Źródła powstania zobowiązań - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank20 June 2013

Źródła powstania zobowiązań - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (384.1 KB)
9 strona
844Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa przedstawiające źródła powstania zobowiązań.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

(m.in.)

ŹRÓDŁA POWSTANIA ZOBOWIĄZAŃ

ZOBOWIĄZANIA

Czynności prawne

 wielostronne (lub dwustronne) – umowy

 jednostronne – przyrzeczenia, zapis testamentowy

Czyn niedozwolony

- omówiony przy odpowiedzialności odszkodowawczej

Akt administracyjny

o skutkach bezpośrednich

- sam wywołuje powstanie stosunku zobowiązaniowego

np. decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości określająca wysokość odszkodowania

o o skutkach pośrednich

- stanowią tylko przesłankę dokonania określonej czynności prawnej, będącej

bezpośrednim źródłem zobowiązania

np. zgoda na sprzedaż nieruchomości przygranicznej cudzoziemcowi – nie stanowi

jeszcze o sprzedaży

Konstytutywne orzeczenie sądu

- np. art.358 1 §3

UMOWY

 najważniejsze źródło powstania zobowiązań

 mają charakter:

 zobowiązujący

 zobowiązująco - rozporządzający:

* zobowiązanie do przeniesienia, obciążenia, ograniczenia lub zniesienia prawa

podmiotowego (art.510)

zasada swobody umów (zw. zasadą autonomii woli stron)

- art. 353 1

Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby

jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom

współżycia społecznego.

rodzaje umów: o umowy nazwane – uregulowane w Kodeksie Cywilnym; np. umowa sprzedaży, zamiany

inne zdarzenia

czynność

prawna

czyn

niedozwolony

akt

administracyjny

orzeczenie

sądu

bezpodstawne

wzbogacenie

prowadzenie

cudzych spraw

bez zlecenia

o umowy nienazwane – nie uregulowane w Kodeksie Cywilnym, ale mogą być

regulowane poszczególnymi przepisami; np. umowa licencyjna, hostingowa, do nie

dawna także leasing

o umowy nigdzie nie regulowane – np. umowa o „know-how”

grupy umów:

1° mające na celu przeniesienie własności lub innego prawa z jednego podmiotu na drugi (sprzedaż, dostawa, kontraktacja, darowizna, umowa o przeniesienie praw autorskich,

umowa licencyjna)

2° o korzystanie z cudzych rzeczy (najem, dzierżawa, użyczenie, leasing, czarter) 3° o korzystanie z usług (umowa o dzieło, umowa zlecenie)

wzorce umowne i regulaminy

- art. 384, 385 i 385 1,2,3,4

- nie są źródłami prawa

- umowa adhezyjna – zawierana przez przystąpienie jednej strony do umowy, bez

zmieniania warunków (np. kupno biletu)

- gdy wzorce umowne są sprzeczne z przepisami prawa to przepis ma pierwszeństwo

- duże podmioty mogą negocjować indywidualne umowy, które mają pierwszeństwo przed

wzorcami umownymi

wyzysk

- art.388

§ 1. Jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub

niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega

dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy

przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może

żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w

wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać

unieważnienia umowy.

§ 2. Uprawnienia powyższe wygasają z upływem lat dwóch od dnia zawarcia umowy.

umowa przedwstępna

- art.389

§ 1. Umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej

umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy

przyrzeczonej. (…)

- tylko jeśli jest sporządzona w formie aktu notarialnego, można sądownie domagać się

wykonania umowy

zadatek

- art.394

§ 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu

umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga

strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany

zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

§ 2. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która

go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.

§ 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy

dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy

nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo

za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

odstępne

Wykład 10

- kwota, którą dajemy w poczet umowy i która przepada, gdy rezygnujemy

BEZPODSTAWNE WZBOGACENIE

 gdy następuje przesunięcie z majątku jednej osoby do majątku drugiej osoby bez podstawy

prawnej to pomiędzy osobą zubożoną a wzbogaconą powstaje zobowiązanie, w którym

wierzycielem jest osoba zubożona, a dłużnikiem wzbogacona

- np. art.405

Przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia

1° wzbogacenie dłużnika polega na pozyskaniu korzyści majątkowej w dowolnej postaci - zwiększenie jego aktywów

2° zubożenie wierzyciela - zmniejszenie jego pasywów 3° związek między wzbogaceniem a zubożeniem (wzbogacenie kosztem drugiej osoby) 4° bezpodstawność wzbogacenia – brak podstawy prawnej

 surogaty – dodatkowe korzyści, które czerpie się ze wzbogacenia (np. wynajem cudzego

samochodu)

 gdy dłużnik celowo uszczupla swój majątek przekazując go osobie trzeciej, aby nie móc

spełnić zobowiązania, świadczenie przechodzi na tą osobę

- art.409

Obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał,

zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się

korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu.

Świadczenie nienależne

 art.410-413

 ma miejsce, gdy:

1° ten kto je spełnił nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany wobec osoby, której świadczył

2° podstawa prawna świadczenia odpadła (w chwili spełnienia świadczenia obowiązywało prawnie potem zostało zniesione, a dłużnik nadal świadczył – np.

rozwiązanie umowy przez sąd)

3° cel świadczenia nie został osiągnięty, a zubożony spełnił świadczenie 4° czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna

po wypełnieniu świadczenia

 osobie, która spełniła to świadczenie przysługuje prawo żądania zwrotu w naturze lub

równowartości pieniężnej, a także prawo żądania zwrotu surogatów

 art.411

Nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli:

1) spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia

przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej;

2) spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego; 3) świadczenie zostało spełnione w celu zadośćuczynienia przedawnionemu roszczeniu; 4) świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna. (art.413):

5) spełnione zostało świadczenie z gry lub zakładu (zobowiązanie naturalne)

SOLIDARNOŚĆ ZOBOWIĄZAN

- art.366-378

Solidarność dłużników (czynna)

 art.366

§ 1. Kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości

lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z

osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych

(solidarność dłużników). (…)

 roszczenie regresowe (zwrotne) – ma je w stosunku do pozostałych dłużników ten,

który

świadczenie spełnił

Solidarność wierzycieli

 art.367

§ 1. Kilku wierzycieli może być uprawnionych w ten sposób, że dłużnik może spełnić całe

świadczenie do rąk jednego z nich, a przez zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli dług

wygasa względem wszystkich (solidarność wierzycieli).

§ 2. Dłużnik może spełnić świadczenie, według swego wyboru, do rąk któregokolwiek z

wierzycieli solidarnych. Jednakże w razie wytoczenia powództwa przez jednego z

wierzycieli dłużnik powinien spełnić świadczenie do jego rąk.

WYKONANIE ZOBOWIĄZAŃ

- art.450-470, 487-497

ekwiwalentność (zasada jednoczesnego spełnienia świadczeń wzajemnych – art.487 §2)

(…) obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być

odpowiednikiem świadczenia drugiej strony.

„lex specialis derogat legi generali – przepisy szczególne mają pierwszeństwo przed

ogólnymi

zasada realnego wykonania zobowiązania – art.354

§ 1. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób

odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia

społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób

odpowiadający tym zwyczajom.

§ 2. W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel.

należyta staranność – art.355

§ 1. Dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego

rodzaju (należyta staranność).

§ 2. Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności

gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności.

klauzule umowne – związane ze zobowiązaniami; ogólne odesłania

 zasada pacta sunt servanda – umów trzeba dotrzymywać

 dłużnik nie może się uchylać od obowiązku świadczenia

 ma na celu zapewnienie pewności obrotu gospodarczego i nie tylko

 są od niej odstępstwa:

„clausula rebus sic stantibus – klauzula zmienionych warunków; art.357 1

Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone

z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie

przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z

zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość

świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę

potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu

poprzedzającym.

wykonanie świadczenia w części – art.450

Wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia częściowego, chociażby cała

wierzytelność była już wymagalna, chyba że przyjęcie takiego świadczenia narusza jego

uzasadniony interes.

zaliczenie świadczenia na poczet określonego długu – art.451

§ 1. Dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju

może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. Jednakże to, co

przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane

z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne.

§ 2. Jeżeli dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, a przyjął pokwitowanie,

w którym wierzyciel zaliczył otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów,

dłużnik nie może już żądać zaliczenia na poczet innego długu.

§ 3. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede

wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na

poczet najdawniej wymagalnego.

spełnienie świadczenia dla osoby nieuprawnionej – art.452

Jeżeli świadczenie zostało spełnione do rąk osoby nieuprawnionej do jego przyjęcia, a

przyjęcie świadczenia nie zostało potwierdzone przez wierzyciela, dłużnik jest zwolniony w

takim zakresie, w jakim wierzyciel ze świadczenia skorzystał. Przepis ten stosuje się

odpowiednio w wypadku, gdy świadczenie zostało spełnione do rąk wierzyciela, który był

niezdolny do jego przyjęcia.

miejsce spełnienia świadczenia – art.454

§ 1. Jeżeli miejsce spełnienia świadczenia nie jest oznaczone ani nie wynika z właściwości

zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania

zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Jednakże świadczenie pieniężne

powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili

spełnienia świadczenia; jeżeli wierzyciel zmienił miejsce zamieszkania lub siedzibę po

powstaniu zobowiązania, ponosi spowodowaną przez tę zmianę nadwyżkę kosztów

przesłania.

§ 2. Jeżeli zobowiązanie ma związek z przedsiębiorstwem dłużnika lub wierzyciela, o miejscu

spełnienia świadczenia rozstrzyga siedziba przedsiębiorstwa.

termin spełnienia świadczenia (art.455)

 może wynikać z umowy, właściwości zobowiązania lub ustawy

 gdy mija zobowiązanie jest wymagalne

 gdy nie jest określony należy spełnić świadczenie niezwłocznie po wezwaniu przez

wierzyciela

pokwitowanie zobowiązania – występuje przy świadczeniach pieniężnych i

niepieniężnych

Wykład 10

SKUTKI NIEWYKONANIA LUB NIENALEŻYTEGO WYKONANIA

ZOBOWIĄZANIA

1° odpowiedzialność odszkodowawcza za szkodę

2° obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie spełnienia świadczenia pieniężnego

3° możliwość odstąpienia wierzyciela od umowy

4° możliwość zakupu przez wierzyciela na koszt dłużnika takiej samej ilości rzeczy tego samego gatunku

5° możliwość wykonania zastępczego

 odnoszą się do wszystkich zobowiązań

{patrz wykład „Odpowiedzialność odszkodowawcza”}

Opóźnienie

 występuje zawsze, gdy zobowiązanie nie zostanie wykonane w terminie

 nie jest to zwłoka – węższe pojęcie; jej skutkiem jest odpowiedzialność odszkodowawcza

dłużnika (oprócz spełnienia świadczenia); można też odstąpić od umowy – art.494

Strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej

stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy; może żądać nie tylko zwrotu

tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania

zobowiązania.

 jeśli jest to świadczenie pieniężne można w przypadku opóźnienia żądać odsetek

 możliwość zawarcia w umowie kar umownych (mają podobny charakter co

odszkodowanie w przypadku zwłoki)

 tzw. miarkowanie sądowe

WYGAŚNIĘCIE ZOBOWIĄZAŃ

 Zobowiązanie dłużnika wygasa wskutek spełnienia przez niego świadczenia do rąk

wierzycielka w sposób określony w art.354 k.c. (zgodnie z zasadą realnego wykonania

zobowiązania).

§ 1. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób

odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia

społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób

odpowiadający tym zwyczajom.

§ 2. W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel.

 Inne sposoby wygaśnięcia (umorzenia) zobowiązania:

zaspokojenie interesu wierzyciela (zmiana sposobu spełnienia świadczenia)

A) świadczenie w miejsce wykonania

 łac. „datio in solutum”

 art.453

 polega na tym że dłużnik zamiast świadczenia oferuje wierzycielowi inne

świadczenie, a wierzyciel je przyjmuje

 np. świadczenie w naturze zamiast pieniężnego

B) odnowienie (nowacja)  jest umową stron, w której dłużnik zobowiązuje się świadczyć co innego niż był

zobowiązany lub świadczyć to samo, ale z innej podstawy prawnej (w miejsce

świadczenia wstępuje nowe zobowiązanie prawne)

 np. zamiast dostarczyć 2 tony śrub zobowiązanie dostarczenia 2 ton gwoździ

C) potrącenie (kompensacja)  ma miejsce, gdy 2 osoby są jednocześnie względem siebie wierzycielami i

dłużnikami, a jedna z nich zamiast spełnić swoje świadczenie, umarza je przez

zaliczenie świadczenia drugiej stronie na poczet swojej należności (art.498)

 przesłanki potrącenia:

 2 osoby muszą być względem siebie jednocześnie wierzycielem i dłużnikiem

 przedmiot potrącenia – pieniądze lub rzeczy tej samej jakości, oznaczone co do gatunku

 obie wierzytelności muszą być wymagalne

 obie wierzytelności muszą być zaskarżalne  przedmiotem potrącenia nie mogą być: (art.505)

 wierzytelności, które nie ulegają zajęciu

 wierzytelności, które służą do dostarczania środków utrzymania (np. alimenty)

 wierzytelności, które wynikają z czynów niedozwolonych

 wierzytelności, które wynikają ze szczególnych przepisów prawa

D) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego  zwłoka wierzyciela (art.486 §1)

 dłużnik (nie ze swojej winy) nie wie kto jest wierzycielem (art.467 pkt.1)

 wierzyciel nie ma zdolności do czynności prawnych ani reprezentanta (art.467

pkt.2)

 spór o to kto jest wierzycielem (art.467 pkt.3)

 odmowa wydania przez wierzyciela pokwitowania lub dokumentu stwierdzającego

istnienie zobowiązania (art.467 pkt.4 i art.463)

interes wierzyciela nie został zaspokojony

A) zwolnienie z długu  art.508

Zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a

dłużnik zwolnienie przyjmuje.

 skutek na przyszłość – „ex nunc”

B) rozwiązanie umowy przez strony  zgodne oświadczenia woli obu stron (umowa zawarta między wierzycielem a

dłużnikiem)

 od zwolnienia z długu różni się skutkiem o mocy wstecznej – „ex tunc”

 strony musza sobie zwrócić wszystko, co świadczyły wcześniej

C) niemożność świadczenia

 powoduje wygaśnięcie zobowiązania gdy jest niemożnością następczą (tj. dłużnik

ponosi za nią odpowiedzialność)

 dłużnik ma obowiązek wynagrodzenia wierzycielowi szkody powstałej wskutek

niewykonania zobowiązania

inne sposoby wygaśnięcia

A) ziszczenie się warunku rozwiązującego, upływ terminu B) śmierć dłużnika lub wierzyciela (tylko przy zobowiązaniach o charakterze ściśle

osobistym)

C) upływ terminu zawitego, z którym ustawa wiąże wygaśnięcie wierzytelności

 Zmiana po stronie wierzyciela lub dłużnika

 w miejsce wierzyciela lub dłużnika wchodzi inna osoba, która przejmuje wszystkie prawa

i obowiązki przysługujące dotychczasowej stronie zobowiązania

 Przypadki:

1)Sukcesja generalna  następca prawny wstępuje w całokształt praw i obowiązków swojego poprzednika

 np. spadek,... (podręcznik)

2)Przelew wierzytelności (cesja)  art.509

 umowa zawarta między dotychczasowym wierzycielem (zbywcą – cedentem) a osobą trzecią (nabywcą – cesjonariuszem), na mocy której nabywca nabywa od zbywcy

przysługującą mu wierzytelność

(cedent) A B (dłużnik)

(cesjonariusz) C

3)Wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela  art.518 § 1 Osoba trzecia, która spłaca wierzyciela, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości

dokonanej zapłaty:

1) jeżeli płaci cudzy dług, za który jest odpowiedzialna osobiście albo pewnymi

przedmiotami majątkowymi; (np. poręczenie)

2) jeżeli przysługuje jej prawo, przed którym spłacona wierzytelność ma pierwszeństwo

zaspokojenia; (np. wierzyciel spłaca dług bankowy ciążący na dłużniku; art.1025)

3) jeżeli działa za zgodą dłużnika w celu wstąpienia w prawa wierzyciela; zgoda dłużnika

powinna być pod nieważnością wyrażona na piśmie;

4) jeżeli to przewidują przepisy szczególne.

4)Przejęcie długu  art.519

§ 1. Osoba trzecia może wstąpić na miejsce dłużnika, który zostaje z długu zwolniony

(przejęcie długu).

§ 2. Przejęcie długu może nastąpić:

1) przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika; oświadczenie

dłużnika może być złożone którejkolwiek ze stron;

2) przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela; oświadczenie

wierzyciela może być złożone którejkolwiek ze stron; jest ono bezskuteczne, jeżeli

wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna.

 istota polega na wstąpieniu osoby trzeciej na miejsce dłużnika i odpowiedzialność za dług

 wymaga zawsze oświadczenia obu stron (wierzyciela i dłużnika)

5)Kumulatywne przystąpienie do długu  obok dotychczasowego dłużnika pojawia się druga osoba;

 ich odpowiedzialność jest solidarna

 dotychczasowy dłużnik nie jest zwolniony ze zobowiązania np. art.55

4 – nabywca przedsiębiorstwa

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome