Bilans płatniczy - Notatki - Handel zagraniczny - Część 2, Notatki'z Handel zagraniczny. Academy of Finance and Management in Bialystok
Roman_A
Roman_A27 February 2013

Bilans płatniczy - Notatki - Handel zagraniczny - Część 2, Notatki'z Handel zagraniczny. Academy of Finance and Management in Bialystok

PDF (599 KB)
12 strona
385Liczba odwiedzin
Opis
Zagadnienia dotyczące handlu zagranicznego: polityka handlu, etapy zmiany gospodarki, polityka wobec państw UE
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument

5. Bilans płatniczy

5.1 Cel wprowadzenia instytucji bilansu płatniczego.

Państwo utrzymując kontakty dotyczące wymiany dóbr, usług, kapitału itp.,

z innymi krajami posiada wobec nich określone zobowiązania, a także samo otrzymuje

pewne należności. Owe kontakty dotyczą w szczególności obywateli i podmiotów

gospodarczych działających na jego terenie. Wymiana ta ma swoją wartość pieniężną, a

ponieważ występują w niej należności i zobowiązania to najłatwiejszym sposobem ich

oceny jest posłużenie się mechanizmem bilansu.

5.2 Bilans płatniczy i jego składniki

Bilans płatniczy - to sporządzane za określony okres zestawienie wykazujące

sytuację płatniczą kraju z tytułu kontaktów zagranicznych. Bilans płatniczy jest pojęciem

bardzo szerokim i dzieli się na:

I. Bilans obrotów bieżących – zestawienie płatności danego kraju wynikające z międzynarodowego obrotu towarami i usługami, dochodów z kapitału i transferów

jednostronnych. Zalicza się do niego:

1. bilans handlowy – należności i zobowiązania z tytułu eksportu i importu

towarów;

2. bilans usług – zestawienie obrotów usługami, patentami, licencjami, prawami

autorskimi;

3. bilans dywidend i procentów – płatności związane z obsługą kapitału

ulokowanego za granicą, a w szczególności spłat odsetek (nie rat kredytów!);

4. bilans transferów nieodpłatnych – przekazy jednostronne np. umorzenie

zadłużenia, pomoc zagraniczna, przelewane środki pieniężne przez obywateli;

II. Bilans obrotów kapitałowych – zestawienie transakcji zakupu i sprzedaży szeroko rozumianych aktywów dokonywanych zarówno przez sektor prywatny jak i przez bank

centralny:

1. rachunek kapitałowy – transfery kapitałowe o charakterze bezzwrotnym

przeznaczone na finansowanie środków trwałych, umorzenie długów oraz

nabywanie i zbywanie aktywów niefinansowych i nieprodukowanych (praw

autorskich itp.);

2. rachunek finansowy – zestawienie trzech grup aktywów i pasywów

finansowych:

docsity.com

a. inwestycji bezpośrednich (np. budowa nowego przedsiębiorstwa za

granicą, zakup przedsiębiorstwa za granicą, reinwestycja zysków

w przedsiębiorstwie);

b. inwestycji portfelowych – w lokaty zagraniczne, papiery wartościowe np.

zakup akcji przedsiębiorstwa zagranicznego, w którym nadal duży wpływ

na działalność firmy ma kapitał krajowy;

c. innych inwetycji:

 kredyty bankowe, kupieckie;

 rezerwy monetarne - to w głównej mierze środki znajdujące się na

rachunkach w zagranicznych bankach należące do rządu danego kraju.

Jeżeli występuje deficyt we wszystkich poniższych pozycjach to kwota ta

musi zostać pokryta z rezerw monetarnych. Jeśli występuje nadwyżka to

saldo (wynik) powiększa rezerwy monetarne;

III. Bilans obrotów wyrównawczych – zawiera zmiany stanu oficjalnych rezerw danego kraju w walutach wymienialnych, specjalnych prawach ciągnienia i złocie.1

5.3 Metody równoważenia bilansu - nadwyżka kapitałowa

Jak już wspomnieliśmy bilans płatniczy musi być zrównoważony. W przypadku

Polski jego deficytową cześć (którą stanowią zazwyczaj obroty bieżące) pokrywa wysoka

nadwyżka kapitałowa. Składają się na nią inwestycje zagraniczne

w prywatyzowane zakłady i budowę nowych oraz zakupy polskich papierów

wartościowych. Właśnie te inwestycje i napływające pieniądze równoważą nasze zakupy

importowe i odpływ środków finansowych. Jednak wracając do deficytu trzeba

wspomnieć, że nie składają się na niego wyłącznie zakupy konsumpcyjne (zawierające

się w obrotach bieżących), lecz także zakupy inwestycyjne, np. sprowadzanie do Polski

nowoczesnych maszyn niezbędnych do rozpoczęcia produkcji. Wynika z tego, że nasz

import jest także inwestycyjny, co oznacza, że mamy szansę powiększyć swoje bogactwo

w przyszłości. Sytuacja taka jest normalna dla krajów rozwijających się. To nakłady

inwestycyjne decydują o przyszłym sukcesie gospodarki, a w mniejszym stopniu

konsumpcja obywateli.

Niektórzy ekonomiści uważają że wystarczy powiększać konsumpcję (i popyt

wewnętrzny) w nieskończoność i to on powoduje wzrost zamożności, jednak jest to

błędne rozumowanie. W praktyce wielokrotnie potwierdziło się, że ważniejsze są

oszczędności i inwestycje w nowoczesne technologie.2

1 A. Budnikowski, op. cit. 2 www.ekonomia.odeon.pl/1podstawy/eseje/bilans.php3

docsity.com

5.4 Sposoby wspierania eksportu

Pomimo korzyści z napływu inwestycji zagranicznych optymalna byłaby sytuacja

gdyby zniknął deficyt obrotów bieżących, i aby eksport przeważał nad importem. Do

takiej sytuacji możemy dążyć używając dwóch sposobów:

I. Wspierając eksport i administracyjnie ograniczając import (sposób wymagający mniej

wysiłku i raczej nieskuteczny):

a) stosując wysokie cła na sprowadzane towary i dopłacając z pieniędzy podatników

do eksportu;

b) korzystnie kształtując kurs waluty krajowej - niski kurs złotego czyni import mniej

opłacalny, a towary eksportowane bardziej konkurencyjne na obcych rynkach.

Recepta ta jest całkowicie nieskuteczna (grozi destabilizacją gospodarki), gdyby

rzeczywiście przynosiła efekty każde państwo na świecie prześcigałoby się

obniżając kurs swojej waluty (tzw. dewaluacja).

II Stwarzanie warunków gospodarczych do rozwoju eksportu nie związanych

z ingerencją walutową (sposób wymagający wysiłku gospodarczego i czasu), takich jak:

a) obniżenie podatków i składek ZUS - niskie podatki zmniejszają koszty firm

i pozwalają na przeniesienie środków na inwestycje i rozwój;

b) brak barier biurokratycznych - łatwe i szybkie procedury przyspieszają transakcje i

nie zniechęcają do eksportu;

c) inwestowanie w nowoczesne technologie - o sukcesie kraju coraz bardziej

decydują wartości niematerialne i zaawansowane technologicznie wyroby, a coraz

mniej rolnictwo czy liczba nieefektywnych kopalni węgla;

d) inwestycje w edukację - państwa dysponujące wykształconym społeczeństwem

zawsze są dużymi eksporterami;

e) przyciąganie inwestycji zagranicznych - które w dłuższym terminie przyniosą efekt

w postaci zwiększenia eksportu.3

Tab.3 Bilans płatniczy Polski na bazie płatności (w mln USD)

1995 1996 1997 1998 1999 2000 A. RACHUNEK BIEŻĄCY 5310 -1371 -4309 -6862 -

1155 8

-9946

Towary - saldo (export, import) -1912 -8179 - 11320

- 13720

- 14780

-13 168

Usługi - saldo (transportowe, podróże zagraniczne, pozostałe)

146 - 213 305 -508 - 1624 - 1684

Dochody - saldo (wpływy, wypłaty) -613 - 356 - 455 - 571 - 793 - 761 Transfery bieżące (rządowe i pozostałe)

544 1002 1150 1942 1605 1680

Niesklasyfikowane obroty bieżące 7145 6375 6011 5995 3634 3987 B. OBROTY KAPITAŁOWE I FINANSOWE 3785 4708 4864 1100 8235 7656

3 Ibidem

docsity.com

0 Obroty finansowe 3500 4618 4774 10929 8188 7642 Obroty kapitałowe 285 90 90 71 47 14 Inwestycje bezpośrednie – saldo (polskie za granicą i zagraniczne w kraju)

1134 2741 3041 4966 6348 8171

Inwestycje portfelowe – saldo (polskie za granicą i zagraniczne w kraju)

1171 19 1531 1700 866 2587

Pozostałe inwestycje – saldo 1195 1636 - 362 4627 404 - 3386 Polskie należności za granicą (długoterminowe i krótkoterminowe kredyty udzielone – wykorzystanie i spłaty)

287 6532 - 872 2176 -2691 -2928

Polskie zobowiązania wobec zagranicy (długoterminowe i krótkoterminowe kredyty otrzymane – wykorzystanie i spłaty)

908 -4896 510 2451 3095 -458

Pochodne instrumenty finansowe – saldo

0 222 564 -364 570 270

C. SALDO BŁĘDÓW I OPUSZCZEŃ 720 486 2488 1798 3492 2965

Łącznie od A do C 9815 3823 3043 5936 169 675

Pozycje finansujące (oficjalne aktywa rezerwowe, kredyty z MFW)

-9815 -3823 -3043 -5936 -169 -675

Źródło: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego GUS 2001

6. Pułapka zadłużenia

6.1 Co to jest pułapka zadłużenia i jakie są jej konsekwencje

Określenie dopuszczalnej granicy zadłużenia zagranicznego ma charakter względny. Oznacza to, że w konkretnej sytuacji jakiegoś kraju może dojść do jej przekroczenia, co powoduje zawsze określone, negatywne konsekwencje, a przede wszystkim stopniowe narastanie trudności płatniczych. Pogarsza się standing kredytowy takiego kraju, co oznacza jednoczesne, systematyczne pogarszanie się warunków uzyskania nowych kredytów. Znajduje to wyraz w podwyższeniu marży bankowej i skróceniu przeciętnego okresu spłaty kredytu. W efekcie prowadzi to do wzrostu kosztów nowo uzyskiwanych kredytów, a następnie zaciąganie nowych na obsługę już wcześniej zaciągniętych. Taka sytuacja powoduje, że kredyty przestają być sposobem na przełamywanie barier, a same stają się barierą rozwoju gospodarki.4 Aby spłacać odsetki, niezależnie od zaciągania kredytów na pokrycie ujemnego salda handlowego, dany kraj zmuszany jest do dalszego zwiększania zadłużenia. Zadłużenie samo się odradza, co określa się mianem „pułapki zadłużeniowej” lub „bariery zadłużenia”.5 Skutkiem wejścia w pułapkę zadłużenia jest dezorganizacja całej gospodarki.

O dostaniu się danego kraju w pułapkę zadłużenia decydują: czynniki zewnętrzne

– mechanizmy funkcjonowania międzynarodowych rynków finansowych, cechy

4 W. Rydygier, Pułapka zadłużenia [w:] U źródeł polskiego kryzysu, praca zbiorowa pod red. A. Muller,

Warszawa 1985 r. 5 S. Jędrychowski, Zadłużenie Polski w krajach kapitalistycznych, Warszawa 1982 r.

docsity.com

poszczególnych gospodarek oraz czynnik wewnętrzny o podstawowym znaczeniu –

polityka gospodarcza.

Najważniejsze skutki wewnętrzne przekroczenia dopuszczalnej granicy zadłużenia to:

a) ograniczenie importu;

b) obniżenie stopnia wykorzystania istniejących zdolności produkcyjnych na skutek

trudności zaopatrzeniowych, co w rezultacie prowadzi do ograniczenia produkcji;

c) obniżenie tempa wzrostu dochodu narodowego, czasem jego absolutny spadek;

Związek pomiędzy zadłużeniem, a spadkiem produktu narodowego, lub co najmniej spadkiem tempa produktu narodowego, zachodzi poprzez handel zagraniczny. Proces ten polega na tym, że zwiększona obsługa długów zmusza kraje zadłużone do ograniczenia importu, który z kolei wpływa na zwolnienie tempa wzrostu.6 W rezultacie znajduje to negatywne odbicie w wielu makroekonomicznych wskaźnikach. Wydłuża się czas budowy pewnych obiektów inwestycyjnych lub wstrzymuje budowa innych. Ma miejsce dekapitalizacja części aparatu produkcyjnego oraz powiększenie się luki technologicznej – deficyt wielu dóbr na rynku wewnętrznym. Pogarsza się jakość produkcji wielu wyrobów, poprzez zastępowanie materiałów importowanych krajowymi, co w konsekwencji prowadzi do ograniczenia możliwości eksportowych kraju.

Obsługa zadłużenia zagranicznego oznaczająca odpływ środków za granicę jest także jednym z czynników powodujących wzrost inflacji. W przypadku Polski ma to również ujemny wpływ na procesy reformowania polskiej gospodarki.7

Do skutków zewnętrznych nadmiernego zadłużenia należą niekorzystne zmiany w

zakresie:

a) warunków uzyskiwania kredytów, przede wszystkim stopy oprocentowania

i marży bankowej;

b) zaufania kredytodawców do kredytobiorców (od protekcjonizmu do restrykcji);

c) kursów walut na rynku światowym;

d) kształtowania się terms of trade danego kraju;

W polityce zagranicznej nadmierne zadłużenie i problemy z jego obsługą podważają wiarygodność państwa, co prowadzi do obniżenia jego pozycji w świecie. Pułapka zadłużeniowa prowadzi więc do utrudnienia rozwoju stosunków z zagranicą.8

W celu zniwelowania zagrożeń związanych z kryzysem zadłużeniowym zaczęły pojawiać się propozycje jego łagodzenia lub pokonania. Liczba tych propozycji jest bardzo duża – różniły się one rozłożeniem kosztów wychodzenia z kryzysu między wierzycieli, a dłużników oraz listą adresatów.9

6 Świat w obliczu kryzysu zadłużeniowego. Raport dla Klubu Rzymskiego. Praca zbiorowa pod red. S.

Rączkowskiego. Publikacja Polskiego Towarzystwa Współpracy z Klubem Rzymskim, Warszawa 1990 r.

7 W. Kamiński, Zadłużenie zewnętrzne krajów rozwijających się. Aspekty teoretyczne, „Ekonomista” 1979 r. nr 6.

8 J. Raganiewicz, Niebezpieczeństwo pułapki zadłużenia i jej skutki, „Gospodarka Narodowa” 1990 r., nr 2-3.

9 A. Budnikowski, op.cit.

docsity.com

Obok międzynarodowych programów oddłużeniowych pojawiły się transakcje umożliwiające zamianę lub sprzedaż posiadanego przez bank zobowiązania dłużnika – nowe techniki redukcji zagranicznych długów.

Do najczęściej stosowanych technik redukcji zadłużenia zagranicznego opartych

na transakcjach zamiany długów należą:

a) zamiana długów na udziały kapitałowe (debt for equity swap) - transakcja DES

polega na zamianie (swap) długu (debt) na kapitał kraju zadłużonego (equity), ta

technika stosowana jest głównie przez kraje Ameryki Południowej;

b) transakcje wykupu długu na rynku wtórnym (buy-back) – zadłużony kraj za zgodą

swych wierzycieli wykupuje na rynku wtórnym (gdzie ceny kształtują się pod

wpływem popytu i podaży - są z reguły znacznie niższe od cen nominalnych)

swoje zagraniczne zobowiązania. Polska przeprowadziła buy-back wobec

wierzycieli zrzeszonych w Klubie Londyńskim w 1994r;

c) zamiana zadłużenia na obligacje Brady’ego (Brady Bonds) – pozwalają na

inwestowanie w długi krajów bez ryzyka walutowego; by dany kraj mógł zamienić

swój dług na obligacje musi przeprowadzić szereg reform proponowanych przez

Międzynarodowy Fundusz Walutowy, dodatkowo restrukturyzacja musi być uznana

przez Bank Światowy. Z obligacjami Brady’ego związane jest zabezpieczenie

kapitałowe w formie obligacji zeropunktowych emitowanych przez kraj

wierzycielski – zapewniają one korzystne warunki wykupu pożyczki;

d) zamiana zadłużenia na wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego (debt

for nature swap) - technika zbliżona do debt for equity swap, różnica polega na

tym, że zamiast sprzedaży długu prywatnemu inwestorowi bank daruje lub

dokonuje sprzedaży długu z dyskontem organizacji ekologicznej, która dokonuje

inwestycji w lokalne projekty służące ochronie środowiska naturalnego;10

6.2 Zadłużenie Polski geneza, przyczyny, główni wierzyciele,

restrukturyzacja i terminy spłat

6.2.1 Geneza zadłużenia

Główną przyczyną obecnego zadłużenia Polski są pożyczki zaciągane na początku

lat siedemdziesiątych. Według szacunkowych danych 20% otrzymanych

w latach 70-tych kredytów zagranicznych była wykorzystana na finansowanie inwestycji i

wzrostu mocy wytwórczych. Na import surowców i materiałów do produkcji wykorzystano

największą ich część, bo aż 65%. Pozostałą część – 15% przeznaczono na import

konsumpcyjny.

10 S. Pangsy-Kania, Zadłużenie zagraniczne Polski, Gdańsk 2001 r.

docsity.com

Wśród najważniejszych przyczyn wzrostu zadłużenia zagranicznego oraz zaciągania nowych kredytów wymienia się:

1) dążenie do przyspieszenia rozwoju gospodarczego;

2) wzrost cen ropy naftowej i konieczność sięgania po zewnętrzne źródła finansowania w

celu pokrycia deficytu obrotów bieżących;

3) wahania stopy procentowej (niska cena kredytów zagranicznych), ale 8% w 1978r. i

12% 1982r.;

4) rosnące płatności z tytułu nie spłaconych odsetek (odsetki od nie spłaconych

odsetek);

5) szybsze tempo zadłużania niż spłaty starych kredytów;

6) nierównomierny rozwój poszczególnych gałęzi przemysłu – wąskie gardła

(ograniczenia w postaci dostaw energii dla przemysłu krajowego oraz na eksport);

7) nieurodzaj w rolnictwie i nieudana reforma tego sektora gospodarki (import artykułów

rolno-spożywczych). W latach 1971-1980 import zbóż i pasz stanowił 23% kredytów

transakcyjnych;

8) błędy w gospodarowaniu i planowaniu (np. zbyt duża część środków przeznaczona na

import zaopatrzeniowy);11

Polska w latach 80-tych znalazła się w pułapce zadłużeniowej – utraciła zdolność płatniczą na początku 1981 r. (weszła w fazę niepełnej obsługi długu).

6.2.2 Główni wierzyciele Polski.

Głównymi wierzycielami Polski są dwie organizacje międzynarodowe Klub Paryski oraz Klub Londyński.

Klub Paryski – reprezentuje wierzycieli publicznych, czyli banki krajów, które udzieliły kredytów gwarantowanych przez rządy. Do wierzycieli zrzeszonych w Klubie Paryskim należą: Austria, Belgia, Brazylia, Dania, Finlandia, Francja, Holandia, Hiszpania, Japonia, Kanada, Niemcy, Norwegia, Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy. Klub ten powstał w 1956 z inicjatywy Ministerstwa Finansów Francji.. Jest to instytucja nieformalna, która zbiera się ad hoc na prośbę kraju zadłużonego. Jako że Klub Paryski jest instytucją, w której główną rolę odgrywają rządy krajów wierzycielskich, często jego postępowanie pozostaje pod wpływem motywów politycznych

Klub Londyński – jest nieformalną instytucją pozarządową, reprezentującą interesy banków prywatnych, które udzieliły kredytów niegwarantowanych. Klub Londyński zrzesza około 500 wierzycieli. Zbiera się w celu rozpatrzenia sprawy danego kraju zadłużonego i ewentualnego odroczenia spłat kapitałowych. Podczas negocjacji z Klubem Londyńskim niekorzystnym czynnikiem dla dłużnika jest niemożność zawarcia w porozumieniu warunku dotyczącego odroczenia spłat płatności odsetkowych.

11 Ibidem

docsity.com

6.2.3 Restrukturyzacja długu zagranicznego Polski

Mimo utraty zdolności płatniczej kraj, może się zdecydować się na kontynuację obsługi zadłużenia – czego przykładem jest Polska. W takiej sytuacji tradycyjnym i podstawowym sposobem postępowania dłużnika jest restrukturyzacja zadłużenia, tzn. dokonanie zmian w kalendarzu spłat. Restrukturyzacja zagranicznego zadłużenia wymaga podjęcia odpowiednich negocjacji z wierzycielami. W typowej umowie konwersyjnej, zawartej przez wierzycieli z krajem dłużniczym, przewiduje się pewien okres karencji, w którym zadłużony kraj spłaca tylko część zapadających rat kapitałowych. Spłata reszty kapitału, po okresie, zostaje rozłożona na pewną liczbę rat. W zawartej umowie konwersji wymaga się zwykle od dłużnika bieżącego regulowania rat to z reguły według zmiennej stopy procentowej.12 W 1981 r. Polska dołączyła do krajów stosujących tego rodzaju metody redukcji zagranicznego zadłużenia.13

Historia polskiego związku z Klubem Paryskim oraz Klubem Londyńskim jest bardzo długa. Polskie zadłużenie było wielokrotnie przedmiotem negocjacji. Rozmowy z Klubem Paryskim rozpoczęły się w grudniu 1980 r. Wiosną 1990 r. Rząd polski wystąpił oficjalnie do krajów wierzycielskich zrzeszonych w Klubie Paryskim z postulatem redukcji zadłużenia zagranicznego. Przełomowym momentem w negocjacjach okazał się rok 1991. Wówczas to, 21 kwietnia w Paryżu, rząd Rzeczpospolitej Polskiej podpisał z przedstawicielami 17 krajów wierzycielskich Protokół uzgodnień w sprawie redukcji i reorganizacji zadłużenia Rzeczpospolitej Polskiej. Po wypełnieniu szeregu ustaleń i wstępnych uzgodnieńumowa przewidywała redukcję zadłużenia w o 50%. Uzgodniona skala redukcji odnosiła się do bieżącej wartości netto wszystkich zobowiązań. Zadłużenie Polski w Klubie Paryskim w 1993 r. (przed przystąpieniem do redukcji) wynosiło 29 665 mld USD.

Tab.4 Umorzenia odsetek i redukcja kapitału w Klubie Paryskim w latach 1991-1994 (mld USD)

KLUB PARYSKI 1991 1992 1993 1994 RAZEM

Redukcja odsetek 864 2401 2094 764 6093

Redukcja kapitału - umorzenie 2004 942 - 3300 6200

Źródło: Sylwia Pangsy-Kania Zadłużenie zagraniczne Polski

Z Klubem Londyńskim Polska zawarła znaczące dla rozwiązania problemu zadłużeniowego porozumienie w 1994 r. Od tego momentu zobowiązania Polski wobec wierzycieli zrzeszonych w Klubie Londyńskim są określane mianem obligacji Brady’ego. Emisja obligacji nastąpiła 27 października 1994 r. i obejmowała sześć typów instrumentów o

12 Ibidem. 13 S. Rączkowski, Korzyści i koszty konwersji zadłużenia zagranicznego, Ekonomista 1984r., nr 1-2

docsity.com

różnej konstrukcji. Łączna kwota emisji wyniosła około 8 mld USD. Zadłużenie z tytułu tych obligacji na koniec 1998 roku wyniosło 5.305,7 mln USD.

Obok obligacji Brady’ego w Polsce znalazły zastosowanie również inne, nowe techniki redukcji zagranicznych długów wpływające na rozwiązanie problemu spłaty zobowiązań zagranicznych. Problem pułapki zadłużeniowej znalazł realne szanse na rozwiązanie. Pojawienie się możliwości skorzystania z innowacyjnych technik redukcji długów międzynarodowych poprzedzone było wieloletnimi poszukiwaniami przez społeczność międzynarodową sposobów na zredukowanie zadłużenia zagranicznego.

Tab.5 Dług zagraniczny skarbu państwa (mln PLN)

WYSZCZEGÓLNIENIE1995 1999 2000 Ogółem 101106,6 129694,1 120835,2 Obligacje skarbowe wyemitowane na międzynarodowym rynku kapitałowym 19718,5 25239,1 22536,9

Obligacje typu Brady 19101,5 22009,6 18074,3 Obligacje zagraniczne 617,0 3229,5 4462,6 Kredyty zaciągnięte 81231,1 104455,0 98298,3 Klub Paryski 68866,1 94579,6 87724,8 Bank Światowy 3534,7 6867,5 7260,3 Pozostałe 2020,3 3007,9 3313,3 Źródło: Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2001 GUS Warszawa.

6.3 Czy Polsce grozi pułapka zadłużenia (zagrożenia i szanse)?

Na mocy porozumień z Klubem Paryskim Klubem Londyńskim Polska wykorzystała nowe techniki redukcji zadłużenia zagranicznego,: debt for nature swap, buy-back, obligacje Brady’ego, które wpłynęły na perspektywy wywiązania się Polski ze zobowiązań wobec wierzycieli publicznych i prywatnych. Wśród tych technik nie było, często stosowanej w krajach dłużniczych Ameryki Południowej operacji debt for equity swap. Możliwości wykorzystania tej techniki przez Polskę byłyby bowiem ograniczone. Celowe wydaje się przeprowadzenie na większą skalę operacji debt for nature swap. Transakcje te nie tylko redukują dług, ale przyczyniają się jednocześnie do poprawy stanu środowiska naturalnego, co u progu członkostwa Polski w Unii Europejskiej ma niebagatelne znaczenie.

Zgodnie z przyjętymi harmonogramami zwrot długów wobec Klubu Paryskiego ma

być zakończony w 2009 r. (niewielka część zadłużenia zapada w 2014r.), wobec Klubu

Londyńskiego – obligacji Brady’ego w 2024r. (wymagana jest terminowość

dokonywanych spłat). Bardzo istotne jest wprowadzenie metod kompleksowego

zarządzania całym długiem, gdyż harmonogram obsługi zadłużenia zagranicznego

przewiduje największe spłaty rat kapitałowych na lata 2004-2009. Największa suma

przypada na rok 2008 – około 4 mld USD. Wielkość rat jest zależna między innymi od

obowiązujących stóp procentowych na świecie (stałe oprocentowanie mają jedynie

obligacje Brady’ego – w zależności od instrumentu wynosi ono 5-7,5%).

Ustalony harmonogram spłaty zadłużenia zagranicznego ma na celu stworzenie polskiej gospodarce czasu na rozwój potencjału eksportowego, przyciągnięcie na większą skalę

docsity.com

inwestycji zagranicznych, dopasowania strukturalne umożliwiające Polsce integrację ze strukturami europejskimi. Sprowadzone do niskiego poziomu transfery z budżetu centralnego na rzecz wierzycieli zagranicznych służą m.in. umożliwieniu restrukturyzacji produkcji oraz aparatu wytwórczego w stopniu umożliwiającym w stopniu umożliwiającym pełną obsługę zwiększających się zobowiązań wobec wierzycieli zrzeszonych w Klubie Paryskim i Klubie Londyńskim. Pełna obsługa zredukowanego i zrestrukturyzowanego długu zagranicznego w warunkach wzrostu zagranicznego umożliwia Polsce odzyskanie równowagi płatniczej.14

Tab.5 Harmonogram obsługi zadłużenia zagranicznego Polski wobec Klubu Paryskiego i Klubu Londyńskiego w latach 1998-2004 (w mln USD) 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 KLUB PARYSKI Kapitał 314,85 435,62 628,76 952,94 1385,19 1839,19 2357,92 Odsetki 665,09 656,06 643,92 626,57 602,35 572,62 532,80 Razem 979,94 1091,68 1272,68 1579,51 1987,54 2411,81 2890,72 KLUB LONDYŃSKI Kapitał 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 Odsetki 400,00 400,00 500,00 500,00 500,00 500,00 500,00 Razem 400,00 400,00 500,00 500,00 500,00 500,00 500,00 Źródło: Dane Banku Handlowego i Ministerstwa Finansów 1998 r.

Reformowanie zadłużenia zagranicznego kraju, nie przebiega, rzecz jasna, bez jakichkolwiek zakłóceń. Niepokoje, wśród wierzycieli, budzi brak równowagi w bilansie obrotów bieżących, który przypomina proces powstawania dysproporcji pomiędzy dynamiką eksportu i importu w latach siedemdziesiątych. Dysproporcje te na początku lat 80-tych (co prawda w innych warunkach zewnętrznych) doprowadziły do tego, że Polska wpadła w pułapkę zadłużeniową. Obecna sytuacja jest jednak odmienna. Polska stała się wiarygodnym partnerem na międzynarodowym rynku finansowym. Po zakończeniu negocjacji z wierzycielami Klubu Paryskiego oraz Klubu Londyńskiego Rząd Rzeczpospolitej wystąpił o przyznanie oceny credit-ratingu. Dzięki jej uzyskaniu możliwe stało się przeprowadzenie emisji polskich euroobligacji15

Obecnie ewentualne konsekwencje narastającego deficytu obrotów bieżących jakiegoś kraju nie staną się raczej początkiem szerszego kryzysu o zasięgu światowym.16 W przypadku Polski prezentowane prognozy rozwoju gospodarczego biorą pod uwagę zagrożenia wynikające z rosnących napięć w bilansie obrotów bieżących, których bezpośrednią przyczyną jest powiększający się deficyt bilansu handlowego.

Innym argumentem budzącym niepokój może stać się, w przypadku obsługi

polskiego długu, możliwość istnienia nadużyć, a także oskarżeń o takie nadużycia,

szczególnie po doświadczeniach z FOZZ. W sprawie FOZZ występowały nie tylko działania

o znamionach przestępstwa, ale również brak kontroli ze strony parlamentu w sprawie

14 Ibidem 15 A. Szopa, Równowaga na rynku pieniężno-kredytowym a poziom produkcji krajów zadłużonych.

Przykład Polski, Kraków 1997 r. 16 A. Budnikowski, Deficyt w bilansie handlowym – zagrożenia i możliwości poprawy, Kolegium

Gospodarki Światowej, Warszawa 1997 r.

docsity.com

zadłużenia zagranicznego, co wpłynęło na podważenie zaufania do systemu funduszy

publicznych w Polsce.

Szansa na wcześniejszy wykup zadłużenia zagranicznego pojawiła się w Ministerstwie Skarbu Państwa w 1999 r. w związku z wyższymi od zaplanowanych dochodami z prywatyzacji. Możliwość wykupu zagranicznego długu Polski jest prawnie ograniczona i występuje tylko w przypadku obligacjiBrady’ego. Przeznaczenie dewiz z prywatyzacji nie wpływałoby na destabilizację polskiego rynku – nie powoduje wzrostu podaży pieniądza, wzrostu inflacji (nie występują wówczas różnice kursowe i ryzyko aprecjacji złotego). Poza tym zredukowanie zadłużenia zagranicznego wpływa na zwiększenie wiarygodności Polski wobec zagranicy. Polski rząd dokonał operacji wykupu obligacji Brady’ego w 1997r. na kwotę 1,7 mld USD oraz w roku 1998 na kwotę 750 mln USD.17

Spłacie polskiego zadłużenia wobec wierzycieli zrzeszonych w Klubie Paryskim i Klubie Londyńskim nie grozi więc prognoza ostrzegawcza. Obsługa zadłużenia zagranicznego odbywa się na bieżąco. Brak jest jakichkolwiek zaległości kapitałowych i odsetkowych. Obawy związane z możliwościami spłaty mogą być wyeliminowane poprzez istnienie odpowiednich zabezpieczeń. W przypadku Klubu Londyńskiego są to obligacje zeropunktowe, W przypadku Klubu Paryskiego zabezpieczenia stanowią odpowiednie kwoty w budżecie. Reasumując w świetle nowych, finansowych technik redukcji zadłużenia zagranicznego stało się realne rozwiązanie kluczowego dla polskiej gospodarki – spłaty zadłużenia zagranicznego.

17 A. Słojewska, Wcześniejszy wykup zadłużenia, „Rzeczpospolita” 1999 r., nr 162

docsity.com

BIBLIOGRAFIA:

1. Bagniewski O., Najważniejszy jest rozwój gospodarczy, „Rzeczpospolita”

z 9.03.2002 r.

2. Bichniewicz M., Rosną widoki na eksport, „Rzeczpospolita z 8.08.1994 r.

3. Bielecki J., Zgodne opinie ministerstw, „Rzeczpospolita” z 23.10.1996 r.

4. Bilans płatniczy Polski, pod red. U. Płowiec i W. M. Orłowskiego, Warszawa 1999 r.

5. Błaszczak A., Polski handel zagraniczny coraz bardziej prywatny, „Rzeczpospolita z

29.06.1996 r.

6. A. Budnikowski, Deficyt w bilansie handlowym – zagrożenia i możliwości poprawy,

Kolegium Gospodarki Światowej, Warszawa 1997 r.

7. A. Budnikowski, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Warszawa 2000 r.

8. Havrylyshyn O., Rosati D., Polityka rozwoju handlu zagranicznego w Polsce,

Warszawa 1990 r.

9. Internet: www.ekonomia.odeon.pl/1podstawy/eseje/handel.php3

10. Internet: www.ekonomia.odeon.pl/1podstawy/eseje/bilans.php3

11. Jędrychowski S., Zadłużenie Polski w krajach kapitalistycznych, Warszawa 1982 r.

12. Kamiński W., Zadłużenie zewnętrzne krajów rozwijających się. Aspekty

teoretyczne, „Ekonomista” 1979 nr 6.

13. Misala J., Zarys rozwoju wymiany zagranicznej Polski, Warszawa 2000 r.

14. Pangsy-Kania S., Zadłużenie zagraniczne Polski, Gdańsk 2001 r.

15. Radziwił A., Roszkowski W., Historia 1956-1997, Warszawa 1999 r.

16. Raganiewicz J., Niebezpieczeństwo pułapki zadłużenia i jej skutki, „Gospodarka

Narodowa” 1990 r., nr 2-3.

17. Rączkowski S., Korzyści i koszty konwersji zadłużenia zagranicznego, Ekonomista

1984, nr 1-2

18. Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego Polski GUS, Warszawa lata 1971-

2001.

19. Rocznik Statystyczny Polski GUS, Warszawa lata 1970-2000

20. Rocznik Statystyki Międzynarodowej GUS, Warszawa 2000 r.

21. Rydygier W., Pułapka zadłużenia [w:] U źródeł polskiego kryzysu, praca zbiorowa

pod red. A. Muller, Warszawa 1985 r.

22. Słojewska A., Wcześniejszy wykup zadłużenia, „Rzeczpospolita” 1999 r., nr 162

23. Szopa A., Równowaga na rynku pieniężno-kredytowym a poziom produkcji krajów

zadłużonych. Przykład Polski, Kraków 1997

Świat w obliczu kryzysu zadłużeniowego. Raport dla Klubu Rzymskiego. Praca zbiorowa pod red. S. Rączkowskiego. Publikacja Polskiego Towarzystwa Współpracy z K

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 12 pages
Pobierz dokument