Różnice pomiędzy makro e mikro ekonomią - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Różnice pomiędzy makro e mikro ekonomią - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (1009.6 KB)
66 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii opisujące różnice pomiędzy makro e mikro ekonomią.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 66
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
1 WSTĘP

1

SPIS TREŚCI

1 WSTĘP _____________________________________________________________________ 5

2 RÓŻNICE MIĘDZY MIKRO-, A MAKROEKONOMIĄ WYNIKAJĄCE Z OGLĄDU GOSPODARKI______ 5

2.1 RÓŻNICE WYNIKAJĄCE ZE SPOSÓB POSTRZEGANIA UCZESTNIKÓW PROCESU RYNKOWEGO________________ 5

2.2 RÓŻNICE WYNIKAJĄCE ZE SPOSOBU ZDEFINIOWANIA ___________________________________________ 5

2.3 RÓŻNICE WYNIKAJĄCE ZE SPOSOBU ZDEFINIOWANIA RÓWNOWAGI OGÓLNEJ _________________________ 6

3 PODSTAWOWE ZWIĄZKI MAKROEKONOMICZNE W GOS PODARCE OTWARTEJ ________________ 6

4 FUNKCJE MAKRO EKONOMII _____________________________________________________ 6

4.1 FUNKCJA EFEKTYWNOŚCI _______________________________________________________________ 6

4.2 FUNKCJA SPRAWIEDLIWOŚCI PODZIAŁU_____________________________________________________ 7

4.3 FUNKCJA STABILIZACYJNA ______________________________________________________________ 7

5 PODSTAWY RACHUNKOWOŚCI NARODOWEJ _________________________________________ 7

6 MODELE RUCHU OKRĘŻNEGO ____________________________________________________ 7

6.1 MODEL PIERWSZY ____________________________________________________________________ 7

6.1.1 Założenia modelu: _______________________________________________________ 8 6.1.2 Czynniki warunkujące oszczędności __________________________________________ 8 6.1.3 Czynniki warunkujące inwestycje ____________________________________________ 9

6.2 MODEL DRUGI _______________________________________________________________________ 9

6.2.1 Założenia modelu: _______________________________________________________ 9 6.2.2 Główne makroekonomiczne kanały transmisyjna oszczędności w dyspozycję przedsiębiorstw 10 6.2.3 Dostosowanie rynkowe modelu drugiego _____________________________________ 10

6.3 MODEL TRZECI ______________________________________________________________________ 11

6.3.1 Podatki ______________________________________________________________ 11 6.3.2 Wydatki z budżetu ______________________________________________________ 11 6.3.3 Ruch okrężny z uwzględnieniem roli państwa - WYKRES _________________________ 12

7 PODSTAWOWA TO ŻSAMOŚĆ DOCHODOWO -WYDATKOWA______________________________ 12

8 PODSTAWY RACHUNKOWOŚCI NARODOWEJ RACHUNEK PKB I PNB______________________ 13

8.1 CEL POMIARU PKB I PNB______________________________________________________________ 14

8.2 RÓŻNICA MIĘDZY PKB I PNB___________________________________________________________ 14

8.3 POMIAR DOCHODU ___________________________________________________________________ 15

8.3.1 Założenia pomiaru dochodu (dotyczy tabelki)__________________________________ 15

8.4 STRUKTURA RACHUNKU DOCHODU _______________________________________________________ 15

8.5 RACHUNEK PKB – WPŁYW CEN NA POMIAR_________________________________________________ 16

8.5.1 Wady deflatora (zabiegu stałości cen) _______________________________________ 16

8.6 METODY MIERZENIA WZROSTU GOSPODARCZEGO ____________________________________________ 17

8.6.1 Przyrost dochodu _______________________________________________________ 17 8.6.2 Wzrost dochodu _______________________________________________________ 17 8.6.3 Tempo wzrostu dochodu _________________________________________________ 17 8.6.4 Średnie tempo wzrostu dochodu ____________________________________________ 17

8.7 WIELKOŚĆ DOCHODU _________________________________________________________________ 17

8.7.1 Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne ___________________________________ 17 8.7.2 Dochód narodowy brutto (ceny bieżące, w mld zł) _______________________________ 18 8.7.3 PKB jako miara dobrobytu ________________________________________________ 18 8.7.4 Odczuwalność wzrostu PKB ______________________________________________ 19

2

SPIS TREŚCI

9 RYNEK DÓBR I USŁUG _________________________________________________________ 19

9.1 MAKROEKONOMICZNA ANALIZA RYNKU DÓBR I USŁUG ________________________________________ 19

9.2 PODSTAWOWE KATEGORIE OPISUJĄCE RYNEK DÓBR I USŁUG ____________________________________ 20

9.2.1 Zagregowany popyt _____________________________________________________ 20 9.2.2 Zagregowana podaż _____________________________________________________ 22

9.3 DOSTOSOWANIA NA RYNKU DÓBR I USŁUG _________________________________________________ 23

9.3.1 Analiza dostosowań długookresowych _______________________________________ 23 9.3.2 Analiza dostosowań w krótkim okresie czasu __________________________________ 23 9.3.3 Równoważenie się rynku _________________________________________________ 24

9.4 RYNEK DÓBR I USŁUG W MODELU NEOKLASYCZNYM __________________________________________ 24

9.4.1 Model neoklasyczny ____________________________________________________ 24 9.4.2 Mechanizm generujący stopę procentową na rynku dóbr i usług w modelu neoklasycznym _ 25 9.4.3 Dostosowania w gospodarce na rynku dóbr i usług w modelu neoklasycznym ___________ 25 9.4.4 Rynek pracy w modelu neoklasycznym _______________________________________ 26

9.5 POPYTOWY MODEL WZROST U – TEORIA KEYNS`A _________________________________________ 26

9.5.1 Popytowy model wzrostu _________________________________________________ 27 9.5.2 Model 45

0 ____________________________________________________________ 27

10 POLITYKA FISKALNA ________________________________________________________ 32

10.1 MODELE BUDŻETU ___________________________________________________________________ 32

10.1.1 Model deficytowy ______________________________________________________ 32 10.1.2 Nadwyżkowy model budżetu ______________________________________________ 33

10.2 INSTRUMENTY FINANSOWANIA BUDŻETU __________________________________________________ 33

10.3 RODZAJE DŁUGU PUBLICZNEGO _________________________________________________________ 33

10.4 CECHY DOBREGO SYSTEMU PODATKOWEGO ________________________________________________ 34

11 MAKROEKONOMICZNE PRAWIDŁOWOŚCI W POLITYCE FISKALNEJ ____________________ 34

11.1 PODZIAŁ MAKROEKONOMICZNYCH PRAWIDŁOWOŚC I W POLITYCE FISKALNEJ ______________________ 34

11.1.1 Prawidłowości dotyczące dochodu do budżetu__________________________________ 34

11.2 POLITYKA FISKALNA__________________________________________________________________ 36

11.2.1 Pasywna polityka fiskalna ________________________________________________ 36 11.2.2 Aktywna polityka fiskalna ________________________________________________ 38 11.2.3 Kryteria oceny efektywności polityki fiskalnej _________________________________ 38

11.3 PRAWIDŁOWOŚCI PO STRONIE WYDATKÓW BUDŻETOWYCH _____________________________________ 39

11.3.1 Podstawowe uzasadnienia wydatków budżetowych ______________________________ 39 11.3.2 Zależności poziome w budżecie ____________________________________________ 40

12 RYNEK PIENIĘŻNY __________________________________________________________ 42

12.1 PODSTAWOWE INFORMACJE ____________________________________________________________ 42

12.1.1 Definicja merytoryczna __________________________________________________ 42 12.1.2 Definicja funkcjonalna ___________________________________________________ 42

12.2 RYNEK PIENIĘŻNY ___________________________________________________________________ 43

12.2.1 Kategorie opisujące rynek pieniężny _________________________________________ 43 12.2.2 Narzędzia polityki pieniężnej Banku Centralnego _______________________________ 47 12.2.3 Zasady polityki pieniężnej ________________________________________________ 49

13 RYNEK DÓBR U USŁUG, A RYNEK PIENIĘŻNY ______________________________________ 50

13.1 MAKROEKONOMICZNE ZWIĄZKI POMIĘDZY RYNKIEM DÓBR U USŁUG A RYNKIEM PIENIĘŻNYM ___________ 50

13.2 POLITYKA FISKALNA, A DOSTOSOWANIA MIĘDZY RYNKAMI DÓBR I USŁUG A RYNKIEM PIENIĘŻNYM _______ 50

3

SPIS TREŚCI

14 SYSTEM BANKOWY W POLSCE _________________________________________________ 51

14.1 FUNKCJE BANKU CENTRALNEGO ________________________________________________________ 51

14.1.1 Bank emisyjny_________________________________________________________ 51 14.1.2 Bank banków _________________________________________________________ 51 14.1.3 Bank gospodarki narodowej _______________________________________________ 52

14.2 FUNKCJE BANKÓW OPERACYJNYCH (KOMERCYJNYCH) ________________________________________ 52

14.3 FUNKCJE SYSTEMU BANKOWEGO ________________________________________________________ 52

15 MODEL IS – LM ___________________________________________________________ 52

15.1 LINIA IS ___________________________________________________________________________ 53

15.1.1 Definicja IS ___________________________________________________________ 53 15.1.2 Wpływ polityki fiskalnej na IS _____________________________________________ 53

15.2 LINIA LM__________________________________________________________________________ 54

15.2.1 Definicja LM__________________________________________________________ 54 15.2.2 Wpływ polityki pieniężnej na linię LM _______________________________________ 54

15.3 DOSTOSOWANIA MAKROEKONOMICZNE W MODELU IS – LM ____________________________________ 54

15.4 PODSUMOWANIE ____________________________________________________________________ 55

16 ILOŚCIOWA TEORIA PIEN IĘŻNA – FORMUŁA FISHERA, A PO LITYKA PIENIĘŻNA ____________ 56

17 RYNEK PRACY _____________________________________________________________ 56

17.1 RYNEK PRACY W UJĘCIU MAKROEKONOMICZNYM ____________________________________________ 56

17.1.1 Stopa bezrobocia, stopa aktywacji zawodowej, zasób pracy ________________________ 58 17.1.2 Stopy bezrobocia _______________________________________________________ 58 17.1.3 Przepływy pomiędzy zasobem pracy i ludźmi poza zasobem pracy ___________________ 59 17.1.4 Dobre i złe strony bezrobocia (zagrożenia bezrobociem) __________________________ 59 17.1.5 Metody zwalczania bezrobocia _____________________________________________ 60 17.1.6 Rodzaje bezrobocia _____________________________________________________ 60

18 ZWIĄZEK POMIĘDZY RYNKIEM PRACY, RYNKIEM DÓBR I USŁUG ORAZ RYNKIEM PIENIĘŻNYM 61

18.1 MECHANIZMY ŁĄCZĄCE RYNEK PRACY Z RYNKIEM DÓBR I USŁUG.________________________________ 61

18.1.1 Zagregowana funkcja produkcji ____________________________________________ 61 18.1.2 Popyt na dobra i usługi oraz wielkość płacy realnej ______________________________ 61

18.2 ZWIĄZEK POMIĘDZY RYNKIEM PRACY, RYNKIEM DÓBR I USŁUG ORAZ RYNKIEM PIENIĘŻNYM________ 61

19 INFLACJA – POZIOM CEN _____________________________________________________ 62

19.1 SKUTKI INFLACJI_____________________________________________________________________ 62

19.1.1 Negatywne skutki inflacji_________________________________________________ 62 19.1.2 Pozytywne skutki inflacji _________________________________________________ 63

19.2 RODZAJE INFLACJI ___________________________________________________________________ 63

19.3 WSKAŹNIKI INFLACJI _________________________________________________________________ 63

19.4 ZJAWISKO SPIRALI INFLACYJNEJ _________________________________________________________ 63

19.4.1 Przekroje spirali inflacyjnej _______________________________________________ 63

19.5 METODY ZWALCZANIA INFLACJI _________________________________________________________ 64

19.6 STOPA BEZROBOCIA A STOPA INFLACJI – KRZYWA PHILIPSA_____________________________________ 64

20 GOSPODARKA OTWARTA – PODSTAWOWE POJĘCIA _________________________ 64

21 POLITYKA FISKALNA I PIENIĘŻNA PRZY STAŁYM I ZMIENNYM KURSIE WALUTOWYM _______ 65

22 INSTRUMENTY PO LITYKI HANDLU ZAGRANICZNEGO ________________________________ 66

4

PROBLEMY KONTROLNE

1. Cechy makroekonomicznego oglądu gospodarki

2. Pojęcie oszczędności i inwestycji w gospodarce – czynniki kształtujące

3. Definicja PKB i PNB, salda dochodów netto z tytułu własności za granicą

4. Pojęcie zagregowanego popytu i zagregowanej podaży – czynniki kształtujące

5. Pojęcie efektu mnożnikowego

6. Polityka fiskalna (łagodna i restrykcyjna)

7. Deficyt budżetowy, dochody, wpływy i wydatki budżetowe

8. Dług publiczny

9. Polityka pieniężna (łagodna i restrykcyjna)

10. Narzędzia polityki pieniężnej Banku Centralnego

11. Popyt na pieniądz i podaż pieniądza

12. Formuła Fishera

13. Mechanizmy transmisyjne między rynkiem pieniężnym i rynkiem dóbr i usług

14. Mechanizmy transmisyjne między rynkiem pracy i rynkiem dóbr i usług

15. Funkcje Banku Centralnego

16. Pojęcie inflacji

17. Pojęcie bezrobocia, stopy bezrobocia i zasobu pracy

18. Model IS – LM

19. Pojęcie bilansu płatniczego

20. Makroekonomiczny model gospodarki otwartej

5

1 W ST Ę P

MAKROEKONOMIA pozwala przewidywać jak będzie się zachowywać gospodarka jako całość pod wpływem ingerencji państwa.

Obiekt badań makroekonomii jest stały i jest nim gospodarka. Stały jest także przedmiot badań, gdyż gospodarkę badamy pod tym samym kątem. Zmienia się jed ynie cel badań (analiza dostosowań w gospodarce jako w całości) w skutek czego można zdefiniować

ogólnoekonomiczne parametry gospodarki kształtujące jej stan.

Przykładowe ogólnoekonomiczne parametry gospodarki:

przeciętna stopa finansowa

produkcja finalna

przeciętny poziom cen

poziom zatrudnienia

Informacja ta pozwala podejmować decyzje na szczeblu makroekonomicznym gospodarstwa

domowego.

Problemem polityki gospodarczej jest odpowiedź na pytanie w jaki sposób i w jakim zakresie

państwo powinno ingerować w gospodarkę prowadząc określoną politykę gospodarczą aby doprowadzić ją do pożądanego stanu lub utrzymać w danym stanie jeżeli jest on uważany

za pożądany pożądać.

2 RÓ ŻNI C E M IĘ D ZY M I K RO -, A M AK RO E K O NOM I Ą WY NI K AJ ĄC E Z O G L ĄD U G O S P OD ARK I

2.1 RÓŻNICE WYNIKAJĄCE ZE SPOSÓB POSTRZEGANIA UCZESTN IKÓW PROCESU RYNKOWEGO

MIKROEKONOMIA

Bada przesłanki decyzji gospodarczych, które są podejmowane przez pojedynczych uczestników rynku kierujących się właściwymi sobie interesami ekonomicznymi.

MAKROEKONOMIA

Bada procesy globalne, w których uczestniczą duże grupy podmiotów obrotu rynkowego

zwane AGREGATAMI. Takie tworzą np. gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa, państwo. Badane procesy decydują o ogólnej wysokości makroekonomicznych wielkości takich jak inwestycje, konsumpcja, oszczędności, przeciętny poziom cen, wzrost gospodarczy,

poziom zatrudnienia itp.

2.2 RÓŻNICE WYNIKAJĄCE ZE SPOSOBU ZD EFIN IOWANIA

MIKROEKONOMIA

Podstawowa struktura rynkowa, to rynek jednego dobra. Odpowiednio definiowany jest popyt na jeden produkt, podaż jednego produktu, cena.

MAKROEKONOMIA

Rynek dóbr postrzegany jest jako całość. Odpowiednio stosowane są pojęcia zagregowanego

popytu, zagregowanej podaży oraz przeciętnego poziomu cen.

6

2.3 RÓŻNICE WYNIKAJĄCE ZE SPOSOBU ZDEFINIOWANIA RÓWNOWA GI OGÓLNEJ

MIKROEKONOMIA

Punktem wyjścia jest ustalenie ceny równowagi na rynku danego dobra. Stan równowagi

ogólnej jest określany jako jednoczesne zrównoważenie rynków wszystkich dóbr.

MAKROEKONOMIA

Punktem wyjścia jest ustalenie równowagi na zagregowanym rynku dóbr, na rynku pieniężnym i rynku pracy. Odpowiednio ustalany jest przeciętny poziom cen przy którym

gospodarka zostanie zrównoważona, przeciętna stopa procentowa oraz przeciętna płaca realna. Stan zrównoważenia gospodarki może także wynikać z nieodpowiedniej wysokości

dochodu. Warunkiem równowagi ogólnej jest także zrównoważenie tych trzech rynków. Te trzy rynki są między sobą powiązane tzw. mechanizmami transmisyjnymi. Działalność pozarynkowa wspomaga rynek.

3 PO D STAWO WE ZWI ĄZK I M AK RO E K O NOM I C ZNE W G O S P O D ARC E OT WART EJ

4 F UNK C J E M AK RO E KO NOM I I

Makroekonomia daje wiedzę, która pozwala pełnić funkcję efektywności, funkcję sprawiedliwego podziału oraz funkcję stabilizacyjną.

4.1 FUNKCJA EFEKTYWNOŚCI

Stawia ona przed państwem cel łagodzenia mikro- i makroekonomicznych zjawisk, które to zjawiska są uznane za defekty rynku.

Polityka

walutowa

Rynek dóbr

i usług

Rynek

pieniężny

Polityka handlu

zagranicznego

Polityka

pieniężna

Polityka

fiskalna

Rynek

walutowy

Rynek pracy

Przypływ

zasobu pracy

Przepływ

kapitału

finansowego

ZAGRANICA

Eksport

- import

Stan bilansu

płatniczego

Równowaga

bilansu

płatniczego

wzrost lub

spadek rezerw

walutowych

Polityka rynku

pracy

7

PRZYKŁADY:

ujemne efekty zewnętrzne

regulacje prawne

problemy związane z innowacyjnością

problemy zwalczania inercji rynku

problemy poślizgu czasowego

problem dostosowań rynkowych

4.2 FUNKCJA SPRAWIEDLIWOŚ CI PODZIAŁU

Rynek różnicuje dochodowo różnie. Państwo jako instytucja reprezentująca interes „obywatela” uzna odpowiedni poziom zróżnicowania dochodowego za pożądany w drodze

decyzji politycznych przy istniejących ekonomicznych ograniczeniach polityki dotyczącej zróżnicowania dochodowego i majątkowego.

4.3 FUNKCJA STABILIZA CYJNA

Gospodarkę można sobie wyobrazić jako jedno, wielkie superprzedsiębiorstwo.

Każde przedsiębiorstwo ma dać określone moce przerobowe. Państwo działa tak aby doprowadzić gospodarkę do stanu maksymalnej wydajności. Produkcja waha się

w pobliżu potencjalnej produkcji. Funkcja stabilizacyjna polega na ustabilizowaniu produkcji w pobliżu mocy dostępnych (produkcji potencjalnej).

5 PO D STAWY RAC H UNK O WO Ś C I NARO D O WE J Aby przeprowadzić pomiar aktywności gospodarczej należy uporządkować kate gorie

dotyczące dochodów, które stanowią „odwrotną stronę” rachunku produkcji finalnej w gospodarce.

DOCHODY DZIELI SIĘ NA :

DOCHODY PIERWOTNE, to wynagrodzenia usług użytych czynników wytwórczych;

finansują dochody wtórne w stanie gospodarki

DOCHODY WTÓRNE, to efekt redystrybucji dochodów pierwotnych

RODZAJE DOCHODÓW PIERWOTNYCH:

ZYS K, to wynagrodzenie usług użytego kapitały rzeczowego (zysk + amortyzacja = dochód brutto)

PŁACA, to wynagrodzenie usług zasobu pracy

CZYNSZ, to wynagrodzenie usług zasobów ziemi

Suma wszystkich dochodów, to dochód narodowy brutto.

6 MO D EL E RUC HU O K RĘ Ż NE G O

6.1 MODEL PIERWSZY

ZASADA EKWIWALENTNOŚCI, to wartość wytworzonych przez przedsiębiorstwa dóbr; jest

zawsze równa wartości usług użytych czynników wytwórczych (dostarczonych przez gospodarstwa domowe).

8

PFDG YY PFY - wielkość produkcji

finalnej

Przedsiębiorstwa dostarczają dobra konsumpcyjne. Gospodarstwa domowe płacą za dostarczanie im dóbr konsumpcyjnych.

6.1.1 Założenia modelu:

A. Przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe tworzą dwa wielkie agregaty. Na wyjściu pojawiają się wielkości stanowiące wypadkową decyzji dotyczących tworzenia agregatu

przedmiotu. Wpływa wyłącznie produkcja finalna dla podmiotów i nie podlegająca dalszemu przetwarzaniu w przedsiębiorstwach, natomiast realizacja realizuje

się wewnątrz agregatu. Zapotrzebowanie zgłaszane przez gospodarstwa domowe jest równe ilościom zgłaszanych dóbr.

B. Gospodarka jest zamknięta

C. Brak aktywności ekonomicznej państwa (państwo jest obojętne w stosunku do rynku) D. Gospodarstwa domowe nie oszczędzają, a przedsiębiorstwa nie inwestują

w rozpatrywanym okresie. E. Majątek przedsiębiorstwa został sfinansowany oszczędnościami gospodarstw

domowych w poprzednim okresie czasu.

F. Wytwarzane są wyłącznie produkty finalne.

Wartość produkcji finalnej będzie równa sumie przyrostu wartości które zostały wytworzone

w kooperacyjnych przedsiębiorstwach znajdujących się w agregacie (sumy wartości dodanej).

INWESTYCJE, to wydatki w gospodarce, które doprowadzają do zwiększenia zasobu kapitału rzeczowego.

OSZCZĘDNOŚCI Z PUNKTU WIDZENIA RZECZOWEGO są to odłożone w czasie konsumpcje; Z PUNKTU WIDZENIA FINANSOWEGO jest to ta część dochodów

uzyskanych w danym okresie, która nie jest przeznaczona na konsumpcję

Y = C + S dochody = konsumpcja + oszczędności

6.1.2 Czynniki warunkujące oszczędności

 Oszczędności czynione w celu uzyskania dochodu

Wydatki na dobra i usługi

Dochody za usługi dostarczonych czynników produkcji

Usługi czynników produkcji (wytwórczych)

Przedsiębiorstwo Gospodarstwo domowe

Sprzedaż dóbr i usługi

przelewy pieniężne

transfer zasobów rzeczowych

Rynkowa wartość

wytwarzanych

dóbr

Rynkowa

wartość dostarczonych

usług

9

 Oszczędności czynione na tzw. „czarną godzinę”  Oszczędności w celu kumulacji środków

6.1.3 Czynniki warunkujące inwestycje

 Przeciętna realna stopa procentowa

k

z r

r – rentowność

z – zysk k – zainwestowany kapitał

Jeżeli stopa procentowa rośnie, to inwestycje maleją.

STOPA PROCENTOWA oprocentowanie instrumentów kredytowo – inflacyjnych, które

może hamować, bądź inicjować inwestycje.

RENTOWNOŚĆ KAPITAŁU – gdy rentowność wzrasta, to rosną także inwestycje

 Oczekiwania dotyczące przyszłych dochodów (gdy oczekiwania rosną, to rosną także inwestycje). Ma to wyraz w hipotezie wpływu wydatków konsumpcyjnych na poziom

inwestowania w gospodarce. Przyrost popytu konsumpcyjnego powoduje wzrost inwestycji.

 Poziom postrzegania ryzyka w gospodarce

 Oczekiwania zwane naturalnym instynktem (inwestuję, bo inni też inwestują)

6.2 MODEL DRU GI

6.2.1 Założenia modelu:

Założenia modelu są takie same jak w modelu pierwszym, z tym że gospodarstwa domowe

oszczędzają, a przedsiębiorstwa inwestują.

W pojęciu makroekonomii przy inwestowaniu mamy do czynienia z odtworzeniem kapitału

rzeczowego jak i z jego przyrostem.

k1 – zasób kapitału w przedsiębiorstwie (gospodarstwie), który jest wynikiem inwestycji dokonanych w poprzednich latach

k1 k`2

IO

IN

IB

IB = IN + IO

Wydatki na dobra i usługi

Przedsiębiorstwo Gospodarstwo domowe

Sprzedaż dóbr i usługi Inwestycje Oszczędności

Kanały transmitujące oszczędności do przedsiębiorstw

10

6.2.2 Główne makroekonomiczne kanały transmisyjna oszczędności w dyspozycję przedsiębiorstw

Kanał bezpośredni

KAPITAŁ BEZPOŚREDNI, to oszczędności przeznaczone na inwestycje w przedsiębiorstwie. Wielkości oszczędności i inwestycji nie są związane. Oszczędności nie są bezpośrednio powiązane z inwestycjami (mogą być od nich większe lub mniejsze).

Instytucje kredytowo – depozytowe

Gospodarstwa domowe lokują swoje oszczędności (nie wszystkie) w postaci depozytów w bankach, które przekształcają je w kredyty gotówkowe (dyspozycyjne).

Akcje

AKCJA, to stwierdzenie prawa do własności; może być emitowana przez spółki akcyjne

Majątek firmy dzieli się na akcje. Gospodarstwa domowe zakupując akcje wprowadzają do przedsiębiorstwa kapitał, który przekształcany jest na inwestycje.

Kapitał pośredni

KANAŁ POŚREDNI, to kanał polegający na uzupełnianiu przez Bank Centralny luki w podaży

pieniądza wynikającej z wyprowadzeniem części pieniądza z obiegu w skutek zatrzymania oszczędności przez gospodarstwa domowe w postaci gotówki. Jego zadaniem jest utrzymanie

równowagi ilości pieniądza w obiegu.

6.2.3 Dostosowanie rynkowe modelu drugiego

Suma dochodów jest równa wartości produkcji finalnej, więc oszczędności są równe inwestycjom:

C + S = C + I

W gospodarce, w danym okresie czasu, suma oszczędności jest równa sumie inwestycji jako

wielkości zweryfikowanych przez rynek. Rynek znajduje się w równowadze.

Może zaistnieć sytuacja, że gospodarstwo domowe zgłasza zapotrzebowanie na 80000 dóbr

inwestycyjnych, a przedsiębiorstwa wytworzyły ich na 50000. Planowane oszczędności = 20000 Inwestycje wynoszą = 10000

Rynek nie jest w stanie równowagi: S I

W modelu drugim planowane inwestycje są inne niż inwestycje rzeczywiste, gdyż inwestycje są planowane przez inne podmioty gospodarcze niż oszczędności.

Problem równości faktycznych wielkości inwestycji i oszczędności IF = SF jest rozwiązany

z uwagi na to, że wielkości faktyczne są wielkościami planowanymi powiększonymi o wartości wielkości przymusowych.

WIELKOŚCI PRZYMUSOWE powstają w wyniku rynkowej weryfikacji wielkości planowanej.

Do dochodu można zaliczyć np. amortyzację, rentę itp.

Przy wartościach faktycznych oszczędności są równe inwestycjom S = I, natomiast przy

wielkościach planowanych wielkości te są zazwyczaj różne.

IF SF

I planowane + I przymusowe = S planowane + S przymusowe R

Dochody za usługi dostarczonych czynników produkcji

Usługi czynników produkcji (wytwórczych)

11

I. 20 + 10 = 20 + 10 nie ma nadwyżki popytu lub podaży

II. 20 + 10 = 10 + 10 nadwyżka popytu

III 20 + 10 = 30 + 10 nadwyżka podaży (przymusowe inwestycje - zapasy)

Niezależnie od tego czy rynek jest zrównoważony, czy też nie, wielkości faktyczne są zawsze

równe.

Jeśli rynek jest zrównoważony, to: I planowane = S planowane

Jeśli rynek nie jest zrównoważony, to: I planowane S planowane

6.3 MODEL TRZECI

W modelu tym zakładamy, że państwo ingeruje w przepływy w gospodarce. Pozostałe

założenia jak w modelu drugim.

Aktywność państwa polega na uaktywnianiu państwa w obszarach polityki fiskalnej.

Uwzględnione są przepływy przez budżet. Posługujemy się uproszczeniami.

UPROSZCZENIA DOTYCZĄCE MODELU TRZECIEGO:

A. Dochody do budżetu stanowią źródła podatkowe. B. Budżet jest definiowany jako zestawienie wpływów i wydatków państwa.

C. Budżet jest zrównoważony (wydatki = dochody)

Źródła zasilające budżet nie mają charakteru rynkowego (nie są transakcjami). Są to narzędzia

prawnie ustalone przez państwo – podatki.

6.3.1 Podatki

PODATKI, to świadczenia bezzwrotne, przymusowe i nieodpłatne.

Rodzaje podatków:

PODATKI POŚREDNIE, czyli podatki obciążające dochody pośrednie np. VAT

PODATKI BEZPOŚREDNIE, czyli podatki obciążające dochody bezpośrednie np. podatek dochodowy

Warunki ustanowienia podatku

 Zdefiniowanie podstawowego opodatkowania, czyli podstawowego faktu, którego

zaistnienie umożliwia naliczenie podatku  Zdefiniowanie pozostałych warunków powstania obowiązku podatkowego  Zdefiniowanie metody naliczenia podatku

METODY NAL ICZANIA PODA TK U

 Metoda stałej kwoty  Metoda stałej stawki  Metoda progresji

6.3.2 Wydatki z budżetu

Rodzaje wydatków

WYDATKI RYNKOWE zwane inaczej wydatkami nietransferowanymi (G)

Państwo żąda za wydanie za wydane pieniądze określonych dóbr i usług – transakcje. Państwo powinno wydawać pieniądze na drodze przetargu, bo wtedy wydatki są

prowadzone bardziej efektywnie

WYDATKI NIERYNKOWE zwane także wydatkami transferowymi (B)

12

C = 80 jp

W zamian za te wydatki państwo nie żąda niczego. Warunkiem ich otrzymania jest spełnienie przez podmiot je pobierający pewnych kryteriów. Są to np. zasiłki, zapomogi,

subwencje itp.

6.3.3 Ruch okrężny z uwzględnieniem roli państwa - WYKRES

jp - jednostki pieniężne S - oszczędności I - inwestycje Te - podatki pośrednie

C - konsumpcja Td - podatki bezpośrednie G - wydatki rynkowe Y - dochód B - wydatki nierynkowe Yr - dochód realny

7 PO D STAWO WA T O ŻS AM OŚ Ć D OC HO D O WO - WY D AT K O WA

EX POST, to wielkości rzeczywiste zweryfikowane przez rynek

EX ANTE, to wielkości planowane

Podstawowy warunek równowagi ogólnej w gospodarce (EX ANTE).

I.

Wartość produkcji finalnej = Wartość usług użytych czynników

produkcji

II.

Z modelu ruchu okrężnego wynika, że:

Wydatki na produkcję finalną = Dochodom gospodarstw domowych

za dostarczone czynniki produkcji

C + I = C + S

70 + 30 = 70 + 30 III.

OSZCZĘDNOŚCI, jako nie wydana na konsumpcje część dochodów gospodarstw domowych, finansują inwestycje restytucyjne (Ir) i inwestycje netto w gospodarce (In), i występują w różnych formach.

C + I + G + Te = 80 + 20 + 20 – 10 = 110 jp

Yr = Y – Td + B = 110 – 20 + 10 = 100 jp

GOSPODARSTWO

DOMOWE PAŃSTWO PRZEDSIĘBIORSTWO

I = 20 jp

S = 20 jp

G = 20 jp Te = 10 jp 110 jp

Yr = 100 jp B = 10 jp Td = 20 jp Y = 110 jp

13

IV.

Ogólny warunek równowagi (państwo nie jest aktywne)

C + I = C + S C + Ir + In = C + Am + Zn + Ogosp.dom.

70 + 15 + 15 = 50 + 15 + 10 + 5

Finansowanie inwestycji

S = Ir + In

30 = 15 + 15

Formy oszczędności w gospodarstw domowych w ujęciu makro (zatrzymane

w przedsiębiorstwach i w gospodarstwach domowych).

 Odpisy amortyzacyjne (Am)

 Zyski zatrzymane (Zn)  Bezpośrednie oszczędności gospodarstw domowych (Ogosp.domowych)

S = Am + Zn + Ogosp.domowychS30 = 15 + 10 + 5

Uaktywniamy państwo

Wydatki państwa (G) na dobra finalne (konsumpcyjne (Cg) i inwestycyjne (Ig);

WYDATKI NIETRANSFOROWE

= Dochody budżetu minus wydatki

transferowe (B)

F INA NSOWANIE

G = Td + Te – B – Tn

gdzie: Tn – podatki netto

ZAKUP

Cg + Ig = Td + Te - B

PODS TAWOWY WARUNEK RÓWNOWAGI W GOSPODARCE ZAMKNIĘ TE J

A. Ogólna postać

C + I + G = C + S + Tn

C gosp. domowych + Cg + Ipp + Ig =

C gosp. domowych + S + Tn

B. Uwzględniając przepływy międzynarodowe

C + I + G + (Ex – Im) = C + S + Tn

saldo

C. Rachunek sald

(Ex – Im) = (S – I) + (Tn – G)

8 PO D STAWY RAC HU NK O WO Ś C I NA RO D O WE J RAC H UNE K PKB I PNB

PRODUKCJA FINALNA, to produkcja przeznaczona dla ostatecznego nabywcy, który nie przetworzy nabytych produktów celem ponownego skierowania ich na rynek.

14

PRODUKCJA POŚREDNIA, to ta część produkcji, która jest nabywana w celu dalszego przetwarzania i skierowania w ten sposób wytworzonych produktów na rynek.

WARTOŚĆ DODANA, to przyrost wartości po procesie wytwórczym. Jest to przychód ze sprzedaży pomniejszony o koszty rzeczowe

Wartość dodana jest miarą aktywności gospodarczej danego podmiotu.

Inną miarą aktywności gospodarczej jest produkcja finalna. Im produkcja finalna większa, tym aktywność gospodarcza większa.

8.1 CEL POMIARU PKB I P NB

Zdefiniowane wyżej wartości produkcji finalnej, dochodów oraz wartości dodanej służą do pomiaru aktywności gospodarczej jako całości.

Okazuje się że przesumowanie dochodów, przesumowanie wartości dodanej oraz przesumowanie produkcji finalnej daje te same wyniki, a więc mamy trzy metody pomiaru

aktywności gospodarczej.

Pomiar może odnosić się albo do danego obszaru np. kraju i wtedy definiujemy PKB

albo do efektów ożycia zasobów czynników wytwórczych należących do obywateli danego kraju i wtedy mamy do czynienia z PNB.

PKB, to miara produkcji wytworzonej przez czynniki wytwórcze zlokalizowane na terenie danego kraju, niezależnie od tego czyją stanowią własność.

Wynik uzyskujemy poprzez przesumowanie wszystkich wartości dodanych brutto wytworzonych w przedsiębiorstwach na terenie danego kraju.

Wartość dodana brutto = Psp + K cz.zew.

WDnetto + Amortyzacja = WD brutto

PKB można także policzyć jako wartość produkcji finalnej wytworzonej w jednostkach na terenie danego kraju, niezależnie od tego czyją stanowią wartość.

PKB liczymy sumując wszystkie dochody z amortyzacją, uzyskaną z tytułu czynników produkcji zlokalizowanych na terenie jednego państwa.

PNB wyraża wartość dochodów uzyskanych przez obywateli polskich niezależnie od miejsca gdzie te dochody zostały uzyskane – źródło dochodów państwa.

8.2 RÓŻNICA MIĘDZY P KB I P NB

PNB - PKB = Saldo dochodów netto

z tytułu własności za granicą

50 jp

200 jp

WD = 150 jp

Koszty materiałów

80 jp + 70 j zysku

WD netto = Psp - Krz

15

SALDO, to różnica pomiędzy dochodami obywateli polskich uzyskanych za granicą i dochodami obywateli innych państw uzyskanymi w Polsce.

Aby przejść z PKB do PNB należy je powiększyć o dochody obywateli polskich za granicą i pomniejszyć o dochody obywateli innych państw (mieszkających i pracujących w Polsce).

8.3 POMIAR DOCHODU

DOBRO S PRZEDAWCA NABYWCA WARTOŚĆ

TRANSAKCJI WARTOŚĆ DODANA

WYDATKI NA

DOBRA

FINALNE

DOCHODY

CZYNNIKÓW

WYTWÓRC ZYCH

Stal Producent

stali Producent maszyn

1000 1000 --- 1000

Stal Producent

stali Producent

samochodów 3000 3000 --- 3000

Maszyna Producent maszyn

Producent samochodów

2000 1000 2000 1000

Opony Producent

opon Producent

samochodów 500 500 --- 500

Samochody Producent

samochodów Konsumenci 5000 1500 5000 1500

Całkowita wartość transakcji k 11500

7000 7000 7000 Produkt krajowy brutto (PKB) k

8.3.1 Założenia pomiaru dochodu (dotyczy tabelki)

 Producent stali i opon ponosi zerowy koszt rzeczowy (surowce do produkcji bierze z przyrody)

 Producent maszyn ponosi tylko jeden koszt rzeczowy – zakup stali  Producent samochodów ponosi dwa koszty rzeczowe – zakup stali i zakup opon

 Nie odejmuje się kosztów zużycia maszyn wykorzystywanych w produkcji, bowiem PKB zawiera amortyzację

8.4 STRUKTURA RACHUNKU DOCHODU

Saldo dochodów z tytułu własności za granicą jest równe sumie dochodu Polaków za granicą

i dochodu cudzoziemców w Polsce.

Jeżeli saldo to jest ujemne, to cudzoziemcy zarabiają w Polsce więcej niż Polacy za granicą, a

jeżeli saldo to jest dodatnie, to odwrotnie (Polacy za granicą zarabiają więcej niż cudzoziemcy w Polsce).

PNB

w cenach rynkowych

Dochody z tytułu

własności za

granicą

Dochody z tytułu

własności za

granicą Amortyzacja

G PKB

w cenach

rynkowych

I PNN

w cenach rynkowych

Podatki pośrednie

NX Dochód narodowy Czynsze k

PKB

PNB Dochody cudzoziemców w Polsce

Dochody Polaków

za gran icą

16

C

(DN) = PNN w

cenach czynników

produkcji

Zyski k

Dochody

z pracy na własny

rachunek

Wynagrodzenia i płace

Struktura PNB od strony wydatków

Definicja PKB Definicja PNN Definicja dochodu

narodowego

Dochody

czynników

produkcji

Istnieje także negatywna miara dochodu (dodatnią miarą jest PNB, PKB) wyrażona stopą

bezrobocia. W myśl zasady: im większe bezrobocie, tym mniejsze wykorzystanie czynników produkcji, a co za tym idzie mniejszy wzrost gospodarczy.

8.5 RACHUNEK PKB – WPŁYW CEN NA POMIAR

Ponieważ PKB jest rejestrowany w cenach bieżących, to na jego wielkość ma wpływ wielkość wytwarzanych dóbr jak i inflacja, która zaciemnia obraz rzeczywistego wzrostu gospodarczego.

WZROST GOSPODARCZY wyraża się w pozytywnej zmianie wszystkich wielkości

ekonomicznych, których zintegrowanym wyrazem jest zmiana PKB.

Aby uniknąć błędnych ocen wynikających z ruchu cen w polskiej statystyce stosuje się stałe

ceny – przeliczenie w cenach stałych, a w statystyce światowej współczynnik zwany deflatorem, który pozwala sprowadzić do porównywalności cenowej wartości PKB z dowolnych okresów.

Dobro Ilość wytworzona Cena za sztukę

Wartość produkcji (ceny bieżące)

Wartość produkcji (ceny z 1975 r.)

1975 1995 1975 1995 1975 1995 1975 1995

Jabłka 100 150 2 4 200 600 200 300

Kurczaki 100 140 4 6 400 840 400 560

600 1440 600 860 Nominalny PNB Realny PNB

Deflator = r

n

Y

Y =

860

1440

DEFLATOR IDEALNY występuje tylko wtedy, gdy rzeczywiście PKB z roku badanego dało się przeliczyć w cenach z roku bazowego.

Faktycznie deflator jest obliczany na podstawie wyceny reprezentacyjnego koszyka dóbr, a otrzymany współczynnik służy do przeliczenia całego dochodu.

Deflatory buduje się z roku na rok.

8.5.1 Wady deflatora (zabiegu stałości cen)

 Zanika pomiar jakościowy wzrostu. Stała struktura cen zakłada stałą strukturę jakości.

 Produkty w różnych okresach rozpoczynają i kończą swój cykl życia, w związku z czym część ich nie znajduje odbicia w strukturze okresu bazowego.

 W rzeczywistości zmienia się skład reprezentatywnego koszyka dóbr, natomiast w rachunku przyjmuje się stały jego skład w celu zapobiegnięcia większym błędom pomiarowym.

17

8.6 METODY MIER ZENIA WZROSTU GO SPODARCZEGO

TY - dochód w okresie badanym

OT Y - dochód w okresie bazowym

8.6.1 Przyrost dochodu

OTT YYY

8.6.2 Wzrost dochodu

100 OT

T Z

Y

Y YW

Okres poprzedni = 100 - można wyrazić w % Wyniki będzie równy ok. 88 - 102

8.6.3 Tempo wzrostu dochodu

100 O

O

T

TT

W Y

YY YT

8.6.4 Średnie tempo wzrostu dochodu

1001n T

T śr

O Y

Y r

Ostatni wskaźnik odpowiada na pytanie o ile % rokrocznie powinien wzrastać dochód,

aby po upływie n lat z wielkości OT

Y wzrósł do poziomu TY .

8.7 WIELKOŚĆ DOCHODU

8.7.1 Podstawowe wskaźniki makroekonomiczne

WYSZCZEGÓ LNIENIE JEDNO -

STKA 1999 2000

2001

US TAWA

2001

PW

2002

PROGNO ZA

Procesy realne

PKB wytworzony % 104,1 104,0 104,5 102,3 102,5

Eksport % 97,5 132,5 109,6 110,9 111,7

Import % 101,0 123,2 107,2 106,1 107,4

PKA wykorzystany % 104,8 102,8 104,0 101,1 101,5

Spożycie % 104,4 102,4 103,5 101,5 100,9

- prywatne % 105,2 102,6 103,9 101,7 100,7

- zbiorowe % 101,3 101,2 101,7 100,5 101,5

Akumulacja % 106,1 104,2 105,5 100,0 103,4

- nakłady brutto na środki

trwałe % 106,8 103,1 105,8 101,4 103,3

- przyrost materialnych środ-

ków obrotowych % 90,1 134,7 100,0 70,0 105,0

PKB w cenach bieżących mld zł 615,1 685,6 781,7 740,2 794,6

Ceny

Średnioroczny wzrost cen towa-

rów i usług konsumpcyjnych % 7,3 10,1 7,0 6,0 5,1 – 5,5

Średnioroczny wzrost cen produ-

kcji sprzedanej przemysłu % 5,7 7,8 6,2 1,9 4,0

Wynagrodzenia

Przeciętne wynagrodzenia brutto

w gospodarce narodowej zł

1

697,12

1

923,81 2094,0 2057,0 2177,0

w tym:

- w sektorze przedsiębiorstw zł

1

834,82

2

1056,80 2255,0 2187,0 2345,0

18

Przeciętna emerytura i renta

- z pozarolniczego systemu

ubezpieczeń społecznych zł 813,70 875,46 973,0 971,0 1040,0

- rolników indywidualnych zł 562,56 601,31 658,0 664,0 704,0

Rynek pracy

Przeciętne zatrudnienie w gospo-

darce narodowej tys. 9637,1 9610,0 9431,0 9366,0 9295,0

w tym:

- w sektorze przedsiębiorstw % 5795,4 5312,0 5323,0 5154,0 5079,0

Stopa bezrobocia % 13,1 15,0 15,4 17,3 18,8

8.7.2 Dochód narodowy brutto (ceny bieżące, w mld zł)

1993 1994 1995 1996 Dochód narodowy brutto 149,186 205,661 283,736 359,915

Produkt krajowy brutto PKB 155,780 210,407 288,701 362,814

Dochód netto z zagranicy -6,594 -4,745 -4,965 -2,899

Dynamika PKB (wartość, wolumen i cena)

PKB 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1996

1990=1 00

Wskaźnik wartości (WW) 144,4 142,1 135,5 135,1 137,2 125,7 647,7

Wskaźnik wolumenu (W V) 093,0 102,6 103,8 105,2 107,0 106,1 118,3

Wskaźnik cen (WC) 155,3 138,5 130,5 128,4 128,2 118,5 547,7

8.7.3 PKB jako miara dobrobytu

Pod pojęciem DOBROBYT rozumiemy subiektywnie odczuwane zadowolenie odczuwane

przez obywatela aktualnego na danym terenie. Zakłada się, że im wyższe PKB nas jednego mieszkańca, tym zadowolenie jest większe.

Wady wskaźnika

 Błąd średniej (przy dużym zróżnicowaniu dochodowym)

 Mieszkaniec o przeciętnym dochodzie nie istnieje  Rachunek nie obejmuje produkcji wytworzonej przez szarą strefę  Rachunek PKB nie obejmuje produkcji wytworzonej w ramach gospodarstwa domowego

dla potrzeb własnych  Ta sama produkcja o tej samej wartości może w różnych krajach o różnych wypadkowych

gustach i preferencjach budować różny dobrobyt

Relacja podstawowa:

(WW) = (WV) x (WC) pod warunkiem, że wartości zamienione na dziesiętne (*100)

0

20

40

60

80

100

120

140

160

1991 1992 1993 1994 1995 1996

Wskaźnik wartości (WW)

Wskaźnik wolumenu (WV)

Wskaźnik cen (WC)

19

 Brak wyceny czasu wolnego i wliczenie jego wartości w PKB  Niewspółmierność ceny rynkowej z wartością użytkową

 Brak wyceny efektów zewnętrznych przez rynek

Błędy te próbuje usunąć wskaźnik dobrobytu ekonomicznego netto (DNN) poprzez

szacowanie wyżej wymienionych składowych. Jest to o tyle niedokładne, że nie znalazło zastosowania.

8.7.4 Odczuwalność wzrostu PKB

A. Odczuwalność zależy od relacji pomiędzy tempem wzrostu realnego PKB, a tempem wzrostu ludności.

ToTo L

L

PKB

PKB :

PKB - przyrost PKB

ToPKB - PKB w roku bazowym

L - przyrost liczby ludności

ToL - liczba ludności w roku bazowym

B. Odczuwalność jako relacja pomiędzy saldem eksport – import, a tempem wzrostu dochodu.

Jeżeli mamy saldo ujemne (import większy od eksportu), to przy stałym poziomie PKB odczujemy jego wzrost, ponieważ import fałszuje realny PKB. Rośnie zadłużenie

zagraniczne.

Jeżeli mamy eksport większy od importu, to przy stałym poziomie PKB odczujemy spadek

PKB. Z tytułu eksportu spłacane są długi.

9 RY NE K D Ó B R I US Ł UG

9.1 MAKROEKONOMI CZNA ANALIZA RYNKU DÓBR I U SŁU G

Polityka

walutowa

Rynek dóbr

i usług

Rynek

pieniężny

Polityka

pieniężna

Polityka

fiskalna

Rynek

walutowy

Rynek pracy

Przypływ

zasobu pracy

Przepływ

kapitału

finansowego

ZAGRANICA

Stan bilansu

płatniczego

Równowaga

bilansu

płatniczego

wzrost lub

spadek rezerw

walutowych

Polityka rynku

pracy

20

RYNEK DÓBR I USŁUG jest postrzegany jako proces dostosowujący decyzje reprezentantów popytu na wszystkie dobra i reprezentantów podaży wszystkich dóbr, w wyniku czego zostają

wygenerowane ceny tworzące określoną strukturę.

Na rynku tym sprzedawane są dobra finalne i dobra pośrednie.

Rynek jest analizowany przy założeniu braku przepływów międzynarodowych. W rzeczywistości model dotyczy dostosowań w obszarze decyzji dotyczących produkcji

finalnej, zatem analizowany jest popyt i podaż produktów finalnych jako rezultat dostosowań w obszarze produkcji pośredniej, której bezpośrednia analiza nie dotyczy.

9.2 PODSTAWOWE KATEGOR IE OPISUJĄCE RYN EK DÓBR I USŁUG

W celu udrożnienia analizy przyjęto, że nie posługujemy się analizą obejmującą wielkości wszystkich cen tworzących określoną strukturę lecz wskaźnik, który wychwytuje trendy

zmian w tej strukturze niezbędne do analizy. Tym wskaźnikiem jest przeciętny poziom cen C/C. Czyli: jeżeli ogólnie ceny rosną, to ogólny popyt będzie malał.

9.2.1 Zagregowany popyt

ZAGREGOWANY POPYT, to łączne zapotrzebowanie zgłaszane na rynku dóbr i usług na produkcję finalną przy danym, przyjętym poziomie cen i innych niezmiennych warunkach.

Ponieważ zapotrzebowanie na produkcję pośrednią stanowi przy danej strukturze gospodarczej pochodną zapotrzebowania na produkcję finalną, popyt zagregowany stanowi miarę zapotrzebowania na wszystkie dobra i usługi.

Finansowym wyrazem zagregowanego popytu jest popyt globalny.

POPYT GLOBALNY, to wydatki realne planowane na zakup dóbr i usług finalnych przy danym poziomie cen i innych niezmienionych warunkach.

Z rachunku PKB (dochodu narodowego) wynika, że wartość produkcji finalnej w wytworzonej gospodarce jest równa sumie dochodów realnych.

Yr = C + I

Yr - dochód realny (wskaźnik wolumenu); zapotrzebowanie na wolumen produkcji finalnej

C - zapotrzebowanie na dobra konsumpcyjne

I - zapotrzebowanie na dobra inwestycyjne

Gdy ceny maleją, to popyt na dobra wzrasta.

ISTNIEJE POTRÓJNE WYTŁUMACZENIE TAKIEGO ZACHOWANIA SIĘ POPYTU:

 Efekt dodatniego salda (efekt bogactwa), który tłumaczy ruch wzdłuż linii popytu.

Yr Yr2 Yr1

C /C

C /C1

C /C2

AD

21

Jeżeli ceny spadają, to przy stałych wielkościach czynników pozacenowych, oszczędności pod względem wartości realnej wzrastają.

Jeżeli ceny spadają, to ludzie czują się bogatsi, bo ich realna wartość dochodu rośnie, a wobec tego skłonność do wydatków wzrasta.

 Jeżeli ceny wzrastają, to inflacja rośnie. Wraz ze wzrostem inflacji rośnie także ryzyko , co jest powodem zmniejszenia inwestycji.

 Jeżeli ceny rosną, to maleje realna podaż pieniądza, co ogranicza popyt. Wtedy w gospodarce realnie w obiegu znajdzie się zbyt mało środków pieniężnych potrzebnych do jego obciążenia, co spowoduje spadek popytu. Powstają zatory płatnictwa.

Jeżeli dochody realne wzrosną, to popyt również wzrasta (linia przesuwa się w prawo)

Yr - dochód realny (wskaźnik wolumenu); zapotrzebowanie na wolumen produkcji finalnej

C - zapotrzebowanie na dobra konsumpcyjne

I - zapotrzebowanie na dobra inwestycyjne

Pozacenowe czynniki kształtujące popyt

 POZIOM RYZYKA NIE GENEROWANEGO CENOWO.

 OCZEKIWANIA INFLACYJNE: pozacenowo generują wzrost popytu (jeżeli oczekiwania inflacyjne rosną)

 OPTYMIZM KONSUMENTÓW I PRODUCENTÓW: jeżeli optymizm ten jest duży (oczekiwany wzrost dochodów w przyszłości), to popyt wzrośnie.

REALNA STOPA PROCENTOWA, to różnica między normalną (publikowaną) stopą procentową, a stopą inflacji wyrażoną wskaźnikiem wzrostu przeciętnego poziomu cen.

Stopa procentowa w naszej analizie została określona podobnie jak przeciętny poziom cen i wyraża przeciętne oprocentowanie podstawowych instrumentów finansowych oferowanych na rynku.

Wielkością wpływającą na decyzje jest realna stopa procentowa. Jeżeli realna stopa procentowa rośnie, to popyt inwestycyjny o konsumpcyjny maleje (ludzie oddają pieniądze

na lokatę).

 SALDO EKSPORT – IMPORT

Popyt jest tutaj analizowany jako ten, który widzą przedsiębiors twa zlokalizowane na terenie jednego kraju.

Jeżeli saldo będzie dodatnie (eksport większy niż import), to popyt wzrasta.

 POLITYKA FISKALNA

Państwo zgłasza popyt w gospodarce (wydatki rządowe). Państwo reguluje popyt zgłaszany przez podmioty prywatne za pośrednictwem obciążeń

podatkowych i subwencjonowania.

Yr Yr2 Yr1

C /C

C /C1

C /C2

AD AD`

22

 POLITYKA PIENIĘŻNA

Jeżeli podaż pieniądza zostanie ograniczona, to popyt będzie malał.

9.2.2 Zagregowana podaż

ZAGREGOWANA PODAŻ, to łączna oferta sprzedaży zgłaszana na rynku dóbr i usług finalnych, przy danym przeciętnym poziomie cen i innych niezmiennych warunkach.

Jeżeli ceny rosną, to w krótkim okresie czasu podaż również rośnie.

Finansowym wyrazem zagregowanej podaży jest podaż globalna definiowana jako planowane

wpływy ze sprzedaży produkcji finalnej przy danym poziomie cen i innych niezmienionych warunkach.

SAS – krótki okres czasu LAS – długi okres czasu

Yr – oferowany wolumin produkcji finalnej

Uzasadnienie tej zależności wypływa bezpośrednio z teorii przedsiębiorstwa (mikroekonomia).

Jeżeli ceny produkcji finalnej ogólnie rosną, to przedsiębiorstwa maksymalizują zysk, znajdują optimum ekonomiczne w punkcie E2, bo wtedy utarg krańcowy zrównuje się

z kosztem krańcowym.

WYMÓG: zwiększenie produkcji z poziomu Q1 do poziomu Q2.

Jednak w dłuższym okresie czasu rośnie popyt na produkcję pośrednią, co powoduje wzrost cen produkcji pośredniej, a zatem wzrost kosztów. Linia kosztów krańcowych zacznie

przesuwać się w górę do linii K1.

Jeżeli nic się nie zmieni, to produkcja spadnie do Q1, a równowaga ustala się w punkcie E2`. Zatem w długim okresie czasu wzrost cen nie spowoduje zwiększenia produkcji.

Długookresowa linia podaży stanie się linią pionową, przy czym ta długookresowa podaż (LAS) będzie odpowiadała wielkość zwana produkcją potencjalną.

PRODUKCJA POTENCJALNA będzie odzwierciedlała ten poziom produkcji, który będzie mogła wytworzyć gospodarka przy założeniu w pełni efektywnej alokacji zasobów.

Gospodarka wytwarza najwięcej, pod warunkiem, że rachunek ekonomiczny każdego z podmiotów przy danych parametrach rynkowych wskazuje na optimum.

Gospodarka mogłaby wytworzyć więcej ale zbyt ceni się czas wolny.

U1 = C1

Yr Yr2 Yr1

C /C

C /C2

C /C1

SAS

LAS

C

C2

C1

K K1

E2` E2

E1

23

U2 = C2

Pozacenowe czynniki kształtujące podaż

 W długim okresie czasu podaż może kształtować oczekiwania inflacyjne, które rodzą

oczekiwania zwiększonego ryzyka, a to oznacza, że większa ilość projektów inwestycyjnych zostanie niezrealizowana.

 Ilość niezrealizowanych inwestycji wchodzących w okres eksploatacji i ich moce przerobowe.

 Zmiany w technologii i produktywności majątku. Jeżeli inwestuje się w nowoczesne technologie należy oczekiwać, że podaż będzie

narastała szybciej.

 Polityka handlu zagranicznego państwa.

Jeżeli państwo działa antyimportowo, to podaż będzie malała.

 Polityka kursu walutowego Jeżeli kurs walutowy będzie umacniał polską złotówkę, to podaż będzie maleć.

 Dostępność i ceny surowców Jeżeli surowce będą dostępne, to podaż będzie relatywnie wysoka.

 Czynniki instytucjonalne Na rynku tworzą się nowe organizacje / instytucje (spółki akcyjne) albo zjawiska ubezpieczenia.

9.3 DOSTOSOWANIA NA RYNKU DÓBR I U SŁU G

9.3.1 Analiza dostosowań długookresowych

Jeżeli ceny będą zbyt niskie, tzn. że jakiś popyt będzie niezrealizowany.

W długim okresie czasu gospodarka równoważy się na poziomie produkcji potencjalnej.

PRODUKCJA POTENCJALNA, to taki poziom produkcji w gospodarce, przy którym wszystkie rynki makro są zrównoważone i następuje w pełni efektywne wykorzystanie zasobów

w gospodarce.

Istnieje wobec tego sytuacja analogiczna jak w przedsiębiorstwie, które wytwarza na dwie

zmiany i to zapewnia mu maksymalny zysk. Mogłoby ono wytwarzać na trzy zmiany, jednak korzyść w postaci zysku byłaby wówczas mniejsza. Mówimy wtedy o w pełni efektywnej

alokacji zasobów w gospodarce.

9.3.2 Analiza dostosowań w krótkim okresie czasu

Q

Yr Yr Yrp

C /C

C /C2

C /C1

AS

LAS

AD

E C/C

24

Zbyt wysokie ceny w krótkim okresie czasu prowadzą do wzrostu zapasów. Później następuje obniżenie cen. Równowaga następuje przy poziomie produkcji potencjalnej.

9.3.3 Równoważenie się rynku

Przesunięcie AD w prawo spowoduje wzrost cen i wzrost produkcji finalnej.

Jeżeli stopa procentowa wzrośnie, to linia popytu przesunie się w prawo (AD`).

Jeżeli cena będzie wysoka, to w przedsiębiorstwach będą gromadzone zapasy.

Zagregowany popyt AD w najprostszym modelu, to łączne zapotrzebowanie na dobra

konsumpcyjne i inwestycyjne. Ic ADADAD

Podaż AS, to łączne zapotrzebowanie na dobra konsumpcyjne i inwestycyjne.

IC ASASAS

9.4 RYNEK DÓBR I USŁU G W MOD ELU NEOKLA SYCZNYM

9.4.1 Model neoklasyczny

MODEL NEOKLASYCZNY, to podażowa teoria wzrostu, która dominowała do niedawna.

Założenia modelu

1. Wszystkie dostosowania na rynku są natychmiastowe. Oznacza to, że w rzeczywistości rozpatrujemy długi okres czasu (AS pionowa).

2. Punktem wyjścia jest PRAWO SEY`A głoszące, że podaż sama tworzy sobie popyt w sensie makroekonomicznym.

Prawo to tłumaczy następująca wiązka przyczynowo – skutkowa:

Jeżeli produkcja finalna wzrosła, to musiał wzrosnąć popyt na produkcję pośrednią. Producenci produkcji pośredniej wytworzyli więcej i sprzedali. Wzrosły również

dochody gospodarstw domowych, które bezpośrednio zostały przekształcone w popyt konsumpcyjny lub oszczędności (za pomocą mechanizmów transmitujących) zostały przekształcone w popyt inwestycyjny.

3. W sensie natychmiastowości oszczędności natychmiast zostają przekształcone w inwestycje.

Yr Yr

C /C

C /C2

C /C1

SAS

AD

E C/C

Yr

C /C

AS

AD`

C /C

AD

Yr

25

Zakłada się, że oszczędności w trybie natychmiastowym zostają przekształcone w popyt inwestycyjny za pośrednictwem mechanizmu transmitującego oszczędności

w dyspozycje przedsiębiorstw, w wyniku czego zostaje ustalona odpowiednia stopa procentowa, przy czym główny nacisk kładzie się na system banków komercyjnych jako podstawowy element tego mechanizmu.

4. Produkcja w gospodarce ustala się zawsze na poziomie produkcji potencjalnej przy której gospodarka wyczerpuje możliwości dostosowań. Wszystkie trzy rynki są zrównoważone,

a zatem w tych warunkach występuje w pełni aktywna alokacja zasobów. Ten warunek wynika z natychmiastowych dostosowań.

Każde pozacenowe zwiększenie popytu z AD do AD` powoduje zwiększenie inflacji (przeciętny poziom cen rośnie).

9.4.2 Mechanizm generujący stopę procentową na rynku dóbr i usług w modelu neoklasycznym

Miarą inflacji jest wzrost przeciętnego poziomu cen. Jest to możliwe wtedy, gdy oszczędności

są natychmiast przekształcane w inwestycje.

W modelu neoklasycznym zarówno wydatki inwestycyjne jak i konsumpcyjne zależą od poziomu stopy procentowej.

Przy pewnej przeciętnej stopie podażowej nastąpi zrównanie oszczędności gospodarstw domowych jako agregatu z popytem inwestycyjnym. Zostanie wygenerowany pewien

„obowiązujący w gospodarce” przeciętny poziom stopy procentowej.

Jeżeli oprocentowanie rośnie, to oszczędności również rosną, a chęć inwestowania zmaleje.

W związku z tym banki dobiorą takie oprocentowanie aby opłaciło się brać kredyt.

Należy się spodziewać wzrostu stopy procentowej. Im stopa procentowa wyższa, tym wyższe oszczędności, co spowoduje wzrost podatku od produktów konsumpcyjnych i konsumpcja

spadnie. Jeżeli państwo opodatkuje zyski, wówczas inwestycje spadną, co może spowodować spadek oszczędności. Im wyższa stopa procentowa, tym mniejsze oszczędności i inwestycje.

9.4.3 Dostosowania w gospodarce na rynku dóbr i usług w modelu neoklasycznym

Pozacenowy wzrost popytu

z AD do AD` powoduje wzrost cen z C/C do

C/C` .

S I S = I

r /r

S

S`

r/r`

S``

I

Yr Yr

AD`

AD

C /C

LAS C /C

C /C`

26

Rynek pracy znajduje się w stanie równowagi, przy czym ma dwie linie podaży.

Pierwszą linię reprezentują pracobiorcy, którzy przy danej płacy poszukują pracy i chętnie by ją podjęli jeżeli zostałaby im ona zaoferowana. Jest to tzw. efektywna podaż pracy.

Drugą linię reprezentują pracobiorcy, którzy przy danym poziomie płacy poszukują pracy

lecz niekoniecznie ją podejmą jeśli jeżeli zostanie im ona zaoferowana na przeciętnych pozostałych warunkach.

9.4.4 Rynek pracy w modelu neoklasycznym

Ceną na rynku pracy jest płaca.

PŁACA REALNA, to płaca nominalna skorygowana o wielkość inflacji (to co można wydać).

Pppr - przeciętny poziom płacy realnej

ASpr E - agregowana, efektywna podaż pracy

ASpr P - agregowana, potencjalna podaż

pracy ADpr - popyt na prace zgłaszany przez

pracodawców

bn - bezrobocie naturalne

Rynek pracy jest zrównoważony, gdy popyt na usługę pracy zrówna się z efektywną podażą oferowanych usług.

BZ

bn Stbn gdzie:

St bn - stopa bezrobocia naturalnego bn - poziom bezrobocia naturalnego

Z - zatrudnieni B - bezrobotni

AGREGOWANA, POTENCJALNA PODAŻ PRACY, to zatrudnieni i poszukujący pracy, którzy nie są do końca pewni czy podejmą pracę w danych warunkach.

AGREGOWANA, EFEKTYWNA PODAŻ PRACY, to podaż reprezentowana przez zatrudnionych i zgłaszających chęć podjęcia pracy przy danym poziomie płacy i którzy na pewno tą pracę podejmą jeżeli jest ona oferowana na co najmniej przeciętnych warunkach w gospodarce.

BEZROBOCIE NATURALNE, to taki poziom bezrobocia, przy którym rynek pracy znajduje się

w stanie równowago i sensie podaży efektywnej.

Neoklasyczna teoria odrzuca postulat ingerencji państwa motywującej popyt, ponieważ

z modelu wynika, iż spowoduje to jedynie niekorzystne skutki takie jak wzrost cen, inflację i wzrost ryzyka.

Wcześniej neoklasycy sądzili, że powinno być odłączone i zostawione gospodarce. Obecnie teoria ta zakłada, że państwo powinno ingerować wtedy, gdy jego działania likwidują efekty rynku, a koszt aktywności państwa jest niższy od korzyści.

9.5 POPYTOWY MODEL WZROSTU – TEORIA KEYNS`A

Z

C /C

A Dpr

Pppr1

Pppr

bn E

A Spr P

A Spr E

27

9.5.1 Popytowy model wzrostu

Założenia modelu

1. Badane są dostosowania w krótkim okresie czasu

2. Zakłada się, że rynek nie osiąga produkcji potencjalnej

3. Wzrost popytu tworzy podaż dzięki procesowi dociążenia dowolnych mocy w gospodarce

4. Ceny są lepkie – jeżeli produkcja potencjalna nie została osiągnięta

Podstawowy proces dostosowawczy polega na tym, że państwo może stymulować popyt poprzez różnorodne działania np. działania Banku Centralnego, który obniży stopę

procentową. Jeżeli stopa procentowa zostanie obniżona, to rośnie popyt na dobra inwestycyjne. Popyt na dobra konsumpcyjne nie zależy od stopy procentowej. Zwiększony popyt na dobra inwestycyjne spowoduje dociążenie mocy wytwórczych i wzrost produkcji,

stad linia podaży AS (na poniższym wykresie) będzie miała bardzo specyficzny kształt.

Yr - odpowiednik PKB realnego

Zakłada się, że produkcja potencjalna jest ustalona na poziomie Yp, a zagregowany popyt jest

zaprezentowany przez linię AD. Wielkość produkcji finalnej ustali się w punkcie E` (produkt krajowy brutto).

Jeżeli poprzez obniżenie stopy procentowej zwiększymy popyt, to dochód ustali się na poziomie Yr`. W ten sposób poprzez stymulowanie popytem stymuluje się produkcję.

Zalecenia

Polityka państwa w modelu Keynsowskim realizuje cele stabilizacyjne, tzn. ustabilizowanie

produkcji na możliwie najwyższym poziomie przy możliwie niewielkiej inflacji (utrzymanie produkcji na poziomie produkcji potencjalnej.

Jeżeli nadmierne zwiększymy popyt, to produkcja potencjalna zostanie przekroczona,

co grozi wyższą inflacją, wzrostem ryzyka i spadkiem aktywności gospodarczej

Zbyt niski popyt spowoduje, że zasoby w gospodarce nie będą w pełni efektywnie wykorzystane. Rynek pracy będzie niezrównoważony i wystąpi keynsowskie bezrobocie przymusowe.

W modelu keynsowskim zakłada się, że ceny nie ulegną zmianom w wyniku zmiany popytu,

czyli że są lepkie. Wynika to z:

 wysokich kosztów zmiany ceny, która w przypadku incydentalnego wzrostu popytu może spowodować utratę dużej liczby nabywców

 działania państwa mającego na celu usztywnienie kosztów w dół (np. praca nominalna)

9.5.2 Model 45 0

Model 450 jest szczególnym przypadkiem popytowego modelu wzrostu.

Yr Yp

AD`

AD

C /C

C /C

AS

Yr` Yr

AD``

E`

28

Dzięki niemu jesteśmy w stanie przeanalizować oraz wskazać na bezpośrednie skutki polityki fiskalnej. Pozwala na bardziej dogłębną analizę.

Założenia modelu

1. Gospodarka jest zamknięta.

2. Państwo jest nieaktywne. 3. Ceny są sztywne.

4. Model jest ważny od poziomu dochodu (produkcja finalna = 0) do produkcji, czyli w zakresie działania popytowej teorii dociążania mocy wytwórczych.

5. POPYT GLOBALNY, czyli planowane wydatki na dobra finalne jest równy planowanym wydatkom na konsumpcję + planowane wydatki na inwestycje. Jest to popyt

autonomiczny.

AUTONOMICZNA SKŁADOWA to taka, składowa popytu globalnego, która nie zależy od

poziomu dochodu w gospodarce.

Składowa autonomiczna może zależeć od innych wielkości.

Pg – popyt globalny

Popyt globalny nie będzie zależał od poziomu dochodu w gospodarce. Może zależeć od stopy procentowej.

POPYT KONSUMPCYJNY jest częścią dochodów bieżących, w związku z czym zależy

od wielkości dochodu.

Kd – składowa autonomiczna AD

C – dochód z wydatków konsumpcyjnych

1YKSKKP d C

g

KSK, to tg dla < 45o. Jeżeli = 45o, to KSK = 1

Gospodarstwa domowe jako agregat wydają stały ułamek dodatkowej jednostki dochodu

na konsumpcję i stały ułamek dodatkowej jednostki dochodu na oszczędności niezależnie

Yr Yp

C /C

C /C

AS AD

Yr

Pg I

I`

I

Yr

Kd

Pg C

AD C

29

od poziomu dochodu. Zależność ta jest stała w krótkim okresie czasu właściwym dla modelu Keynsowskiego.

Wskazany ułamek został zdefiniowany jako krańcowa skłonność do oszczędzania (KSO) i krańcowa skłonność do konsumpcji (KSK).

KSK wyraża wzrost wielkości wydatków na konsumpcję przy założeniu że dochody gospodarstw domowych wzrosły o jednostkę.

Y

C KSK

KSO wyraża wzrost oszczędności gospodarstw domowych jako agregatu przy założeniu że dochody gospodarstw domowych wzrosły o jednostkę.

Y

S KSO

Po złożeniu wykresów otrzymujemy następującą sytuację:

AD – dochód całkowity (wykres końcowy)

Linia 450

= 450 PF – wartość produkcji finalnej Yr - dochód

Jest to podaż globalna w gospodarce definiowana jako p lanowanie przychody ze sprzedaży

produkcji finalnej przy danym poziomie dochodu.

Gospodarka będzie zrównoważona w punkcie przecięcia się linii AD (linii popytu globalnego) z linią 450 (linią równości wydatków i produkcji).

E – punkt równowagi PF – wartość produkcji finalnej

W przypadku innego poziomu w gospodarce aniżeli Yr* zastaną uruchomione mechanizmy dostosowawcze jako system do osiągnięcia dochodu Y*. Oznacza to, że rynek dóbr i usług

Yr

Kd

Pg

AD

Yr P

ISS

Yr

PF

AD

45 0

Kd

E

Yr *

Yr

PF

30

w krótkim okresie czasu może się równoważyć w poziomie dochodu niższym od poziomu produkcji potencjalnej, co oznacza trwałe ustalenie w gospodarce stanu bezrobocia (rynek go

nie likwiduje).

Dostosowania

Zakładamy, że Yr 1 ustalił się na poziomie wyższym od Yr*.

- nadwyżka popytu

Będą się tworzyły nadmierne (nieprawidłowe) zapasy gotowej produkcji, ponieważ nie wszystko zostanie sprzedane.

Jeżeli: ZYYr 1 to produkcja finalna spada.

Wynikiem tego jest spadek dochodu i podaży. Popyt globalny także spada. Prowadzi to do powrotu do poziomu równowagi.

)( * 1

rgzrFrr YRPPYPZYY

Zakładamy, że Yr

2 ustalił się na poziomie niższym od Yr*.

)( * 2

rgzrFrr YRPPYPZYY

Jeżeli dostosowaniom będzie towarzyszyć ruch cen, to wskazane efekty występują ale nie w czystej postaci lecz w określonym zakresie, ponieważ część dostosowań przełoży się na ruch cen, a część znajdzie realizację w określonych zależnościach.

Możemy zatem założyć, że jeżeli inwestycje wzrosną, to linia AD przesunie się w górę, a gospodarka będzie się równoważyła przy wyższym poziomie dochodu.

Efekty mnożnikowe

MNO ŻNIK KEYNS`A

Z efektem mnożnikowym mamy do czynienia wówczas, gdy zmiana składowej mnożnikowej popytu globalnego doprowadzi do zmiany dochodu równoważącego gospodarkę.

RODZAJE SKŁADOWYCH AUTONOMICZNYCH:

Yr

PF AD

45 0

Kd

E`

Yr* Yr 2 Yr

1

Yr

PF AD

45 0

Kd

E`

Yr* Yr 2 Yr

1

31

 popyt inwestycyjny

 popyt konsumpcyjny (Kd)

 nietransferowe wydatki państwa

 popyt na eksport

Z mnożnikiem Keyns`a mamy do czynienia gdy następuje zmiana w wydatkach konsumpcyjnych (Kd), która doprowadza do przyrostu dochodu równoważącego gospodarkę

( Yr).

Działanie mnożnika Keyns`a można zilustrować posługując się analogią do mnożnika Kohna, gdzie przyrost zatrudnienia całkowitego jest równy:

1ZKZ HC

Przyrost ten nie wynika z zatrudnienia ale z popytu inwestycyjnego.

PROCESY DOS TOSOWAWCZE CHARAK TERYS TYCZNE DLA MNO ŻNIKA INWESTY CYJNEGO KEYNS`A

Cykle

dostosowań

Produkcja

finalna (Y) Inwestycje (I)

C=8+0,7

Y AD=C+I Y-AD

Niep lano-

wane zapasy Produkcja

Cykl 1 100 22 78 100 0 ZERO STAŁA

Cykl 2 100 13 78 91 9 ROSNĄ SPADA

Cykl 3 91 13 71,7 84,7 6,3 ROSNĄ SPADA

Cykl 4 84,7 13 67,3 80,3 4,4 ROSNĄ SPADA

Nowy stan

równowagi 70 13 57 70 0 ZERO STAŁA

309,0 3

10 9

7,01

1

1

1 I

KSK Y

Model mnożnika Keyns`a może być przedstawiony na modelu 450.

Pg – podaż globalna Yr – dochód realny

Z efektem mnożnikowym mamy do czynienia jeżeli jednorazowa zmiana popytu

inwestycyjnego wywoła dostosowania wyrażone wzrostem podaży dóbr inwestycyjnych i gasnącym ciągiem dostosowań po stronie popytu i produkcji dóbr konsumpcyjnych.

Efekt mnożnikowy może przerodzić się w spiralę ekspansji lub ekspresji. Będzie to miało miejsce gdy wzrost popytu inwestycyjnego wywoła kolejne przyrosty popytu

Pg AD

45 0

Kd

I

I

AD`

E

E ̀

Yr Yr

32

konsumpcyjnego, a te z kolei (jako czynniki wzrostu inwestycji) wywołają kolejne wzrosty popytu inwestycyjnego.

10 PO L IT Y K A F I SK AL NA W polityce fiskalnej mamy do czynienia z bezpośrednim wpływem na rynku dóbr i usług. Poprzez te dostosowania działa ona na pozostałe makrorynki i na przepływy

międzynarodowe.

POLITYKA FISKALNA, to decyzje państwa dotyczące podatków, wydatków budżetowych

i sposobów finansowania budżetowego.

Państwo działające za pośrednictwem narzędzi fiskalnych wpływa na popyt lub podaż na

makrorynku dóbr i usług.

BUDŻET, to zestawienie wpływów i wypływów państwa. Ma charakter planu. Jest to akt prawny z mocą ustawy budżetowej. Uchwala go sejm, a wykonuje rząd. Można mówić o budżecie jako planie lub o budżecie wykonanym.

10.1 MODELE BUDŻETU

10.1.1 Model deficytowy

Projekt budżetu na rok 2002

DEFICYT jest wielkością planowaną w budżecie. Jest to różnica między wydatkami,

a dochodami. Jego wysokość jest określana w ustawie budżetowej.

DOCHODY DO BUDŻETU, to środki, które wpłynęły w sposób przymusowy, nieodpłacalny

i bezzwrotny (np. podatki).

ŚRODKI FINANSUJĄCE DEFICYT BUDŻETOWY mają charakter zwrotny, dobrowolny

i odpłacalny (pożyczki np. obligacje skarbowe).

SPOSOBY ZMNIEJSZANIA DEFICYTU:

 Zwiększanie dochodów poprzez podwyższenie podatków  Obniżanie wydatków, co może prowadzić do utraty elektoratu

Środkiem na finansowanie deficytu są więc zazwyczaj pożyczki. W taki sposób powstaje dług publiczny.

DŁUG PUBLICZNY powstaje m.in. w wyniku konieczności finansowania deficytu budżetowegoji stanowi sumę pozostałych do spłacenia zobowiązań finansowych państwa

(krajowych i zagranicznych).

WYDATKI NIETRANSFEROWE kreują bezpośrednio popyt na rynku dóbr i usług.

DEFICYT

40 mld zł

DOCHODY

157,23 mld zł

WPŁYWY

WYDATKI

197,23 mld zł

WYDATKI

NIETRANSFEROWE

WYDATKI

TRANSFEROWE

33

WYDATKI TRANSFEROWE zmieniają strukturę na rynku dóbr i usług.

Popyt na rynku jest ograniczany przez dochody (poprzez ściąganie podatków).

W miarę zwiększania deficytu budżetowego można doprowadzić do wzrostu stopy procentowej

Udział dochodu budżetu w PKB

Wielkość udziału dochodu do budżetu kształtuje się na poziomie ok. 24%.

10.1.2 Nadwyżkowy model budżetu

W takiej sytuacji państwo zwraca nadwyżkę podatnikom (przy naturalnym wpływie na rynek

– struktura nie powinna być naruszona). Zwrot długu publicznego nie zawsze ma sens.

10.2 INSTRU MENTY FINANSOWANIA BUD ŻETU

INSTRUMENTY FINANSOWANIA BUDŻETU:

 Kredyty zaciągane przez państwo w bankach komercyjnych (nie dopuszcza się aby deficyt budżetowy był finansowany bezpośrednio poprzez wzrost zobowiązań państwa w banku

centralnym, gdyż to doprowadziłoby do inflacji) zagwarantowane mocą konstytucji

 Emisja obligacji rządowych

 Bony skarbowe (maja za zadanie zapewnienie krótkookresowej płynności w budżecie)

 Kupon zero

10.3 RODZAJE DŁUGU PUBLIC ZNEGO

RODZAJE DŁUGU PUBLICZNEGO:

 Budżet może zaciągać lub udzielać pożyczek, co jest powodem istnienia długu brutto i długu netto.

DŁUG NETTO, to dług brutto pomniejszony o wartość pozostałych do spłacenia udzielonych przez budżet pożyczek

 Dług publiczny, krajowy i zagraniczny

 Dług krótko i długookresowy

DŁUG KRÓTKOOKRESOWY, to zobowiązania państwa, których termin zapadalności jest krótszy niż jeden rok.

DŁUG DŁUGOOKRESOWY, to zobowiązania państwa, których termin zapadalności jest dłuższy niż jeden rok.

 Dług dobrowolny i przymusowy

DŁUG PRZYMUSOWY powstaje w wyniku przywłaszczeń przymusowych.

DOCHODY

WPŁYWY

WYDATKI

197,23 mld zł

WYDATKI

TRANSFEROWE

WYDATKI

NIETRANSFEROWE

NADWYŻKA

34

10.4 CECHY DOBREGO SYSTEMU PODATKOWEGO

CECHY DOBREGO SYSTEMU PODATKOWEGO:

 Przejrzystość

Praktycznie każdy podmiot jest w stanie w przybliżeniu określić obciążenia podatkowe jakie będą go dotyczyły.

 Tani system

System musi być tani. W przeciwnym wypadku podatki pokrywają koszty biurokracyjne.

 Wyprzedzenie w czasie

Podatnicy muszą wiedzieć lub muszą posiadać możliwość przewidzenia obciążeń

podatkowych przed okresem gospodarczym jakiego te obciążenia będą dotyczyły. Zarówno podstawy jak i stawki podatkowe muszą być podane do wiadomości przed rokiem podatkowym.

11 M AK RO EK O NOM I C ZNE P RAWI D Ł O WO Ś C I W W P O L IT Y CE F IS K AL NE J

11.1 PODZIAŁ MAKROEKONOMICZNYCH PRAWIDŁOWOŚC I W POLITYCE FISKALN EJ

11.1.1 Prawidłowości dotyczące dochodu do budżetu

DO PROBLEMÓW TYCH ZALICZA SIĘ:

 problemy związane z drenażem (podnośnikiem) podatkowym

 działania na rzecz zwiększenia wydajności źródeł podatkowych, a zróżnicowanie dochodowe

 zjawiska transmisji (przerzucania podatków)

 autonomiczne stabilizatory

 relacja pomiędzy obciążeniem podatkowym, a dochodami do budżetu

Problemy związane z drenażem (podnośnikiem) podatkowym

Zjawisko podnośnika transferowego zostało użyte w bieżącej polityce fiskalnej w celu

zwiększenia dochodów realnych poprzez decyzję o zawieszeniu indeksacji progów progresji podatkowej wskaźnikiem inflacji.

PROGRESJA PODATKOWA, to pewna konstrukcja dotycząca sposobu określania zobowiązań podatkowych w zależności od poziomu rocznego dochodu.

Głównymi elementami progresji podatkowej są progi podatkowe i przypisane im stawki podatkowe.

Progresję podatkową określają graniczne wielkości dochodów po przekroczeniu których następuje zmiana stawki opodatkowania.

20 000 40 %

35

Podnośnik podatkowy działa następująco:

W tym wypadku założono, że występuje 100% inflacja, co jest powodem wzrostu płac.

Jeżeli progresja się nie zmieni, to po inflacji podatek od zarobku (16000) będzie wynosił więcej niż przed inflacją (4400 > 1600). Jeżeli zarobek wejdzie w wyższą progresję, to realne

obciążenie podatników wzrośnie.

Działania na rzecz zwiększenia wydajności źródeł podatkowych, a zróżnicowanie dochodowe

Do działań tych zalicza się zwiększanie obciążeń finansowych tam, gdzie opór będzie najmniejszy.

CELE STOSOWANIA PROGRESJI PODATKOWEJ:

 dążenie do złagodzenia zróżnicowania dochodowego

 zwiększenie wydajności źródeł podatkowych, ponieważ progresja podatkowa może być narzędziem które bardziej równomiernie rozkłada ciężary podatkowe

CIĘŻAR PODATKOWY, to nie równość płaconych kwot, czy też równy udział procentowy podatku w dochodzie lecz doprowadzenie do zróżnicowania z dużym przybliżeniem

subiektywnie ocenianego ciężaru podatkowego.

Stopień zróżnicowania podatkowego wyraża krzywa Lorenz̀ a, która stanowi związek między

skumulowanym odsetkiem dochodu i skumulowanym odsetkiem ludności.

Jeżeli na 1% ludności przypada 20% dochodu, to zróżnicowanie dochodowe jest duże.

SODL– skumulowany odsetek dochodu SOLD– skumulowany odsetek ludności

15 000

10 000 20 % 2 000

( 2,010000 )

2 000 ( 4,05000 )

20 000

15 000

10 000

1600

400,44,060002,010000

8 000

16 000

SOD

100% SOL

100%i

36

100% ludności otrzymuje 100% dochodu.

ZASADA KUMULACJI:

Kumulacja rozpoczyna się od osób posiadających najniższe dochody i przebiega stopniowo do osób o najwyższych dochodach.

Gdy 1% ludności oddaje 1 % dochodu itd., to jest to linia prosta. Im silniejsze zróżnicowanie dochodowe, tym krzywa będzie bardziej wygięta.

Działanie progresji podatkowej jako narzędzia łagodzącego zróżnicowanie jest ocenianie jako

mało efektywne. Ustalenie progresji podatkowej o szczytowej wielkości 50% powoduje zmniejszenie

zróżnicowania dochodowego o 2,3%.

Zjawisko transmisji

Można wyróżnić cztery rodzaje zjawisk transmisyjnych (przerzucania podatku)

TRANSMISJA W PRZÓD, czyli próba przerzucenia podatku na nabywcę poprzez podwyżkę ceny; jeżeli popyt jest mało elastyczny

TRANSMISJA W TYŁ, czyli przerzucenie podatku na dostawcę.

TRANSMISJA PROSTA występuje wtedy, gdy bezpośrednie obciążenie danej oferty gospodarczej przekłada się wyłącznie na tą strefę.

TRANSMISJA SKOŚNA występuje wtedy, gdy bezpośrednie obciążenie fiskalne jednej strefy działalności bezpośrednio przekłada się na inną strefę działalności gospodarczej.

W przypadku zmiany obciążeń podatkowych należy się liczyć z powszechnymi zmianami w produkcji i podaży wywołanymi mechanizmami transmisyjnymi, zatem podatki

niekoniecznie działają selektywnie.

Autonomiczne stabilizatory

AUTONOMICZNE STABILIZATORY, to narzędzia polityki fiskalnej. Są to ustalone odpowiednimi regulacjami prawnymi działania państwa, zamykające się w obszarze polityki

fiskalnej, które dzięki zawartym ujętym sprzężeniom zwrotnym uodparniają gospodarkę na szoki gospodarcze.

11.2 POLITYKA FISKALNA

11.2.1 Pasywna polityka fiskalna

NARZĘDZIA PASYWNEJ POLITYKI FISKALNEJ - autonomiczne stabilizatory

 wprowadzenie jakiegokolwiek podatku liniowego obciążającego dochody

 wprowadzenie progresji podatkowej

 regulacja prawna zakładająca gromadzenie rezerw budżetowych w okresie wysokiej koniunktury w celu przekształcenia ich w subwencje w okresie niskiej koniunktury

 prowadzenie stałej zależności fiskalnej pomiędzy wysokością uzyskanego dochodu, a obciążeniem podatkowym

Wprowadzanie podatku liniowego obciążającego dochody

37

Jeżeli państwo ustanowi podatek dochodowy o stałej stopie procentowej td = 20%, to modyfikacji ulegnie efekt mnożnikowy charakterystyczny dla mnożnika inwestycyjnego

Keyns`a.

W przypadku zerowego podatku mnożnik Keyns`a wygląda następująco:

I tKSK

y )1(1

1

0 < KSK < 1 0 < t < 1

Jeżeli podatek będzie wzrastał, to mnożnik będzie się proporcjonalnie zmniejszał.

Wprowadzenie niezerowego stałego podatku td spowoduje powstanie efektów mnożnikowych.

Wobec tego w okresie wzrostu koniunktury i popytu inwestycyjnego I efekt mnożnikowy

przy stałym podatku będzie mniejszy.

W momencie gdy popyt i koniunktura będzie spadać efekt mnożnikowy również będzie mniejszy.

Gospodarka będzie systemem bardziej stabilnym w stosunku do zmian koniunktury ponieważ zmiany popytu inwestycyjnego będą się mniej rozkładały.

Wprowadzenie progresji podatkowej

PROGRESJA PODATKOWA, to pewna konstrukcja dotycząca sposobu określania zobowiązań podatkowych w zależności od poziomu rocznego dochodu. Głównymi elementami progresji podatkowej są progi podatkowe i przypisane im stawki

podatkowe.

Progresję podatkową określają graniczne wielkości dochodów po przekroczeniu których

następuje zmiana stawki opodatkowania.

Regulacja prawna zakładająca gromadzenie rezerw budżetowych w okresie wysokiej koniunktury i przekształcenia ich w subwencje w okresie niskiej koniunktury

W okresie wysokiej koniunktury popyt będzie ograniczany poprzez pobór podatków i zatrzymanie części wpływów w postaci rezerw.

Wobec tego popyt globalny zostaje ograniczony o wielkość rezerw utrzymywanych w budżecie. W momencie spadku koniunktury i popytu nagromadzone rezerwy zostają

uruchomione i przekształcone w zasiłki i subwencje, co doprowadza do podtrzymania popytu i zahamowania spadku koniunktury.

Narzędzie to jest stosowane bardzo rzadko, ponieważ nie ma racji bytu w warunkach deficytowego modelu budżetu.

W przypadku deficytu budżetowego oprocentowanie pożyczek jest zawsze większe od oprocentowania lokat, na których gromadzone byłyby rezerwy, co oznacza że taki

mechanizm powodowałby znaczne straty.

Prowadzenie stałej zależności fiskalnej pomiędzy wysokością uzyskanego

dochodu, a obciążeniem podatkowym

Funkcyjne zastosowanie stawki podatkowej nie znalazło zastosowania w praktyce i istniało jedynie jako propozycja w Kongresie Amerykańskim.

Można również budować stabilizatory selektywne w postaci różnorodnych programów wspomagających rozwój różnych sfer gospodarki.

38

PROBLEM KRZYWEJ LAFFERA – RELA CJE M IĘDZY WYSOK OŚCIĄ OBCIĄ ŻEŃ

PODATKOWYCH , A DO CHO DAMI DO BUDŻE TU

Krzywa Laffera ma charakter hipotezy. Określa co się stanie z dochodem do budżetu jeśli

państwo zwiększy obciążenia od 0 % do 100 %.

Przy podniesieniu obciążeń o 1% wpływy będą wzrastać. Jeżeli obciążenia będą się

zwiększać, to wpływy niekoniecznie będą wzrastać (niektórym nie będzie się opłacało płacić więc będą ukrywać swoje dochody). Dzieje się tak, ponieważ wzrost stawki podatkowej

kompresował podstawowe opodatkowanie, zaś po przekroczeniu stawki podatkowej dochody do budżetu zaczną spadać. Można więc zakładać optymalny poziom obciążeń który zapewni maksymalny poziom wpływów do budżetu.

Jeśli państwo ustali zbyt dużą stopę podatkową, to stwierdzi że mu się to nie opłaca. W takiej sytuacji może chcieć powrócić do poprzedniego stanu ale nie odbędzie się to po tej

samej linii, gdyż ludzie nie będą chcieli ujawnić swoich ukrytych dochodów (linia przerywana) – efekt sznurka: można ciągnąć ale nie można pchać.

W takiej sytuacji państwo ustala amnestię podatkową, co jest równoważne z tym, iż ujawnienie swoich dochodów nie pociąga za sobą żadnych konsekwencji.

11.2.2 Aktywna polityka fiskalna

AKTYWNA POLITYKA FISKALNA, to bieżące reakcje państwa na zmiany w gospodarce;

zakłada doraźne zmiany w polityce fiskalnej dostosowujące ją do zmian sytuacji gospodarczej w kraju.

Rego typu działania są skrajnie nieefektywne.

Podstawowe składniki skrajnie nieefektywnego działania aktywnej polityki fiskalnej

 poślizgi czasowe pomiędzy zaistniałym stanem w gospodarce, a możliwością działania państwa za pomocą narzędzi polityki fiskalnej (tzn. zmiany w decyzjach dotyczących

podatków, wydatków i deficytu bądź nadwyżki budżetowej)

 trudności w dostatecznie szybkiej ocenie zaistniałego stanu w gospodarce i stanu który

należałoby w danym wypadku uważać za pożądany

11.2.3 Kryteria oceny efektywności polityki fiskalnej

Kryterium czasu

KRYTERIUM CZASU MA DWA WYMIARY:

 PIERWSZY od momentu powstania zjawiska które uważamy za negatywne do momentu

jego likwidacji

 DRUGI od momentu uzyskania przez państwo możliwości działania do momentu

„likwidacji” problemu

Dochody

do

budżetu

100% Czas 50%i 75%i 0

39

Im ten czas jest krótszy, tym lepiej.

Kryterium zgodności

Jest to kryterium zgodności celu zastosowania narzędzi z celem rzeczywiście osiągniętym.

Kryterium selektywnego działania

W tym przypadku działania na rzecz ograniczenia zjawiska uznanego za negatywne może doprowadzić do szeregu dostosowań ubocznych zarówno pozytywnych jak i negatywnych.

PRZYKŁAD:

Ustanowienie zbyt wysokiej opłaty ekologicznej doprowadzi do tego, że nikt nie będzie

chciał płacić, gdyż byłoby to równoznaczne z likwidacją zakładów.

11.3 PRAWIDŁOWOŚCI PO STRONIE WYDATKÓW BUD ŻETOWYCH PRAWIDŁOWOŚCI PO STRONIE WYDATKÓW BUDŻETOWYCH, to właściwe ekonomiczne

uzasadnienia wydatków państwa.

1. Państwo ma prawo ingerować wtedy, gdy jego działanie likwiduje zjawiska uznane

za defekty rynku.

2. Korzyści z działania państwa powinny być większe od szeroko rozumianych kosztów

tych aktywności

11.3.1 Podstawowe uzasadnienia wydatków budżetowych

Likwidacja wad rynku (wspomaganie dostosowań rynkowych)

Nie wszystkie dobra i usługi ulegają alokacji rynkowej (dodatnie i ujemne efekty

zewnętrzne), więc państwo musi podjąć działania w celu usprawnienia alokacji.

Wspieranie polityki innowacyjnej – rynek stwarza naturalne bariery do wprowadzania

innowacji.

Państwo prowadzi także politykę stabilizacyjną w celu ustalenia produkcji w pobliżu

produkcji potencjalnej.

Istnienie dóbr merytorycznych

DOBRA MERYTORYCZNE, to dobra których ocena publiczna jest wyższa od oceny

indywidualnej. Dobra te powinny być ogólnodostępne.

Państwo reprezentując opinię społeczną ustanawia przymus korzystania z dóbr.

Istnienie dóbr publicznych i ich ekonomika

Dane dobro udostępniane jako dobro publiczne może implikować niższe zużycie zasobów w gospodarce aniżeli to samo dobro dostarczane jako dobro prywatne

Negatywną cechą jest to, że sektor publiczny dostarczający dobra publiczne cechuje niższa efektywność gospodarowania zasobami aniżeli sektor prywatny, zatem efekt wynikający

z ekonomii dobra publicznego może zostać w znacznej mierze utracony w wyniku niegospodarności sektora publicznego.

40

11.3.2 Zależności poziome w budżecie

SĄ DWA RODZAJE ZALEŻNOŚCI POZIOMYCH W BUDŻECIE:

 problem autokorelacji dochodów budżetowych implikowany wydatkami

nietransferowymi

 mnożnik zrównoważonego budżetu

Problem autokorelacji dochodów budżetowych

)(.. tYmnefektPPG fg

budżet

Rosną wydatki rządowe, popyt globalny wzrasta, produkcja fiskalna rośnie, występuje efekt mnożnikowy, dochody rosną.

Rosnące dochody do budżetu nie mogą sfinansować w pełni wzrostu wydatków transferowych G, więc deficyt budżetowy będzie wzrastał.

Jeżeli państwo ograniczy wydatki transferowe G, to spowoduje to spadek dochodów do budżetu ale jednocześnie deficyt budżetowy powinien ulec zmianie.

DOWÓD NA TĘ ZALEŻNOŚĆ:

Powołujemy się na model trzeci ruchu okrężnego. Wiadomo, że suma odpływów równa się sumie wpływów.

Jeśli nie uwzględnimy roli państwa, odpływy będą równe oszczędnościom przekształconym

na wpływy (inwestycje). Jeśli uwzględnimy rolę państwa, to uwzględnić musimy podatki netto. Część podatku wraca

do ruchu okrężnego, z część nie.

TN + S = I + G TN = T - B

Suma odpływów równa się sumie dopływów do ruchu okrężnego (z udziałem państwa).

Deficyt budżetowy (D) jest równy różnicy między dochodami, a wydatkami.

D = G – TN G – TN = S - I

Nadwyżka: TN > G Deficyt: G > TN

1. Jeżeli państwo zwiększy wydatki nietransferowe, to dochód również wzrośnie

G Y

2. Jeżeli dochód wzrośnie, to oszczędności też rosną

)( IKSO IKSOS

3. Inwestycje jako składowe autonomiczne są stałe

constansI

4. Z 2 i 3 wynika, iż

)( IS

5. Z powyższych rozważań wynika, iż:

PL DEF

Mnożnik zrównoważonego budżetu

41

Jest to odrębna sytuacja bazująca na dostosowaniach w pierwszej zależności poziomej.

PODSTAWOWA ZASADA:

Państwo tak zwiększa wydatki nietransferowe (G) i jednocześnie podatki, że nie powstaje ani deficyt ani nadwyżka. Należy odpowiedzieć na pytanie: Jak zachowa się gospodarka oceniana

z punktu widzenia zmiany dochodu Y (PSB).

ZAŁOŻENIA:

popyt jest zrównoważony

budżet jest zrównoważony

gospodarka jest zrównoważona

w ramach polityki fiskalnej powstała decyzja o wzroście wydatków nietransferowych G

(o 200 mln. zł)

podatki TN zostają tak zwiększone, że dochody do budżetu z tego źródła również

rosną (o 200 mln. zł)

Doprowadzi to do ponownego zrównoważenia: G = TN

JAK ZM IENI SIĘ DOCHÓD Y?

Nie można interpretować tego typu działania jako prostego przesunięcia po stronie popytu

globalnego zakładającego spadek popytu konsumpcyjnego gospodarstw domowych o 200 mln. zł i wzrost popytu globalnego państwa o 200 mln. zł.

DOSTOSOWANIA:

Państwo zabrało gospodarstwom domowym 200 mln zł (TN = 200 mln zł). Dochód

gospodarstw domowych zmniejszył się o 200 mln zł (Y = 200 mln zł), jednak popyt

globalny gospodarstw domowych spadł nie o 200 mln zł ale o część P g GD – 200 mln zł KSK

tego dochodu która zastałaby przekazana na konsumpcję.

Spadek popytu globalnego gospodarstw domowych na rynku (dla KSK = 0,7) będzie równy 140 mln zł (Pg GD – 140 mln zł). Reszta, to spadek oszczędności gospodarstw domowych

S = 60 mln zł.

Pobór podatków wysokości 200 mln zł przy KSK = 0,7 spowoduje spadek popytu globalnego o 140 mln zł i spadek oszczędności o 60 mln zł.

Państwo wyda 200 mln zł, co spowoduje per saldo wzrost popytu globalnego o 60 mln zł

(Pg o 60 mln zł).

Pg` = G – Pg GD = 200 – 140 = 60

Oznacza to, że takie działanie państwa przekształciło oszczędności gospodarstw domowych

wysokości S` = 60 mln zł w popyt globalny.

Stanowi składową autonomiczną popytu globalnego (wydatki nietransferowe państwa G nie zależy od poziomu dochodu). Wystąpi efekt mnożnikowy. Ten efekt mnożnikowy to

MNOŻNIK ZRÓWNOWAŻONEGO BUDŻETU.

` )1(1

1 S

tKSK Y

Y – przyrost PKB

KSK – krańcowa skłonność do konsumpcji t – stopa podatkowa bezpośrednio obciążająca dochody

Jeżeli stopa podatku dochodowego równa się 20 %, to t równa się 0,2.

42

W przypadku gospodarki w której dostosowania odpowiadają modelowi Keynsowskiemu. Polityka fiskalna państwa charakterystyczna dla mnożnika zrównoważonego budżetu

G = TN powinna doprowadzić do wzrostu PKB.

Nie mniej jednak działanie efektu mnożnikowego może być poważnie ograniczone, a nawet

mogą wystąpić efekty odwrotne takie jak np.

Wzrost obciążeń podatkowych zazwyczaj prowadzi do spadku aktywności gospodarczej.

Wobec tego efekt mnożnikowy Y( PKB) może być skompensowany spadkiem dochodu wynikającym ze spadku aktywności gospodarczej.

Nie należy stosować polityki charakterystycznej dla zrównoważonego mnożnika w sytuacji produkcji potencjalnej, ponieważ dalszy wzrost popytu globalnego prowadzi

do wzrostu inflacji. Patrz model Keyn`sa AD = AS lub model neoliberalny - dostosowania długookresowe.

12 RY NE K P I E NI Ę ŻNY

PODSTAWOWE KATEGORIE OPISUJĄCE RYNEK PIENIĘŻNY:

Popyt globalny na pieniądz

Podaż pieniądza w gospodarce

Cena na rynku pieniężnym

Rynek pieniężny jest tu traktowany umownie.

12.1 PODSTAWOWE IN FORMACJE

12.1.1 Definicja merytoryczna

PIENIĄDZ, to środek pełniący funkcję powszechnego ekwiwalentu.

EKWIWALENT oznacza, że dany środek lub towar wyraża swoją ilością wartość innych towarów oferowanych na rynku.

WARUNEK POWSZECHNOŚCI:

1. Wartość wszystkich towarów jest wyrażana wielkością środka będącego pieniądzem. 2. Wszyscy uczestnicy rynku godzą się zawierać transakcje w ramach których jako zapłata

przyjmowany jest środek będący ekwiwalentem.

12.1.2 Definicja funkcjonalna

Wszystko to, co pełni funkcję pieniądza jest pieniądzem.

Funkcje pieniądza

1. Pieniądz jest miernikiem wartości i wartości wszystkich towarów na rynku jest określona

(wymierzana) ilością pieniądza. W ten sposób zostaje wygenerowana cena.

CENA, to pieniężny wyraz wartości pieniądza

2. Pieniądz stanowi środek obiegu lub cyrkulacji (udrażnia wymianę).

ASPEKTY UDROŻNIENIA :

 pozwala skrócić łańcuch wymian barterowych (towar za towar) który musiałby w wielu wypadkach powstać aby kontrahenci na rynku mogli nabyć potrzebne im

towary  wymiana zostaje uproszczona, ponieważ zostaje zredukowana konieczność

znajomości ilości proporcji wymiany towaru na towar

43

 następuje możliwość rozdzielenia w czasie i w przestrzeni transakcji barterowej

3. Środek tezauryzacji (gromadzenia)

Pieniądz pozwala kumulować siłę nabywczą.

4. Pieniądz jako środek płatniczy

Pieniądz pozwala ostatecznie zaspakajać wszelkie zobowiązania natury ekonomicznej. Pieniądz jest środkiem ostatecznej zapłaty.

Wraz z funkcją płatniczą pojawia się możliwość odraczania płatności, a więc powstania produktów finansowych, które mogą być oferowane na rynku w postaci

kredytów lub innego rodzaju pożyczek.

5. Pieniądz światowy

PIENIĄDZ ŚWIATOWY, to rodzaj pieniądza który pełniłby funkcję środka ostatecznej zapłaty w każdym miejscu na świecie. Umownie jest nim dolar. Pieniądzem w części światowym jest

EURO.

12.2 RYNEK PIENIĘŻNY

Rynek pieniężny definiowany w makroekonomii różni się od rynku pieniężnego definiowanego przez finanse.

RYNEK PIENIĘŻNY, to umowne określenie rynku, które powinno charakteryzować chłonność pieniądza przez gospodarkę.

Chłonność ta jest wyznaczana chęcią trzymania pieniądza bezgotówkowego przez przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe (w celu utrzymania płynności).

PODSTAWOWE KATEGORIE OPISUJĄCE RYNEK PIENIĘŻNY TO:

 popyt na pieniądz

 podaż pieniądza  pełniąca funkcję ceny przeciętna stopa procentowa

12.2.1 Kategorie opisujące rynek pieniężny

Przeciętna stopa procentowa

PRZECIĘTNA STOPA PROCENTOWA to pojęcie określające przeciętny poziom oprocentowania reprezentowany przez różne produkty finansowe oferowane na rynku w danym momencie

czasu; oprocentowanie kredytów i depozytów; informuje o trendach zmian w tym oprocentowaniu.

Zmiana stopy procentowej odzwierciedla ogólny trend zmian oprocentowania produktów finansowych.

Posługujemy się realną stopą procentową, czyli przeciętną nominalną stopą procentową skorygowaną o poziom inflacji.

Popyt na pieniądz

POPYT NA PIENIĄDZ, to popyt na płynność wyrażony chęcią utrzymywania pieniądza przez gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa albo przechowywania go przy sobie w postaci gotówki lub na bieżącym rachunku bankowym. Popyt na pieniądz jest ograniczony.

Chęć ta wypływa z korzyści jakie daje możliwość regulowania bieżących zobowiązań.

Dlatego też inaczej popyt na pieniądz definiowany jest jako popyt na płynność. Popyt na pieniądz jest wobec tego wyrazem kompromisu pomiędzy kosztem utrzymania pieniądza „przy sobie” (na rachunku bieżącym lub jako gotówka), a korzyściami jaki płyną

z tej decyzji.

44

Popyt na pieniądz jest wyrazem kompromisu pomiędzy kosztami utrzymania pieniądza (tj. utracone oprocentowanie od lokat terminowych), a kosztami wynikającymi z jego

utrzymania wyrażony motywem transakcyjnym, przezornościowym i spekulacyjnym.

MO TYW TRA NSAKCYJNY

Motyw transakcyjny wynika z braku pokrycia się terminów i wysokości wpływów środków pieniężnych które stają do dyspozycji danego podmiotu, a terminami zapadalności

zobowiązań tego podmiotu. W związku z tym konieczne jest utrzymanie pewnych zapasów pieniądza.

Popyt transakcyjny nie zależy od przeciętnej, realnej stopy procentowej.

LT - popyt na płynność

MO TYW PRZE ZO RNOŚ CIOW Y

Motyw przezornościowy to utrzymywanie pewnej ilości pieniądza na pokrycie nieprzewidzianych wydatków (na czarną godzinę).

MO TYW SPEKULACYJNY

W tym przypadku zakłada się, że zarówno przedsiębiorstwa jak i gospodarstwa domowe

przeznaczają część swojego majątku do działań w sferze obrotu aktywami finansowymi. Uproszczony model zakłada dwie formy utrzymywania tego majątku albo w postaci aktywów

finansowych (obligacji skarbowych) albo w formie środków pieniężnych przeznaczonych do zakupu tych obligacji.

Zakładamy, że mamy obligacje o stałym dochodzie rocznym „k”. Ile wynosi górna granica ceny tych obligacji jeżeli obligacje przynosi mi „k” jednostek dochodu.

k Wp(?)

10000 r100 r = 9 %

wartość obligacji = r

k 100

Jeżeli zapłacę więcej niż Wo, to znaczy, że postąpiłam źle.

Wniosek:

Wartość obligacji na rynku jest wprost proporcjonalna do dochodu jaki daje w stosunku

rocznym ta obligacja (k) i odwrotnie proporcjonalna do stopy procentowej w gospodarce. Jeżeli wartość obligacji zależą od stopy procentowej, to jeżeli stopa procentowa będzie

wzrastała, to wartość obligacji będzie malała. W takiej sytuacji większa ilość gospodarstw domowych i tym będzie chciała je kupić, a wobec tego ilość pieniądza spekulacyjnego

(przetrzymywanego) będzie niższa.

SakobO LZWr

W przeciwnym wypadku zależności te będą wyglądało następująco:

SobO LSpWr

L

LT rp r

45

Generalnie te zależności wskazują na to, że biorąc pod uwagę pieniądz spekulacyjny, to popyt będzie wzrastał gdy stopa procentowa będzie malała, a malał gdy stopa procentowa jest

wyższa.

PUŁAPKA PIENIĄD ZA

Jeżeli stopa procentowa spadnie do dość dużego poziomu r* może się okazać, że wszystkie

podmioty (przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe) będą uważały, że nie jest już tak niska, że niżej spaść nie może, co oznacza że może jedynie wzrosnąć. W tej sytuacji zakup obligacji

jest bezsensowny. Popyt przekształca się w linię prostą poziomą, co oznacza że poczynając od punktu A gospodarka przestaje reagować stopą procentową na zmianę podaży. Poczynając od tego punktu mamy do czynienia z pułapką chłonności. W tym momencie

gospodarka przestaje reagować (teoretycznie) na politykę pieniężną banku centralnego realizowaną przy pomocy narzędzi sterujących podażą pieniądza.

Podaż pieniądza

PODAŻ PIENIĄDZA, to ilość środków dostępnych w gospodarce pełniących funkcję środka ostatecznej zapłaty. Generalnie uważa się, że będzie to na pewno gotówka znajdująca się w dyspozycji przedsiębiorstw i gospodarstw domowych.

Inny sposób dokonania zobowiązań to ich regulacja, która nie wymaga fizycznego przepływu pieniądza, a stanowi jedynie zmianę zapisu na kontach.

Najprostszym tego sposobem jest polecenie przelewu. Może być ono dokonywane w ciężar depozytów bankowych.

Okazuje się, że to zjawisko jest związane z procesem kreacji pieniądza bezgotówkowego w systemie bankowym. Podstawą tej kreacji jest pieniądz gotówkowy dyspozycyjny

w gospodarce znany pod nazwą bazy monetarnej.

BAZA MONETARNA, to ilość znaków wartości w postaci monet i banknotów znajdujących się

w obiegu bankowym i pozabankowym.

Im wyższa baza monetarna, tym wyższa podaż pieniądza w gospodarce, przy czym

zwiększenie bazy monetarnej o jednostkę powoduje zwielokrotnienie podaży pieniądza więcej niż o jednostkę. Mówimy wtedy że został wykreowany pieniądz bezgotówkowy.

MNO ŻNIK KREACJI PIE NIĄDZA

Jest to podaż pieniądza dzielona przez bazę monetarną.

BM

M K

REZERWY OBOWIĄZKOWE, to gotówka trzymana w bankach, stanowiąca część depozytów gotówkowych utrzymywana z mocy prawa. Pierwotnie rezerwy były utrzymywane z uwagi na konieczność zachowania wypłacalności banków.

STOPA REZERW OBOWIĄZKOWYCH, to udział rezerw gotówkowych w depozytach.

L

rp r

A

LT

r*

46

Generalnie można zauważyć, że zwiększenie rezerw obowiązkowych zmniejsza ten ułamek, a więc zmniejsza możliwość kreacji pieniądza w systemie bankowym.

Stopa rezerw obowiązkowych – jeżeli z mocy prawa jest ustalana przez bank centralny stanowi ważny instrument polityki pieniężnej sterujący podażą pieniądza w skali gospodarki.

D

R S otro

Proces kreacji pieniądza w procesie bankowym może być wyrażony w postaci modelu

mnożnika depozytowego.

MNO ŻNIK DEPO ZY TOWY

Bank komercyjny Nabyte depozyty

czekowe Rezerwa obowiązkowa

przy stopie Ro = 0,1

Udzielone kredyty (nadwyżka depozytowa

przekształcona w kredyt)

A 2000 200 1800

B 1800 180 1620

C 1620 162 1458

D 1458 146 1312

Mnożnik depozytowy jest odwrotnością stopy rezerw obowiązkowych i w danym wypadku wynosi 10.

Wykreowana podaż pieniądza jest równa :

1800 x 10 = 18000

1800 – pierwsza nadwyżka depozytowa przekształcona w kredyt

10 – stopa rezerw obowiązki

Podaż pieniądza M nie zależy od stopy procentowej i jest wyrażona w następujący sposób:

M` > M

Bank centralny może wpływać na podaż pieniądza (jeżeli je zwiększy, to podaż pieniądza

przesunie się w prawo).

Rynek pieniężny posiada samoistny mechanizm samorównoważenia się, przy czym specyfika

tego rynku charakteryzuje się tym, że popyt na pieniądz dostosowuje się do podaży w wyniku ustalenia odpowiedniej stopy procentowej r*.

M

rp r M` M

M

r M

r1

r* L

47

Jeżeli przeciętna stopa procentowa r1 okaże się za wysoka, to powstająca nadwyżka podaży

nad popytem doprowadza do nagromadzenia środków w bankach, które nie przynoszą dochodu. Banki poszukujące nowych odbiorców obniżają stopę procentową.

Jeżeli stopa procentowa będzie zbyt niska, to banki podwyższą stopę procentową.

Popyt na pieniądz zależy nie tylko od stopy procentowej ale także od dochodów.

L jest funkcją nie tylko realnej stopy procentowej ale także dochodu realnego.

Każda linia L jest określona dla określonego poziomu dochodu.

),( r r p YrLL

Im wyższe dochody tym popyt na pieniądz jest wyższy.

y2

r > y1 r

Generalnie na poziom popytu na pieniądz wpływa nie tylko stopa procentowa ale także

poziom produkcji i związany z nim poziom dochodów realnych w gospodarce.

Tę zależność wyznaczają dostosowania ekonomiczne i główne kierunki polityki pieniężnej

wyrażające dostosowania.

12.2.2 Narzędzia polityki pieniężnej Banku Centralnego

Narzędzia makroekonomiczne

Narzędzia te wpływają na stan całej gospodarki wstawiając w jednakowych warunkach wszystkie podmioty.

NARZĘDZIA POLITYKI PIENIĘŻNEJ to instrumenty oddziaływania państwa bezpośrednio na stan rynku pieniężnego. Są to środki które pozwalają doprowadzić rynek pieniężny

do stanu pożądanego lub środki pozwalające utrzymać ten rynek w danym stanie jeżeli jest to stan pożądany.

Instrumenty polityki pieniężnej mogą być stosowane zarówno po stronie podaży pieniądza jak i po stronie popytu na pieniądz. Prócz tego można wyróżnić techniczne elementy polityki

pieniężnej.

Generalnie w literaturze podkreśla się rolę podażowych instrumentów, które są bezpośrednio

ujęte w ustawie NBP, który pełni funkcję Banku Centralnego.

STOPA RE ZERW OBOWIĄ ZKOWYCH

Bank Centralny ma prawo narzucić bankom komercyjnym wielkość stopy rezerw obowiązkowych. Rezerwy obowiązkowe nie są oprocentowane.

L

rp r

L (r, y2 r )

L (r, y1 r )

48

Im wyższa stopa rezerw obowiązkowych tym mniejsza podaż pieniądza w gospodarce, a co za tym idzie większa stopa procentowa.

RO - M - r

Zarówno stopa procentowa jak i stopa rezerw obowiązkowych traktowane są umownie jako

wielkości agregatowe (Bank Centralny może ustalić kilka stóp rezerw).

Jeżeli stopa procentowa będzie malała, to zwiększy się podaż pieniądza w gospodarce,

a co za tym idzie zmaleje stopa procentowa.

RO - M - r

STOPA REDYSKO NTOWA

STOPA REDYSKONTOWA to agregat mówiący o oprocentowaniu kredytów jakich udziela Bank Centralny bankom komercyjnym jako kredytodawca ostatniej instancji.

Jeżeli Bank Centralny zwiększy stopę redyskontową, to oprocentowanie kredytów w bankach komercyjnych wzrośnie co doprowadzi do spadku podaży pieniądza.

rrd - M

Instrument ten jest uważany w literaturze za mało skuteczny w sensie ekonomicznym.

OPERACJE O TWARTEG O RY NKU

OPERACJE OTWARTEGO RYNKU to transakcje zawierane przez Bank Centralny na rynku obligacji.

Jeżeli Bank Centralny skupi obligacje, to oznacza to, że na rynku wzrośnie podaż pieniądza. Część tych transakcji może być sfinansowana dodatkową emisja pieniądza gotówkowego

– proces ten to tzw. MONETYZACJA DŁUGU PUBLICZNEGO. Jest to jeden z istotnych kanałów wprowadzających pieniądz gotówkowy do gospodarki.

W momencie kiedy Bank Centralny będzie sprzedawał obligacje, podaż pieniądza będzie malała.

Wszystkie działania Banku Centralnego wpływają ostateczne na stan podaży pieniądza w gospodarce.

Instrumenty popytowe

Na stan rynku pieniężnego może także wpływać popyt na pieniądz, czyli chęć utrzymania

pieniądza przy sobie lub na rachunku bieżącym. Aby wyjaśnić działanie polityki pieniężnej po stronie popytowej wprowadza się pojęcie ZASÓB PIENIĄDZA.

ZASÓB PIENIĄ DZA

M

r M`

r1

r*

M

49

Są trzy rodzaje zasobów pieniądza:

Z1 = pieniądz gotówkowy + wkłady na rachunkach bieżących

Z2 = Z1 + wkłady terminowe (opiewające na relatywnie niskie kwoty) Z3 = Z2 + pozostałe wkłady terminowe

Z1 - charakterystyka pieniądza jako środka płatniczego Z2 - rezerwuar siły nabywczej Z3 - charakterystyka pieniądza jako środka gromadzenia skarbu

Podział zasobów pieniądza na Z1 Z2 Z3 wynika ze sposobu gospodarowania zasobami pieniądza. Państwo może wpływać na decyzje podmiotu poprzez kształtowanie relacji

procentowania na rynku bieżącym. Jeżeli oprocentowanie wkładów terminowych będzie rosło w stosunku do procentów na rachunku bieżącym, to ludzie będą przenosili pieniądze

z rachunków bieżących na terminowe. Popyt na pieniądz ulegnie wówczas zmianie.

Jeśli popyt na pieniądz wzrośnie ale z czynników spoza stopy procentowej, to stopa

procentowa ulegnie zwiększeniu.

BUDOWA ZAUFANIA DO PIE NIĄDZA

Jeżeli zaufanie do pieniądza jest wysokie, to ludzie nie starają się wyzbyć posiadanych środków pieniężnych jak najszybciej, wiec popyt na pieniądze rośnie.

Można wyróżnić dwa instrumenty polityki pieniężnej, które mogą być wykorzystane w celu oddziaływania po stronie popytu:

 Ustalenie odpowiedniej relacji pomiędzy oprocentowaniem na rachunku terminowym i bieżącym

 Całokształt działania państwa, a w szczególności Banku Centralnego budujących (osłabiających) zaufanie do pieniądza.

Techniczne narzędzia polityki pieniężnej

DENOMINACJA

DENOMINACJA, to ekwiwalentna wymiana pieniądza w państwie na banknoty o niższych

nominałach.

PRÓBY ZAMRO ŻENIA WKŁA DÓW BANKOWYCH NA OKREŚLONY CZAS

OGRA NICZO NA WYMIANA P IENIĄDZA

Ograniczona wymiana pieniądza stosowana jest w sytuacjach kryzysowych.

12.2.3 Zasady polityki pieniężnej

Jedną z głównych zasad jest relacja pomiędzy tempem wzros tu PKB i tempem wzrostu wynikająca z formuły Fischer`a.

Jeżeli ilość towarów wzrasta, to podaż również wzrasta.

Ilość pieniądza dostosowana jest do ilości produktu wysyłanego na rynek.

rYvM %

M - podaż pieniądza v - szybkość obiegu pieniądza (jest stała w czasie – ulega niewielkim zmianom) % - przeciętny poziom cen (dąży do stałości )

rY - dochód realny (odzwierciedla wolumen produkcji rzuconej na rynek)

SZYBKOŚĆ OBIEGU PIENIĄDZA to informacja o tym ile transakcji w danym okresie czasu jest w stanie obsłużyć jednostka pieniężna w gospodarce.

50

Tempo wzrostu pieniądza: r

r

Y

Y

M

M

Podaż pieniądza jest sterowana przez rezerwy, stopę redyskontowa i sprzedaż obligacji.

13 RY NE K D Ó B R U US Ł UG, A RY NE K P I E NI Ę ŻNY

13.1 MAKROEKONOMI CZNE ZWIĄZKI POMIĘDZY RYNKIEM DÓBR U USŁU G A RYNKIEM PIENIĘŻNYM

Stopy rezerw obowiązkowych (Ro) - podaż (M) - stopa procentowa (r) - inwestycje (I)

- efekty mnożnikowe – dochód (Yr) - popyt na pieniądz (L) - stopa procentowa (r) - inwestycje

(I) - dochód (Yr )̀

Yr` < Yr

- sprzężenie proste

- sprzężenie retoksyjne

Stopa redyskontowa (rrd) - podaż (M) - stopa procentowa (r) - inwestycje (I) - efekty

mnożnikowe – dochód (Yr) - popyt na pieniądz (L) - stopa procentowa (r) - inwestycje (I)

- dochód (Yr )̀

Yr` < Yr

Sprzedaż obligacji - podaż (M) - stopa procentowa (r) - inwestycje (I) - efekty mnożnikowe

– dochód (Yr) - popyt na pieniądz (L) - stopa procentowa (r) - inwestycje (I) - dochód (Yr )̀

Yr` < Yr

Generalnie dochód ulega obniżeniu - Yr G

13.2 POLITYKA FISKA LNA , A DOSTOSOWANIA MIĘDZY RYNKAMI DÓBR I USŁU G A RYNKIEM PIENIĘŻNY M

Państwo w ramach polityki fiskalnej zwiększyło wydatki nietransferowe (G) - popyt

globalny (Pg) - efekty mnożnikowe – dochód (Yr) - popyt na pieniądz (L) - stopa

procentowa (r) - inwestycje (I) - produkcja finalna (Yr) - popyt na pieniądz (L)

- stopa procentowa (r`)

r > r`

- mechanizm prosty

- mechanizm retorsyjny

Generalnie r > r` , co oznacza wzrost stopy procentowej

Aktywność zwiększenia wydatków przez państwo doprowadza do wzrostu stopy procentowej, co z kolei ogranicza popyt inwestycyjny i aktywność sektora prywatnego.

Występuje efekt wypychania, w rezultacie którego zwiększona aktywność sektora

publicznego doprowadza do generowania aktywności sektora prywatnego. Bank Centralny może temu zapobiec poprzez przesunięcie podaży z poziomu M do poziomu M`.

M`

51

L - L`

Konieczna jest współpraca między rządem, sferą budżetową i Bankiem Centralnym w celu

prowadzenia spójnej polityki fiskalnej i pieniężnej.

Bank Centralny powinien pozostawać instytucją niezależną w celu zabezpieczenia się przed

presją rządu która prowadziłaby do nieuzasadnionego zwiększenia podaży pieniądza presją wywołaną chęcią finansowania wydatków rządowych.

14 SY ST EM B ANK O WY W P O L S C E

System bankowy tworzą Bank Centralny i banki operacyjne. System bankowy w Polsce jest dwupoziomowy. Cechuje go zasada uniwersalizmu.

ZASADA UNIWERSALIZMU:

Jedna instytucja bankowa (za wyjątkiem Banku Centralnego) jest uprawniona do

realizacji wszystkich czynności bankowych.

BANK wg. Definicji prawnej jest instytucją która prowadzi następujące czynności:

- prowadzi rachunki bankowe

- przyjmuje wkłady oszczędnościowe i lokaty terminowe

- udziela kredytów i pożyczek

- emituje papiery wartościowe i obraca nimi

- prowadzi konta depozytowe papierów wartościowych

W sensie prawnym obowiązuje funkcjonalna definicja banku

14.1 FUNKCJE BANKU CENTRALNEGO

14.1.1 Bank emisyjny

 odpowiada za emisję gotówkowego pieniądza

 jest zawsze wypłacalny

 wkłady w Banku Centralnym są całkowicie pewne

 może kontrolować większość bazy monetarnej

14.1.2 Bank banków

 jest kredytodawcą ostatniej instancji (może kredytować działalność banków

komercyjnych, stąd też stopa redyskontowa może pełnić funkcję narzędzia produkcji pieniądza)

 tworzy centralny pieniądz gotówkowy

 reguluje obieg pieniądza emitowanego

 reguluje wielkość pieniądza tworzonego przez banki operacyjne (model mnożnika depozytowego)

 reguluje płynność całego systemu bankowego

PŁYNNOŚĆ, to zdolność do realizacji bieżących zobowiązań

 kształtuje potencjał

M

rp r M

L` L

52

14.1.3 Bank gospodarki narodowej

 odpowiada konstytucyjne za wartość polskiego złotego

Zapis w ustawie o NBP zobowiązuje Bank Centralny do współdziałania z Rządem

w tym zakresie, w jakim nie przeczy to realizacji podstawowego celu, czyli kształtowaniu polskiej złotówki.

 reguluje obieg pieniądza w gospodarce wewnątrz kraju

 kontroluje rezerwy gotówkowe i przepływy międzynarodowe w postaci obsługi

płatności zagranicznych, odpowiedniej polityki kursowej i utrzymanie rezerw zagranicznych środków płatniczych

 kasowa obsługa budżetu i obsługa długu publicznego

14.2 FUNKCJE BANKÓW OPERACYJNYCH (KOMERCYJNYCH )

 TRANS FORMACJA T ERMI NU

Termin zgłaszanego zapotrzebowania na pieniądz nie musi być równy wolnym

źródłom pieniądza. Następuje dostosowanie pomiędzy terminami zapotrzebowania na środki z terminami ich dyspozycyjności.

 TRANS FORMACJA RYZ YKA

Zostaje wyeliminowane ryzyko specyficzne (pozostaje ryzyko rynkowe np. ryzyko

że stopa procentowa wzrośnie – dotyczy wszystkich).

Nie jedne i te same podmioty swoimi oszczędnościami finansują pożyczki

zaciągnięte przez inne podmioty – podmiot inwestycyjny zdywersyfikowany.

 USŁ UGI FAKTORINGOW E

Usługi faktoringowe polegające na odpłatnym skupie weksli i należności

 OBSŁ UGA PAP I ERÓW W ARTOŚC IOW YCH

Banki przejmują funkcje pośrednika w obrocie papierów wartościowych.

 GW ARANCJ E BANKOW E

Gwarancje bankowe pozwalają udrożnić rynek kredytowo – depozytowy.

 ZMNI EJS Z ENI E RYZ YKA W TRANSAKCJACH MI ĘDZ YNARODOW YCH

Zmniejszenie ryzyka w transakcjach międzynarodowych poprzez stosowanie inkaso dokumentowe lub akredyty dokumentowe.

14.3 FUNKCJE SYSTEMU BANKOWEGO

 kreacja przez bank emisyjny pieniądza jako środka ostatecznej zapłaty

 kreacja poprzez banki operacyjne podaży pieniądza (pieniądz bezgotówkowy)

 daje instrument zwany kredytem; zaspokaja zapotrzebowanie na pieniądz w postaci kredytu

 bierze na siebie funkcję pośrednika między posiadaczami oszczędności i osobami, które te środki potrzebują

15 MO D EL IS – LM

MODEL IS – ML to konstrukcja która pozwala łatwo przewidywać dostosowania w gospodarce przy zastosowaniu polityki pieniężnej lub fiskalnej, łagodnej lub restrykcyjnej.

53

r1

r2

r1

E

Dr

Model ten odpowiada na pytanie „Czego należy się spodziewać po stronie produkcji finalnej i stopy procentowej jeżeli Bank Centralny lub państwo zastosuje określony wariant polityki

restrykcyjnej lub łagodnej?”

ŁAGODNA POLITYKA FISKALNA to polityka ekspansywna – niskie podatki, wysokie wydatki

państwa, rosnący deficyt.

ŁAGODNA POLITYKA PIENIĘŻNA to polityka niskich stóp procentowych i wysokiej podaży

pieniądza.

15.1 LINIA IS

15.1.1 Definicja IS

LINIA IS wyraża wszystkie kombinacje stopy procentowej (S) i dochodu realnego (Yl) przy których rynek dóbr i usług znajduje się w równowadze (istnieją mechanizmy które zawsze

doprowadzają rynek do równowagi).

r - stopa procentowa

15.1.2 Wpływ polityki fiskalnej na IS

Łagodna polityka fiskalna przesuwa linię IS w prawo, a restrykcyjna w lewo.

Yr

Pg

Yr

r

IS

I2

I1

Yr

Pg

Yr

r

G

IS IS`

54

Yr2

L (r,Yr2)

L (r,Yr1)

L (r,Yr1)

LM

M` M

LM

LM`

Yr1

Yr1

r1

r

Yr 1 Yr

15.2 LINIA LM

15.2.1 Definicja LM

LINIA LM to zestaw kombinacji wszystkich stóp procentowych i dochodów przy których rynek pieniężny jest równoważony.

15.2.2 Wpływ polityki pieniężnej na linię LM

Jeżeli państwo zastosuje politykę restrykcyjną, podaż będzie malała.

Restrykcyjna polityka pieniężna przesuwa linie LM w lewo, a łagodna w prawo.

15.3 DOSTOSOWANIA MAKRO EKONOMICZN E W MODELU IS – LM

Rynek automatycznie dąży do uzyskania stanu równowagi na rynku dóbr i usług, w wyniku czego następuje zrównoważenie obu rynków równocześnie.

Punkt jednoczesnego zrównoważenia się rynku to punkt przecięcia linii IS z linią LM.

Łagodna polityka fiskalna prowadzi do zwiększenia dochodu i stopy procentowej.

Występuje efekt wypierania (aktywności sektora prywatnego jest wypierana przez rosnącą aktywność sektora państwowego).

- w polityce ekspansywnej

r

Yr LM

LM

r

Yr

r2

Yr

r

IS IS

E

55

r1

r

Yr Yr 1

LM`

LM

E1

E

Yr Yr1

r1

r

LM LM`

E

E1

Yr1 Yr

r1

r

- w polityce restrykcyjnej

- przy

łagodnej polityce pieniężnej

- przy restrykcyjnej polityce pieniężnej

15.4 PODSUMOWANIE

1. Model IS - LM odpowiada dostosowaniom wyprowadzonym z popytowej teorii wzrostu.

2. Odzwierciedlone na modelu IS - LM dostosowania mogą występować silniej lub słabiej w zależności od innych pojawiających się wyników.

Z modelu wynika, że najlepsza jest łagodna polityka pieniężna (to co proponuje Rząd). Istnieje jednak kilka przeciwwskazań:

 dostosowania wynikające z łagodnej polityki pieniężnej z dużą inercją przekładają się na rynek dóbr i usług

 bardzo trudno przewidzieć na ile polityka pieniężna wywoła reakcje w gospodarce

i w jakim czasie one wystąpią

 aby model IS - LM zadziałał muszą istnieć wolne, aktywne moce wytwórcze

 łagodna polityka pieniężna może spowodować napięcia inflacyjne i zwiększyć ryzyko, co spowoduje przesunięcie linii IS w dół. W tym przypadku oczekiwany wzrost produkcji może nie wystąpić

Yr

r

IS IS

E

Yr

Yr

IS

56

3. W przypadku stosowania narzędzi polityki fiskalnej ponownie zwiększone zostaną wydatki państwa. Podobnie przy stosowania narzędzi łagodnej polityki fiskalnej

produkcja będzie wzrastała przy zwiększonej stopie procentowej.

4. Wzrost stopy procentowej wyhamuje inwestycje, co może doprowadzić do spadku dochodu w sektorze prywatnym.

5. W przypadku uzyskania środków finansowania dzięki zwiększeniu opodatkowania powstaje efekt mikroekonomiczny ograniczający efektywność przedsiębiorców

prywatnych – wzrost dochodów znów zostanie w gospodarce ograniczony.

Wynika z tego, że polityka gospodarcza powinna stanowić wyważoną relację pomiędzy polityką pieniężną, a polityką fiskalną.

16 I L OŚ C IO WA T E O RI A P I E NI Ę ŻNA – F O RM UŁ A F I S HE RA , A P O L IT Y K A P I E NI Ę ŻNA

Podstawowe założenie ilościowej teorii pieniężnej mówi, że przy danych cenach i przy danym

poziomie produkcji, w gospodarce musi być dostępna odpowiednia ilość pieniądza gwarantująca normalne zawieranie transakcji.

Jeśli występuje przewidywany wzrost produkcji, to Bank Centralny powinien odpowiednio zwiększyć podaż pieniądza aby nie wystąpiły trudności w obsłudze pieniężnej na rynku.

Wielkością odbijająca ilość produkcji na rynku jest dochód finalny.

Yr c

cVM

M - podaż pieniądza, czyli dostępna ilość pieniądza

V - szybkość obiegu pieniądza (wielkość ta informuje ile transakcji jednostka pieniężna obsługuje na rynku w danym okresie czasu) - w krótkim okresie czasu jest stała

C/C - przeciętny poziom cen (dąży do stałości )

Yr - dochód realny (odzwierciedla wolumen produkcji rzuconej na rynek)

Tempo wzrostu podaży pieniądza = oczekiwanemu tempu wzrostu dochodu realnego

Tempo wzrostu dochodu realnego = PKB w cenach stałych

M

PKB c

c eano lnmin

Polityka inflacyjna zakłada, że przeciętny poziom cen nie będzie się zmieniał.

W ekonomii udowodniono, że średnia prędkość obiegu pieniądza w gospodarce jest z reguły stała. W związku z tym polityka inflacyjna powinna prowadzić do zachowania równości

pomiędzy tempem wzrostu pieniądza i tempem wzrostu dochodu. Oznacza to, że wzrost podaży pieniądza odpowiada oczekiwanemu tempu wzrostu PKB.

M

M

Y

Y

r

r

17 RY NE K P RAC Y

17.1 RYNEK PRACY W UJĘCIU MAKROEKONOMIC ZNYM

RYNEK PRACY to popyt na pracę, czyli łączne zapotrzebowanie na pracę zgłaszane w gospodarce przez przedsiębiorstwa. Zapotrzebowanie to wyrażane jest miejscami pracy przy danej, przeciętnej płacy realnej.

57

SP

SE

E

b

DE

Ppłr a

SE Prlr

a Prł1

Rolę ceny na rynku pracy pełni przeciętna płaca realna.

Popyt reprezentują przedsiębiorstwa jako agregat.

PODAŻ PRACY czyli zagregowana chęć podjęcia pracy przy danej płacy realnej, jest kreowana

przez gospodarstwa domowe. Ma ona dwa wymiary: podaż efektywną i podaż potencjalną.

Rynek pracy rozpatrywany jest makroekonomiczne. Wielkością generowaną jest przeciętny

poziom płacy realnej. Przedmiotem obrotu są miejsca pracy, przy czym podaż oferuje chęć zajęcia miejsca pracy, świadczenia usług na danym miejscu pracy – reprezentują gospodarstwa domowe. Popyt oferuje chęć zatrudnienia usługi pracy na danym miejscu.

Z – zatrudnienie

Jeżeli płaca realna maleje, to popyt na usługę pracy zgłaszany przez przedsiębiorstwa rośnie.

PODAŻ EFEKTYWNAPRACY (SE) jest reprezentowana przez gospodarstwa domowe w postaci

chęci świadczenia usługi pracy przy danej przeciętnej płacy realnej oraz jej podjęcia jeżeli zostanie zaoferowana na pozostałych, przeciętnych warunkach.

PODAŻ POTENCJALNA PRACY (SP) to zapotrzebowanie na pracę zgłaszane przy danym poziomie przeciętnych płac realnych, niekoniecznie poparte chęcią jej podjęcia na

przeciętnych, pozostałych warunkach.

Podaż potencjalna jest zawsze większa od podaży efektywnej.

Istnieje sytuacja przy której rynek będzie się znajdował w równowadze w sensie potencjalnej podaży (a) ale w tych warunkach będzie grupa ludzi chcąca regulować warunki (b). Powstaje

bezrobocie.

BEZROBOCIE NATURALNE (b) to taki poziom bezrobocia, przy którym rynek pracy jest

równoważony w sensie efektywnym. Bezrobocie to jest bezrobociem dobrowolnym – nie należy go ograniczać.

BEZROBOCIE PRZYMUSOWE (a) to bezrobocie powstałe w warunkach w których rynek nie znajduje się w równowadze. Bezrobocie to jest reprezentowane przez tych ludzi którzy przy danych warunkach płacowych poszukują pracy i chętnie by ją podjęli na przeciętnych

warunkach, pozostałych warunkach rynkowych ale jej nie znajdują.

BEZROBOCIE to stan rynku pracy przy którym występuje nadwyżka podaży pracy.

Popyt na prace może ulegać ograniczeniom technicznym wynikającym ze stanu rynku dóbr i usług.

Z

58

DE

Linia przerywana to linia załamania wynikająca z ograniczenia popytu globalnego (bezrobocie Keynsowskie)

Liberałowie uważają, że jeżeli płaca realna (Prł1) jest ustalona decyzją wynikającą z umowy zbiorowej pomiędzy pracodawcami i związkami zawodowymi, to wielkość bezrobocia (a) jest

wynikiem zbiorowej decyzji pracodawców i pracowników, a więc również jest bezrobociem dobrowolnym.

17.1.1 Stopa bezrobocia, stopa aktywacji zawodowej, zasób pracy

ZASÓB PRACY to osoby pracujące i osoby bezrobotne.

STOPA BEZROBOCIA, to stosunek bezrobotnych do zasobów pracy

%100 ZP

B Stb

STOPA AKTYWACJI ZAWODOWEJ to ilość ludzi zdolnych do pracy w stosunku do zasobów pracy.

%100 ZD

AZ L

ZP St

17.1.2 Stopy bezrobocia

Istnieją dwie stopy bezrobocia. Stopa bezrobocia rejestrowanego i pomiar bezrobocia

wg. metody Baelsa, która odpowiada stopie bezrobocia ekonomicznego.

Bezrobocie rejestrowane reprezentują ci bezrobotni którzy są zarejestrowani w urzędzie

pracy.

Rejestrowany zasób pracy, to te osoby które są zarejestrowane jako pracujący

i bezrobotni.

Bezrobocie ekonomiczne różni się od bezrobocia rejestrowanego o tych którzy są

zarejestrowani jako bezrobotni a pracują. Z drugiej strony istnieją bezrobotni którzy poszukują pracy ale nie są zarejestrowani w urzędzie.

Stopa bezrobocia ekonomicznego jest zazwyczaj o 1-2 % wyższa od stopy bezrobocia rejestrowanego.

Z Z1

LUDZIE

PRACUJĄCY

LUDZIE

BEZROBOTNI

LUDZIE POZA ZASOBEM PRACY - udzie niezdolni do pracy,

ludzie nie poszukujący pracy)

59

Według materiałów Ministerstwa Finansów z października roku 2001 prognoza stopy bezrobocia ekonomicznego na rok 2002 to 18,8 %. Jest to bardzo wysoki, niekorzystny

wskaźnik.

Lepszym wskaźnikiem bezrobocia jest bezrobocie ekonomiczne, ponieważ bezrobocie rejestrowane jest wyznaczane normami prawnymi, co „tuszuje” prawdziwe bezrobocie.

17.1.3 Przepływy pomiędzy zasobem pracy i ludźmi poza zasobem pracy

PRZEPŁYWY POMIĘDZY ZASOBEM PRACY I LUDŹMI POZA ZASOBEM PRACY

 Część osób traci pracę i staje się bezrobotnymi, a jednocześnie niektórzy bezrobotni dostają pracę

 Ludzie pracujący przechodzą poza zasób pracy (emeryci), ludzie chorujący

17.1.4 Dobre i złe strony bezrobocia (zagrożenia bezrobociem)

POZYTYWNE STRONY BEZROBOCIA

 Zagrożenie bezrobociem dyscyplinuje pracowników i pozwala uzyskać należytą

wydajność pracy

 Bezrobocie jako zagrożenie poprawia kondycję zatrudnionego zasobu pracy

 Występuje konkurencja między pracownikami, który wciąż starają się doskonalić swoje umiejętności poprzez różnego rodzaju kursy i szkolenia

 Bezrobocie otwarte jest jedyną okazją zmniejszenia bezrobocia ukrytego

 Jest to oferta podaży która może być zatrudniona – bezrobocie krótkookresowe – udrażnia rynek pracy, a to z kolei udrażnia efektywną alokację

Negatywne strony bezrobocia dzielą się na społeczno-psychologiczne i ekonomiczne.

NEGATYWNE STRONY BEZROBOCIA

 Bezrobocie przymusowe oznacza niepełne wykorzystanie zasobu pracy – w przypadku osiągnięcia w pełni efektywnej alokacji (wszystkie trzy rynki zrównoważone) – zostaje osiągnięta produkcja potencjalna. W przypadku braku

równowagi zasoby te nie są wykorzystywane.

 Istnieje konieczność aktywności państwa wspomagającej osoby które utraciły pracę.

W przypadku wzrostu bezrobocia coraz większa część społeczeństwa jest utrzymywana przez mniejszą.

 Płaszczyzna humanitarna

 Warstwa ekonomiczna (brak pomocy państwa oznacza zniszczenie części zasobu pracy)

 Przychody do budżetu maleją i państwo funkcjonuje gorzej

 Wzrost ubóstwa w części społeczeństwa

LUDZIE

PRACUJĄCY

LUDZIE

BEZROBOTNI

LUDZIE

PRACUJĄCY

LUDZIE

BEZROBOTNI

LUDZIE POZA ZASOBEM PRACY

60

 Migracja części zasobu pracy (negatywna selekcja)

 Międzypokoleniowe powielanie się bezrobocia

PSYCHOLOGICZNE SKUTKI BEZROBOCIA :

 poczucie klęski

 bezradność

 fatalizm

 ludzie czują, że ich wartość spada

 wzrost odsetka przestępczości

17.1.5 Metody zwalczania bezrobocia

Aktywne metody zwalczania bezrobocia

AKTYWNE METODY ZWALCZANIA BEZROBOCIA, to metody zwiększające zatrudnienie (zwiększające popyt na pracę)

AKTYWNE METODY ZWALCZANIA BEZROBOCIA :

 Tworzenie nowych miejsc pracy w sektorze publicznym

 Subsydiowanie zatrudnienia i płac

 Promowanie form kształcenia

 Promowanie przedsiębiorczości

Pasywne metody zwalczania bezrobocia

PASYWNE METODY ZWALCZANIA BEZROBOCIA, to metody w przypadku których bezrobocie

zwalczane jest poprzez ograniczanie podaży pracy lub poprzez ograniczanie skutków bezrobocia.

PASYWNE METODY ZWALCZANIA BEZROBOCIA:

 Obniżenie wieku emerytalnego

 Podwyższenie okresu kształcenia; nie jest to metoda skuteczna gdyż daje ona jedynie krótkookresową poprawę – 1 rok

 Osłabienie aktywności zawodowej poprzez stworzenie ustawowych możliwości urlopowania

 Dzielenie istniejących miejsc pracy

17.1.6 Rodzaje bezrobocia

BEZROBOCIE STRUKTURALNE jest bezrobociem wynikającym z niedopasowania struktury zawodowej popytu i podaży. Zwalczane jest przez kształcenie.

BEZROBOCIE KEYNSOWSKIE, to bezrobocie wynikające ze zmniejszonego popytu globalnego. Zwalczane jest poprzez politykę fiskalną i pieniężną.

BEZROBOCIE KLASYCZNE, to ten poziom bezrobocia, który wynika z umów zbiorowych zawartych między pracodawcą a pracownikami, ewentualnie poprzez państwo powyżej

przeciętnej płacy realnej równoważącej rynek pracy w sensie efektywnym. Zwalczane je st poprzez zwiększanie inflacji, gdyż wówczas płaca realna sama się obniży.

BEZROBOCIE S EZONOWE, to ta nadwyżka podaży która wynika z sezonowości zatrudnienia grup pracowników. Zwalczane jest poprzez możliwość formy kształcenia.

61

Yr = FA(Z)

Yr

r1 r

BEZROBOCIE UKRYTE to zatrudnieni którzy z punktu widzenia kalkulacji ekonomicznej opartej na wielkościach uruchomionych poprzez rynek nie powinni być zatrudnieni.

Likwidacja tego bezrobocia możliwa jest wtedy, gdy bezrobocie ukryte zostaje przekształcone w bezrobocie otwarte, gdyż wtedy możliwa jest realokacja zasobów pracy w skali gospodarki.

18 ZWI ĄZE K P O M I ĘD ZY RY NK I EM P RAC Y, RY NK I E M D Ó B R I US Ł UG O RAZ RY NK I E M P I E NI Ę ŻNYM

Oprócz poznania mechanizmów emisyjnych istnieją dwa mechanizmy łączące rynek pracy

z rynkiem dóbr i usług.

18.1 MECHANI ZMY ŁĄC ZĄCE RYNEK PRACY Z RYNKI EM DÓBR I U SŁU G.

18.1.1 Zagregowana funkcja produkcji

ZAGREGOWANA FUNKCJA PRODUKCJI, to związek pomiędzy ilością użytych zasobów w gospodarce, a wielkością produkcji finalnej.

),,,,,( SsKPTSuGFY Ar

Zakładamy, że wielkości G, Su, T, K, Ss są constans.

Wielkość produkcji przy niezmienionym stanie tych zmiennych może wyrazić jako monotonicznie rosnącą.

Im mniejsze zapotrzebowanie na produkty finalne na rynku dóbr i usług tym mniejsze zapotrzebowanie na pracę. Zatrudnienie będzie spadało.

18.1.2 Popyt na dobra i usługi oraz wielkość płacy realnej

Zazwyczaj wielkość ta jest minusowa, ponieważ wzrost płacy realnej powoduje relatywnie szybszy spadek zatrudnienia, a zatem dochód Y przeznaczony na zakup dóbr i usług ulega

zmniejszeniu.

18.2 ZWIĄZEK POMIĘDZY RYNK I EM PRACY, RYNKIEM DÓBR I USŁU G ORAZ RYNKIEM PIENI ĘŻNYM

P(Z)

r

IS` LM

62

450 zatrudnienie

19 I NF L AC J A – P O ZI OM CE N

Inflacja dotyczy procesu wywołującego zmianę poziomu cen.

Poziom cen jest produktem dostosowań w gospodarce, a ostatecznie produktem dostosowań na rynku dóbr i usług.

Problemem jest nie sam poziom cen ale procesy towarzyszące jego zmianom.

Zazwyczaj obserwujemy zjawisko wzrostu poziomu cen, które wyraża zewnętrzny proces zwany inflacją. Jeżeli przeciętny poziom cen ulegnie zmniejszeniu, to byłby to proces deflacji.

INFLACJA, to ciąg dostosowań w gospodarce o charakterze pieniężnym, którego zewnętrznym

wyrazem jest wzrost przeciętnego poziomu cen, spadek wartości pieniądza, a miarą wzrostu przeciętny poziomu cen.

Do niedawna uważano, że inflacja nie zawiera w sobie negatywnych skutków, zmienia się tylko skala cen. Później zweryfikowano poglądy uznając za koszty inflacji tzw. koszty zdzieranych odsetek – ludzie częściej pojawiają się w banku aby się zabezpieczyć przed

spadkiem wartości pieniądza i „zmianami menu”.

19.1 SKUTKI INFLACJI

19.1.1 Negatywne skutki inflacji

NEGATYWNE SKUTKI INFLACJI

 pogarszają się w przypadku kursu stałego warunki eksportu

 rośnie ryzyko – inwestycje ulegają zmniejszeniu

 nie napotykamy tzw. inflacji czystej (tzn. nigdy wszystkie ceny nie rosną w tym samym

stopniu, w rezultacie ceny przestają gać swoje funkcji w rachunku ekonomicznym, pracobiorcy tracą orientację, co do swoich realnych dochodów, właściciele przestają się orientować w realnej wartości swojego majątku, zatem podejmowane w takich

warunkach decyzje gospodarcze są obciążone błędem; w rezultacie ulega zmniejszeniu efektywność wykorzystania zasobów w gospodarce

Yr

IS

Yr

P1 S = ZAS

D`

Yp

Yr

D

63

19.1.2 Pozytywne skutki inflacji

POZYTYWNE SKUTKI INFLACJI

 zerowa inflacja jest niekorzystna ponieważ w skutek oscylacji cen muszą wystąpić odcinkowe napięcia deflacyjne, które dużo bardziej negatywnie wpływają na aktywność

gospodarczą; niewielka inflacja jako przeciętna pozwala zlikwidować napięcia deflacyjne

 inflacja pełzająca jednocyfrowa może być odczytana przez przedsiębiorców jako oznaka wzrostu i może napędzać koniunkturę

19.2 RODZAJE INFLACJI

RODZAJE INFLACJI

 napędzana przez koszty (wzrost cen na rynkach zasobów przekłada się na ceny

sprzedaży gotowej produkcji)

 ciągniona przez popyt (wzrost popytu powoduje wzrost inflacji)

19.3 WSKAŹNIKI IN FLACJI

CPI to wskaźnik który oparty jest na chęci pomiaru zmiany przeciętnego poziomu cen dóbr konsumpcyjnych za pomocą koszyka dóbr konsumpcyjnych uznanego za koszyk reprezentacyjny

PPI to wskaźnik odnoszony do koszyka dóbr, których ceny są cenami producenta

Zazwyczaj wskaźnik inflacji dotyczy wielkości CPI

Inflacja może być wyrażona przy pomocy różnych indeksów, które w zależności od sposobu

liczenia mogą się różnić wg. przeciętnego poziomu cen lub cen ważonych.

Oprócz uwzględnienia we wskaźnikach inflacji wagi wzrostu poszczególnych dóbr,

urealniającej jej wskaźnik, istnieje jeszcze problem reprezentacyjności koszyka dóbr, który może zawierać te dobra, których gospodarstwa domowe nie nabywają.

19.4 ZJAWI SKO SPIRALI IN FLACYJNEJ

SPIRALA INFLACYJNA to samo wspomagający się proces wzrostu przeciętnego poziomu cen

wywołany dążeniem poszczególnych grup społecznych do zwiększenia swojego udziału w podziale PKB.

19.4.1 Przekroje spirali inflacyjnej

SPIRALA INFLACYJNA MOŻE MIEĆ KILKA PRZEKROJÓW :

 płace – płace – porównujemy swoje płace do płac innych ludzi, ludzie dążą do utrzymania stałych proporcji między płacami

 ceny – ceny – część drobnych wytwórców kalkuluje ceny swoich wyrobów na podstawie stałej relacji cenowej pomiędzy innymi wyrobami

 koszty – zyski – ceny – wzrost kosztów zaopatrzeniowych, w celu utrzymania zysków przerzucany jest na ceny gotowych wyrobów, co powoduje wzrost kosztów gdzie

indziej i podobne tendencje do przerzucania

 ceny – podatki – wzrost podatków przerzucany jest w cenę, co pobudza inflację

 płace i pieniężne świadczenia społeczne

64

19.5 METODY ZWALCZAN IA INFLAC JI

METODY ZWALCZANIA INFLACJI

 polityka pieniężna (restrykcyjna)

 indeksacja cen i dochodów – próba przystosowania się do życia z inflacją

 polityka dochodowa państwa, w ramach której stosuje się narzędzia obciążające bardzo wysokim podatkiem dochody, które nie są uzasadnione wzrostem wydajności pracy

19.6 STOPA BEZROBOCIA A STOPA INFLACJI – KRZYWA PHILIPSA

W krótkim okresie czasu istnieje alternatywa pomiędzy stopą inflacji a stopą bezrobocia.

Wcześniej uznawano, że ma ona charakter trwały, jednak okazało się, że długookresowa krzywa Philipsa nie wykazuje takiej alternatywy, poziom bezrobocia nie zależy od wielkości inflacji.

W krótkim okresie dostosowania są następujące:

M Mr r Pg c/c b i Mr r Pg c/c b

b – bezrobocie i – inflacja

Krzywa Philipsa nie jest jedynym modelem, istnieje szereg modeli, które opierając się na złudzeniach inflacyjnych (mylenie wielkości nominalnych z realnymi) pozwalają wykazać, że w zasadzie możliwa jest każda współzależność między stopą bezrobocia i inflacji.

20 GOSPODARKA OTWARTA – PODSTAWOWE POJĘCIA

RYNEK WALUTOWY - ceną na tym rynku jest kurs, zgodnie z notowaniami wewnętrznymi

jest to cena waluty obcej wyrażona w zł. Złoty się umacnia, jeżeli kurs spada.

POPYT NA RYNKU WALUTOWYM REPREZENTUJĄ:

 importerzy

 polscy inwestorzy inwestujący za granicą

 polski kapitał spekulacyjny inwestujący za granicą

st. bezrobocia

naturalnego

st. inflacji

st. bezrobocia

65

PODAŻ NA TYM RYNKU REPREZENTUJĄ :

 eksporterzy

 obcy inwestorzy inwestujący w Polsce

 obcy kapitał spekulacyjny inwestujący w Polsce

Rynek walutowy jest bardzo czuły na stopę % i w przypadku wolnego kursu będącego rezultatem gry sił rynkowych wzrost stopy % powoduje napływ kapitału obcego

spekulacyjnego. Podaż wzrasta (krzywa przesuwa się w prawo), a to z kolei powoduje, że kurs spada i zł się umacnia.

Nie jest możliwe równoczesne prowadzenie polityki kursowej i polityki stopy %.

BILANS PŁATNICZY to usystematyzowane zestawienie wszystkich transakcji dokonanych przez podmioty danego kraju z podmiotami zagranicznymi.

Główne pozycje bilansu płatniczego to przepływy związane z importem i eksportem towarów i usług (bilans handlowy), druga część to przepływy kapitałowe. Oznacza to, że kurs i pozycja zł niekoniecznie musi być wynikiem siły gospodarki wyrażonej skalą przepływów

towarowych, lecz także skutkiem polityki pienięznej banku centralnego, w wyniku czego lokaty kapitałowe spekulacyjne stają się korzystniejsze w Polsce aniżeli za granicą z powodu

stopy procentowej.

21 PO L IT Y K A F I S K AL NA I P I E NI Ę ŻN A P RZY S T AŁYM I ZM I E NNYM K URS I E WAL UT O WYM

SKUTKI ŁAGODNEJ POLITYKI FISKALNEJ PRZY PŁYNNYM KURSIE WALUTOWYM:

G AD Y L r Sw CF Dw K NX Y

NT

CF – przepływ zagraniczny SKUTKI ŁAGODNEJ POLITYKI PIENIĘŻNEJ PRZY PŁYNNYM KURSIE WALUTOWYM

AD Y

M r

Sw ( CF ) Dw K NX AD Y

Łagodna polityka pieniężna jest bardziej efektywna od polityki fiskalnej

SKUTKI ŁAGODNEJ POLITYKI FISKALNEJ PRZY STAŁYM KURSIE WALUTOWYM

G AD Y L r CF K M r AD Y

Dw

E’

Sw’

Kurs zł Sw

E

euro

66

NT

Skutki łagodnej polityki pieniężnej przy stałym kursie walutowym

22 I NST RUM E NT Y P OL IT YK I HAND L U ZAG R A NI C Z NE G O

INSTRUMENTY POLITYKI HANDLU ZAGRANICZNEGO DZIELĄ SIĘ NA :

1. Taryfowe

 cła

 subsydia

2. Parataryfowe

 zmienne opłaty wyrównawcze – importer musi zapłacić różnicę pomiędzy ceną

światową, a ceną w danym kraju

 depozyty importowe

 dodatkowe podatki od importu

 cła antydumpingowe

 cła antysubwencyjne

3. Pozataryfowe

 kontyngenty – zezwolona ilość importowanego towaru

 dobrowolne ograniczenia importowe

 normy techniczne i sanitarne

 dyskryminacja organizacyjna

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome