Stabilizacja urzędu sędziego - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank20 June 2013

Stabilizacja urzędu sędziego - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (557.2 KB)
10 strona
341Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa dotyczące stabilizacji urzędu sędziego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 10
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Tomaszów Lubelski, 2009r.

STABILIZACJA URZĘDU

SĘDZIEGO

Opracowała: Małgorzata Kowalska

w ramach zajęć: Zawody prawnicze - sędzia

pod kier.: dr Grzegorza Tymoteusza Trojanowskiego

Jedną z gwarancji niezawisłości sędziowskiej, rozpatrywanej w aspekcie

personalnym (tj. dotyczącym praw i obowiązków sędziego) jest stabilizacja jego urzędu,

na którą składa się powoływanie sędziów na czas nieoznaczony (art. 179 Konstytucji 1 )

oraz zasada pewności zawodu określona zasadą nieusuwalności z uzupełniającą ją zasadą

nieprzenaszalności (art. 180 Konstytucji).

Art. 179 2 Konstytucji RP stanowi, że sędziowie są powoływani przez Prezydenta

Rzeczypospolitej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony.

Przywołana tutaj norma konstytucyjna z oczywistych względów nie określa

wyczerpująco całego trybu powoływania sędziów, ale wyznacza w tym względzie pewne

nieprzekraczalne ramy dla ustawodawcy. Chodzi tu przede wszystkim o wskazanie

podmiotów, które mają brać udział w omawianej procedurze. Brak umieszczenia w art.

179 Konstytucji rozstrzygnięcia co do terminu, w jakim Prezydent podejmować ma

decyzję dotyczącą powołania sędziego należy natomiast rozumieć jako nakaz działania

bez nieuzasadnionej zwłoki. Nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że akurat takie

ukształtowanie treści przepisu konstytucyjnego stanowić ma zamierzone

niedopowiedzenie ustrojodawcy, które powinno następnie stać się przedmiotem regulacji

ustawowej. Wydaje się raczej, że analizowany tutaj przepis Konstytucji traktować należy

jako regulację kompletną zarówno w sferze podmiotowej (wskazanie organu

uprawnionego do wystąpienia z wnioskiem oraz organu powołującego sędziów), jak

również w odniesieniu do czasu, w jakim Prezydent powinien podjąć stosowną decyzję.

Brak wskazania przez ustrojodawcę jednoznacznego terminu zdaje się również

wskazywać na możliwość zaistnienia takich przypadków, w których zwłoka z decyzją o

powołaniu sędziego będzie miała charakter uzasadniony. Proponowana interpretacja art.

179 Konstytucji łączy się ściśle z takim sposobem odczytywania tego przepisu, zgodnie z

którym Prezydent RP nie jest traktowany wyłącznie jako notariusz akceptujący wszystkie

1 KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.78.483) ze zm.

2 Art. 179 Konstytucji: “Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony.”

personalne propozycje KRS 3 , ale może samodzielnie podejmować decyzję co do

powołania bądź braku powołania konkretnej osoby na stanowisko sędziego.

Powołanie „na czas nieoznaczony” oznacza powołanie na stałe do osiągnięcia

określonego wieku emerytalnego, po czym sędzia przechodzi w stan spoczynku,

zachowując niektóre prawa i obowiązki sędziego.

 sędzia sądu powszechnego odchodzi w stan spoczynku z urzędu po ukończeniu

65 lat. Jednakże Krajowa Rada Sądownictwa na wniosek sędziego może wyrazić

zgodę na pełnienie przez niego urzędu do ukończenia 70 roku życia.

 sędzia sądu powszechnego może też odejść w stan spoczynku z własnej

inicjatywy, na jego wniosek po ukończeniu 55 lat i po przepracowaniu w

zawodzie 25 lat (w przypadku kobiet), po ukończeniu 60 lat i po przepracowaniu

w zawodzie 30 lat (w przypadku mężczyzn)

 sędziowie SN4 i NSA5 odchodzą w stan spoczynku po ukończeniu 70 lat.

Podobnie jak sędziowie sądów powszechnych mają możliwość odejść w stan

spoczynku na własny wniosek – sędzia Sądu Najwyższego po ukończeniu 65 roku

życia lub już po ukończeniu 60 roku życia, jeżeli przepracował na stanowisku

sędziego Sądu Najwyższego nie mniej niż 9 lat 6 . Przepisy te stosuje się

odpowiednio do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art.

15 ustawy o Naczelnym sądzie Administracyjnym 7 .

3 Krajowa Rada sądownictwa – konstytucyjny organ stojący na straży niezależności sądów i

niezawisłości sędziów

4 Sąd Najwyższy

5 Naczelny Sąd Administracyjny

6 Art. 30 ustawy o Sądzie Najwyższym z dnia 23 listopada 2002r. (Dz.U. z 2002r. Nr 240, poz. 2052)

7 Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. (Dz. U. z dnia 30 czerwca 1995

r.) ze zm.

Dożywotnie powołanie, rozumiane jako niekadencyjność, gwarantuje również, iż

sędzia swoimi orzeczeniami nie "pracuje na kolejną kadencję", czyli nie wydaje

rozstrzygnięć, które miałyby zaskarbić mu poparcie.

Przepisy dotyczące statusu sędziego oraz gwarancji niezawisłości sędziowskiej

oprócz Konstytucji RP zawarte są w ustawie z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o

ustroju sądów powszechnych8:. Omawianą stabilizację urzędu sędziego doprecyzowuje

art. 55 tejże ustawy: § 1. Sędziów sądów powszechnych do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziowskim powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa.

§ 2. Sędziowie sądów powszechnych są powoływani na stanowiska:

1) sędziego sądu rejonowego,

2) sędziego sądu okręgowego,

3) sędziego sądu apelacyjnego.

§ 3. Powołując do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, Prezydent

Rzeczypospolitej Polskiej wyznacza miejsce służbowe (siedzibę) sędziego. Zmiana

miejsca służbowego sędziego może być dokonana bez zmiany stanowiska w przypadkach

i w trybie określonych w art. 75”.

Prawo sędziego do powołania na czas nieoznaczony jest gwarantowane prawem

międzynarodowym i przepisami większości konstytucji. Jednakże koncepcja sędziego

powoływanego na czas oznaczony funkcjonuje w systemie niemieckim (Richter auf

Probe 9 ) i nie zabrania jej prawo międzynarodowe.

W prawie międzynarodowym mamy do czynienia z różnymi opiniami dotyczącymi

istotności powołania sędziego na czas nieoznaczony w odniesieniu do zagwarantowania

8 Ustawa z dnia 27 lipca 2007r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z dnia 12 wrześnie

2001r) ze zm.

9 /niem/ sędzia na próbę

niezawisłości sędziowskiej. Komitet Praw Człowieka ONZ 10

w szeregu wydanych

orzeczeń i komentarzy stanowczo popierał środki zapewniające powoływanie sędziów na

czas nieoznaczony jako warunek niezbędny do zapewnienia niezawisłości sędziów.

Według praktyki europejskiej, sędziów zazwyczaj powołuje się na czas nieoznaczony, do

emerytury. Jest to najmniej problematyczna metoda z punktu widzenia niezawisłości

sędziów.

Sędziowie na próbę - projekt nowelizacji Konstytucji

Trybunał Konstytucyjny 11

zasygnalizował Sejmowi konieczność rozważenia

podjęcia inicjatywy ustawodawczej w przedmiocie unormowania systemu powoływania

osób sprawujących władzę sądowniczą, z uwagi na skierowane skargi konstytucyjne

kwestionujące zgodność ustawy zasadniczej z instytucją asesora sądowego. Nie wdając

się w szczegóły wystarczy powiedzieć, że w skargach wyrażone zostały daleko idące

wątpliwości czy asesor, tj. osoba nie posiadająca gwarancji niezawisłości, może

sprawować wymiar sprawiedliwości zarezerwowany tylko dla sędziów.

W związku z tym, że Rzecznik Praw Obywatelskich 12

oraz Krajowa Rada

Sądownictwa podziela pogląd o niekonstytucyjności asesury, Prezydent RP przedstawił

projekt nowelizacji art. 179 Konstytucji, wprowadzający instytucję sędziego na próbę,

którego zamysłem jest uzgodnienie stanu prawnego z Konstytucją. Projekt jest

kontrowersyjny, gdyż w istocie prócz nazwy (zamiast asesor - sędzia na próbę) zmieni się

10

powołany na mocy artykułu 28. Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 16

grudnia 1966 roku. Jego celem jest monitorowanie przestrzegania postanowień Paktu oraz jego dwóch

Protokołów Fakultatywnych.

11 organ sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego

podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej

lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi

umowami międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").

12 (RPO) - jednoosobowy organ władzy państwowej, pełniący funkcję ombudsmana. Urząd ten

powstał w Polsce z dniem 1 stycznia 1988 roku. Pierwszym rzecznikiem została prof. Ewa Łętowska.

niewiele, a w szczególności sędzia na próbę nadal będzie pozbawiony kluczowej

gwarancji niezawisłości, jaką jest nieusuwalność.

Proponowana zmiana ustawy zasadniczej polega na nadaniu nowego brzmienia

art. 179 Konstytucji 13

. Proponuje się by sędziowie mogli być powoływani nie tylko, tak

jak dotychczas, na czas nieoznaczony, ale również na czas od 2 do 4 lat. Powołanie na

czas oznaczony dotyczyłoby powoływanych po raz pierwszy sędziów sądów

orzekających wyłącznie w pierwszej instancji, a więc sędziów rozpoczynających służbę

sędziowską w sądach rejonowych, wojskowych sądach garnizonowych i wojewódzkich

sądach administracyjnych. Instytucja sędziego powoływanego na czas oznaczony

zastąpić powinna dotychczasową asesurę sądową.

Z pewnością przyszła i postulowana przez Trybunał Konstytucyjny regulacja

powinna gwarantować niezawisłość i wyposażać w atrybuty sędziowskie wszystkich

funkcjonariuszy wymiaru sprawiedliwości, którym powierzone zostało wykonywanie

władzy sądowniczej. Zawarta w projekcie ustawy regulacja uszczegóławia status

sędziego powoływanego na czas oznaczony zapewniając mu gwarancje niezawisłości

przysługujące pozostałym sędziom. Z tym istotnym zastrzeżeniem, że sędziowie

rozpoczynający służbę sędziowską powoływani będą na czas od 2 do 4 lat, co umożliwić

powinno dokonanie należytej oceny poziomu ich kwalifikacji, postawy etycznej i

przydatności do zawodu sędziego. Krajowa Rada Sądownictwa zobowiązana do ustalania

kryteriów oceny kandydatów na stanowiska sędziowskie określi kryteria oceny

kwalifikacji sędziego kandydującego na stanowisko sędziego powoływanego na czas

nieoznaczony. Należy postulować by szczególnego znaczenia nie nadawać jedynie

danym statystycznym obrazującym przygotowanie zawodowe kandydata, ale również by

w takim samym zakresie oceniana była kultura prowadzenia rozpraw, poziom kultury

osobistej, predyspozycje osobowościowe do zawodu sędziowskiego, w tym umiejętność

13

Art. 179 Konstytucji po nowelizacji ma otrzymać brzmienie:

Art. 179. 1. Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczpospolitej na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa. 2. Sędziowie są powoływani na czas nieoznaczony, jednakże sędziowie sądów orzekających

wyłącznie w pierwszej instancji powoływani są po raz pierwszy na czas od 2 do 4 lat.

podejmowania decyzji i samodzielnej organizacji pracy, oraz stosunek do

współpracowników.

Stosunek służbowy sędziego powołanego do pełnienia urzędu na czas oznaczony

rozwiąże się z mocy prawa z upływem tego czasu. W okresie wskazanym w akcie

powołania sędziemu przystępującemu do służby sędziowskiej przysługiwać będą

gwarancje niezawisłości jak: „nieusuwalność” (sędzia będzie mógł zostać złożony z

urzędu jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko na mocy orzeczenia sądu, także

dyscyplinarnego i tylko w przypadkach określonych w ustawie), „nieprzenaszalność”

(sędzia nie będzie mógł

zostać, wbrew swej woli przeniesiony do innego sądu lub na inne stanowisko, chyba że

nastąpi to na mocy orzeczenia sądu w sytuacjach wyjątkowych określonych w ustawie),

„immunitet sędziowski” (sędzia zostanie pociągnięty do odpowiedzialności karnej lub

pozbawiony wolności tylko za uprzednią zgodą sądu określonego w ustawie),

„odpowiedzialność dyscyplinarna” (za naruszenie obowiązków sędziowskich sędzia

poniesie odpowiedzialność wyłącznie przed sądami dyscyplinarnymi, złożonymi z

sędziów i wyłanianymi przez organy samorządu sędziowskiego), „niepołączalność”

(sędzia nie będzie mógł zajmować innych urzędów i pełnić funkcji państwowych, ani

podejmować zajęć, które przeszkadzałyby w pełnieniu obowiązków lub mogłyby

uchybiać godności sędziego, lub zachwiać zaufanie do jego bezstronności) oraz

„apolityczność” (sędzia nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani

prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności

sądów i niezawisłości sędziów).

Pewność zawodu sędziego

Nieusuwalność sędziego i dożywotnie powołanie gwarantuje, że sędzia będzie

niezależny od nacisków z zewnątrz, mogąc nieskrępowanie orzekać zgodnie z własnym

sumieniem, wskazaniami wiedzy, doświadczeniem życiowym oraz literą prawa. Sędzia

może być pewny, iż nawet jeśli wyda wyrok niekorzystny bądź dla organów władzy

wykonawczej czy ustawodawczej, bądź dla osób wpływowych, nie zostanie usunięty za

to z urzędu.

Wyrażona w art. 180 ust. 1 konstytucji zasada nieusuwalności sędziego jest, jak

wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 listopada 1993 r. (OTK w 1993 r., cz. II,

poz. 37, s. 358), najważniejszą gwarancją jego niezawisłości. Realizację tej zasady

zapewniają przewidziane w art. 180 ust. 2 konstytucji ograniczenia możliwości złożenia

sędziego z urzędu, zawieszenia w urzędowaniu, przeniesienia na inne stanowisko lub do

innej siedziby wbrew jego woli. Zgoda sędziego nie jest wymagana jedynie w razie

zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych (art. 180 ust. 5 Konstytucji

RP) i wówczas można przenieść sędziego do innego sądu lub w stan spoczynku, ale z

pozostawieniem mu pełnego uposażenia.

Zasada nieusuwalności sędziego jest tak ważną zasadą, że stała się przedmiotem

uregulowań międzynarodowych. Zasada ta została sformułowana w orzeczeniu trybunału

praw Człowieka w sprawie Zand. Trybunał Praw Człowieka wieka w tej sprawie

stwierdził, że nieusuwalność sędziego w czasie sprawowania urzędu niezależnie czy jest

ograniczona kadencją, czy nominacją na stałe, jest konieczną przesłanką niezawisłości i

stąd jest elementem gwarancji Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 6 ust. 1).

Aby środkiem nacisku na sędziego nie była groźba przeniesienia na inne

stanowisko lub do innej siedziby, Konstytucja gwarantuje, że przeniesienie takie może

odbyć się tylko za zgodą sędziego, a w braku jego zgody, tylko na podstawie orzeczenia

sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie, chyba że nastąpią zmiany ustroju

sądów lub zmiany granic okręgów sądowych (art. 180 ust. 2 i 5 Konstytucji RP). Zasada

ta jest skonkretyzowana np. w art. 75-76 Prawa o ustroju sądów powszechnych 14

.

Art. 75. § 1. w/w ustawy powtarza za Konstytucją, iż przeniesienie sędziego na inne

miejsce służbowe może nastąpić tylko za jego zgodą.

§ 2. Zgoda sędziego na przeniesienie na inne miejsce służbowe nie jest wymagana

w przypadkach:

1. zniesienia stanowiska wywołanego zmianą w organizacji sądownictwa lub zniesienia

danego sądu lub wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu,

2. niedopuszczalności zajmowania stanowiska sędziego w danym sądzie wskutek

zawarcia między sędziami związku małżeńskiego albo powstania powinowactwa, o

którym mowa w art. 6,

3. gdy wymaga tego wzgląd na powagę stanowiska, na podstawie orzeczenia sądu

dyscyplinarnego, wydanego na wniosek kolegium właściwego sądu,

14

Ibidem. s. 3

4. przeniesienia w wyniku kary dyscyplinarnej.

§ 3. O przeniesieniu sędziego w przypadkach określonych w § 1 i 2 wydaje

decyzję Minister Sprawiedliwości, z tym że przeniesienie sędziego z przyczyn

wymienionych w § 2 pkt 1 może nastąpić, jeżeli uwzględnienie wniosku sędziego co do

nowego miejsca służbowego nie jest możliwe.

§ 4. W przypadkach, o których mowa w § 2 pkt 1 i 2, od decyzji Ministra

Sprawiedliwości sędziemu przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego.

Paragraf 2 tego artykułu wymienia przypadki w których możliwe jest

przeniesienie sędziego. Jest to katalog zamknięty, co oznacza że w innych wypadkach,

nie wymienionych w ustawie nie można tego uczynić.

Art. 76. wyżej wspomnianej ustawy stwierdza, że „w razie przeniesienia sędziego

do innej miejscowości, przysługuje mu zwrot kosztów przeniesienia, z wyjątkiem

przypadku, gdy przeniesienie nastąpiło w drodze dyscyplinarnej lub na wniosek sędziego.

Sędziemu przenoszonemu na jego wniosek Minister Sprawiedliwości, w szczególnie

uzasadnionych przypadkach, może przyznać zwrot kosztów przeniesienia.”

Podsumowanie:

Podsumowując niezawisłość sędziowska i nieusuwalność sędziów to nie jest przywilej

sędziów, tylko jest to nasze obywatelskie prawo do tego, żeby sądził nas człowiek, który nie

podlega presji, bo przecież nieusuwalność sędziego to jest właśnie ochrona przed presją. Jeżeli

sędzia orzeka w naszej sprawie i w momencie próby musi się liczyć z tym, że jego dalsza kariera

profesjonalna będzie zależała od czynnika politycznego (na przykład tak a nie inaczej

skonstruowanej Krajowej Rady), to to zaprzecza niezależności.

Bibliografia:

1) Z. Witkowi, Prawo konstytucyjne, Toruń 2006

2) K. Sitkowska, Ustrój organów ochrony prawnej, Toruń 2008

3) K. Piasecki, Organizacja wymiaru sprawiedliwości w Polsce, Zakamycze

2005

4) L. Garlicki “Komentarz do Konstytucji RP”, Warszawa, 2005

5) Wyrok z dnia 7 listopada 2005 r. Sygn. Akt P 20/04 (Dz. U. Nr 225, poz.

1938.)

Akty prawne:

1) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

(Dz.U.1997.78.483) ze zm.

2) Ustawa z dnia 27 lipca 2007r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.

U. z dnia 12 wrześnie 2001r) ze zm.

3) Ustawa o Sądzie Najwyższym z dnia 23 listopada 2002r. (Dz.U. z 2002r.

Nr 240, poz. 2052) ze zm.

4) Ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z dnia 11 maja 1995 r. (Dz.

U. z dnia 30 czerwca 1995 r.) ze zm.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome