oraz Wyżyny Śląskiej. Jest to jednocześnie obszar charakteryzujący się wysokim stopniem zurbanizowania i dużą koncentracją przemysłu, co wpłynęło na znaczne przekształcenie środowiska przyrodniczego. Ranga turystyczna regionu wiąże się przede wszystkim z wybitnymi walorami krajoznawczymi, wynikającymi z olbrzymiej koncentracji dóbr kultury materialnej. Obrzeża miast i tereny słabiej zurbanizowane, o względnie korzystnych warunkach przyrodniczych, rozwija funkcje wypoczynku po pracy i wypoczynku świątecznego, stanowiąc dla ludności naturalne zaplecze rekreacyjne. Podregion krakowski, oprócz miasta Krakowa, obejmuje południową, najciekawszą część Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej, odcinek dolny Wisły od Oświęcimia po Niepołomice oraz część Pogórza Wielickiego. Decydującą role w atrakcyjności podregionu odgrywają wysokiej klasy walory krajoznawcze zarówno kulturowe, jak i przyrodnicze. Atrakcyjność podregionu krakowskiego polega na:

• usilnej koncentracji zabytków o najwyższej wartości historycznej,

• istnieniu w samym Krakowie ogromnej sieci placówek kulturalnych, szczególnie muzeów o bogatych zbiorach i różnorodnej tematyce,

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

5

• istnieniu w jego granicach takich ośrodków krajoznawczych, jak Wieliczka z unikalnym w skali światowej Muzeum Żup Solnych,

• Ojcowski Park Narodowy oraz Muzeum Martyrologii w Oświęcimiu,

• dogodnym położeniu komunikacyjnym na szlakach tranzytu turystycznego

Najważniejszym miastem podregionu jest Kraków – wielkie centrum krajoznawcze o znaczeniu międzynarodowym, największe „zagłębie krajoznawcze” Polski, a równocześnie wielka aglomeracja. Atrakcyjność turystyczna Krakowa to przede wszystkim obiekty zabytkowe o wysokiej wartości historycznej i artystycznej. Samych zabytków architektury znajduje się tutaj 2300, z których 10 zaliczanych jest do najwyższej grupy. Kraków jako jeden z pierwszych został razem z Wieliczką wpisany na listę UNESCO obiektów światowego dziedzictwa Ważnym dopełnieniem atrakcyjności Krakowa, związanej z jego bogatą spuścizną historyczną, są liczne muzea gromadzące niezwykle cenne zabytki ruchome. W mieście znajdują się obecnie 32 muzea. Najcenniejsze zbiory gromadzą Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu, Muzeum Narodowe z Oddziałami: Gmach Główny, Sukiennice, Oddział Szołayskich, Dom Jana Matejki, Zbiory Czartoryskich, Oddział Rzemiosła Artystycznego i Oddział Czapskich. Do bardzo ciekawych należą także Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Muzeum Archeologiczne, a także zbiory Muzeum Historyczne Uniwersytetu Jagielońskiego, Muzeum Farmacji oraz Muzeum Przyrodnicze PAN. Istotnym czynnikiem aktywacji funkcji turystycznej Krakowa jest współczesne życie kulturalne miasta. Należy tu wymienić przede wszystkim działalność filharmonii, 8 scen teatralnych i stałych ekspozycji wystawowych. Atrakcyjną imprezą jest organizowany corocznie Międzynarodowy Festiwal Filmów Krótkometrażowych oraz Międzynarodowe Biennale Grafiki. Dużą popularnością wśród turystów cieszą się imprezy o charakterze widowiskowym, nawiązujące do dawnych tradycji, jak: Lajkonik, Wianki, Juwenalia, konkursy szopek krakowskich itp. Znany w całej Polsce jest także niezwykle piękny, charakterystyczny podmiejski folklor krakowski. Walory współczesne na obszarze Krakowa reprezentują m.in. nowe dzielnice mieszkaniowe, Nowa Huta oraz udostępnione do

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

6

zwiedzania zakłady przemysłowe. Kraków posiada wyjątkowo atrakcyjną sferę rekreacyjną, w skład której wchodzą: kompleksy Puszczy Niepołomnickiej, zalesione pasma Pogórza Wielickiego oraz południowa część Krakowsko-Częstochowskiej z Garbem Tenczyńskim. Popularnym celem wycieczek podmiejskich są tzw. Dolinki Podkrakowskie – krasowe wąwozy rozciągające Wyżynę Krakowską i Garb Tenczyński. Walory krajoznawcze podregionu uzupełnia unikalne Muzeum Żup Solnych w Wieliczce. Mieści się ono w 14 zabytkowych komorach poeksploatacyjnych, w podziemiach kopalni. Na uwagę zasługuje także wyrzeźbiona w soli piękna kaplica św. Kingi. Na terenie kopalni w dawnych komorach poeksploatacyjnych urządzono także korty tenisowe i "szpital" dla cierpiących na astmę, wykorzystując specyficzne właściwości mikroklimatu kopalni. Wraz z obiektami lecznictwa uzdrowiskowego, zlokalizowanymi w dzielnicy Pogórze (Swoszowice i Mateczny) oraz podkrakowskimi Krzeszowicami, Wieliczka tworzy Krakowski Zespół Uzdrowiskowy, bazujący na wodach mineralnych typu siarczanowego oraz specyficznym aerozolu w kopalni. Bogate i cenne są również walory krajoznawcze środowiska przyrodniczego podregionu. Koncentrują się one przede wszystkim na obszarze Wyżyny Krakowskiej. Jest to obszar najpiękniej wykształconych form krasowych. Najbardziej atrakcyjny pod tym względem jest odcinek doliny Prądnika od Pieskowej Skały, przez Ojców, do Prądnika Korzkiewskiego, czyli obszar pokrywający się z terenem Ojcowskiego Parku Narodowego. Na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej odkryto wiele stanowisk archeologicznych, między innymi znaleziono w Jaskini Ciemnej koło Ojcowa najstarsze w Polsce ślady człowieka, sięgające 100 tys. lat wstecz. W Ojcowie znajdują się ruiny potężnego niegdyś zamku powstałego na miejscu wczesnohistorycznego grodziska. W pobliskiej Piaskowej Skale znajduje się jeden z najpiękniejszych renesansowych zamków w Polsce, mieszczący obecnie Oddział Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. Ciekawym krajoznawczo miastem, leżącym już na granicy podregionu, jest Olkusz, z którym związane są tradycje polskiego górnictwa kruszcowego – obecnie ważny ośrodek przemysłowy. Myślenice położone w malowniczej dolinie Raby, stanowią, wraz z sąsiednimi wsiami, najważniejszy obszar rekreacyjnego zaplecza Krakowa. Czyste wody Raby, nieskażone powietrze, niezłe

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

7

zagospodarowanie turystyczne i bardzo dobra dostępność komunikacyjna umożliwiają tu rozwój funkcji weekendowych i letniskowych. Atrakcją turystyczną samych Myślenic jest najdłuższa w Polsce kolej linowa wiodąca na szczyt Uklejnej, na której stokach urządzono sztucznie śnieżoną trasę zjazdową. 1.2 Dostępność komunikacyjna Dostępność komunikacyjna zarówno w podregionie krakowskim jak i w całym województwie Małopolskim jest bardzo dobrze rozwinięta, czego źródeł należy szukać w podziałach na zabory. 1.2.1 Transport drogowy W obszarze województwa małopolskiego znajduje się 2222 km dróg krajowych i 6397 km dróg wojewódzkich. Wszystkie drogi krajowe posiadają nawierzchnie twarde, 2 proc. dróg wojewódzkich nie posiada takiej nawierzchni, ale stan ten, na tle kraju, należy uznać za dobry. Obszar województwa przecięty jest trzema drogami międzynarodowymi: E40 (nr 4) Zgorzelec - Medyka, E77 (nr 7) Gdańsk - Chyżne i E462 (nr 96) Głogoczów - Bielsko-Biała oraz dziewięcioma drogami międzyregionalnymi: 73 Tarnów - Kielce, 95 Rabka - Zakopane, 97 Nowy Targ - Jurgów, 98 Wadowice - Przemyśl, 99 Brzesko - Nowy Sącz, 777 Kraków - Sandomierz, 914 Kraków - Mysłowice, 952 Kraków - Oświęcim, 970 Nowy Sącz - Piwniczna. Gęstość dróg Małopolski, na tle kraju, należy uznać za dobrą. Najlepiej pod tym względem jest w powiatach północnych, najgorzej w południowych, gdzie trudne, górskie warunki terenowe stanowią znaczne ograniczenia możliwości rozwoju. Choć gęstość sieci drogowej jest stosunkowo dobra, to jednak jej przepustowość na kilku odcinkach jest niewystarczająca, co znacznie ogranicza dostępność niektórych obszarów. Największe problemy występują na odcinkach dojazdowych do miast (szczególnie Krakowa) oraz drodze nr 4 Kraków - Tarnów, drodze nr 7 Myślenice - Chyżne i prawie całym małopolskim odcinku drogi nr 96 (Kraków - Bielsko Biała). Wzdłuż południowej granicy województwa, będącej równocześnie granicą państwa, znajduje się dziewięć drogowych przejść granicznych: w Chyżnem, Chochołowie, Łysej Polanie, Jurgowie, Sromowcach Wyżnich, Niedzicy, Kacwinie, Piwnicznej, Koniecznej. Istotną rolę komunikacyjną pełnią cztery przejścia: w Chyżnem

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

8

(47% ruchu granicznego Małopolski), Łysej Polanie (21%), Piwnicznej (11%), Chochołowie (10%). Te przejścia wykazują od kilku lat wysoką dynamikę wzrostu ruchu - ponad 20% rocznie. 1.2.2 Transport kolejowy Obszar Małopolski przecina 997 km linii kolejowych. Większość linii, 89% długości sieci, to linie zelektryfikowane. Standard dostępności komunikacyjnej, wyrażony gęstością sieci kolejowej (czyli długością przypadającą na 100 km2), wynosi dla województwa 6,58 km/100 km2 i jest niższy od standardu krajowego, wynoszącego 7,10 km/100 km2. Linie kolejowe obsługują bezpośrednio ok. 25% obszaru województwa. Poza obsługą kolejową pozostają powiaty proszowicki i myślenicki. Powiaty: olkuski, dąbrowski i gorlicki nie posiadają bezpośredniego połączenia z Krakowem pociągami osobowymi, zaś wadowicki i limanowski - pośpiesznymi i ekspresami. Część linii obsługuje również ruch międzynarodowy - linia Tarnów - Krynica posiada odgałęzienie do jedynego w Małopolsce kolejowego przejścia granicznego w Leluchowie. 1.2.3 Transport lotniczy W zasięgu obsługi Międzynarodowego Portu Lotniczego (MPL) Kraków-Balice znajduje się około 10 mln mieszkańców. Balice są jednym z trzech lotnisk w kraju, rozbudowywanych i przystosowanych do ruchu międzynarodowego. MPL Kraków- Balice realizuje połączenia z Warszawą, z ośmioma miastami Europy i z trzema miastami Ameryki Północnej. W roku 1998 MPL Balice obsłużył 353 tys. pasażerów (co oznacza wzrost o 37% w stosunku do 1997 roku) i przewożąc 1281 ton ładunków cargo. Oprócz MPL Balice, w obszarze województwa funkcjonują trzy lotniska sportowe: w podkrakowskim Pobiedniku, Nowym Targu i Łososinie Dolnej.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

9

Rysunek 2.Gmina Jerzmanowice-Przeginia.

2. Charakterystyka gminy Jerzmanowice-Przeginia 2.1 Położenie i charakterystyka ogólna Adres : Urząd Gminy, 32-048 Jerzmanowice 336 B tel. (12) 389-52-47; fax. 389-55-21 Wójt: Józef Hrabia, tel. 389-52-47 Przewodniczący Rady: Karol Papisz, tel. 389-52-47 Gmina Jerzmanowice-Przeginia położona jest w powiecie krakowskim na Wyżynie Krakowsko - Częstochowskiej po obu stronach drogi krajowej nr 4 Kraków - Olkusz - Katowice, w odległości 20 km od Krakowa i 10 km od Olkusza. Zajmuje obszar 68.4 km2, który w całości podlega ochronie. Leży w otulinie Ojcowskiego Parku Narodowego w Zespole Jurajskich Parków Krajobrazowych - Dolinki Krakowskie.

W skład gminy wchodzi 8 sołectw: Czubrowice, Gotkowice, Jerzmanowice, Łazy, Przeginia, Racławice, Sąspów i Szklary, w których zamieszkuje ok. 10 100 osób.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

10

2.2 Atrakcje turystyczne gminy

W gminie Jerzmanowice-Przeginia, na turystów czekają malownicze krajobrazy i gościnni ludzie. Każdy szukający odpoczynku znajdzie tutaj coś dla siebie. Zwolennicy aktywnego wypoczynku mogą skorzystać ze specjalnie wytyczonych tras rowerowych, które prowadzą przez tereny urokliwych podkrakowskich dolinek jurajskich i Ojcowskiego Parku Narodowego. Wytrwali piechurzy korzystając z niebieskiego, żółtego lub zielonego szlaku zwiedzić mogą niemały fragment krakowskiej części Jury Krakowsko-Częstochowskiej i poznać tajemnicę "Skałki 502".

Charakterystyczną cechą krajobrazu gminy Jerzmanowice - Przeginia, jak i całej Jury Krakowsko - Częstochowskiej, są potężne skały wapienne, zwane ostańcami. Tworzą one wspaniałe widoki i mnóstwo okazji do uprawiania wspinaczki skałkowej, a liczne jaskinie, którymi usiane są ich zbocza przyciągają skrywanymi tajemnicami speleologów. Nie wiadomo dokładnie, ile grot znajduje się w wapiennych skałach - grotołazi ciągle poszukują nowych, a ich wyobraźnię rozpalają niezliczone legendy. Na terenie gminy jest położony rezerwat przyrody "Dolina Szklarki" o pow. 47.3 ha.

"Dolina Szklarki" jest rezerwatem leśnym, utworzonym w 1989 roku dla ochrony starodrzewia buczyny karpackiej i grądu oraz roślinności kserotermicznej i licznych form skalnych. W dolince warto zobaczyć

źródło "Pióro", będące wywierzyskiem krasowym o wydajności ok. 60 l/s. Wypływ istnieje na kontakcie zbocza i dna doliny, strefą o długości ok. 25 m. Widoczne są wypływy bezpośrednio ze szczelin w wapieniu jurajskim. W

Rysunek 3. Strumień Pióro

Rysunek 4. „Skałka 502”.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

11

rezerwacie przebiega okrężny szlak turystyczny. Nad Jerzmanowicami wznosi się ostaniec "Skałka 502", najwyższy punkt Płaskowyżu Ojcowskiego (wg ostatnich pomiarów jego wysokość wynosi 512,8 m n.p.m.), będący typowym przykładem wierzchowinowej formy skalnej o założeniach strukturalnych, powstałej w paleogenie, w warunkach klimatu tropikalnego (kras kopiasty). Z wierzchołka roztacza się przepiękna panorama na leżącą o 100 m poniżej dolinę Będkówki. Przy dobrych warunkach atmosferycznych widać także Beskidy z Babią Górą, a nawet poszarpane turnie tatrzańskie. Bezpośrednio u stóp Skałki, opadającej na południe jak gdyby progiem poprzecinanym żlebami, rozpościerają się zbocza, zasłane zrazu rumowiskiem głazów i krzakami jałowca, niżej urozmaicone zagajnikami świerków, sosen i buków. Z takich skłonów, których jest tutaj więcej wyłaniają się malownicze Skałki Jerzmanowickie o wyszukanych, fantazyjnych kształtach. Jaskinie Wyżyna Krakowsko - Częstochowska popularnie zwana Jurą jest drugim po Tatrach Zachodnich najważniejszym rejonem jaskiniowym Polski. Liczba poznanych tu jaskiń przekracza 1000. Na terenie gminy Jerzmanowice-Przeginia położone są między innymi jaskinie: • Jaskinia Nietoperzowa - udostępniona dla ruchu

turystycznego zaprasza turystów od kwietnia do listopada w godzinach od 9:00 do 18:00

• Jaskinia Koziarnia • Jaskinia Dziewicza • Jaskinia Racławicka (Grzmiączka) • Jaskinia Łabajowa • Jaskinia Szeroki Aven • Jaskinia Ciasny Aven • Jaskinia Kręta • Jaskinia Pod Kościołem • Jaskinia Góralska • Jaskinia Psia Klatka • Jaskinia Sadlana • Jaskinia Szklarska

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

12

Najbardziej atrakcyjną turystycznie jaskinią w gminie Jerzmanowice-Przeginia jest Jaskinia Nietoperzowa, czyli Jerzmanowicka. Stanowi ona pomnik przyrody. Wielki ostrołukowy otwór wejściowy położony na wysokości 447 m n.p.m., prowadzi do korytarzy i komór o łącznej długości 376 m. Jaskinia zdumiewa nie tylko wielkością - można w niej podziwiać piękne nacieki stalaktytowe tworzące kształty warkoczy i wodospadów, niestety osmolone łuczywem przez nieostrożnych turystów. W jej korytarzach znaleziono ślady człowieka sprzed 70000 lat (środkowy paleolit), zęby i kości zwierząt plejstoceńskich oraz ślady palenisk i

narzędzi z okresu kamienia łupanego. Niektóre z tych znalezisk dały nawet nazwę specyficznej formacji – „kulturze jerzmanowickiej” istniejącej około 38000 lat temu. W głębszych partiach jaskini zamieszkują nietoperze, od których wzięła się nazwa jaskini. W 1998 roku w komorach jaskini kręcono scenę porwania Heleny w Czarcim Jarze do filmu "Ogniem i mieczem".

Jaskinia znajduje się na terenie

prywatnej działki Zygmunta Ferdka (Jerzmanowice, Kolonia I Wschodnia nr bud, 79), który jest organizatorem zwiedzania (tel. (012) 3895-395 lub (032) 2922-831, (032)2029-675). Grota jest oświetlona elektrycznie. Długość trasy wynosi 306 m, a czas zwiedzania około 40 minut. Zwiedzając jaskinie można zobaczyć ekspozycję znalezionych w niej kości zwierząt plejstocenu i holocenu, wyrobów krzemiennych neolitu, ceramiki kultur: lendzielskiej, trzcinieckiej, łużyckiej i wczesnego średniowiecza, kości nietoperzy i tzw. perły jaskiniowe. Do dyspozycji turystów jest również mała gastronomia, handel detaliczny wydawnictwami i pamiątkami, pole namiotowe i możliwość organizacji pikników.

Rysunek 5. Jaskinia Nietoperzowa

Rysunek 6. Kropielnica i misy martwicowe

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

13

Szlaki turystyczne i trasy rowerowe Przez gminę Jerzmanowice - Przeginia przechodzi 5 znakowanych szlaków turystycznych: • czerwony Szlak Okrężny przez Rezerwat Doliny Szklarki:

Jerzmanowice (źródło Pióro) - Rezerwat Dol. Szklarki - Jerzmanowice (źródło Pióro)

• czarny Szlak Grzybowej Góry: Jerzmanowice - Dol. Szklarki - Jaskinia Szklarska - Grzybowa Góra - Radwanowice

• niebieski Szlak Warowni Jurajskich: Rudawa PKP - Radwanowice - Dol. Będkowska - Czajowice - Brama Krakowska - Dol. Prądnika - Wolbrom

• żółty Szlak Dolinek Jurajskich: Chrzanów - Rudno - Zamek Tenczyn - Krzeszowice - Dol. Eliaszówki - Dębnik - Dol. Racławki - Dol. Szklarki - Dol. Będkowska - Dol. Kobylańska - Karniowice - Dol. Bolechowicka - Zelków - Dol. Kluczwody - Murownia - Prądnik Czajowski - Dol. Prądnika - Dol. Sąspowska - Sąspów - Pieskowa Skała

• zielony przebiegający przez Dolinę Racławki w kierunku północnym: węzeł szlaków Zamek Tenczyn - Las Zwierzniecki - Góra Bukowa - Nielepice - Rudawa - Radwanowice - Dubie - Dol. Racławki - Racławice - Zawada - Zimnodół - do Szlaku Orlich Gniazd

W gminie wyznakowano 2 turystyczne szlaki rowerowe: • niebieski okrężny: Jerzmanowice Centrum - Jerzmanowice

Kolonia Zachodnia - Kalwaria - Czubrowice - Racławice - Szklary - Grzybowa Góra - Łazy - Łazy Jawor - Dolina Będkowska - rejon Jaskini Nietoperzowej - Zawyjrzał - Jerzmanowice Kolonia Wschodnia - rejon Gołej Skały - Jerzmanowice Centrum (24 km)

• zielony łącznikowy: Bębło Kolonia Zachodnia - rejon Jaskini Nietoperzowej - Zawyjrzał - Jerzmanowice (Źródło Pióro) - rejon Łysych Skał - Jerzmanowce Kolonia Zachodnia (7,5 km)

Przewodnik Jerzego Małeckiego "Trasy rowerowe wokół Krakowa" opisuje prowadzące tędy trzy trasy rowerowe:

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

14

TRASA 6. Osiedle Widok - Pasternik - Zabierzów - Sowiarka - Niegoszowice - Rudawa - Dolina Szklarki - Jerzmanowice - Murownia - Kraków (50 km) Na trasie Dolina Szklarki. Piękne krajobrazy. Zabytkowe dwory i kościoły w Niegoszowicach, Rudawie i Jerzmanowicach.

TRASA 41. Prądnik Biały - Zielonki- Prądnik Korzkiewski - Prądnik Czajowski - Ojców - Wola Kalinowska - Sąspów -Jerzmanowice - Kraków (50 km) Na trasie dolny i środkowy odcinek doliny Prądnika, górny odcinek doliny Sąspowskiej, liczne zabytki architektury, rez. brzozy ojcowskiej w Hamerni, groty, skałki i piękne krajobrazy Ojcowskiego Parku Narodowego.

Rysunek 7. Mapa z oznaczonymi szlakami i trasami rowerowymi

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

15

TRASA 42. Prądnik Biały - Zielonki - Ojców - Grodzisko - Pieskowa Skała - Sułoszowa - Przeginia - Jerzmanowice - Murownia - Kraków (68 km) Na trasie dolina Prądnika, zabytki architektury w Ojcowie i Jerzmanowicach, wzgórze Grodzisko oraz zamek Pieskowa Skała.Zabytki kultury Na terenie gminy znajdują się również ciekawe zabytki kultur późniejszych niż jerzmanowicka. Do najbardziej interesujących należy kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Racławicach.

Ta gotycka świątynia zbudowana została z drewna modrzewiowego w roku 1511 (kruchta od strony pd. jest późniejsza). Ozdabia ją szeroki okap, wsparty na kroksztynach. Wiek, cenny wystrój i niepowtarzalna atmosfera czynią z niej zabytek najwyższej klasy. U wejścia wita nas niska wieża z dzwonnicą, a do kościoła wiedzie dwoje drzwi z nadprożami wyciętymi w ośli grzbiet.

Podobny wykrój mają nadokienniki czterech okien. Wnętrze prostokątnej nawy pokrywa wczesnobarokowa polichromia z połowy XVII w., a między nawą i zamkniętym w wieloboku prezbiterium rozciąga się łuk tęczy z późnogotyckim krucyfiksem i posągiem św. Magdaleny z początku XVI w. Malowidła dekorujące prezbiterium zostały odkryte dopiero w latach pięćdziesiątych naszego stulecia. W jednym z bocznych ołtarzy mieści się metrowej wysokości posąg Matki Boskiej z Dzieciątkiem z końca XIV wieku. W zakrystii przechowywane są fragmenty tryptyku malowanego prawdopodobnie na przełomie XVI i XVII stulecia, a na plebani

Rysunek 8. Kościół w Racławicach.

Rysunek 9. Kościół w Jerzmanowicach

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

16

części gotyckich, wczesnorenesansowych tryptyków i obraz przedstawiający św. Jana Jałmużnika z początku XVI w. - dzieła sztuki o znaczeniu muzealnym.

Jerzmanowice miały drewniany kościół już w roku 1338. Ufundował go dla swych poddanych król Kazimierz Wielki, do którego wieś wówczas należała. Niestety budowla ta nie zachowała się do dnia dzisiejszego. Stoi natomiast w przysiółku Gościniec kościół szpitalny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela z 1696 fundowana przez uczestnika Odsieczy Wiedeńskiej rycerza Groczyńskiego jako votum za zwycięstwo Jana III Sobieskiego, rozbudowana w 1876 roku. We wsi stoi natomiast klasycystyczny kościół parafialny św. Bartłomieja z 1830 roku, a rozbudowany w 1876. Malowniczo położony i godny zwiedzenia jest również kościół św. Maksymiliana w Szklarach 2.3 Baza noclegowa Baza noclegowa gminy to cztery gospodarstwa agroturystyczne i dwa schroniska turystyczne. Gospodarstwa agroturystyczne Gospodarstwo agroturystyczne w Łazach nr 12a Halina Gzyl Tel. (012) 3895-392 Gospodarstwo agroturystyczne w Sąspowie nr 204a Małgorzata Dratwa Tel. (012) 3895-740 Gospodarstwo agroturystyczne w Jerzmanowicach nr 22 Marta Szlachta Tel. (012) 3895-245E-mail: kiszekl@poczta.wp.pl Gospodarstwo agroturystyczne w Jerzmanowicach nr 63a Tadeusz i Leokadia Śladkowska Tel. (012) 3895-402

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

17

Krakowsko-Jurajskie Schronisko Młodzieżowe "Małgosia" w ŁazachTel. (012) 3895-278, (0501) 45-86-19 Schronisko oferuje 50 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 6 i 8 osobowych oraz przytulne jedno i dwuosobowe pokoiki na poddaszu. Do dyspozycji gości jest samoobsługowa kuchnia z pełnym wyposażeniem i świetlica. Obok schroniska znajduje się pole namiotowe i parking dla autokarów i samochodów osobowych. W schronisku czynna jest wypożyczalnia rowerów górskich. Całoroczne Szkolne Schronisko Młodzieżowe kategorii I w Łazach Tel. (012) 3895-208 E-mail: schroniskomlodziezowe@poczta.onet.pl Schronisko mieści się w typowym dworku polskim, otoczonym starym parkiem. Obok schroniska znajduje się pole namiotowe, miejsce do rozpalania ognisk oraz pełnowymiarowe boisko piłkarskie i trawiaste do piłki siatkowej. Schronisko jest czynne od 17:00 do 10:00, ale grupy zorganizowane mają - po wcześniejszym zgłoszeniu - możliwość pobytu dziennego. Dostępnych jest 8 miejsc w pokojach 2-osobowych oraz 52 miejsca w pokojach 5-cio, 6-cio i 10-cio osobowych. Węzły sanitarne, natryski i ciepła woda znajdują się na korytarzach. Schronisko posiada kuchnię samoobsługową, a w przypadku dłuższego pobytu może zorganizować całodzienne wyżywienie. W świetlicy schroniska dostępny jest bilard i telewizja satelitarna. Stanowi ono dogodną i tanią bazę do zwiedzania Jurajskich Parków Krajobrazowych, Szlaku Orlich Gniazd, Krakowa czy Ojcowskiego Parku Narodowego. Pieszo lub rowerem (można go wypożyczyć w czynnej w schronisku wypożyczalni) można się stąd wybrać do dolinek podkrakowskich: Będkowskiej, Szklarki, Kobylańskiej, Racławki, Sąspowskiej, Prądnika i innych. Można też zobaczyć liczne groty i jaskinie: Nietoperzową, Wierzchowską, Łokietka, Dziewiczą, Ciemną, Łabajową i wiele innych.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

18

2.4 Gastronomia Gmina Jerzmanowice-Przeginia może zaproponować turystom smaczne wyżywienie oferowane przez restauracje w Jerzmanowicach i Przegini oraz Karczmę Szofera w Gotkowicach.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

19

3. Opis gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista” 3.1 Informacje ogólne Adres: Łazy 38 32-048 Jerzmanowice Gmina Jerzmanowice-Przeginia Tel.: (012) 3895-221 3.2 Dojazd do gospodarstwa Z Krakowa Samochodem lub autokarem:

Jadąc trasą Kraków - Olkusz należy skręcić w Jerzmanowicach do centrum wsi. Stamtąd, drogą obok kościoła, do Łaz (ok. 4 km).

Autobusem PKS:

Z dworca autobusowego w Krakowie autobusem jadącym do Szklar. Wysiada się w Jerzmanowicach na przystanku Jerzmanowice III (Pod Stokiem). Dalej pieszo drogą przez las (ok. 1,5 km). Można też dojechać do Będkowic, zejść do doliny Będkowskiej i drogą znajdującą się w górnej części doliny (Grabie) dojść do gospodarstwa (ok.2,5 km).

Koleją:

Jadąc pociągiem relacji Kraków - Katowice należy wysiąść na stacji Rudawa. Następnie pieszo przez Brzezinkę, Łączki i prawie całą dolinę Będkowską. W części doliny zwanej Grabie obok zabudowań znajduje się droga wychodząca naprzeciw schroniska. Przejście z Rudawy do Łaz zajmuje ok. 2,5 godz.

3.3 Charakterystyka gospodarstwa Położenie Gospodarstwo utytułowane jest na obrzeżach wsi Łazy w odległości 500 metrów od lasu i 400 metrów od rzeki. Pozwala to

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

20

na spędzanie czasu w ciszy i spokoju. Odległość od centrum wsi jest na tyle duża, że nie dochodzą tu odgłosy ze wsi, a jednocześnie na tyle mała, że bez problemu można się wybrać pieszo na zakupy, do kościoła itp. Grupa docelowa Oferta gospodarstwa kierowana jest przede wszystkim do ludzi kochających turystykę, a w szczególności turystykę aktywną. Wyposażenie pozwala na spędzenie czasu w stosunkowo komfortowych warunkach, dlatego też mile widziani w gospodarstwie są zarówno ludzie młodzi, w średnim wieku, jak i starsi. Gospodarze znają język niemiecki i angielski, stąd też z oferty mogą korzystać również goście z zagranicy. Charakterystyka ogólna Gospodarstwo ma atest gospodarstwa ekologicznego. Zajmuje łącznie powierzchnie 8 ha, z czego 6 ha pod uprawą. Goście mają możliwość zaopatrzenia się w gospodarstwie w świeże warzywa, mleko i owoce oraz korzystania z trzech posiłków dziennie Gospodarstwo podzielone jest na część gospodarczą i mieszkalną. Część mieszkalna zawiera:

• 3 pokoje 2-osobowe • 1 pokój 3-osobwy • 2 domki kempingowe, z czterema łóżkami każdy • kuchnia • jadalnia • sala rekreacyjna

Wszystkie pokoje zawierają łazienki z WC i prysznicem lub wanną. Pokoje wyposażone są w meble z naturalnego drewna sosnowego. Poza wygodnym, pełnowymiarowym łóżkiem w każdym pokoju znajdziemy szafę, biblioteczkę, stolik nocny, lampki ścienne i stołowe, dywan, lub wykładzinę dywanową, itd. Ponadto pokoje wyposażone są w telewizory i radioodbiorniki.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

21

Pokoje rozlokowane są na pierwszym piętrze budynku mieszkalnego. Na parterze znajdują się pokoje gospodarzy i ogólnie-dostępna kuchnia wyposażona w kuchenkę gazową z piecykiem elektrycznym, lodówkę, czajnik i kuchenkę mikrofalową. Obok kuchenki znajduje się stylowa jadalnia i sala rekreacyjna z kominkiem i biblioteczką. W domkach kempingowych znajdują się w pełni wyposażone kuchnie i węzły higieniczno-sanitarne. Część gospodarcza zawiera:

• mała stadnina z trzema końmi • obora i chlew z inwentarzem (świnie i krowy) • kurnik • stodoła na siano • ogród kwiatowo-warzywny • garaż • park maszynowy • magazyn na sprzęt turystyczny i wspinaczkowy • parking na 6 samochodów osobowych

Ponadto do dyspozycji gości pozostają:

• wypożyczalnia rowerów • wypożyczalnia sprzętu sportowego, w tym wspinaczkowego • ogród i sad, • plac zabaw dla dzieci • boisko do siatkówki. • miejsce na rozstawienie namiotów • kort tenisowy we wsi (400 metrów od gospodarstwa), • możliwość nauki jazdy konnej pod okiem doświadczonego

instruktora w stadninie koni we wsi Łazy.

W przyszłości gospodarze planują rozbudować gospodarstwo o dodatkowe domki kempingowe. W planach jest także budowa większego kompleksu rekreacyjnego zawierającego sztuczną ściankę wspinaczkową. Oferta gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

22

Gospodarstwo agroturystyczne „Alpinista” specjalizuje się w organizowaniu swym gościom bardziej aktywnych form spędzania czasu. Gospodarze korzystają z sąsiedztwa wspaniałych skałek i jaskiń - w ofercie gospodarstwa znajduje się m.in. możliwość organizacji kursów wspinaczkowych i speleologicznych. Kursy prowadzone są przez syna właścicieli gospodarstwa mającego uprawnienia instruktorskie taternictwa i taternictwa jaskiniowego Polskiego Związku Alpinizmu. Instruktor posiada także stopień organizatora alpinizmu Francuskiej Federacji Alpinizmu i Wspinaczki (FFME). Potrzebny sprzęt wspinaczkowy zabezpieczony jest przez gospodarstwo. Posiada ono m.in. liny i uprzęże wspinaczkowe, latarki, kaski z latarkami czołowymi, krolle, puaniety, rolki, bloczki itp.

Poza kursami, goście gospodarstwa „Alpinista” mogą także korzystać z jednodniowych wycieczek do okolicznych jaskiń i na wybrane drogi skałkowe. Sprzęt wypożyczany jest wtedy po preferencyjnych stawkach, a przy dłuższych pobytach, nawet za darmo. Istnieje ponadto możliwość organizacji wycieczek rowerowych po Ojcowskim Parku Narodowym i po innych ścieżkach rowerowych w okolicy (patrz

ścieżki rowerowe

w rozdziale 2.2) Podobnie

jak w wypadku wspinaczki i wypraw speleologicznych niezbędny sprzęt

Rysunek 10. Wspinaczka skałkowa

Rysunek 11.Jaskinia Wierzchowska Górna

Rysunek 11.Maczuga Herkulesa w OPN

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

23

dostarczany jest przez gospodarstwo. W wypożyczalni znajduje się dziesięć wysokiej klasy rowerów trekingowych i górskich. Poza atrakcjami specjalistycznymi gospodarstwo oferuje oczywiście bardziej tradycyjne formy spędzania czasu, charakterystyczne dla innych gospodarstw agroturystycznych. W gospodarstwie można uczestniczyć w uprawie ziemi – w sianokosach, wykopkach, uprawie warzyw i kwiatów w ogrodzie, zrywanie owoców w sadzie itp. Możliwe jest też obserwowanie, a czasem nawet udział w hodowli zwierząt. Można doić krowy, karmić kury i świnie itp. Wszystkie te czynności pozwolą gościom zaznać prawdziwego wiejskiego życia. Dla spragnionych wiejskiej kultury gospodarze przygotowują spotkania, na których można poznać i samemu spróbować tradycyjnego drobnego rzemiosła, takiego jak: rzeźba w drewnie, czy snycerstwo. Z tutejszymi rzemieślnikami można spróbować sił przy wyrobie przeróżnych przedmiotów z drewna np. szachów, lasek, szkatułek, zabawek dla dzieci itp. Gospodarze oferują także przejażdżki samochodem terenowympo przepięknej okolicy. Jeśli ktoś stroni od nowoczesnych środków transportu, przejażdżki można odbywać konno – konie znajdują się w pobliskiej stadninie koni w Łazach. Wycieczki można odbywać oczywiście także pieszo. Przez okolice przebiegają przepiękne i dobrze oznaczone szlaki turystyczne (patrz. rozdział 2.2) Dla dzieci przygotowano mały plac zabaw, na którym umieszczono hamaki, huśtawki, itp. Istnieje także możliwość zorganizowania dla dzieci i ich rodziców zabaw terenowych takich jak: podchody, zabawa w chowanego itp. Dla starszych organizowane są nocne biegi na azymut – INO (Impreza Na Orientacje). Bardziej rozrywkowi mogą potańczyć na dyskotece w Łazach, na której można poznać wszystkie „aspekty wiejskich imprez”.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

24

Pod koniec dnia, wszyscy razem, zmęczeni, przy ognisku i gitarze zbierają się by wspominać mijający dzień i spróbować własnych wyrobów. W zimie, gdy oferta wspinaczkowa jest z oczywistych przyczyn ograniczona gospodarstwo organizuje zabawy typowo zimowe, takie jak kuligi, zjazdy narciarskie na pobliskich pagórkach, bitwy śnieżne itd. Istnieje także możliwość organizowania imprez typu Sylwester, Noc Świętojańska, ogniska, grille, itp. Oferta korzystania z usług gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista” jest całoroczna. Możliwe jest przywiezienie ze sobą zwierząt domowych. 3.4 Cennik usług

Nocleg Koszt wynajęcia jednego miejsca w domu gospodarzy wynosi około 30 złotych za dobę. Za domki można płacić albo za miejsce – około 35 złotych, albo za cały domek. Wtedy istnieje możliwość dostawienia dodatkowych łóżek w domkach, co może być atrakcyjną ofertą dla całych rodzin. Koszt wynajęcia całego domku wynosi wtedy około 120 złotych za dobę. Dla dzieci do lat 13 przewidziano zniżki w wysokości 40% ceny. Wyżywienie:

• śniadanie – 8 złotych za osobę, • obiad dwudaniowy – 18 złotych za osobę, • kolacja – 10 złotych za osobę,

3.5 Formy promocji

• obecność na targach agroturystycznych regionu • obecność w internetowej bazie noclegowej i agroturstycznej • broszurki reklamowe • wizytówki reklamowe

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

25

4. Współpracą z gminą 4.1 Władze gminy Zarząd Gminy Jerzmanowice-Przeginia: Wójt Gminy i Przewodniczący Zarządu Gminy:

• Józef Hrabia Zastępcy Wójta Gminy:

• Marek Gładysz • Genowefa Mitka

Członkowie Zarządu: • Ewa Rogóż • Czesław Pęgiel • Jan Hrabia • Stanisław Kowal

Sekretarz Gminy: • Andrzej Krzystanek

Skarbnik Gminy: • Janina Ficek

Rada Gminy Jerzmanowice-Przeginia: Przewodniczący Rady Gminy:

• Karol Papisz Wiceprzewodniczący Rady Gminy:

• Elżbieta Kanasiuk • Andrzej Kozioł

Radni: • Stanisław Kowal • Jan Pogan • Marek Gładysz • Piotr Kozera • Stanisław Szlachta • Mariusz Szklarczyk • Karol Papisz • Ewa Rogóż • Elżbieta Kanasiuk • Jan Krzystanek • Józef Kiełkowicz • Jacek Prawda

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

26

• Czesław Pęgiel • Stanisław Rogoż • Arkadiusz Krzystanek • Roman Rogóż • Genowefa Mitka • Andrzej Kozioł • Janusz Pączek • Marian Izdebski • Jan Hrabia • Maria Redwan

4.2 Współpraca z gminą i ODR w Krakowie

Podstawowym źródłem utrzymania dla 1/4 mieszkańców gminy jest rolnictwo. Dla kolejnych 33% ludności stanowi ono źródło dodatkowe. W gminie dominuje drobne rzemiosło, rzeźba w drewnie, snycerstwo. Tutejsi rzemieślnicy trudnią się wyrabianiem przedmiotów z drewna np. szachów, lasek, szkatułek, zabawek dla dzieci itp. Wyroby te można spotkać w krakowskich Sukiennicach. Dobrze rozwija się handel detaliczny. Ogółem zarejestrowanych jest 669 podmiotów gospodarczych. Gmina ma wodociągi o długości 110 km do których jest podłączonych ponad 2500 odbiorców oraz gazociągi o długości 106 km zaopatrujące około 2000 odbiorców. Gmina Jerzmanowice-Przeginia oferuje duże możliwości inwestycyjne z zakresu: • przetwórstwa owocowo-warzywnego, a szczególnie

przetwórstwa ziemniaków, które dominują w uprawach ze względu na jakość gleb;

• ożywienia handlu produkowanymi na miejscu wyrobami rzemieślniczymi;

• turystyki: rozwoju bazy turystycznej, szczególnie dla turystyki sobotnio-niedzielnej, turystyki pieszej i rowerowej.

Oferta gminy jest tym atrakcyjniejsza, że gmina leży niemal w połowie drogi między dwoma wielkimi, zamieszkałymi przez ponad 4 miliony ludzi, aglomeracjami: Krakowa i Górnego Śląska. Władze gminy wydają się rozumieć potrzebę rozwoju turystyki w gminie. Pomagają chętnym przy formalnościach związanych z ubieganiem się o nisko oprocentowane kredyty.

Projekt gospodarstwa agroturystycznego „Alpinista”

27

Rolnicy chcący rozpocząć działalność agroturystyczną mogą również zwrócić się o pomoc do ODR znajdującego się w Krakowie. Obecne ODR w Krakowie prowadzi następujące zadania w zakresie doradztwa: • wyjaśnianie i przybliżanie warunków i skutków procesu

integracji z UE i założeń Wspólnej Polityki Rolnej, • pomoc w rozwiązywaniu problemów rolników i kobiet

wiejskich poprzez doradztwo ekonomiczno-organizacyjne, marketingowe, technologiczne, socjalno-bytowe i ekologiczne,

• zapewnienie ciągłego przepływu aktualnej informacji rolniczej i upowszechnianie wyników badań naukowych,

• podnoszenie kwalifikacji zawodowych rolników i młodzieży wiejskiej, pomoc w przekwalifikowaniu się,

• rozwijanie przedsiębiorczości na obszarach wiejskich i pomoc w pozyskiwaniu dodatkowych źródeł dochodu,

• wprowadzanie rachunkowości rolnej w gospodarstwach, • opracowywanie kalkulacji, analiz i prognoz opłacalności

produkcji, • ochrona środowiska wiejskiego i doradztwo w zakresie

ekologii. Rolnicy z gminy mogą również liczyć na pomoc w zakresie zdobywania funduszy z PHARE i SAPARD. Jak widać w okolicy już dzisiaj istnieje parę gospodarstw agroturystycznych. Notowany w nich wysoki ruch wydaję się wskazywać na zapotrzebowanie na tą formę turystyki. Pod bokiem gminy leżą wielkie, zanieczyszczone aglomeracje, które mogą być niewyczerpalnym źródłem przyszłych gości. Wszystko to rokuje nadzieję na prężny rozwój agroturystyczny gminy tym bardziej, że warunki naturalne są ku temu wyśmienite.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome