Wstęp do ekonomii instytucjonalnej - Notatki  - Ekonomia instytucjonalna - Część 2, Notatki'z Ekonomia instytucjonalna. Warsaw School of Economics
Henryka
Henryka22 March 2013

Wstęp do ekonomii instytucjonalnej - Notatki - Ekonomia instytucjonalna - Część 2, Notatki'z Ekonomia instytucjonalna. Warsaw School of Economics

PDF (492.3 KB)
10 strona
1Liczba pobrań
727Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach przedstawiane zostają zagadnienia z ekonomii instytucjonalnej: wstęp do ekonomii instytucjonalnej. Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 10
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

14

 PRL podejmował próby stworzenia nowej tożsamości narodu polskiego oderwanego od

dotychczasowego dziedzictwa kulturowego.

 W szczególności doszło do likwidacji (?!) religii katolickiej, stanowiącej ważną część tożsamości

narodowej.

 Prześladowanie i walka z KK przyniosło skutek odwrotny od oczekiwanego.

 ...

III RP:

 Polska odzyskała niepodległość na przełomie lat 80 i 90 XX wieku.

 Od tego czasu poszukuje własnej ścieżki rozwoju i próbuje ukształtować strukturę instytucjonalną

odpowiadającej polskiej tożsamości narodowej.

 Zwraca uwagę nietrwałość sceny politycznej, częste zmiany ekip rządących itp.

02.12.2010 Wykład 8

Próby radykalnej modernizacji struktury instytucjonalnej w Rosji:

 Działania podejmowanie przez rosyjskiego cara Piotra I Romanowa zwanego Wielkim (1672-1725),

cara (króla) rosyjskiego od 1682 r. i cesarza (imperatora) od 1721 roku zmierzająca do

wprowadzania zmodernizowanej struktury instytucjonalnej, skutkującej przezwyciężeniem zacofania

kraju (walka z bojarami – problem feudalnej struktury społeczeństwa rosyjskiego).

 Piotr I od młodości był zafascynowany kulturą niemiecką, dążył do stworzenia z Rosji mocarstwa

europejskiego w oparciu o europejską technikę.

 Środki na modernizację państwa uzyskiwano z podatków, którymi obciążono bojarów, szlachtę,

duchowieństwo i kupców.

 Władza została scentralizowana (umocnienie absolutyzmu monarszego), zlikwidowano Dumę

Bojarską, powołując podporządkowany carowi Senat Rządzący.

 Rewolucja październikowa w Rosji w 1917 roku zmierzająca do zerwania ciągłości instytucjonalnej,

zastąpienia starych reguł życia społecznego i gospodarczego (opartych na rynku konkurencji)

nowymi regułami (opartymi na przymusie państwa) oraz wychowania „nowego człowieka”, próba

uprzemysłowienia kraju i przezwyciężenia zacofania realizowania przez państwo.

 Rewolucja październikowa doprowdziła do ustanowienia totalitarnego państwa radzieckiego

(ZSRR), które rozpadło się w grudniu 1991 roku.

Próby radykalnej modernizacji struktury instytucjonalnej w Turcji:

 Mustafa Kemal (1881-1938) był bardzo zdolnym tureckim oficerem, który w 1920 roku przejął

dowodzenie nad armią, zapobiegł upadkowi Turcji po klęsce w I wojnie światowej.

 W 1923 roku Mustafa Kemal został prezydentem Turcji proklamował Republikę Turecką w 1927

roku wprowadził system jednopartyjny, w 1934 roku zlikwidował dziedziczne tytuły szlacheckie i

przyznał kobietom prawa wyborcze, w 1935 roku przybrał nazwisko Kemal Ataturk.

 Działania podejmowane przez Mustafę Kemala zmierzały do budowy instytucji świeckiego państwa,

na straży którego stała silna armia.

 Rezultatem reform miała być gospodarcza, militarna i polityczna odbudowa Turcji – „chorego”

państwa w Europie na początku XX wieku.

docsity.com

15

Próby radykalnej modernizacji struktury instytucjonalnej w Japonii:

 Japonia wprowadziła politykę izolacji od średniowiecza do połowy XIX wieku, kiedy eskadra

amerykańskich okrętów w 1853 rokuzmusiła Japonię do podpisania układu między USA a Japonią.

 Otworzył on japońskie porty dla statków amerykańskich. Kolejne układy z USA, Anglię, Rosją i

Francją dotyczyły wymiany handlowej i przełamały izolację Japonii.

 W pażdzierniku 1867 roku cesarz zmusił szoguna (najwyższego dowódcę armii opartej na

samurajach), sprawującego praktycznie najwyższa władzę w państwie do rezygnacji.

 3 stycznia 1868 roku opublikował dekret, na mocy którego szogun utracił sowją pozycję polityczną i

materialną, a pełnię władzy odzyskiwał cesarz.

 Rewolucja Meiji, czyli Oświecenia, umożliwiła intensywną modernizację Japonii.

 Wprowadzono powszechną oświatę na poziomie elementarnym, zreformowano i unowocześniono

armię, wprowadzono dwuizbowy parlament i ogłoszono konstytucję, zniesiono władzę lokalnych

książąt, dzieląc Japonię na prefektury.

 Z ekonomicznego punktu widzenia feudalna strutura japońskiej gospodarki została złamana.

 Stworzono struktury instytucjonalne sprzyjające dynamizacji rozwoju gospodarczego.

 Rozpoczęła się budowa japońskiej mocarstwowości i ekspansywna polityka w rejonie Pacyfiku.

Teoria matrycy (macierzy) instytucjonalnej:

Postradziecki instytucjonalizm – nowosybirska szkoła ekonomiczno-socjologiczna (Tatiana

Pasławska) bazuje na adaptacji tradycji i aktualnego dorobku ekonomii instytucjonalnej, a także

czerpie inspirację z myśli marksistowskiej.

 Matryca instytucjonalna jako wyjściowy, trwały wzorzec i zbiór bazowych instytucji społecznych,

który powstał w okresie utrwalania się więzi plemiennych i tworzenia się władzy państwowej

(Świetlana Kirdina).

 Na tym fundamencie wzniósł się gmach ustroju społeczno-gospodarczego.

Trzy płaszczyzny matrycy instytucjonalnej: ekonomiczna, polityczna oraz ideologiczna.

Dwa typy matrycy instytucjonalnej: matryca X dla systemu wschodniego (Rosja, większośc

krajów Azji i Ameryki Łacińskiej) oraz matryca Y (USA i większość krajów Europy).

Matryca X obejmuje:

Instytucje gospodarki redystrybucyjnej (redystrybucji, władzy zwierzchniej, efektywności

ustrojowej, kooperacji, pracy służbowej).

Instytucje jednolitego, unitarno-scentralizowanego ustroju politycznego (administracji

państwowej, hierarchicznego pionu z najwyższym Centrum, wyznaczania, jednogłośności, drogi

służbowej).

Instytucje ideologii komunitarnej (kolektywizm, egalitaryzm, porządku).

Matryca Y obejmuje:

Instytucje gospodarki rynkowej (wymiany, władzy prywatnej, zysku, konkurencji, pracy najmnej).

Instytucje federalnego ustroju państwa (federacji, samorządu, wyborów, wielopartyjności i

demokratycznej większości, powództwa sądowego).

Instytucje ideologii subsydiarnej (indywidualizmu, stratyfikacji, wolności).

Znaczenie instytucji dla rozwoju gospodarczego:

docsity.com

16

 Instytucje wnoszą do działalności gospodarczej elementy trwałości, ciągłości i stabilności.

 Instytucje są przekazywane poprzez uczenie się.

 Instytucje zawierają system bodźców pozytywnych i negatywnych.

 Instytucje zapewniają swobodę i bezpieczeństwo działaniom jednostek w okreslonych granicach.

 Instytucje społeczne redukują niepewność i dlatego zmniejszają koszty transakcyjne.

Rozwojowe społeczeństwo:

 Obsługuje i konstruuje narzędzia produkcji, tworzy, adaptuje i opanowuje nową technikę.

 Przekazuje tę wiedzę i umiejętności młodemu pokoleniu.

 Wybór ludzi do poszczególnych zawodów jest dokonywany na podstawie kompetencji i względnych

przewag. Ludzie są awansowani i degr radowani w zależności od tego, jak wykonują swoje zadania.

 Tworzy szanse dla indywidualnej i zbiorowej przedsiębiorczości, zachęca do inicjatywy, rywalizacji

i naśladownictwa.

 Ludzie cieszą się i korzystają z owoców własnej pracy i przedsiębiorczości.

Skutki istnienia rozwojowego społeczeństwa:

 Równość płci oznaczającą podwojenie zosobu talentów.

 Brak dyskryminacji z nieistotnych powodów (kryteria: rasy, płci, religii).

 Priorytet naukowej (środki – cel) racjonalności nad magią i przesądami (irracjonalnością).

09.12.2010 – Wykład 9

Instytucje rozwojowego społeczeństwa:

 własność prywatna zachęca do oszczędzania i inwestowania;

 egzekwowanie praw wynikających z zawartych umów;

 niskie podatki;

 brak przywilejów dla wybranych;

 uczciwość jest cnotą społeczną;

 duża mobilnośc społeczna;

 liczna klasa średnia.

Znaczenie systemu finansowego:

 pośrednicy finansowi przekształcają oszczędności w inwestycje – i w ten sposób dokonuje się

alokacji kapitału;

 wzrost produkcji towarowej i postępujący podział pracy sprzyjały powstawaniu pośredników

finansowych.

Ewolucja sektora finansowego:

 W XX wieku banki stały się współwłaścicielami przedsiębiorstw, a ich przedstawicieli zasiedli w

zarządach i radach przedsiębiorstw.

 ...

 Następowała integracja kapitału bankowego i przemysłowego oraz powstawał kapitał finansowy.

 Stopniowo ukształtował się alternatywny model systemu finansowego.

docsity.com

17

Modele sektora finansowego:

 Insider model – banki kontrolują finanse przedsiębiorstw opierając na informacjach dostępnych tylko

dla właścicieli.

 przypadek Niemiec – szczególna rola banków uniwersalnych.

 Outsider model - ...

 przypadek USA – do niedawna szczególna rola banków inwestycyjnych, globalny kryzys finansowy

i gospodarczy w I dekadzie XXI wieku doprowadził do załamania banków inwestycyjnych) i

Wielkiej Brytanii.

T: SZARA STREFA W UJĘCIU EKONOMII INSTYTUCJONALNEJ

Geneza szarej strefy:

 Przyczyn pojawienia się szareh strefy trzeba poszukiwać w napięciach między instytucjami

formalnymi i nieformalnymi.

 Formalność oznacza tutaj zgodność z przepisami, legalność i oficjalność.

 Nieformalność natomiast oznacza zachowanie niezgodne z legalnym.

Szara strefa w perspektywie historycznej:

 Szara strefa ma długą tradycję.

 Ludzie poszukiwali sposobów ukrycia swoich dochodów przed nadmiernym opodatkowaniem (np.

omijanie, fizyczna ucieczka podatnika).

 ...

 ...

 ...

Gospodarka nieformalna we współczesnym świecie:

16.12.2010 – Wykład 10

Rozmiary szarej strefy we współczesnym świecie:

 W krajach słabo rozwiniętych sytuacja jest jeszcze gorsza.

 Peruwiański ekonomista Hemando de Soto szacował, że szara strefa w jego ojczyźnie stanowiła 60%

PKB.

 Przyczyną takiej sytuacji były ogromne koszty dostępu podmiotów gospodarczych do legalnej

działalności i koszty utrzymania się w ramach legalizmu.

 Przepisy związane z zakładaniem firm i kontrolą ich działalności były uciążliwe i bardzo kosztowne,

co skłaniało podmioty gospodarcze do omijania prawa.

 Można przyjąć, że szara strefa zagraża instytucjom formalnym, oficjalnym.

 Świadczy ona jednak o słabościach ustrojowych państwa.

 Tymczasem – zamiast walczyć o lepsze regulacje prawne i odwoływać się do procedur

obowiązujących w demokratycznym państwie prawnym – część ludzi wychodzi ze strefy legalnej i

jest odrzucana na margines.

docsity.com

18

 Aby zmniejszyć rozmiary szarej strefy należałoby: zmniejszyć atrakcyjność unikania podatków (co

jest atrakcyjne, gdy podatki są wysokie i kontrola jest uciążliwa) i opuszczania strefy nielegalnej, a

także zreformować instytucje formalne.

Warunki utrzymania małych rozmiarów szarej strefy w gospodarce:

Prowadzenie polityki niskich stóp podatkowych (relatywnie niskie obciążenia podatkowe i

parapodatkowe w zakresie ubezpieczeń społecznych);

Umiarkowane regulacje prawne (zwłaszcza na legalnych rynkach pracy), dobrze osadzone w

systemie legislacyjnym;

Odpowiedni poziom płac w sektorze formalnym (chodzi o to, aby opłacało się pracować legalnie).

Szara strefa a transformacja ustrojowa:

 Majątek państwowy stanowił w przeszłości znakomitą podstawę do robienia interesów w szarej

strefie.

 Załamanie gospodarki centralnie planowanej i przywrócenie swobody prowadzenia działalności

gospodarczej sprzyjało rozwojowi szarej strefy obejmującej działalność nielegalną (związaną z

narkotykami, przemytem, handlem bronią).

 Rosło znaczenie grup przestępczych, natomiast państwo osłabło.

 Szczególną rolę odegrało uwłaszczenie nomenklatury na początku procesu transformacji

ustrojowej.

 Chodzi tutaj o próby przejęcia kontroli nad majątkiem państwowym przez osoby należące wcześniej

do kadry kierowniczej przedsiebiorstw, będące jednocześnie członkami partyjnej nomenklatury.

 Do nasilenia rozmiarów patologii przyczyniła się także w niektórych krajach prywatyzacja, na której

skorzystali nieliczni.

 Ukształtował się w nich kapitalizm oligarchiczny i/lub pojawiły się elementy kapitalizmu

bandyckiego (łupieżczego).

 Odpowiedzią na tę patologię były próby przywrócenia rządów prawa i sprawiedliwości, co nie

zawsze się udawało – niekiedy przywracano jedynie pozory prawa i sprawiedliwości.

T: WPROWADZENIE DO TEORII PRAW WŁASNOŚCI I ... W UJĘCIU EKONOMII

INSTYTUCJONALNEJ

Problemy małżeńskie Bolesława V Wstydliwego:

 Bolesław V Wstydliwy, ostatni przedstawiciel małopolskiej linii Piasków, od 1233 roku książe

sandomierski, a od 1243 roku książe krakowski.

 W 1239 roku poślubił bardzo pobożną królewnę węgierską – Kingę Kunegundę, córkę Beli IV.

 Zawarto wówczas uroczyste pierwotną umowę małżeńską. Ze względu na małoletniość były to

zrękowiny.

 Kinga chciała żyć w czystości, ale przyszłego męża o swoich zamiarach wcześniej nie

poinformowała.

 Po ślubie ponawiała okresowe śluby czystości, stawiając męża przed faktem dokonanym.

 Mąż, który chciał korzystać z przysługujących mu praw, uzyskał poparcie władz kościelnych, ale

nawet one nie były w stanie przekonać kobiety, do wykonywania obowiązków małżeńskich.

 Ostatecznie Bolesław nie wystąpił o uznanie małżeństwa za nieważne i pogodził się z losem. Razem

z żoną złożył wieczyste śluby czystości. Dlatego nadano mu przydomek „Wstydliwy”. Kinga była

docsity.com

19

dużą podporą dla Bolesława w rządzeniu krajem. W 1690 roku Kinga została beatyfikowana, a w

1715 roku papież Benedykt XIII przyznał jej tytułu patronki Polski i Litwy.

Małżeństwo katolickie jako kontrakt, dzięki któremu nabywa się określone prawa:

 Strony ślubują sobie miłość, wierność i uczciwość małżeńską oraz to, że się nie opuszczą aż do

śmierci.

 Zakłada się dobrą wolę i szczerość obu stron (zasadnicze znaczenie ma zatem motywacja, czyli

intencja kobiety i mężczyzny).

 W pewnym sensie mąż i żona należą odtąd wzajemnie do siebie (małżonkowie „łączą się ze sobą tak

ściśle, że stają się jednym ciałem”) – przyznają sobie wzajemne prawo wyłączności (małżeństwo

jako wspólnota osobowa i majątkowa).

 Pojawia się problem eewntualnej intercyzy i rozdzielności majątkowej.

 Zakłada się chęć i zdolność małżonków do wykonywania „obowiązków małżeńskich” oraz

ewentualnego wychowywania dzieci.

 Kontrakt małżeński ma charakter długoterminowy.

 Jest on obarczony wysokim ryzykiem nie wykonywania postanowień umowy.

 Kontrakt małżeński stawia bardzo wysokie wymagania obu stronom.

 Wykonanie kontraktu wymaga spełnienia wielu warunków, które nie zależą wyłącznie od dobrej

woli umawiających sie stron.

 Okoliczności wykonywania kontraktu małżeńskiego są nieznane w momencie zawierania umowy.

 W tej sytuacji należałoby wchodzić jedynie w związek z taką osobą, bez której nie można żyć.

 Nie warto natomiast wiązać się z osobą, z której można byłoby żyć.

Problemy współczesnych Polaków zawierających małżeństwa:

 Jaką motywacją kierują się osoby zawierające związek małżeński (miłość, majątek, biznes, kariera,

seks, chęć posiadania dziecka itp).

 Czy Polacy nastawiają się na dozgonny związek czy na przelotny romans (epizod)?

13.11.2011 – Wykład 11

T: INSTYTUCJONALNA TEORIA PRAW WŁASNOŚCI

Pojęcie własności:

 Własność to prawo rozporządzania rzeczą i korzystania z niej wyłączeniem innych osób.

 W tym kontekście zwraca uwagę pojęcie „wyłączności”. Jest ono przeciwstawne pojęciu „wolnego

dostępu”.

 Własność to najpełniejsza władza użytkowania i dysponowania rzeczami i dobrami – materialnymi i

niematerialnymi.

Geneza własności:

 Źródeł własności poszukuje się w naturze człowieka.

 Własność jest w tym ujęciu wcześniejsza niż prawo własności.

 Źródeł własności poszukuje się także w stanowieniu prawa.

docsity.com

20

Doświadczenia historyczne:

 Czy pierwotnie istniał wolny dostęp do zasobó środowiska?

 Czy pierwotnie istniała wspólnota?

Z pewnością próby podziału wolnych zasobów musiały doprowadzić do likwidacji wolnego

dostępu do zasobów środowiska i w konsekwencji do ich zawłaszczeania.

Ustanawiano prawa własności na zasoby i/lub wypływające z nich strumienie.

Pojawiały się jednak problemy związane z ochroną praw własności – chodziło o związane z tym

koszty.

 W tym kontekście bardzo charakterystyczny był okres najazdów tatarskich na Polskę.

 Równie pouczający przykład został pokazany w filmie pt. Wałeczne serce.

Amerykańska ustawa o osadnictwie z 1862 roku (Homestead Act) legalizowała zawłaszczanie

relatywnie wolnych gruntów.

Grunty zajmowane dotąd przez Indian zostały potraktowane jako niezamieszkała własność

publiczna wymagająca przyśpieszonej kolonizacji.

 Bardzo pouczających przykładów dostarczają procesy kolonizacji Ameryki Łacińskiej, Afryki i Azji

oraz zawłaszczania wód morskich i zasobów podmorskich (problem wód terytorialnych należących

do krajów mających dostęp do mórz i oceanów), a także Antarktydy i Arktyki.

Spory o własność:

 Kwestia własności wywołała ostre kontrowersje ideologiczne i polityczne.

 Krytycy wskazywali na wyzysk i niską efektywność ekonomiczną ustroju kapitalistycznego

(podatność na kryzysy, czyli głębokie spadki produkcji i wysokie bezrobocie), które miały swoją

przyczynę w prywatnej własności środków produkcji (marksizm).

 Obrońcy własności prywatnej podkreślali jej zalety z punktu widzenia zdolności do prowadzenia

racjonalnego rachunku ekonomicznego (Ludwik von Meses).

Własność jako instytucja społeczna:

 Wacław Stankiewicz wskazuje, że własność jest instytucją społeczną, a więc wzorcem zachowań

odziedziczonym z przeszłości.

Własność grupowa (komunalna):

Wyłączne prawo własności należy do części zbiorowości podmiotó gospodarczych.

Jednostka dysponuje wyłacznym prawem własności tylko jako członek wspólnoty, w relacjach

z pozostałymi człnkami grupy.

 Chodzi tutaj, na przykład, o wspólnoty rodzinne itp.

W przypadku własności komunalnej (grupowej) pojawia się niebezpieczeństwo nieefektywnego

wykorzystywania dostępnych zasobów, uchylania się od pracy i osłabiania więzi wewnątrz

grupy.

 Zasadnicze znaczenie dla długotrwałego i sprawnego działania grupy ma jednorodność i zbieżność

interesów jednostek.

 Im większa liczebność grupy, tym większe jej zróżnicowanie.

Jednorodność i zbieżnośc interesów jednostek pozwala stłumić szkodliwy oportunizm w

zachowaniach człnków kolektywu.

docsity.com

21

 Ważną kwestią jest też tworzenie przedstawicielstwa interesów grupy, a więc tworzenie całego

układu pryncypal-agent (principal-agent).

 Jednakże zazwyczaj eksponuje się wyższość systemu praw własności prywatnej nad własnością

grupową i państwową, co nie zawsze jest słuszne.

Relacje pryncypal-agent w przedsiębiorstwach prywatnych i państwowych:

Zarówno w przedsiębiorstwach prywatnych, jak i państwowych istnieje konieczność

delegowania praw zarządzania menedżerom.

Jednakże rozdział własności od zarządzania osłabia motywacje sprzyjające efektywności.

Z tym wiąże się potrzeba odpowiedniej kontroli menedżerów, którzy mogą uchylać się od

właściwego wykonywania swoich obowiązków.

Menedżerowie dysponują unikalną wiedzą, do której właściciele nie mają łatwego dostępu – istnieje

problem asymetrycznej informacji.

W firmach prywatnych łatwiej kontrolować menedżerów, gdyż istnieją obiektywne wskaźniki,

które pozwalają mierzyć skuteczność działania kadry zarządzającej.

 Dodatkowo presję wywiera rynek kapitałowy, o ile firmy są notowane na giełdach (groźba wrogich

przejęć – przykład z filmu Pretty Woman).

 W firmach państwowych brak takich wskaźników sprawia, że odpowiedzialność za wyniki

przedsiębiorstw rozmywa się.

Problem rzeczy niczyjej:

 Rzecz niczyja, bezpańska przez długi czas nie budziła większego zainteresowania.

 Tak rozumiano między innym dostęp do atmosfery i zasobów morskich. Wydawało się, że nie

istnieje tutaj problem zawłaszczania bogactw środowiska naturalnego.

 Dopiero dewastacja pastwisk, puszcz, łowisk i niektórych złóż surowców ....

 Poważnym argumentem na rzecz podjęcia działań zmierzających do ochrony środowiska naturalnego

były nagłaśniane przez naukowców i media skutki tzw. efektu cieplarnianego wywołanego emisją

CO2.

 Okazało się jednak, że niektórzy naukowcy oszukiwali opinię publiczną i podawali nieprawdziwe

dane, które miały udowodnić z góry przyjętą tezę.

Problem własności intelektualnej:

 Zasobem są prawa autorskie.

 Strumieniem są honoraria i tantiemy.

 Prawa autorkie chronią przejawy działalności twórczej o indywidualnym charakterze, czyli utworzy

(własność intelektualna).

 Twórca ma monopol w zakresie korzystania i rozporządzania przedmiotami, których jest autorem.

 Rozróżnia się prawa osobiste i majątkowe.

 Osobiste prawa autorskie się nieograniczone w czasie i nieprzenaszalne.

 Majątkowe prawa autorskie są ograniczone w czsie i przenaszalne, mogą być dziedziczone i stać się

przedmiotem obrotu.

 Prawa własności intelektualnej gwarantują korzyści krajom bogatym, w którym powstają utworzy.

docsity.com

22

 Jednakże utrudniają rozwój krajom ubogim, które muszą ponosić duże koszty z tytułu legalnego

korzystania z utworów stworzonych przez innych.

 Niektóre państwa tolerują zatem łamanie praw autorkich.

 W ten sposób próbują przezwyciężyć dystans, jaki dzieli je od krajów wyżej rozwiniętych.

 Bardzo pouczający jest przypadek Chin, które konsekwentnie realizowały strategię doganiania.

 Jaką politykę w zakresie ochrony praw własności intelektualnej stosowała Polska w latach 1990-

2009?

T: INSTYTUCJONALNA TEORIA KONTRAKTÓW

Kontrakt i człowiek kontraktujący:

Kontrakt to umowa, układ między stronami, w którym sprecyzowano warunki i zobowiązania

oraz terminy realizacji.

 Ważniejsze umowy są zawierane na piśmie.

Człowiek kontraktujący jest istotą, która dążąc do zaspokojenia swoich potrzeb, wchodzi w

relacje wymiany (koncepcja o charakterze teoretycznym).

 Egoistyczne nastawione jednostki, dążąc do zawarcia umowy, poszukują określonego kompromisu.

 Kontrakt stanowi znaczącą instytucję w strukturze instytucjonalnej gospodarki.

Wkład Williamsona:

 Oliver Williamson scalił teoretycznie zjawiska kosztów transakcji i procesów kontraktowania

(zawierania umów).

 Oliver Williamson wskazał na gwałtownie rosnące koszty zawierania i skutki coraz bardziej

skomplikowanych umów.

Założenia analityczne:

Uczestnicy kontraktów postępują racjonalnie (rozsądnie). Są normalnymi przedstawicielami

wspólnot, z których się wywodzą, kierują się wyuczonymi regułami postępowania (tradycje,

obyczaje i obrzędy są instytucjami miękkimi).

 Uczestnicy kontraktów kierują się także interesem i dlatego nie stronią się od oportunizmu.

Uczestnicy kontraktów wykazują się ograniczoną racjonalnością (ograniczoną ich

możliwościami poznawczymi).

Aktualność problemu oportunizmu:

W sytuacji modelowej (wzorcowej) strony dokonujące transakcji, zawierające i wykonujące

kontrakt, powinny od początku do końca być nastawione na trzymanie się formalnych i

nieformalnych reguł czystej gry, ujawniać swoje intencje i preferencje, brać pod uwagę swoje

rzeczywiste możliwości.

W praktyce takie sytuacje są bradzo rzadkie.

 Zazwyczaj przez oportunizm rozumie się ugodowość, koniunkturalizm, łamanie zasad w celu

uzyskania określonych korzyści.

Oportunizm oznacza zatem szczególne, czasem po prostu patologiczny, przypadek pogoni za

własnym interesem.

 Może występować w postaci otwartej i jawnej albo w postaci działań przebiegłych, chytrych i

skrytych.

docsity.com

23

Oportunizm polega, na przykład, na aktywnym poszukiwaniu renty (rent seeking activities) i

tworzeniu grup interesów (grup nacisku).

 Formy oportunizmu to: kłamstwo, oszustwo, kradzież, uchylanie się od pracy, niedbałość w

wykonywaniu obowiązków, zmowy w celu działania na cudzą szkodę.

 Współczesnie problem oportunizmu ujawnia się z wielką siłą w korporacjach.

Niekiedy zarządy korzystają ze swojego wyjątkowego położenia, które polega na kumulowaniu

w jednych rękach wiedzy i władzy, do której inni nie mają dostępu (asymetria informacji).

Dążą wówczas do realizacji swoich interesów, działając na szkodę akcjonariuszy, a niekiedy

także na szkodę interesu publicznego.

 Akcjonariusze nie zawsze potrafią upilnować kadrę zarządzającą (słabość nadzoru

korporacyjnego), która bezwzględnie walczy o swoje wynagrodzenie oraz rozmaite przywileje.

 W tym kontekście bardzo pouczający przypadek stanowi upadek Enronu, którego szefowie działali

wyjątkowo oportunistycznie.

Oportunizm ex ante i oportunizm ex post:

Oportunizm ex ante występuje jeszcze przed zawarciem umowy. Można się przed nim chronić,

pozyskując sprawdzone informacje o przyszłym kontrahencie.

Oportunizm ex post występuje w okresie realizacji kontraktu. W tym przypadku konieczne jest na

przykład, zapewnienie lepszego nadzoru właścicielskiego i uczestnictwo strony trzeciej (sądy).

Należy bowiem dobrze zabezpieczyć się przed ewentualnymi szkodami.

 Oportunizm zwiększa trudności w przepływie istotnych informacji między stronami kontraktu,

pogłębiając asymetrię informacyjną.

 Niccolo Machiavelli (1469-1527) wprost zalecał władcom uchylanie się od dotrzymywania

przyjętych zobowiązań, jeżeli miałoby to zagrażać ich interesom.

Przedsiębiorstwo jako wiązka kontraktów:

 W teorii neoklasycznej przedsiębiorstwo jest postrzegane przez pryzmat funkcji i procesu produkcji.

Z perspektywy ekonomii instytucjonalnej firma wyrasta ze struktury zarządzania prywatnymi

kontraktami.

 Przedsiębiorstwo stoi przed wyzwanie: zrobić czy kupić?

Specyficzność aktywów, niepewność i częstotliwość:

 Problem specyficzności aktywów dotyczy unikalnych pracowników, urządzeń, surowców i

lokalizacji, których nie można łatwo zastąpić.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome