Ogólna charakterystyka rynku finansowego - Notatki - Ekonomia - Część 1, Notatki'z Ekonomia. Rzeszów University
hermiona80
hermiona8018 March 2013

Ogólna charakterystyka rynku finansowego - Notatki - Ekonomia - Część 1, Notatki'z Ekonomia. Rzeszów University

PDF (176.2 KB)
6 strona
1Liczba pobrań
716Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach omawiane zostają zagadnienia z zakresu ekonomii: ogólna charakterystyka rynku finansowego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 6
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

WYKŁAD

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA RYNKU FINANSOWEGO

 POJĘCIE I FUNKCJE SYSTEMU FINANSOWEGO

System finansowy tworzy podstawy działalności dla wszystkich podmiotów posługujących się

pieniądzem. Umożliwia zawieranie różnych transakcji gospodarczych, w których pieniądz pełni

różne funkcje. System finansowy ma za zadanie obniżanie kosztów transakcyjnych powstających

w procesie gospodarowania przez społeczeństwo.

System finansowy można zdefiniować jako zespół logicznie ze sobą powiązanych form

organizacyjnych, aktów prawnych, instytucji finansowych i innych elementów umożliwiających

podmiotom nawiązywanie stosunków finansowych zarówno w sektorze realnym, jak i sektorze

finansowym.

System finansowy składa się z dwóch podukładów: segmentu rynkowego oraz segmentu

publicznego. Rozróżnienie to wynika z faktu, że usługi dostarczane podmiotom sfery realnej

przez system finansowy są świadczone za pośrednictwem mechanizmów rynkowych oraz w

trybie publicznym. Co więcej, część tych usług może być dostarczana zarówno przez segment

rynkowy, jak i segment publiczny systemu finansowego. Niektóre usługi świadczone są w drodze

współdziałania elementów sektora rynkowego i publicznego.

Publiczny system finansowy

Publiczny system finansowy jest mechanizmem zapewniającym współtworzenie i przepływ

środków pieniężnych, które umożliwiają władzom publicznym dostarczanie dóbr publicznych oraz

usług i świadczeń społecznych. Wskazuje się na 2 podstawowe przesłanki istnienia publicznego

systemu finansowego, które biorą się stąd, że:

- mechanizm rynkowy wykazuje istotne słabości w dziedzinie dostarczania dóbr publicznych,

- występują ujemne efekty zewnętrzne.

W publicznym systemie finansowym wyodrębniamy cztery ogniwa:

 instytucje budżetowe – tj. instytucje w sensie prawnym, a więc pewne unormowane (za

pomocą przepisu prawnego) zasady (reguły) postępowania;

 instrumenty fiskalne (podatki, cła, opłaty publiczne, składki na ubezpieczenia społeczne i

zdrowotne, dotacje budżetowe, poręczenia i gwarancje skarbowe);

2

 publiczne instrumenty finansowe, tj. instrumenty finansujące deficyt funduszy publicznych

(instrumenty o charakterze dłużnym, obarczone niskim stopniem ryzyka i charakteryzujące

się wysokim stopniem płynności) np. obligacje i bony;

 instytucje fiskalne (np. instytucje fiskalne, które sporządzają i uchwalają budżety publiczne

– rząd, parlament, samorządy; instytucje poboru danin publicznych – organy skarbowe,

organy celne; instytucje fiskalne dokonujące wydatków publicznych – rząd, podmioty

władz lokalnych; instytucje kontroli finansowej – izby obrachunkowe, urzędy i izby

skarbowe.

W odróżnieniu od publicznego systemu finansowego, rynkowy system finansowy

funkcjonuje przede wszystkim w oparciu o transakcje, w których jedna ze stron jest instytucją

prywatną. Dlatego też rynkowy system finansowy bywa często określany mianem prywatnego

systemu finansowego.

Rynkowy system finansowy składa się z 4 ogniw:

 instrumentów finansowych,

 rynków finansowych,

 instytucji finansowych,

 zasad, na jakich działają trzy pierwsze ogniwa.

INSTRUMENTY FINANSOWE

Instrumenty finansowe to zobowiązania finansowe, tj. roszczenia dotyczące majątku jednych

podmiotów gospodarujących w stosunku do drugich. Dla posiadaczy instrumenty finansowe są

składnikami ich majątku (aktywów) a dla emitentów są zobowiązaniami (składnikami jego

pasywów).

Z tymi zobowiązaniami, stanowiącymi jednocześnie o korzyściach finansowych

kapitałodawców, wiąże się istota papieru wartościowego jako podstawowego instrumentu rynku

finansowego. Sprowadza się ona do stwierdzenia, że z tytułu jego posiadania właściciel może

mieć jedno z następujących praw:

 prawo do współwłasności majątku (udziały, akcje);

 prawo do określonego procentu lub innych pożytków (np. obligacje i inne instrumenty

dłużne);

 prawo do otrzymania w przyszłości określonych aktywów lub do rozliczenia pieniężnego

(instrumenty pochodne).

3

Stąd też papier wartościowy można zdefiniować jako dokument stwierdzający fakt dokonania

transakcji odpłatnego udostępnienia kapitału, co daje kapitałodawcy określone prawa.

W literaturze występuje wiele różnorodnych kryteriów podziału instrumentów finansowych. Z

punktu widzenia kryterium własnościowego dzieli się je na instrumenty o charakterze

udziałowym i wierzycielskim. Instrumenty udziałowe dają prawo dawcy kapitału do udziału w

majątku emitenta. Są więc dokumentem potwierdzającym własność kapitału zaangażowanego w

majątku emitenta w zamian za określone korzyści (np. prawo do udziału w zyskach emitenta w

postaci dywidendy). Typowym przykładem są akcje. Instrumenty wierzycielskie (dłużne)

dokumentują istnienie zobowiązania pieniężnego ich emitenta wobec właściciela papieru.

Stanowią potwierdzenie istnienia wierzytelności pieniężnej (długu), np. obligacje, bony, weksle,

listy zastawne, czeki.

Na współczesnych rynkach finansowych instrumenty finansowe, takie jak np. akcje czy

obligacje, są nazywane instrumentami bazowymi, w oparciu o które tworzy się tzw.

instrumenty pochodne, nazywane też instrumentami pozabilansowymi czy derywatami. Ich

wartość kształtuje się jako pochodna wartości innego instrumentu finansowego, stanowiącego

właśnie instrument bazowy, zwany też pierwotnym. Stwarzają one możliwość kupna lub

sprzedaży instrumentu pierwotnego (bazowego) w przyszłości po określonej cenie, albo

odpowiedniego rozliczenia pieniężnego. Instrumenty te zaczęły się upowszechniać w krajach

wysoko rozwiniętych od połowy lat siedemdziesiątych XX w. Ich podstawowym celem jest albo

spekulacja, albo zabezpieczenie się przed niekorzystną tendencją zmian cen akcji, kursów

walutowych czy stóp procentowych. Do instrumentów pochodnych należą kontrakty forward i

futures, opcje oraz swapy.

Innym kryterium stosowanym w podziale instrumentów finansowych jest sposób generowania

przez nie dochodu. Wyróżnia się instrumenty o stałym i zmiennym dochodzie. Klasycznym

przykładem pierwszych są obligacje i depozyty bankowe o stałym oprocentowaniu. Do drugiej

grupy zalicza się akcje, czy obligacje o zmiennym oprocentowaniu.

Kolejnym kryterium może być przynależność sektorowa emitenta kreującego dany instrument

finansowy. Gdy jest on podmiotem gospodarczym (przedsiębiorstwem, organem władzy lokalnej

lub centralnej), to emitowane przez niego instrumenty nazywają się bezpośrednimi. Wynika to z

faktu, że zgromadzone w ten sposób kapitały są przez emitenta bezpośrednio

zagospodarowywane. Natomiast gdy instrument finansowy emitowany jest przez instytucję

4

finansową, to nazywamy go pośrednim. Rolą tych instytucji jest bowiem pośredniczenie w

przepływie kapitału, np. przez udzielanie kredytów.

Jeszcze innym kryterium grupowania instrumentów finansowych jest czas, a ściślej mówiąc

okres od ich emisji do wykupu, zwany też okresem zapadalności. Z punktu widzenia tego

kryterium wyróżnia się instrumenty krótkoterminowe, z okresem zapadalności do 1 roku i

długoterminowe – powyżej 1 roku. Te pierwsze nazywane są instrumentami pieniężnymi (rynku

pieniężnego), natomiast te drugie – kapitałowymi (rynku kapitałowego).

INSTYTUCJE FINANSOWE

Dokonujące się transakcje na współczesnym rynku finansowym oraz wynikające z nich

przepływy środków pieniężnych mają charakter zinstytucjonalizowany, co oznacza, że odbywają

się za pośrednictwem określonych instytucji finansowych, które tworzą infrastrukturę tego rynku.

Generalnie przez instytucję finansową rozumie się podmiot świadczący usługi związane z

zawieraniem transakcji, których przedmiotem są instrumenty finansowe i utrzymywaniem ich w

swoich aktywach.

Instytucje finansowe można podzielić na dwie podstawowe grupy. Kryterium podziału jest to,

czy tworzą one własne instrumenty finansowe czy nie. Jeśli ich nie tworzą, mamy do czynienia z

instytucjami wyłącznie redystrybuującymi (rozdzielającymi) znajdujące się już w obiegu

instrumenty finansowe. W tym przypadku będziemy mówić o pasywnychpośrednikach

finansowych. Drugą, szerszą, grupę stanowią instytucje, które tworzą własne instrumenty

finansowe. Dlatego będziemy je nazywać aktywnymi pośrednikami finansowymi.

Instytucje Kreowane instrumenty A. Instytucje wyłącznie redystrybuujące instrumenty finansowe

(pośrednicy pasywni) 1. Kantory walutowe - 2. Domy maklerskie - 3. Firmy faktoringowe -

B. Instytucje tworzące instrumenty finansowe (pośrednicy aktywni)

B.1. Instytucje tworzące niepieniężne instrumenty finansowe 4. Towarzystwa ubezpieczeniowe polisy ubezpieczeniowe 5. Towarzystwa wspólnego inwestowania (fundusze inwestycyjne) 5.1. Zamknięte 5.2. Otwarte

certyfikat inwestycyjny jednostka uczestnictwa

6. Fundusze emerytalne polisy emerytalne 7. Firmy venture capital udziały, akcje

5

8. Banki inwestycyjne 8.1. Tradycyjne 8.2. Współczesne

-

pochodne B.2. Instytucje tworzące pieniądz

9. Banki 9.1. Banki centralne 9.2. Banki komercyjne

baza monetarna

depozyty

Pasywnymi pośrednikami finansowymi są kantory walutowe, domy maklerskie oraz firmy

faktoringowe.

Kantory walutowe pozwalają na zamianę pieniądza gotówkowego jednego państwa na

pieniądz gotówkowy innego państwa.

Działalność domów maklerskich wiąże się z funkcjonowaniem rynku kapitałowego.

Instytucje te mogą działać na zasadzie brokerskiej, wówczas nabywają instrumenty finansowe na

rachunek klientów, albo na zasadzie dealerskiej, wówczas nabywają instrumenty finansowe na

własny rachunek, co oznacza, że przyjmują na siebie ryzyko zmiany ceny (kursu) instrumentu.

Działalność firm faktoringowych wiąże się z opóźnieniami w przepływie środków

pieniężnych, powstającymi na tle transakcji kupna-sprzedaży, dokonywanymi przez podmioty

niefinansowe. Firmy faktoringowe nabywają od sprzedawców należności z odpowiednim

dyskontem, przyjmując na siebie ryzyko odzyskania środków od dłużnika. Firma faktoringowa

odkupuje zatem kredyt towarowy, dostarczając jednocześnie swojemu klientowi środków

pieniężnych przed terminem zapadalności kredytu, poprawiając w ten sposób jego płynność.

Fakt, że omówieni wyżej pasywni pośrednicy finansowi nie kreują żadnych instrumentów

finansowych i wyłącznie redystrybuują istniejącą już płynność, nie oznacza, że nie mają one

większego znaczenia dla funkcjonowania rynku finansowego. Przeciwnie, działalność domów

maklerskich jest niezbędna dla funkcjonowania rynku kapitałowego, a firmy faktoringowe

podnoszą sprawność rozliczeń w handlu.

Instytucje będące aktywnymi pośrednikami finansowymi w trakcie swojej działalności

tworzą instrumenty finansowe. W efekcie realizują one, ważną w gospodarce rynkowej, funkcję

transformacji cech instrumentów finansowych. Polega ona na tym, że tego typu pośrednicy

nabywają i tworzą instrumenty finansowe o odmiennych właściwościach, tj. dokonują zmian

instrumentów finansowych pod względem terminów zapadalności, stopnia ryzyka, wielkości,

stopnia płynności oraz waluty (np. banki przyjmują krótkookresowe depozyty i udzielają

długoterminowych kredytów). Mechanizm transformacji atrybutów instrumentów finansowych

umożliwia zatem kreowanie pieniądza przez system bankowy. Ta właśnie właściwość powoduje,

6

że wszystkie instytucje zaliczone do aktywnych pośredników finansowych dzieli się na 2 grupy:

instytucje tworzące niepieniężne instrumenty finansowe oraz instytucje tworzące pieniądz.

Do pierwszej grupy, tj. instytucji tworzących niepieniężne instrumenty finansowe, można

zaliczyć: towarzystwa ubezpieczeniowe, towarzystwa wspólnego inwestowania (fundusze

inwestycyjne), fundusze emerytalne, firmy venture capital oraz banki inwestycyjne.

Towarzystwa ubezpieczeniowe są jednymi z najstarszych instytucji finansowych. Ze

względu na szeroki wachlarz możliwych ubezpieczeń dzieli się je na specjalizujące się w

ubezpieczeniach majątkowych oraz w ubezpieczeniach na życie. W obu przypadkach istota

działalności ubezpieczeniowej polega na tym, że następuje częściowe przesunięcie ryzyka z

indywidualnego podmiotu (ubezpieczający się) na podmiot (towarzystwo ubezpieczeniowe)

specjalizujący się w gromadzeniu środków finansowych, pozwalających na pokrycie

indywidualnych szkód. Gromadzenie środków finansowych następuje w drodze kreowania

specyficznych instrumentów finansowych, jakimi są polisy ubezpieczeniowe.

Towarzystwa wspólnego inwestowania (fundusze inwestycyjne) specjalizują się w

gromadzeniu środków pieniężnych, które następnie są inwestowane na płynnych rynkach

finansowych, zazwyczaj o charakterze giełdowym. Ze względu na sposób gromadzenia środków

dzieli się je na zamknięte i otwarte. Historycznie pierwsze były fundusze zamknięte, tzn. takie,

do których dostęp jest ograniczony. Towarzystwo emituje określoną liczbę certyfikatów

inwestycyjnych, które nie mają imiennego charakteru i są przedmiotem obrotu albo na giełdach

papierów wartościowych albo na regulowanych rynkach pozagiełdowych. W przypadku

funduszy otwartych natomiast, dostęp do nich jest nieograniczony, tzn. w każdej chwili klienci

mogą nabyć lub zlikwidować (umorzyć) kreowane przez fundusz instrumenty finansowego,

jakimi są jednostki uczestnictwa. Jednostki te mają imienny charakter, czego bezpośrednim

skutkiem jest to, że nie są przedmiotem obrotu na rynku wtórnym. Niezależnie od sposobu

pozyskania środków, fundusze inwestycyjne lokują środki w płynne instrumenty finansowe.

Fundusze emerytalne stanowią dodatkową formę zabezpieczenia na starość uzupełniając

państwowe systemy emerytalne. Łączą one cechy towarzystw wspólnego inwestowania oraz

towarzystw ubezpieczeniowych, szczególnie tych działających w obszarze ubezpieczeń na życie.

Kreują polisy emerytalne.

Cechy towarzystw wspólnego inwestowania mają także firmy venture capital Są to instytucje,

które inwestują powierzone im pieniądze w zakup udziałów i akcji firm nienotowanych na

giełdzie z zamiarem ich późniejszej odsprzedaży i realizacji zysków, których podstawowym

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome