Praworządność - Notatki - Administracja, Notatki'z Administracja. University of Warmia and Mazury in Olsztyn
stevie_k
stevie_k12 April 2013

Praworządność - Notatki - Administracja, Notatki'z Administracja. University of Warmia and Mazury in Olsztyn

DOC (71.0 KB)
10 strona
446Liczba odwiedzin
Opis
Zarządzanie: notatki z zakresu administracji odnoszące się do praworządności.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 10
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

PRAWORZĄDNOŚĆ FORMALNA I MATERIALNA

SPIS TREŚCI

Wstęp ………………………………………………..3

1. Praworządność ……………………….…………3

1.1. Praworządne państwo ……………….……4

PAGE 2

2. Praworządność formalna …………….….…….5

3. Praworządność materialna ……………..……..6

4. Porównanie praworządności formalnej

i materialnej ……………………………………..6

5. Gwarancje praworządności …………………….8

Wnioski …………………………..………………….9

Bibliografia ……………………………………… ..11

Wstęp

W płaszczyźnie normatywnej wystąpiły dwie tradycje: anglosaska

i kontynentalna. W tradycji anglosaskiej akcentowany jest aspekt negatywny

praworządności, pojmowanej jako obrona obywatela przed despotyzmem i

arbitralnością władz państwowych. W tradycji kontynentalnej, akcentowany jest

aspekt pozytywny praworządności, rozumianej jako zobowiązanie organów władzy

państwowej do ścisłego działania w myśl norm prawnych i na posługiwaniu się

prawem

w oddziaływaniu na zachowanie się poszczególnych obywateli.

PAGE 2

Pojęcie praworządności, według dominującego stanowiska nauki prawa,

dotyczy wyłącznie przestrzegania prawa przez organy władzy publicznej, natomiast

nie odnosi się do zachowań obywateli. Wiąże się ono z kwalifikacją prawną władczych

działań organów władzy, zarówno w sferze stanowienia, jak i stosowania prawa.

1. Praworządność.

Określenie praworządności budzi wiele dyskusji i polemik.

Praworządność – zasada ustrojowa polegająca na zobowiązaniu organów

państwowych do przestrzegania prawa, do działania wyłącznie na podstawie

przepisów prawa i ściśle zgodnie z prawem; zasada praworządności ma zapewnić

obywatelom poszanowanie przyznanych im przez ustawę praw oraz chronić przed

arbitralnością organów państwowych.1

Praworządność jest powszechnie uznaną zasadą we wszystkich państwach

demokratycznych. Konstytucja RP formułuje ją w art.2, według którego

Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Oznacza to, że

każda aktywność organu państwowego musi być oparta na odpowiednich przepisach,

państwo nie może działać bez prawnego upoważnienia. Ma to zabezpieczyć jednostce

poszanowanie przyznanych praw i ochronić ją przed ewentualną arbitralnością

organów administracyjnych.

Na straży przestrzegania zasady praworządności stoją specjalne instytucje. W

Polsce są to m.in. Najwyższa Izba Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich, Trybunał

Stanu, Trybunał Konstytucyjny. Instytucje te nadzorują działania organów państwa

i nakazują ich zmianę i naprawienie szkód, gdy dostrzegą naruszenie przepisów.

Specyficznym instrumentem prawnym zapewniającym praworządność są określone

procedury postępowania przed

sądami w sprawach cywilnych, karnych, gospodarczych

i administracyjnych. Zapewnia to obywatelom poszanowanie ich praw.2

1.1. Praworządne państwo.

PAGE 2

1 Popularna Encyklopedia Powszechna, Kraków 2004, s 239 2 www.portalwiedzy.onet.pl

Podkreśla się, że za praworządne można uznać państwo,

w którym nie tylko przestrzega się prawa, ale i prawo spełnia pewne postulaty natury

aksjologicznej. Takie podejście wiąże się ze zmiennością historyczną, geograficzną

czy kulturową norm leżących

u podłoża stanowienia prawa, które mogą być odmienne

w zależności od przekonań filozoficznych, politycznych, religijnych czy moralno-

światopoglądowych. Można jednak wyróżnić pewne uniwersalne zasady

(przyjmowane także w polskiej doktrynie prawa), że prawo powinno być równe dla

wszystkich obywateli, deklarować podstawowe wolności i prawa człowieka i

obywatela, zawierać gwarancje ich realizacji. Innymi słowy, choć formalne

przestrzeganie prawa jest warunkiem koniecznym, prawo nie może być oderwane od

swoich społecznych funkcji, celów i ważnych społecznie

wartości. Zgodnie z zasadą praworządności państwo prawa powinno:

- działać w granicach prawa,

- realizować zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa,

- gwarantować pewność prawa,

- gwarantować prawo obrony obywatela przed sądem,

- realizować zasadę Lex severior retro non agit (prawo nie działa

wstecz).3

Wszyscy teoretycy zgadzają się, że praworządność to ścisłe przestrzeganie

prawa, spory dotyczą natomiast problemu:

- przez kogo: przez organy państwa czy też również przez obywateli; - jakiego

prawa, czy każdego prawa, które spełnia wymogi formalne

i obowiązujące w danym kraju, czy też prawa, które zawiera

określoną treść, które chroni pewne wartości.

Za przyjęciem węższego pojęcia praworządności, które ograniczałoby ten problem

jedynie do działalności organów państwa, przemawiają względy metodologiczne.

Łączenie ze sobą dwóch zagadnień, przestrzeganie prawa przez organy państwa

i przez obywateli, które mimo że pozostają ze sobą

w zależności, różnią się jednak bardzo w swym zakresie, mogłoby doprowadzić do

niezbyt szczęśliwego zatarcia granic pomiędzy nimi.

PAGE 2

3 www.wikipedia.pl

Znacznie poważniejszy i trudniejszy jest spór dotyczący drugiego zagadnienia, ścierają

się tu ze sobą dwie koncepcje: praworządności formalnej i materialnej.

2. Praworządność formalna.

Koncepcja praworządności formalnej wiąże pojęcie praworządności z

działaniem organów państwowych zgodnie

z obowiązującym prawem. Określa się ją jako ,, organizowanie 0 0 1 Fi wykonywanie działalności państwa (we wzajemnych stosun kach organów państwa

oraz w stosunku organów państwa do obywateli) na zasadzie przepisów prawa”.

Dotyczy to nie tylko organów stosujących prawo (na co kładzie się często główny

nacisk), ale 0 0 1 Fi organów ustawodawczych, a więc procesu tworze nia prawa. Praworządność

formalna obejmuje również spełnienie określonych warunków formalnych zarówno w

procesie tworzenia, jak

i stosowania prawa, jak np.: nadanie organom państwa określonych kompetencji, w

granicach których mogą one jedynie działać.

3. Praworządność materialna.

Koncepcja praworządności materialnej kładzie nacisk na treść prawa i 0 0 1 Fuzależnia praworządność nie tylko od prze strzegania prawa

0 0 1 Fi spełnienia określonych warunków formal nych, ale i od włączania określonych

0 0 1 Fwartości do obowią zujących przepisów. Zarzuty wysuwane przeciw koncepcji

praworządności formalnej podkreślają niebezpieczeństwa związane z uznaniem za

praworządne działań takich państw, jak np. państwo faszystowskie czy też inny reżim 0 0 1 Fniedemo kratyczny. Kontrargumenty obrońców tej koncepcji polegają na

stwierdzeniu, że w tego typu państwach nie były zachowane ogólnie przyjęte warunki 0 0 1 Fformalne zarówno w procesie tworze nia, jak

i stosowania prawa4.

PAGE 2

4 Borucka-Arctowa M, Woleński J., Wstęp do Prawoznawstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1998r.

4. Porównanie praworządności formalnej i materialnej.

W myśli klasycznego sformułowania praworządność formalna to obowiązek

postępowania zgodnego z prawem przy założeniu, że prawo spełnia określone

postulaty formalne. Praworządność materialna to

z kolei obowiązek postępowania zgodnego z prawem, które nie tylko spełnia pewne

postulaty formalne, ale też jest zgodne z określonymi wartościami materialnymi. W

ten sposób praworządność formalna ma być powiązana wyłącznie z pewnym zespołem

wartości formalnych (ogólność prawa, niesprzeczność, zakaz retroakcji, nakaz

publikacji aktów normatywnych, itd.) podczas gdy praworządność materialna zakłada,

że prawo obok wskazanych warunków formalnych realizuje jeszcze określone warunki

materialne (gwarantuje podstawowe prawa obywatelskie, respektuje zasady

demokracji i jest w jakimś sensie słuszne).5

Praworządność formalna to taki porządek prawny, który akcentuje przede

wszystkim wartości formalne. Można podjąć próbę uratowania dystynkcji

praworządność formalna - praworządność materialna uznając, że odnosi się ona nie do

tego, iż istnieją porządki prawne, które spełniają tylko określone wymogi formalne,

oraz porządki, które pozostają ponadto w zgodzie z pewnymi wartościami

materialnymi, ale do tego, że w praworządności formalnej prawo może mieć dowolną

treść, natomiast w przypadku praworządności materialnej musi spełniać ściśle

określone warunki materialne, na przykład respektować zasady ustroju liberalno –

demokratycznego.6

Odróżnienie praworządności formalnej i materialnej opiera się na poważnym

błędzie. Zauważmy, że zwolennicy tego odróżnienia nie mówią, że praworządność

formalna to obowiązek przestrzegania prawa spełniającego określone warunki

PAGE 2

5 Główne Problemy Współczesnej Filozofii Prawa, Prawo w toku przemian, Lech Morawski, Warszawa 2005,

s. 318. 6 Główne Problemy Współczesnej Filozofii Prawa, Prawo w toku przemian, Lech Morawski, Warszawa 2005,

s. 319.

formalne, natomiast praworządność materialna to obowiązek przestrzegania prawa,

które dodatkowo spełnia pewne postulaty materialne, co w obu przypadkach

implikuje, że nie ma obowiązku przestrzegania prawa niezgodnego z rzeczonymi

postulatami formalnymi lub materialnymi, ale twierdzą, ze obie konstrukcje to

koniunkcja dwóch warunków, mianowicie obowiązku przestrzegania prawa oraz

postulatu, ze prawo powinno spełniać określone wymogi formalne lub materialne.

Jeżeli jednak tak, to powstaje pytanie, co należy zrobić, gdy porządek prawny nie

spełnia założonych warunków formalnych lub materialnych. Jeśli teraz zwolennik tej

koncepcji powie, że w takiej sytuacji prawa nie należy przestrzegać, to tym samym

kwestionuje podstawowe dla swojej konstrukcji założenia, iż obowiązek

przestrzegania prawa jest fundamentem, na którym wspiera się jego konstrukcja; jeśli

z kolei powie, że prawa należy mimo to przestrzegać, to trzeba mu uzmysłowić, iż w

jego ujęciu praworządność formalna

i materialna niczym się od siebie nie różnią, bo w każdym przypadku prawa trzeba

przestrzegać. Mówiąc krótko, na gruncie obu koncepcji praworządność to po prostu

obowiązek przestrzegania praw i nic więcej.7

5. Gwarancje praworządności.

Gwarancje praworządności. W teorii prawa mówi się

o "gwarancjach praworządności". Mając na względzie istnienie rozbieżności między

ideałami praworządności a faktami braku ich realizacji w rzeczywistości, należy

przyjąć sensowność wyróżniania odpowiednich gwarancji, dzięki którym można

znaleźć środki sprzyjające realizacji tych ideałów.

Do materialnych gwarancji praworządności zalicza się stabilność porządku

organizacji życia społecznego, politycznego i ekonomicznego, w którym naruszanie

przez organy państwowe praw i wolności należnych człowiekowi staje się mało

prawdopodobne.

PAGE 2

7 Główne Problemy Współczesnej Filozofii Prawa, Prawo w toku przemian, Lech Morawski, Warszawa 2005,

s. 320.

Przez gwarancje formalne praworządności należy rozumieć pewne mechanizmy

kontroli nad przestrzeganiem prawa przez organy państwowe tak w toku stanowienia

prawa jak i stosowania go w życiu. Do tego typu gwarancji należą:

a) zasady i cechy ustroju pastwa (trójpodział władzy, swoboda działania

opozycji politycznej, zagwarantowanie podstawowych praw

i wolności należnych każdemu człowiekowi);

b) gwarancje legislacyjne dotyczące sposobu tworzenia prawa;

c) gwarancje procesowe związane ze stosowaniem prawa.

Wnioski

Fundamentalną ideą państwa prawnego jest sprawowanie władzy przez jego

konstytucyjne organy. Organom tym nie wolno podejmować rozstrzygnięć o dowolnej

treści i w dowolnej formie. Władza państwowa ma być sprawowana na podstawie

upoważnień udzielonych przez konstytucję w granicach przyznanych tam kompetencji

bez naruszania innych norm składających się na porządek prawny w państwie.

„Praworządność polega na tym że wszystkie organy państwowe przestrzegają prawo.

Praworządność nie polega na przestrzeganiu norm prawa przez obywateli ”

Adresatami praworządności są organy państwa. Od nich bowiem zależy w jakim

stosunku pozostają legalnie podjęte decyzje do swej podstawy prawnej tj. do

odnośnych przepisów.

Praworządność najlepiej pojmować jako cechę zmienną, która

w różnym natężeniu występuje w ustrojach politycznych. Są ustroje – choćby

totalitarne – pozbawione praworządności. Badania pokazują, że wyższy poziom

praworządności wiąże się m.in. z lepszymi wynikami gospodarczymi, dotyczy to

szczególnie stopnia ochrony oraz definicji praw własności. Wyższy stopień ochrony

dobrze zdefiniowanych praw własności idzie w parze z szybszym długofalowym

wzrostem gospodarczym. Nie powinno nas to dziwić, bo z lekcji historii wiemy, że to

socjalizm upadł, a nie kapitalizm.

Według koncepcji formalnej praworządne jest takie państwo,

w którym prawo pozytywne jest przestrzegane. Wymóg praworządności formalnej

PAGE 2

zakłada jeden wymóg, aby organy władzy państwowej

i samorządowej działały wyłącznie w granicach swych kompetencji

i z zachowaniem procedur określonych przez prawo stanowione.

Praworządność materialna stawia dwa wymogi: jeden natury formalnej a drugi

natury aksjologicznej. Demokratyczne państwo prawne nie może poprzestać na

przestrzeganiu wymogów praworządności czysto formalnej, ale powinno respektować

wymogi praworządności materialnej. Organy państwowe i inne jednostki

organizacyjne stosujące prawo w imieniu państwa nie mogą więc trzymać się tylko

litery prawa, ale dążyć do osiągania określonych wartości ludzkich.

PAGE 2

Bibliografia

1. Główne Problemy Współczesnej Filozofii Prawa, Prawo w toku przemian,

Lech Morawski, Warszawa 2005r.

2. Popularna Encyklopedia Powszechna, Kraków 2004r.

3. Wstęp do Prawoznawstwa, Borucka-Arctowa M, Woleński J. Wydawnictwo

Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1998r. 4. www.portalwiedzy.onet.pl

5. www.wikipedia.pl

PAGE 2

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome