Odpowiedzialność Unii a odpowiedzialność państw członkowskich - Notatki - Politologia, Notatki'z Politologia
Moniczka
Moniczka12 June 2013

Odpowiedzialność Unii a odpowiedzialność państw członkowskich - Notatki - Politologia, Notatki'z Politologia

PDF (289.2 KB)
6 strona
1Liczba pobrań
529Liczba odwiedzin
Opis
Politologia: notatki z zakresu politologii opisujące odpowiedzialność Unii a odpowiedzialność państw członkowskich.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 6
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Aleksandra Machowska

Odpowiedzialność Unii a odpowiedzialność państw członkowskich

Zarówno zasada odpowiedzialności Unii Europejskiej jaki i odpowiedzialności państw

członkowskich UE stanowią jeden z powszechnie uznawanych elementów ochrony prawnej

jednostki. Jednakże obie te zasady różnią się od siebie a pytania o zakres i charakter tych

odpowiedzialności budzą do tej pory kontrowersje w prawie europejskim i są przedmiotem

wydawania wielu orzeczeń dotyczących odróżnienia odpowiedzialności Unii Europejskiej od

odpowiedzialności państw członkowskich za naruszenie prawa wspólnotowego.

Podstwowym artykułem określającym odpowiedzialność Unii jest art. 340 TFUE

który mówi, że:

„Odpowiedzialność umowna Unii podlega prawu właściwemu dla danej umowy. W

dziedzinie odpowiedzialności pozaumownej Unia powinna naprawić, zgodnie z zasadami

ogólnymi, wspólnymi dla praw Państw Członkowskich, szkody wyrządzone przez jej

instytucje lub jej pracowników przy wykonywaniu ich funkcji. Na zasadzie odstępstwa od

akapitu drugiego, Europejski Bank Centralny jest zobowiązany do naprawienia, zgodnie

z ogólnymi zasadami wspólnymi dla praw Państw Członkowskich, szkód wyrządzonych

przez Bank lub jego pracowników przy wykonywaniu ich funkcji. Odpowiedzialność osobistą

pracowników wobec Unii określają przepisy ich regulaminu pracowniczego lub mających

zastosowanie warunków zatrudnienia”1.

Można wyróżnić różne rodzaje odpowiedzialności Unii Europejskiej.

Odpowiedzialność kontraktowa (umowna) jest wyrażona w kilku artykułach Traktatu

o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Art. 340 określa, że odpowiedzialność

kontraktowa Unii podlega prawu właściwemu dla danej umowy, natomiast art. 274 TFUE

formuje, „…że w zakresie tej odpowiedzialności właściwe są sądy krajowe, chyba że strony                                                              1 http://eur‐lex.europa.eu/JOHtml.do?uri=OJ:C:2010:083:SOM:PL:HTML 

docsity.com

umowy poddały ewentualne spory z niej wynikające pod jurysdykcję Trybunału

Sprawiedliwości, zgodnie z art.272 TFUE”2. Wynika z tego, że aby spory spod właściwość

sądów krajowych zostały wyłączony i poddane sądom Unii strony umowy muszą zaznaczyć

to w klauzuli arbitrażowej. Klauzula powinna być określona pisemną formą oraz musi być

objęta ważną umową, wówczas sąd bada swoją właściwość z urzędu3. Drugi akapit art. 340

TFUE traktuje o odpowiedzialności deliktowej (pozaumownej), której głównymi

przesłankami są: działania lub zaniechania przez UE, które muszą być sprzeczne z prawem

(bezprawne), po stronie skarżącego musi nastąpić szkoda, a między działaniem lub

zaniechanie musi istnieć związek przyczynowo- skutkowy4. „Za podstawową przesłankę

wcześniej ETS a po traktacie lisbońskim TSUE uznaje niezgodność z prawem zachowania

instytucji lub pracownika Unii”5, należy jednak przyjąć, że Unia ponosi odpowiedzialność za

działania luba zaniechania funkcjonariusza, które stanowią realizację zadań Unii przy

wykonywaniu obowiązków6. Legitymację czynną do wytoczenia powództwo bez względu na

charakter odpowiedzialności mają podmioty posiadające zdolność procesową natomiast

legitymacja bierna, czyli pozwanym jest Unia Europejska reprezentowana przez instytucje.

Zasada Odpowiedzialności państw członkowskich za naruszenie prawa Unii została

ustanowiona przez ETS w roku 1991 na mocy orzeczenia w sprawie Francovich. Wcześniej

zasada ta została sformułowana przez Trybunał w wyroku w sprawie Komisja przeciwko

Republice Włoskiej7 na początku lat 70, gdzie w drodze dyrektywy ustalił przesłanki

                                                             2 Red. A. Wyrozumska [w:] System Ochrony Prawnej Unii Europejskiej, Marcin Górski, Odpowiedzialność  odszkodowawcza Unii Europejskiej, Instytut Wydawniczy EuroPrawo wydanie II 2010, S.274 

3 Np. wyrok TS Z DN. 26.04.2005 w sprawie C‐294/02 Komisja przeciw AMI Semiconductor Belgium BVBA i inni‐  TS uznał się za właściwy do orzekania w przedmiocie skargi Komisji mimo,  że wcześniej   skarga wniesiona do  sekretariatu  Sądu,  ponieważ  w  Traktacie  ustanawiającym  Wspólnotę  Europejską  przeprowadzono  podział  właściwości  między  Sąd  i Trybunał,  a  w  w chwili  złożenia  skargi  Traktat  nie  przewidywał  możliwości  rozpoznawania  przez  Sąd  Pierwszej  Instancji  takich  spraw.  http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=54127&pageIndex=0&doclang=PL&mode=l st&dir=&occ=first&part=1&cid=394631 

4 Red. A. Wyrozumska [w:] System Ochrony Prawnej Unii Europejskiej Ibidem s.282‐283  5 B.P. Wróblewski, „Pozaumowna odpowiedzialność odszkodowawcza Wspólnoty Europejskiej za akty  normatywne” s.35  6 Np. wyrok TS z dn.10.07.1969 w sprawie 9/69 Sayag przeciwko Leduc, gdzie Trybunała orzekł, że mimo  obowiązków służbowych  za wypadek spowodowany przez kierowanie prywatnym pojazdem, chociaż podczas  delegacji przysługują samochody służbowe Euroatom nie ponosi odpowiedzialności.  http://eurlex.europa.eu/Notice.do?mode=dbl&lang=en&ihmlang=en&lng1=en,pl&lng2=cs,da,de,el,en,es,et,fi,f r,hu,it,lt,lv,nl,pl,pt,sk,sl,sv,&val=416972:cs    7 F. Emmert, M.Morawiecki, Prawo Europejskie wyd. II Warszawa 2010, s.454‐456   

docsity.com

odpowiedzialności państw członkowski za naruszania prawa wspólnotowego i uznał, że

państwo członkowskie, które złamało prawo odpowiada zarówno przed innymi państwami

członkowskim jak i przed samą Wspólnotą, naruszenie prawa wspólnotowego stanowi

argument pełnej odpowiedzialności oraz naruszania prawa wspólnotowego prowadzi do

dyskryminacji innych państw Wspólnoty i działa wbrew zasadzie solidarności. Jednak

dopiero sprawa Francovich przyniosła zaliczenie zasady odpowiedzialności do podstawowych

zasad acquis communautaire8. W orzeczeniu tym trybunał ustalił, że państwo członkowskie

ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą, jeżeli zostaną spełnione 3 podstawowe warunki:

celem przyznania dyrektywy ma być nadanie jednostce praw, ich treść musi być jasno

określona w oparciu o rozpatrywaną dyrektywę oraz między zaistniałą szkodą jednostki

a naruszeniem prawa Unii Europejskiej musi istnieć związek przyczynowy9. Jednak należy

podkreślić, że wyrok ten dotyczył relacji wertykalnych pomiędzy państwem a jednostką,

natomiast w późniejszym orzeczeniu w sprawie Faccini Dori10 ustalono odpowiedzialność

państwa za działania między jednostkami, „…jeżeli osoba prywatna wobec innej osoby

prywatnej powoła się na ustalenia dyrektywy, która jednak nie może znaleźć zastosowania

z braku terminowego lub właściwego wdrożenia oraz z uwagi na brak skutku poziomego dla

osób trzecich”11. Natomiast obecne orzecznictwo przyjęło nieco inne przesłanki

odpowiedzialności państwa członkowskiego za naruszenie prawa wspólnotowego, co

Trybunał wyraził w wyroku Brasserie du Pêcheur SA przeciwko Republice Federalnej

Niemiec12. Trybunał określił 3 zasady odpowiedzialności państwa członkowskiego: celem

                                                             8 Ibidem s.453  Orzeczenie w tej sprawie:  http://curia.europa.eu/juris/showPdf.jsf?text=&docid=97140&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ =first&part=1&cid=1094553  W sprawie chodziło o zaniedbanie przez rząd włoski dyrektywy o ochronie pracowników w przypadku  niewypłacalności pracodawcy. Francovich nie mógł wyegzekwować należnej wypłaty od pracodawcy i powołał  się na dyrektywę unijną, której Włochy nie przyjęły w terminie i dlatego a  niedokonanie transpozycji skutkuje  brakiem możliwości uzyskania przez jednostki odszkodowania za uszczerbek na swoich uprawnieniach.  Prowadzi to tym samym do podważenia pełnej skuteczności norm wspólnotowych oraz osłabienia praw  podmiotowych, dlatego też Trybunał uznał roszczenie powoda za skuteczne i przyznał mu odszkodowanie  9 Ibidem s.242  10 http://curia.europa.eu/arrets/TRA‐DOC‐PL‐ARRET‐C‐0091‐1992‐200406762‐05_00.html  Orzeczenie dotyczyło sporu pomiędzy dwoma przedsiębiorcami prywatnymi, z których jeden z nich powołał się  na dyrektywę unijną, której rząd włoski nie uchwalił w terminie i w związku z czym poniósł odpowiedzialność  odszkodowawczą.  11 Ibidem s. 138  12Sprawa  C‐46/93  http://curia.europa.eu/juris/showPdf.jsf?text=&docid=81389&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ =first&part=1&cid=1096147  Sprawa dotyczyła tego, że firma Brasserie du Pêcheur wniosła skargę odszkodowawczą do sądu niemieckiego,  bo poniosła straty wskutek utrzymywania przez RFN zakazu sprzedaży piwa, które nie spełniało określonych 

docsity.com

naruszonej normy prawnej jest przyznanie uprawnień jednostkom, naruszenie prawa jest

wystarczająco poważne, istnieje bezpośredni związek przyczynowy między naruszeniem

ciążącego na państwie zobowiązania a poniesioną przez poszkodowanych szkodą. Wystarczy

przy tym ustalenie, czy zarzucana szkoda wynika w sposób wystarczająco bezpośredni

z naruszenia prawa wspólnotowego, tak aby państwo członkowskie było zobowiązane do jej

naprawienia. Należy jednak stwierdzić, że nie ma w Traktacie wyraźnego przepisu, który

statuowałby odpowiedzialność odszkodowawczą państw członkowskich wynika ona

z bowiem głównie z zasady effet tiule, jest ona traktowanajako „ostatnia deska ratunku”

kiedy dyrektywa przyznaje prawa, jednak nie można jej przypisać bezpośredniej skuteczności

a wymaganie wykładni prawa krajowego zgodnej z prawem wspólnotowym także nie

prowadzi do zadowalającego rezultatu odpowiedzialność odszkodowawcza państwa.

W przypadku orzeczenia Trybunału z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie C-377/09

Françoise-Eléonor Hanssens-Ensch jako syndyk masy Agenor SA przeciwko Wspólnocie

Europejskiej. Firma Agenor SA zawarła i przedłużała umowę z Unią Europejską, jednak

kiedy spółka nie zgodziła się na przyjęcie aneksu do umowy przygotowanego przez Komisję

w związku z problemami w zarządzaniu spółką Komisja stwierdziła wygaśnięcie umowy,

a Agenor złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości a w późniejszym czasie wniosła skargę do

belgijskiego sądu przeciwko Wspólnocie o uchybienie, które doprowadziło do upadłości

spółki. Wobec tego Sąd krajowy zwrócił się do TS z pytaniem prejudycjalnym, czy skarga

o stwierdzenie odpowiedzialności wniesiona przeciwko Wspólnocie i oparta na przepisach

krajowych ustanawiających szczególny reżim prawny różniący się od ogólnego reżimu

państw członkowskiego w przedmiocie odpowiedzialności cywilnej, stanowi skargę

o stwierdzenie odpowiedzialności pozaumownej w rozumieniu art. 288 akapit drugi TWE,

która zgodnie z art. 235 TWE, nie należy do właściwości sądów krajowych. Trybunał uznał,

że mimo iż skarga oparta jest na przepisach krajowych ustanawiających szczególny reżim

prawny różniący się od ogólnego reżimu zainteresowanego państwa członkowskiego

w przedmiocie odpowiedzialności cywilnej nie należy, na mocy art. 235 WE w związku

z art. 288 akapit drugi WE, do właściwości sądów krajowych. Natomiast orzeczenie

Trybunału dotyczące skargi Antoniego Uznańskiego na Rzeczpospolitą Polską odnosi się do

odpowiedzialności państwa członkowskiego za naruszenie prawa wspólnotowego.

Poszkodowany Antonii Uznański wniósł do sądu Unii o rozpatrzenie jego sprawy, w której

                                                                                                                                                                                          niemieckich norm. ETS uznał wcześniej te przepisy za niezgodne z ówczesnym TWE w skutek czego Trybunał  uznał odpowiedzialność odszkodowawczą Niemiec za naruszenie praw Unii. 

docsity.com

sąd RP niesłusznie zabrał mu odziedziczone grunty. Sąd Unii uznał się jako niewłaściwy

i odrzucił skargę jako bezpodstawną, jednak w odwołaniu Uznański powołał się na to, że sądy

Unii są właściwe nie tylko do kontrolowania przestrzegania przez państwa członkowskie

prawa Unii, ale także do zawieszenia wykonania niektórych aktów krajowych w przypadku

poważnego i nieodwracalnego naruszenia praw podstawowych. Sąd jednak stwierdził, że

zgodnie z traktatem (art.6 TUE) naruszenie praw podstawowych może zostać zaskarżone

tylko przez Komisję lub inne państwo członkowskie, a możliwość zaskarżania przez osoby

fizyczne lub prawne prowadziłaby do dodania nowej kompetencji sądom Unii wobec tego

uznał odwołanie skarżącego za bezzasadne i uznał się za niewłaściwy do rozwiązania sporu.

Na podstawie tych dwóch orzeczeń widać dokładną różnicę pomiędzy odpowiedzialności

i przesłankami odpowiedzialności państw Unii Europejskiej i państw członkowskich. W

pierwszym przypadku widać, że odpowiedzialność pozaumowna Unii Europejskiej może być

rozpatrywana przez sądy Unii, a pozaumowna w zależności od zwarcia klauzuli arbitrażowej

bądź przez sądy krajowe bądź przez sądy Wspólnoty, a żeby uznać odpowiedzialność państw

członkowskich trzeba wykazać konkretne przesłanki naruszenia prawa wspólnotowego

i poniesioną szkodę.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

docsity.com

BIBLIOGRAFIA: 

 

1. Red. A. Wyrozumska System Ochrony Prawnej Unii Europejskiej, Instytut Wydawniczy

EuroPrawo wydanie II Warszawa 2010,

2. B.P. Wróblewski, „Pozaumowna odpowiedzialność odszkodowawcza Wspólnoty

Europejskiej za akty normatywne” , Instytut Zachodni Poznań 2005

3. F. Emmert, M.Morawiecki, Prawo Europejskie wyd. II Warszawa 2010

4. M. Zdanowicz, „Wybór orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich”,

Temida2, Białystok 2007

5. http://eur-lex.europa.eu/

6. http://curia.europa.eu

 

 

 

 

 

 

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome