Znak - Notatki - Językoznawstwo ogólne, Notatki'z Językoznawstwo. University of Warsaw
Warsawa
Warsawa1 March 2013

Znak - Notatki - Językoznawstwo ogólne, Notatki'z Językoznawstwo. University of Warsaw

PDF (323.5 KB)
5 strona
4Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Język jako system znaków, funkcje języka i wypowiedzi ,podział językoznawstwa; typologia języków.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 5
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
1

1. Definicja znaku

Znak jest to obserwowalny (postrzegalny) układ rzeczy czy zjawisk spowodowany przez kogoś (nadawcę) ze

względu na to, że istnieją zwyczajowo ukształtowane określone reguły nakazujące wiązać z danym układem

rzeczy lub zjawisk myśli określonego typu, oraz na to, że nadawca znaku postanowił wywołać tę myśl u

odbiorcy znaku.

Np. dym może być znakiem w komunikacji Indian.

Znaki dzieli się na:

· Ikoniczne - które przypominają to co oznaczają, należą do nich np.: mapy, znaki informacyjne, ikony

stosowane w komputerach. Znaki ikonicznie nie muszą być obrazami, mogą też mieć formę dźwiękową - np.:

słowa dźwiękonaśladowcze.

· Arbitralne zwane też konwencjonalnymi - które w niczym nie przypominają tego, co oznaczają, np.

większość słów w języku polskim, symbole liczb w matematyce, itp. Aby wiedzieć co one znaczą trzeba znać

konwencję, czyli sposób w jaki przypisuje się im znaczenie.

Znakiem w języku (znakiem językowym) nazywamy wszystko w języku, co posiada swoje znaczenie -

wszystkie jednostki języka mające nierozerwalny związek pomiędzy swoją formą oznaczającą a treścią

oznaczaną. Związek ten jest związkiem umownym wynikającym z konwencji społecznej. Nie jest to związek

naturalny - jedynie w przypadku nielicznych wyrazów możemy mówić o pewnej motywacji formy (zob. np.

onomatopeja). Najmniejszym znakiem językowym jest morfem, największym - cały tekst.

2. Podział znaków

- znaki naturalne *obrazy (ikony), np. .fotografie, plany, rysunki, makiety, znaki drogowe

*symptomy (indeksy), np. znaki dymne

- znaki konwencjonalne (symbole): znaczą na mocy umowy istniejącej między użytkownikami wspólnoty

3. Język jako system znaków Język jest systemem dwuklasowym – ze znaków prostych tworzy się znaki złożone.

Język jest systemem, bo występują w nim opozycje: *dźwięczność : brak dźwięczności *r.męski : r.żeński

*l.poj : l.mnoga *pod względem przypadku

4. Język naturalny – język powstały w drodze historycznego rozwoju określonych grup etnicznych,

narodowych.

5. Znak bilateralny – FORMA znaku (to co widzimy) niesie za sobą TREŚĆ. KSZTAŁT  INFORMACJA.

6.Cechy definicyjne języka - dwuklasowość (dwupoziomowość): ze słów budujemy zdania (z mniejszej jednostki – większą) - foniczność - produktywność (generatywność): pozwala tworzyć nowe przekazy, które nie występowały wcześniej w

repertuarze danego osobnika; jedno słowo ma wiele znaczeń

- arbitralność: związek słowa ze znaczeniem jest umowny (arbitralny) - przemienność ról nadawcy i odbiorcy - autonomiczność (przemieszczanie): mówiąc dokonujemy operacji na czasach, trybach itp. - transmisja kulturowa: przekazywanie kodu językowego przez socjalizację, nauczanie, wychowywanie.

7. System i użycie systemu

8. Okaz a typ. Typ – twór abstrakcyjny, element systemu.

Okaz – konkretna realizacja w tekście.

9.Tekst

10. Akt mowy i jego składniki

docsity.com

NADAWCA wysyła KOMUNIKAT do ODBIORCY. Każdy komunikat wymaga: KONTEKSTU

pozajęzykowego, do którego się odnosi; KODU, w którym jest wyrażany (wspólnego dla nadawcy i odbiorcy)

oraz materialnego kanału gwarantującego KONTAKT (fizyczny i psychiczny) miedzy nadawcą a odbiorcą).

11. Typy aktów mowy - asercje: przedstawiają sądy o stanach rzeczy - dyrektywy: wywierają nacisk na odbiorcę, skłaniają go do działania - komisywy: obietnice, zobowiązania - ekspresywy: wyrażają stany psychiczne, emocjonalne (gratulacje, kondolencje) - deklaratywy: wywołują określone stany rzeczy w stosunkach społecznych (mianowania, ogłoszenia)

12. Performatywy

Wypowiedzenie ich zmienia pozajęzykowy stan rzeczywistości. (np. „Tak” podczas ślubu)

13 Funkcje języka

- generatywna (tworzenie zrozumiałych komunikatów) - poznawcza (umożliwia poznawanie świata)

14. Funkcje wypowiedzi - przedstawieniowa — skupia się na treści komunikatu, czyli na kontekście.

- ekspresywna — nadawca skupia się na wyrażeniu swojego stosunku do treści komunikatu.

- impresywna — uwaga mówiącego skupia się na odbiorcy.

- fatyczna — dominuje chęć samego nawiązania kontaktu, np. jak się masz.

- metajęzykowa — skupienie uwagi na kodzie.

- poetycka — gra słów, właściwa tekstom literackim (komunikat).

15. Podsystemy języka

- fonologiczny - morfologiczny - leksykalny - składniowy

16. Jednostki tekstu i jednostki języka

Jednostki języka (systemu) Jednostki tekstu

fonem głoska

morfem morf

zdanie wypowiedzenie

17. Zjawiska pograniczne między podsystemami

18. Kryteria podziału na części mowy

a)Semantyczne, które dzieli wyrazy ze względu na ich ogólne znaczenie. b)Gramatyczne, które dzieli

leksemy według dwóch kryteriów: składniowego (syntaktycznego) – podział leksemów na części mowy ze

względu na ich podstawowe funkcje w zdaniu oraz morfologicznego - podział ze względu na sposób odmiany.

19. Postać jednostki leksykalnej

20. Relacje semantyczne

Synonimia – wyrazy mające identyczne lub zbliżone znaczenie (strona – stronica, głębia – głębina).

Antonimia – wyrazy o przeciwstawnych znaczeniach (wysoki – niski, szeroki – wąski).

Hiponimia – wyraz podrzędny wobec innego wyrażenia (pies – zwierzę).

Hiperonimia – wyraz nadrzędny wobec innego wyrażenia (kwiat – róża)

Komplementarność – wyrazy niestopniowalne, o przeciwstawnych znaczeniach (cywilny – wojskowy)

Konwersja – wyrażenia pokazujące tą samą relację w odwrotny sposób (X jest dzieckiem Y, Y jest rodzicem X)

21. Typy definicji słownikowych

docsity.com

- realno-znaczeniowa - strukturalno-znaczeniowa - strukturalna - zakresowa - synonimiczna - gramatyczna - ikonograficzna - przedmiotowa - metajęzykowa

Błędy w definicjach

- opisywanie „nieznanego przez nieznane”, np. zielony – mający barwę czwartego pasma widma - błędne koło, np. cierpki – mający kwaskowaty smak  kwaskowaty – nieco kwaśny  kwaśny – o

cierpkim smaku

- definicja jest za wąska lub za szeroka

22. Typy słowników

23. Najważniejsze polskie słowniki i ich autorzy

ze względu na liczbę opisywanych języków

- jednojęzyczne - przekładowe

ze względu na układ artykułów hasłowych

- gniazdowe  H. Jadacka, M. Skarżyński „Słownik gniazd słotwórczych współczesnego języka polskiego”

- pojęciowe  R. Zabiliński „Dobór wyrazów” - alfabetyczne (a fronte, a tergo)

ze względu na zawartość

- ogólne (wiele informacji) polskie  M.Bańko, J.Miodek, H.Zgółkowa, W.Doroszewski, M.Szymczak, S.Dubisz

przekładowe

- specjalistyczne (opisują jednostkę językową pod jednym kątem) frazeologiczne  S.Bąba, S. Skorupka

poprawnościowe  A.Markowski, W.Doroszewski, H.Kurkowska

synonimów  A.Dąbrówka, E.Geller, J.Podracki

antonimów  A.Dąbrówka, E.Geller

wyrazów bliskoznacznych  M.Bańko

gwarowe

skrótów  J.Podracki

ortograficzne  T. Karpowicz, J.Podracki, A.Markowski, E.Polański

języków pisarzy

wyrazów obcych  W.Kopaliński, A.Markowski, R.Pawelec, M.Bańko

etymologiczne  A. Bruckner, K.Długosz-Kurbaczowa

staropolskie  M.R.Mayenowa, F.Pepłowski „Słownik XVIw.”, S.Urbańczyk, W.Twardzik

„Słownik staropolski”

24. Językoznawstwo wewnętrzne i zewnętrzne

Dyscypliny językoznawcze, w których stopień powiązania z naukami empirycznymi jest wyraźny tworzą tzw.

językoznawstwo zewnętrzne. Przeciwstawia mu się językoznawstwo wewnętrzne, czyli takie, które bądź sam

język, bez powiązania z innymi naukami.

25. Językoznawstwo diachroniczne i synchroniczne

Językoznawstwo diachroniczne (od gr. día 'przez', chrónos 'czas') to dział językoznawstwa zajmujący się

badaniem relacji jakie występują między elementami języka w różnych epokach jego rozwoju.

Językoznawstwo diachroniczne bada więc zmiany, jakie zachodzą w języku z upływem czasu. Głównym

zadaniem językoznawstwa diachronicznego jest opisanie tych zmian i sformułowanie na tej podstawie

możliwie ogólnych zasad obowiązujących w ewolucji języków.

docsity.com

Językoznawstwo synchroniczne (od gr. syn 'razem', chronos 'czas') – te działy językoznawstwa, których

przedmiotem jest system języka w danym momencie, bez względu na historię tego języka jako całości, jak i na

historię poszczególnych jego elementów. Językoznawstwo synchroniczne bada więc wszystkie elementy

danego języka (danych języków) współwystępujące w określonym czasie, a także relacje między tymi

elementami, abstrahuje natomiast zupełnie od historycznej genezy poszczególnych zjawisk.

26. Działy językoznawstwa

 dialektologia

 etymologia

 fonetyka

 fonologia

 frazeologia

 indoeuropeistyka

 interlingwistyka

 językoznawstwo diachroniczne

 językoznawstwo hipotetyczne

 językoznawstwo ogólne

 językoznawstwo opisowe

 językoznawstwo stosowane

 językoznawstwo synchroniczne

 językoznawstwo taksonomiczne

 językoznawstwo teoretyczne

 klasyfikacja języków

 leksykologia

 leksykografia

 lingwistyka historyczno-porównawcza

 lingwistyka tekstu

 makrolingwistyka

 mikrolingwistyka

 morfologia

 pragmatyka

 semantyka

 semiotyka

 słowotwórstwo

 syntaktyka

 typologia języków

27. Typologia języków jest dziedziną językoznawstwa, która zajmuje się językami ze względu na ich cechy

(gramatyczne, fonetyczne, leksykalne).

1. Typologia fonologiczna

- ze względu na ilość fonemów: z ubogim systemem fonologicznym (<30 fonemów)

z umiarkowanie bogatym systemem fonologicznym (30 –45 fonemów, np. angielski, 34 fonemy)

z bogatym systemem fonologicznym (>45 fonemów)

- ze względu na stosunek liczby samogłosek do spółgłosek w tekście: spółgłoskowy

samogłoskowy

- ze względu na cechy prozodyczne prozodyczne – akcent wpływa na znaczenie, np. rosyjski, grecki, japoński

nieprozodyczne, np. polski

- ze względu na akcent dynamiczny, np. francuski, włoski, polski

docsity.com

toniczny, np. japoński

2. Typologia morfologiczna

- ze względu na kategorie gramatyczne takie jak: liczba (brak: japoński, chiński; 2: polski, angielski; 3: słoweński)

rodzaj (brak: węgierski, estoński; 2:chiński, szwedzki; 3:polski, niemiecki)

czas (brak: chiński; 2: języki afrykańskie; 3: polski)

- ze względu na struktury morfologiczne typ izolujący: formy gramatyczne tworzy się przez łączenie wyrazów pełnych (znaczących) i

wyrazów pustych (np. chiński)

typ inflektywny: gramatyka wyrażona za pomocą końcówek

języki aglutynacyjne

języki fleksyjne

języki alternacyjne

typ polisyntetyczny

28. Cechy typologiczne polszczyzny Umiarkowanie bogaty system morfologiczny (37 morfemów).

Język spółgłoskowy, nieprozodyczny, dynamiczny, fleksyjny.

2 liczby, 3 rodzaje, 3 czasy.

29. Strukturalizm jest teorią opartą na przekonaniu, iż język jest strukturą zorganizowanych systemów

znaków, będących podstawowym kodem komunikacji międzyludzkiej. Strukturaliści ujmują język jako system

relacji. Odrzucają natomiast poglądy młodogramatyków i dążą do tego, by zbliżyć się do metod przyrodniczych

(naturalizm biologiczny). Odrzucają psychologizowanie i atomizowanie języka. Nie opisują elementów

pozajęzykowych. Prekursorami strukturalizmu (in. lingwistyki strukturalnej) byli Ferdinand de Saussure

(językoznawca szwajcarski) i Jan Baudouin de Courtenay (językoznawca polski).

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome