Wstęp do językoznawstwa - Notatki - Wstęp do językoznawstwa, Notatki'z Językoznawstwo. University of Warsaw
Poznan_K
Poznan_K1 March 2013

Wstęp do językoznawstwa - Notatki - Wstęp do językoznawstwa, Notatki'z Językoznawstwo. University of Warsaw

PDF (633.1 KB)
13 strona
19Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach omawia się językoznawstwo czyli naukę o języku.Od XIX w. istnieje samodzielnie.Od lingwistyki historycznej rozpoczyna się okres naukowy. Jest to nauka interdyscyplinarna. Duży nacisk na wzajemne przenikanie d...
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

26.02.2007 JĘZYKOZNAWSTWO = LINGWISTYKA  nauka o języku. Od XIX w. istnieje samodzielnie. Od lingwistyki historycznej rozpoczyna się okres naukowy. Jest to nauka interdyscyplinarna. Duży nacisk na wzajemne przenikanie dyscyplin naukowych. Związki lingwistyki z innymi naukami:

 Nauki medyczne (anatomia)

 Fizyka (akustyka)

 Antropologia (związki między używaniem języka a kulturą)

 Psychologia  powstaje PSYCHOLINGWISTYKA: - mechanizmy ułatwiające uczenie języka obcego - skojarzenia - sposób zapamiętywania - wpływ emocji na język - związek między uszkodzeniami mózgu człowieka a językiem (+ medycyna) - dysleksja, dysgrafia

 Socjologia  powstaje SOCJOLINGWISTYKA: Poziomy języka w zależności od grupy społecznej. Nie ma jednolitego języka – różne warianty, płaszczyzny. Przyczyny: - grupa społeczna (warstwa) - grupa zawodowa

 Nauki społeczne

 Etnologia  powstaje ETNOLINGWISTYKA: Użycie języka w różnych grupach etnicznych, np. Polacy mieszkający za granicą. Etnolingwistyka wzięła się od badania języka Indian amerykańskich.

 Historia – odmiany historyczne języka.

 Nauka o literaturze – styl danego autora.

 Teoria informacji

 Teoria komunikacji

 Informatyka Językoznawstwo jako dyscyplina nie jest jednorodne. Wyróżniamy językoznawstwo: 1) OGÓLNE Teoria języka jako systemu znaków, ogólne zasady używania języka. Metodologia badań językowych – to, jak można badać język (wybór tekstu, kryteria itp.). Historia + teoria badań językowych (rozwój językoznawstwa, szkoły, prądy itp.). 2) SZCZEGÓŁOWE Językoznawstwo opisowe, czyli opisywanie zjawisk językowych (nie ocena ani klasyfikacja) =językoznawstwo empiryczne, które zbiera konkretne dane materiałowe. Gramatyka, fonologia, morfologia, opis itp. Zbieranie danych językowych, opisywanie, katalogowanie. 3) PORÓWNAWCZE Inaczej językoznawstwo typologiczne. Języki można porównywać: - w rozwoju historycznym – typologia genetyczna. - synchronicznie Porównanie co najmniej dwóch systemów językowych (historycznych lub funkcjonujących współcześnie). DZIAŁY JĘZYKOZNAWSTWA: - Fonetyka - Fonologia - Morfologia - Składnia = syntaksa – zasady łączenia elementów językowych. - Fleksja (w ramach morfologii) – nauka o odmianach. - Słowotwórstwo - Leksykologia – nauka o leksyce (formach wyrazowych), zasobie leksykalnym danego języka. - Leksykografia – nauka o słownikach.

docsity.com

- Frazeologia – nauka o związkach wyrazowych, idiomach. - Onomastyka – nauka o nazwach własnych.  Antroponomastyka – nazwy ludzi, zwierząt.  Toponomastyka – nazwy miejsc, miejscowości, gór, rzek itp. - Semantyka – nauka o znaczeniach wyrazów. - Stylistyka – nauka o stylach, adekwatne pisanie, odpowiedniość myśli, spójność. - Dialektologia – nauka o odmianach geograficznych języka. - Geografia lingwistyczna – część dialektologii; geograficzny zasięg zjawisk językowych, tworzenie atlasów językowych. - Historia języka – ewolucja, śledzenie zmian na przestrzeni wieków; instytucje językowe i ich rozwój (np., kiedy powstały słowniki) – akademie językowe, rozwój szkolnictwa, historia gramatyk. - Gramatyka historyczna – ewolucja poszczególnych form językowych. - Etymologia – nauka o pochodzeniu wyrazu. ~~ JĘZYKOZNAWSTWO STOSOWANE = LINGWISTYKA STOSOWANA (praktyczna) - Ortografia - Ortofonia – poprawna wymowa. - Logopedia – korygowanie wad wymowy. - Dydaktyka językowa – zasady uczenia języków. - Teoria przekładu = translatologia. - Pragmatyka językowa = pragmalingwistyka – nauka o sytuacyjnych użyciach języka, np. „buongiorno” na „dzień dobry” i „do widzenia”; rozróżnienie między „buongiorno”, „buona sera” itp. - Tekstologia – powstawanie nowych form językowych, np. sms, e-mail itp. Język naturalny  język aktualnie używany przez daną społeczność językową. Zwierzęta również komunikują, np. pies daje znać, gdy chce wyjść. Komunikacja pozajęzykowa: - gesty - mimika - barwy (np. ślub – biały, pogrzeb – czarny). - zapachy Język  system znaków językowych. Ma pewne określone cechy, wspólne właściwości języków NATURALNYCH:

 Prymarna ustność – nabywa się język ustnie, za pomocą przekazu ustnego. Produktywność – możemy powiedzieć coś, czego nikt nigdy przed nami nie powiedział. Otwartość języka

na sytuację, potencjalność językowa. Język tworzy coraz to nowe elementy, zbitki. Np. konferencja

prasowa, wykształciuch.

 Arbitralność – brak koniecznego powiązania między formą a treścią, np., dlaczego „okno” to „okno”? Nie ma związku.

 Społeczność – musi być grupa osób mówiących danym językiem. Wszystko jest oparte na umowie społecznej. Indywidualność nie ma wpływu na system językowy.

 Trwałość – język jest przekazywany z pokolenia na pokolenie, mimo zachodzących zmian.

 Abstrakcyjność – możemy posługiwać się językiem do komunikowania zdarzeń, które niekoniecznie zachodzą w chwili mówienia. Nie dotyczy to gestów ani mimiki, ponieważ nimi nie można opisać przeszłości ani przyszłości. Natomiast za pomocą języka jest to możliwe. Możemy także przedstawić to, co nie istnieje.

 Linearność – język (podczas mówienia) rozwija się w czasie i w przestrzeni (podczas pisania). 5.03.2007

TYPOLOGIA JĘZYKÓW ZE WZGLĘDU NA FUNKCJĘ I NATURĘ: 1) Języki etniczne - języki naturalne. Stanowią język ojczysty dla jakiejś społeczności. 2) Języki wegetujące - są martwe – nikt ich nie używa jako języka ojczystego, ale w danej kulturze mają ciągłą tradycję i w danym środowisku ich znajomość nie wygasła, np. łacina, starogrecki, starocerkiewno słowiański, hebrajski.

docsity.com

3) Języki odcyfrowane - są naprawdę martwe. Zanikły, ale pozostały po nich teksty pisane, które pomagają nam poznać kulturę narodów, które ich używały. Nie mają żadnego wpływu na naszą kulturę, np. egipski, sumeryjski. Najbardziej martwe z martwych. Nic z nich nie powstało. 4) Języki zrekonstruowane - są martwe, nie zachowały się po nich zabytki piśmienne. Z nich powstały inne języki i dlatego wiemy o ich istnieniu, np. język praindoeuropejski  języki indoeuropejskie (polski, włoski, angielski, niemiecki itp.). 5) Języki pomocnicze – nie stanowią języka ojczystego. Powstały albo w sposób sztuczny albo naturalny, dla ułatwienia komunikacji między społecznościami. 6) Języki tajne – stworzone po to, by nikt ich nie rozumiał, poza członkami danej społeczności, np. gwary (różnią się od języków naturalnych słownictwem, nie gramatyką) – gwara przestępcza, młodzieżowa. 7) Języki międzyetniczne – służące komunikacji, powstałe na styku dwóch społeczności, które chcą się porozumieć. 8) Języki powstałe sztucznie – np. esperanto (mający nadzieję) – ma wiele cech wspólnych z innymi językami. Opiera się na słownictwie romańskim. 9) Pidżiny – nie jest to kategoria jednorodna:

1. np. sabir – lingua franca. Na obrzeżach basenu Morza Śródziemnego (kupcy). Język wolny, poza granicami. Był oparty o języki romańskie. Bardzo podstawowy. ZASADA SABIRU – kody bardzo uproszczone, jednostronne – nie jest to dla nikogo język ojczysty. Służący do kontaktów między osobami równoważnymi.

2. Pidżiny właściwe (pidgin) - np. pidgin-English w Chinach, w Melanezji. Odmiany języka angielskiego. Kontakt między dwoma społecznościami – przedstawiciel kraju kolonizującego i skolonizowanego. Osoby sobie nierówne. Tubylcza struktura języka.

Pidżiny są wytworzone – nikt ich nie używa jako języka ojczystego. JĘZYKI KREOLSKIE

Powstały wraz z rozwojem niewolnictwa. Powód – u jednego pana mogli być różni niewolnicy, wszyscy pochodzący z Afryki, lecz nie rozumiejący się nawzajem. Trzeba było wystosować jakiś sposób komunikacji. Bazą języków kreolskich są języki wielkich kolonizatorów (angielski – Jamajka, francuski – Haiti, hiszpański – Ameryka Łacińska, portugalski – Brazylia). Pod wpływem jednoczącego plemiona języka kolonizatorskiego wytwarza się język kreolski. Jest on językiem ojczystym, etnicznym. System uproszczony. 19.03.2007 1) Symptomy – nie ma celowego/świadomego nadawania. Oznaki choroby, zawstydzenia. Jest odbiorca. 2) Sygnały – mają nadawcę. Wysyła się sygnał w sposób świadomy i celowy, by coś zakomunikować. 3) Apele – odsyłają do samych siebie, komunikują same siebie. Zostają wysłane, by wywołać określone uczucia, emocje, skojarzenie. Nie przekazują żadnej treści. Forma. Np. muzyka (nie piosenki), malarstwo abstrakcyjne. 4) Sygnały semantyczne – nie odwołują się wyłącznie do uczuć; posiadają znaczenie. Odwołanie do płaszczyzny intelektualnej. Forma + treść. 5) Obrazy – są podobne do rzeczywistości, którą odzwierciedlają. Związek między obrazem a rzeczywistością. Obraz = ikona = znak ikoniczny. Powiązanie formy z treścią. FORMA – to, co postrzegamy zewnętrznie. TREŚĆ – to, z czym forma jest powiązana. Malarstwo figuratywne, zdjęcia, portrety, ikony, np. restauracja, parking, poczta, rysuneczki w prognozie pogody. Do pewnego momentu także wyrazy dźwiękonaśladowcze (onomatopeje). 6) Sygnały arbitralne – Nie ma związku formy z treścią. Prawie wszystkie znaki językowe są sygnałami arbitralnymi. Np. nie ma związku między słowem „casa” (w różnych językach) a domem, w różnych językach pies różnie szczeka.

1. Jednoklasowe – nie mogą się kombinować między sobą; nie tworzą jednostek złożonych. Np. część znaków drogowych – zakaz wjazdu (nie ma obrazowo powiązania z rzeczywistością, w przeciwieństwie do np. kopiącego człowieka – jest to wtedy znak ikoniczny). W znakach drogowych kombinowanie jest ograniczone – sa znaki nakazu,

docsity.com

zakazu itp. W światłach nie ma kombinowania – jednocześnie zapalone światło czerwone i zielone nic nie znaczą.

2. Dwuklasowe – mogą się kombinować i tworzyć jednostki złożone, np. skończona ilość fonemów tworzy nieskończoną ilość jednostek wyższego rzędu (zdań, tekstów itp.).

1. Fonemowe (język) – budulcem są fonemy. 2. Bezfonemowe – nie ma charakteru fonemowego, np. taniec pszczół – przekazują one

sobie wzajemnie informacje za pomocą ewolucji wykonywanych w powietrzu. Większość komunikacji zwierzęcej.

KOD system znaków. W procesie komunikacji posługujemy się określonym kodem. W ramach kodu istnieją SUBKODY (podkody): wokalny (oparty na użyciu głosu)

wzrokowy (odczytywanie zapisu)

 trwały (pismo)

 przemijający (znaki dymne)

dotykowy (niewidomi)

audytywny (słuchanie)

 językowy - odbieramy to, co ktoś mówi.

 niejęzykowy – instrumenty muzyczne w Afryce, za pomocą których przekazywane są informacje.

zapachowy (bardziej ograniczony)

26.03.2007 TYPOLOGIA JĘZYKÓW (klasyfikacja):

1) KRYTERIA GEOGRAFICZNE Grupowanie z punktu widzenia podobieństw, które zaistniały ze względów kulturowych i geograficznych.

Jednostki – liga, cykl.

Najstarsza z typologii. Języki świata dzielą się na rodziny ze względu na wspólne pochodzenie. Rodzina

porównywana jest do drzewa, które ma jeden pień (część wspólna) i wiele konarów (różne języki).

Pierwszy punkt wyjścia – stwierdzenie, że między różnymi językami występują podobieństwa. Pytanie

typologii – skąd te podobieństwa się wywodzą?

 ze wspólnego pochodzenia języków (prajęzyka), np. prajęzykiem języków romańskich jest łacina.

 ze zjawiska zapożyczenia, dokonującego się w dwóch warstwach:

1. leksykalnej (dotyczącej tylko wyrazów), np. kalafior, komputer. 2. semantycznej (znaczeniowej), np. mysz (komputerowa); wyraz ten nabrał dodatk. znaczenia.

Zapożyczenia nie świadczą o wspólnym pochodzeniu języków, lecz o kontaktach z innymi językami.

Między niektórymi językami istnieją pewne podobieństwa gramatyczne, jeśli kraje, w których używa się

tych języków, leżą blisko geograficznie, np.:

* LIGA BAŁKAŃSKA – bułgarski, macedoński, albański, grecki, serbski, chorwacki, rumuński.

Języki te nie mają wspólnego pochodzenia; mimo to wykazują pewne cechy wspólne, np. rodzajnik stoi

za rzeczownikiem i tworzy z nim jeden wyraz.

LIGA grupa języków, które należą do różnych rodziny, nie mają wspólnego pochodzenia, ale mają

pewne gramatyczne cechy wspólne ze względu na sąsiedztwo geograficzne.

Rodziny są wyodrębniane ze względu na podobieństwa.

RODZINA  zespół języków, które wywodzą się z jednego wspólnego przodka, czyli prajęzyka.

1. Rodziny jednostopniowe, np. rodzina języków romańskich: b) Rodziny wielostopniowe – np. rodzina języków słowiańskich:

WIELKIE RODZINY JĘZYKÓW: 1. Indoeuropejska – zawdzięcza swą przewagę językom: angielskiemu, rosyjskiemu, hiszpańskiemu i

hindi. Językami z tej rodziny mówi ok. 47% mieszkańców Ziemi.

2. Sinotybetańska – języki wiodące: chiński, syjamski, tybetański. Używane przez ok. 25% mieszkańców Ziemi.

3. Rodziny średnie:  Austronezyjska – Indonezja, Polinezja

 Semito-chamicka = Afroazjatycka – arabski, hebrajski, egipski, czadyjski

 Niger-Kongo

 Drawidyjska – południowe Indie

 Japońska

docsity.com

 Ałtajska – turecki, azerbejdżański, tatarski, kazachski – grupa turecka i mongolska

 Uralska (grupa ugro-fińska) – węgierski, fiński, estoński, lapoński

Językami z tych rodzin posługuje się ok. 25% mieszkańców Ziemi.

JĘZYKI INDOEUROPEJSKIE Kolebką są północne Indie, język hindi i języki irańskie.

SANSKRYT najstarszy język indoeuropejski, odpowiednik łaciny.

GRUPA INDOARYJSKA – hindi, języki irańskie

GRUPA NOWOIRAŃSKA – nowoperski, kurdyjski, pamirski

GRUPA BAŁTYCKA – litewski, łotewski

GRUPA SŁOWIAŃSKA

GRUPA GERMAŃSKA – niemiecki, duński, angielski, szwedzki, norweski, islandzki, holenderski,

fryzyjski

GRUPA CELTYCKA- bretoński, irlandzki, szkocki, walijski

GRUPA ROMAŃSKA

Jednostką mniejszą od rodziny jest GRUPA.

16.04.2007 2) TYPOLOGIA STRUKTURALNA Podział wyłącznie ze względu na cechy budowy (nie bierze się pod uwagę pochodzenia).

CECHY PRYMARNE właściwe wszystkim językom, uniwersalne, wspólne. Wszystkie języki:  są mówione  wykształcają teksty  mają system fonologiczny  zawierają znaki językowe

CECHY SEKUNDARNE charakterystyczne dla określonego języka, stwierdzane na podstawie badań; pozwalają na różnicowanie poszczególnych grup językowych. Języki dzielone są na TYPY. Do jednego typu należą języki posiadające wspólne cechy sekundarne. Typologia: 1) Fonologiczna System fonologiczny złożony z opozycji prymarnych zawiera spółgłoski nosowe (m, n), płynne (r lub l), szczelinowe (s) i zwarte (p, t, k) – w sumie 7 spółgłosek + 3 samogłoski (i, u, a). Typowym systemem samogłoskowym jest język francuski, natomiast spółgłoskowym polski. System fonologiczny ubogi zawiera 13-20 fonemów, a przeciętna długość morfemu to 4 fonemy. W bogatym systemie fonologicznym przeciętna długość morfemu to 1,25-1,4 fonemu i zawiera on 45-75 fonemów. Parametry:  ilość fonemów  stosunek samogłosek do spółgłosek  przeciętna długość morfemu

2) Morfologiczno-składniowa  spoistość morfemów  stopień zespolenia morfemów i rodzaj tego zespolenia  relacja między morfemami gramatycznymi a leksykalnymi  stopień kumulacji funkcji językowych w morfemie, np. polski wyraz kumuluje więcej funkcji

– mówi o osobie, liczbie, przypadku  budowa elementów syntaktycznych

Typy: A) Języki izolujące – np. wietnamski, chiński. W wypowiedziach forma wyrazu się nie zmienia mimo funkcji gramatycznej. Morfem leksykalny i gramatyczny to samodzielne jednostki, odrębne wyrazy. Nie dołączają się do siebie, lecz istnieją w izolacji.  the wolf watches the hunter  the hunter watches the wolf  Carlo ama Maria  Maria ama Carlo

Szyk zdania wskazuje na funkcję.  go  go back, go down, go up, go into, go on  come  come about, come across, come back

Elementy te łączą się z „go” i „come” tylko znaczeniowo, formalnie występują oddzielnie.

docsity.com

B) Języki aglutynacyjne – np. turecki. AGLUTYNACJA dołączanie do siebie elementów. Odwrotność izolacji. Do morfemu leksykalnego dołączane są morfemy gramatyczne, tworzą jeden wyraz. Np. pisałby, ruszże się, guardalo, books. Jeden morfem gramatyczny pełni jedną funkcję. C) Języki alternujące – np. arabski. ALTERNACJA wzajemne wymienianie się samogłosek i spółgłosek. Np. nieść-niosę, muovo- mosso. Samogłoski są nośnikiem znaczenia gramatycznego: swim-swam-swum, ring-rang-rung. D) Języki fleksyjne – np. łacina. Jeden element pełni kilka funkcji. Morfem leksykalny łączy się z jednym elementem gramatycznym, w którym dochodzi do kumulacji funkcji (informacja o liczbie, rodzaju itp.). Np.:  ros|a – r.żeński, l. pojedyncza, mianownik  ros|am – r.żeński, l.pojedyncza, biernik  ros|as – r.żeński, l.mnoga, biernik

E) Języki inkorporujące/inkorporacyjne/polisyntetyczne

Jedna jednostka leksykalna – informacja gramatyczna i leksykalna. Nie ma formalnej różnicy między

morfemem leksykalnym a gramatycznym.

INKORPORACJA łączenie się. Nie możemy rozgraniczyć wyrazu. Morfemy są ze sobą stopione. DIACHRONICZNY bazujący na ewolucji w czasie. 21.04.2007 Żaden język narodowy nie jest jednolity. Problem normy językowej i języka ogólnego (ogólnonarodowego,

np. italiano standard).

Gaettano Berruto – socjolingwista. Wyróżnił typy języka, odmiany (varietà della lingua)., które zależą od różnych czynników, np.:

TIPOLOGIA TIPI DI VARIETÀ FATTORE DI VARIAZIONE

ESTENSIONE

Diacroniche (czasowe)  italiano del presente e passato

 dialetti del presente e passato

tempo  Nazionale / locale

Diatopiche  italiano standard

 italiani regionali

 dialetti

 lingue delle minoranze etnolinguistiche

 italiano fuori d’Italia (imigranci)

spazio

 Nazionale

 Nazionale

 Locale

 Locale

 Locale

Diastratiche

(warstwy społ)  italiano popolare

(niski rejestr, żargon)

 gerghi

 lingue speciali (zawody)

società

 Nazionale / locale

 Nazionale / locale

 Nazionale

Diafasiche  varietà funzionali contestuali

 registri formali e informali

 sottocodici

contesto

 Nazionale

Diamesiche  scritto  Nazionale

docsity.com

(sposób przekazywania informacji)

 parlato

 radiotelevisivo

 endofasico

canale comunicativo

 Nazionale / locale

ITALIANO STANDARD – odmiana urzędowa języka; odmiana nauczania w szkole (zarówno włoskiej, jak i za granicą). NORMA JĘZYKOWA – zespół uregulowań (gramatycznych, użytkowych) w danym języku. Odmiany wzajemnie się przenikają, np. Język nieformalny jest to głównie język mówiony, nieurzędowy itp. IZOGLOSA – linie wyznaczające zakres występowania danego zjawiska językowego. DIALETTO – odmiana terytorialna języka, która wykształciła się na danym obszarze geograficznym, co związane jest z historią. Włoski pochodzi od łaciny. Wykształciły się odmiany volgare (odmiany łaciny ludowej). Czynniki językowe spowodowały, że jeden z volgare stał się dominującym italiano standard. Był to toskański volgare, gdyż tam rozwijała sie literatura. Pozostałe volgare pozostają dialektami. Między językiem ogólnonarodowym a odmianami nie ma różnicy w sensie takim, że nie są gorsze, tyle tylko, że są ograniczone terytorialnie. Dialekty między sobą różnią się fonetycznie i leksykalnie, są żywe. Badania nad dialektami na poziomie:  fonetycznym (izofony)  leksykalnym (izoleksy)  morfologicznym (izomorfy)

Bada się region po regionie, najlepiej ludzi starszych i niewykształconych. Powstają atlasy językowe, czyli zbiory map. Określają granice występowania jakiegoś zjawiska. Linea La Spezia – Rimini --> dzieli w poprzek Półwysep Apeniński, oddziela dialekty północne od

środkowo-południowych.

Linea Roma – Ancona --> dzieli dialekty środkowe od południowych. Wyróżniamy 3 grupy dialektów:  północne (Emilia Romagna, Liguria, Lombardia, Piemonte, Venezia, Valle d’Aosta +

dialekty słowiańskie niemieckie, czyli mniejszości narodowych)  środkowe (Lazio, Umbria, Masche, Toscana)  południowe (Napoli, Abbruzzo, Puglia, Calabria, Sardegna, Sicilia)

Na południu występuje asymilacja:  quanno (quando), monno (mondo), gamma (gamba) - izofony  madre mia, figlio mio – izomorfy  tenere = avere – izoleksy

23.04.2007 1. Analogiści 2) Anormaliści

1) Rozważano, czy język podlega prawom natury (i jest niezależny od człowieka), czy jest wytworem

konwencji wynikającej z tradycji społecznych. Język jest systemowy, regularny, są w nim zjawiska

powtarzające się.

2) W języku są głównie zjawiska nieregularne. Badania nad językiem:  Grecja (Platon, Arystoteles) – filozoficzne aspekty języka  starożytne Indie (Pantajali) – wymowa i jej jednostki. Opracowanie zasad wymowy było

potrzebne do hymnów religijnych. Do XIX w. – językoznawstwo przednaukowe. Po XIX w. – językoznawstwo naukowe. Gramatyka = model, reguły, teoria języka. Ok. XV-XVI w. zaczynają się pojawiać gramatyki poszczególnych języków narodowych. 1660 – gramatyka z Port-Royale. Autorzy – Lancelot, Arnauld. „Grammaire generale et raissonee”. Gramatyka kartezjańska. Podejście rozumowe. Język rządzi się ogólnymi zasadami wspólnymi dla różnych grup językowych. Sposób indukcyjny – od szczegółu do ogółu. Sposób dedukcyjny – od ogółu do szczegółu. W XIX w. językoznawstwo zyskało odrębną METODOLOGIĘ zespół środków potrzebnych, aby coś zbadać, procedury badawcze.

docsity.com

Koniec XVIII w. – badacz i podróżnik Jones zapoznał się z tekstami w sanskrycie. 1786 – symboliczna data. Jones dzieli się swoimi przemyśleniami z Brytyjskim Towarzystwem Naukowym. Odnalazł zaskakujące podobieństwa między sanskrytem, greką, łaciną i językiem starogermańskim. Po raz pierwszy wysunięto hipotezę o wspólnym pochodzeniu języków. 1) Językoznawstwo komparatywne (porównawcze)/historyczno-porównawcze I poł. XIX w.

Przedstawiciele – Bopp, Pott, Rask. 1816 – Bopp wydał dzieło o systemach koniugacyjnych. Porównanie sanskrytu, greki, łaciny, perskiego i starogermańskiego. Ważne jest nie podobieństwo między leksemami (bo mogą być zapożyczenia), lecz między systemami gramatycznymi – istota komparatystyki. Okres romantyzmu, fascynacji przeszłością i historią. 2) Naturalizm biologiczny Schleicher  próbował pogodzić zasady ewolucji biologicznej z ewolucją języków. Chciał, żeby języki

miały swoje drzewo genealogiczne.

Są języki na różnym poziomie ewolucji. Najbardziej wyewoluowane – odmienialne. Schleicher zrekonstruował prajęzyk poprzez porównywanie elementów podobnych i napisał bajkę. 3) Młodogramatycy Szli bardziej w historię. Oddzielali się od tego, co przed nimi.

Przedstawiciele – bracia Grimm, Paul, Delbrück.

Naukowe mogą być wyłącznie badania historyczne. To, co nie jest historyczne, nie jest naukowe. Badania

nad językiem mają sens tylko wtedy, gdy są historyczne, ewolucyjne.

Badanie ewolucji poszczególnych form. Młodogramatycy zajmowali się przede wszystkim prawami

fonetycznymi, głosowymi.

Ewolucyjne badanie języka polega na wychwytywaniu prawideł, tendencji, reguł.

Dużą wagę przywiązuje się do nauk ścisłych, biologicznych. Poszukuje się reguł.

TEORIA ZMIAN FALOWYCH Schmidt  zmiany w języku rozchodzą się jak fale – od środka coraz dalej i słabiej. Świadczy to o

głębokim zainteresowaniu historią i ewolucją języka.

Wilhelm von Humboldt  powstają NEOHUMBOLDTYŚCI. Wilhelm był prekursorem językoznawstwa

ogólnego, ojcem teorii WELTANSCHAUUNG – obraz świata, patrzenie na świat. Język jest ściśle

powiązany z myśleniem, kulturą danego narodu. Ma swoją formę wewnętrzną, która odzwierciedla sposób

myślenia jego użytkowników. Język jest emanacją (uzewnętrznieniem) ducha narodu. Poprzez język wyraża

się pogląd na świat.

14.05.2007 KAZAŃSKA SZKOŁA POLSKIEJ LINGWISTYKI

Przedstawiciel – Jan Baudouin de Courtenay. Szkoła prekursorska w stosunku do XX w. Prowadzi badania dotyczące związku znaczenia oraz funkcji alternacji głosek. Rozróżnienie na język zbiorowości i jednostki. Różnice między statycznym (w danym momencie) a dynamicznym (ewolucja) rozwojem języka. Badania zupełnie inne na tle tych z XIX w. STRUKTURALIZM

W lingwistyce – Ferdinand de Saussure. Dzieło – „Kurs językoznawstwa ogólnego” wydane po jego

śmierci. Były to wykłady zebrane przez jego uczniów.

Wydanie tej książki = początek badań strukturalnych. Bezpośredni rozwój myśli de Saussure’a miał miejsce w Szkole Praskiej i Kopenhaskiej. USA – szkoła strukturalna (strukturalizm amerykański) – gramatyka generatywna. Sapir, Whorf. STRUKTURALIZM metoda badawcza, w której podstawowym pojęciem jest STRUKTURA, czyli całokształt relacji między elementami SYSTEMU, czyli całości złożonej z elementów, między którymi występują zależności. Zmiany w jednostce dotyczą całości. Teorie strukturalne – podejście do danego obiektu. Wspólne podejście strukturalistów – do badanego obiektu jako do całości. Nadrzędność całości nad częściami.  Zakłada się, że w każdym badanym obiekcie są elementy i relacje między nimi.  Zadanie – wykrycie struktury.  Zakłada się, że system i struktura istnieją niezależnie od badacza.

docsity.com

 Wykrycie struktury = wykrycie prawidłowości, ogólnych reguł, które powtarzają się i rządzą strukturą.

 Aby wykryć strukturę, podchodzi się do obiektu statycznie – należy go unieruchomić w czasie. Nie obchodzi nas to, co było ani to, co będzie, tylko to, co jest. Badanie synchroniczne.

 Oddzielenie badań historycznych od synchronicznych. Levi-Strauss Propp – „Morfologia bajki”. ZAŁOŻENIA: 1) Rozróżnienie między językiem (LANGUE) a mową (PAROLE).

JĘZYK system znaków, który posiadamy w sposób wirtualny i ciągły. Używamy ogólnego języka, by wytworzyć jednostkowy akt mowy. Język istnieje w zbiorowości. Mowa jest indywidualną realizacją języka. 2) Opozycja między synchronią a diachronią.

Diachronia – przekrój podłużny łodygi (ewolucja). Synchronia – przekrój poprzeczny łodygi. Badanie synchroniczne – badanie stanu języka W DANYM MOMENCIE. Badanie diachroniczne – badanie zmian w języku. Strukturalistów interesowała przede wszystkim synchronia. 3) Różnica między językoznawstwem zewnętrznym a wewnętrznym. Językoznawstwo zewnętrzne – badanie powiązań między językiem a innymi naukami. Językoznawstwo wewnętrzne – obiektem językoznawstwa powinien być wyłącznie język jako taki (niepowiązany z innymi naukami). 4) Różnice między językiem pisanym a mówionym. Język mówiony jest ważniejszy, gdyż nie wszyscy umieją pisać. 5) Teoria znaku językowego Każdy znak składa się z dwóch części:  oznaczający (significante) – forma – pewien abstrakcyjny model, ciąg fonemów, który

mamy w głowie (wzorzec).  oznaczany (significato) – treść – każdy sobie wyobraża dany przedmiot, np. drzewo.

Większość osób, myśląc o drzewie, wyobraża sobie drzewo liściaste, lecz mogą to być różne drzewa, np. brzoza, dąb itp.

Te dwa elementy są ze sobą nierozerwalnie złączone, jak dwie strony kartki papieru. Oba te elementy mają charakter psychiczny (mentalny). DESYGNANT prawdziwy, realny obiekt, do którego odnosi się znak językowy. Należy do świata rzeczywistego, jest pozajęzykowy. Znak językowy jest jednocześnie:  zmienny – na przestrzeni czasowej; dotyczy zmian w systemie języka. Na przestrzeni

wieków zmienia się relacja między formą a treścią, np. bielizna znaczyła kiedyś co innego niż teraz; pojawiają się nowe słowa, np. komputer

 niezmienny – gdyż jednostka nie ma wpływu na zjawiska językowe. Znaczenie znaku językowego – związek formy i treści. Wartość znaku językowego – jest wyznaczana przez inne znaki językowe, współistniejące w systemie. „Zio” oznacza zarówno wuja, jak i stryja. „Zio”  tylko „zia” i „nipote”. Wuj  stryj, bratanek, bratanica, siostrzeniec, siostrzenica, stryjenka, ciotka. 6) Opozycja między formą a substancją Np. pionki do gry w szachy mogą być wykonane z różnych materiałów, jednak nie jest ważny materiał, lecz

funkcja pionków.

Różne charaktery pisma – ta sama treść. Substancja:  foniczna – głosy męskie i żeńskie  graficzna – pismo ręczne, druk

Forma – zespół treści i funkcji przekazywanych przez język. Tylko ona jest ważna.

docsity.com

Język jest forma, a nie substancją. Liczą się w nim funkcje i relacje między elementami. Liczą się tylko opozycje. 7) Związki syntagmatyczne/paradygmatyczne (asocjacyjne) między elementami Związki syntagmatyczne – między elementami współistniejącymi w zdaniu (orzeczenie z podmiotem i dopełnieniem), np. Ala ma kota. W danej chwili – IN PRAESENTIA. Związki paradygmatyczne – związki natury skojarzeniowej, między jakimiś elementami zdania a wszystkimi innymi, np. ma = posiada; kota (lub) psa (bo dlaczego akurat kota, czemu nie psa?). IN ABSENTIA. 21.05.2007 Europejskie szkoły lingwistyki strukturalnej: 1) Szkoła praska Szkoła funkcjonalna – nacisk na aspekt funkcji języka.  Roman Jakobson  Mikołaj Trubiecki  Malhesius

Funkcje języka mogą być różne. Jakobson wyróżnił ich 6: A) F. informacyjna (nastawiona na rzeczywistość pozajęzykową) – np. „Dziś jest 30 stopni” B) F. impresywna (nastawiona na odbiorcę) – np. „Wyjdź i zamknij drzwi”; reklamy. C) F. ekspresywna (nastawiona na nadawcę) – np. „Ach, jak mi się to podobało!” D) F. fatyczna (kanał) – podtrzymywanie kontaktu E) F. metajęzykowa (kod) – mówimy o języku F) F. poetycka (komunikat) – ważna jest treść komunikatu, a nie funkcje pozajęzykowe. Większość komunikatów pełni kilka funkcji. Szkoła praska zajmowała się fonologią. Chciała określić funkcje języka na poziomach morfologicznym, fonetycznym i składniowym. Funkcje elementów fonologicznych:  delimitatywna (delimitacyjna, rozgraniczająca) – wskazuje, gdzie kończy się jedna, a

zaczyna druga jednostka, np. pauza, akcent wyrazowy, intonacja (w grupach wyrazów i zdaniach).

 kulminacyjna – wskazuje, ile jest jednostek w danym zdaniu, np. intonacja, pauza, akcent  dystynktywna – rozróżnianie znaczeń; pełnią ją fonemy. Opozycja fonologiczna.

Neutralizacja (zanik) opozycji. Opozycje: a) Prywatywne (dwuczłonowe), np. p:b. „B” posiada cechę dźwięczności, natomiast „p” nie. b) Gradualne – cecha występuje z różnym natężeniem, np. opozycja między „o” lub „e” otwartym i zamkniętym. c) Równorzędne – wszystkie, które nie są prywatywne bądź gradualne. ARCHIFONEM jednostka pozbawiona danej cechy, np. w parze p:b archifonemem jest „p”. Funkcjonalna teoria składni: rozczłonkowane zdanie. Datum (temat) – coś, co zna obu rozmówców (temat rozmowy). Novum (remat) – to, co się mówi o temacie; nowa porcja informacji.

Ptak leci  Leci ptak

(temat) (remat) (temat) (remat) Jest to związane ze stylistyką i informacją (uwypuklenie tego, co nowe). 2) Szkoła kopenhaska  Hjelmslev  Uldall

Rozważanie de Saussure’a na temat teorii znaku. Miała ona być teorią uniwersalną. Teoria o charakterze dedukcyjnym (miała powstać tak, by pasowała do każdego języka).

Plan wyrażania Substancja

Forma

Ogół głosek, dźwięków; wspólna dla wszystkich

ludzi i języków

Fonemy danego języka

docsity.com

Plan treści Forma

Substancja

Realizacja myśli, inna, ważna dla danego języka

Wszystkie myśli

ZASADA KOMUTACJI zmiana zachodząca wspólnie; różnicy w planie wyrażania powinna odpowiadać różnica w planie treści i odwrotnie. Wtedy ta różnica jest dla danego języka istotna. Np. cantante – (może być „il” lub „la”) - 2 treści, lecz 1 forma. Avvocata  avvocatessa – 2 formy, lecz 1 treść. Różnice występujące w jednym planie, którym nie odpowiadają różnice w drugim planie, tworzą WARIANTY.

IL GATTO DORME

Plan wyrażania +++

Plan treści +++

Znak składa się z formy i treści. Może istnieć w planie wyrażania i treści.

28.05.2007

Badania europejskie różnią się od badań amerykańskich.

1911 – Boas opublikował podręcznik pt.: „Handbook of American Indian languages”. Książka poświęcona

językom plemion indiańskich.

Dwa kierunki badań:

1) Relatywizm językowy Względność/neohumboldtyzm.

 Sapir

 Whorf

I poł XX w.

1921 – Sapir publikuje książkę pt.: „Language”. Teza o względności językowej:

Różne języki różnie przedstawiają tę samą rzeczywistość. Każdy język inaczej ją kształtuje, mimo iż

materiał językowy jest ten sam. Założenie, że otacza nas świat rzeczywisty. Nie zmienia się on, lecz sposób

jego przedstawienia, np. krawiec z jednego materiału może zrobić różne garnitury. Każdy język na swój

sposób rozczłonkowuje rzeczywistość. Struktura danego języka jest narzucona mówiącym, np. Polacy bądź

Anglicy mają tylko jeden wyraz oznaczający „śnieg”, w przeciwieństwie do Eskimosów; Polacy wyróżniają

rodzaj nijaki, Włosi nie; j.polski inaczej postrzega pory dnia niż j.włoski, gdzie „buona sera” mówi się już

ok.15.

Wilhelm von Humboldt – każdy język ma swoją wewnętrzną formę, która jest odbiciem ducha narodu.

Wobec tego każda społeczność patrzy na świat inaczej.

2) Strukturalizm amerykański (dystrybucjonizm)  Leonard Bloomfield – „Language” (1933).

Języki Indian amerykańskich nie miały tradycji pisanej – niknęły. Strukturalizm amerykański chciał znaleźć

taki sposób opisu języka, który pozwoliłby szybko i dokładnie opisać języki, których struktura była różna od

j.angielskiego.

Struktura języków Indian była bardzo trudna do uchwycenia. Są to języki interkorporujące.

Opisać język = ustalić mniej więcej jego reguły gramatyczne.

DYSTRYBUCJONIZM metoda opisu języka. Metoda ta jest oparta na pojęciu dystrybucji. Jest to

metoda formalna, o dużym stopniu ogólności.

DYSTRYBUCJA zespół otoczeń, w których występuje dany element.

Opisać dystrybucję = opisać zespół kontekstów, w których występuje dany element, np.: „bello” – mnóstwo

kontekstów; „zjełczały” – głównie tłuszcz. Ograniczona ilość kontekstów/otoczeń.

Występowanie pewnych jednostek obok siebie, np.: il, lo, l’  dystrybucja tych elementów nie jest taka

sama. W każdym z nich elementem towarzyszącym będzie rzeczownik, lecz w każdym przypadku inny.

Rodzaje dystrybucji:

A) Uzupełniająca – elementy są w dystrybucji uzupełniającej, jeśli nigdy nie wystąpią w tych samych

kontekstach, np.: il sport (-), lo sport (+), l’sport (-). „Il”, „lo” i „l’” nigdy nie wystąpią w tym samym

kontekście – są w dystrybucji uzupełniającej.

docsity.com

B) Kontrastowa – występuje wtedy, gdy dwie formy wystąpią w tym samym kontekście, ale wtedy mają

już inne znaczenie, np. ragazz –o/ -a. Kontekstem obu tych końcówek jest morfem „ragazz”; cant –o/-i/-a/-

erei.

C) Swobodna – występuje, gdy formy są w tych samych kontekstach bez zmiany znaczenia, np. avvocat –

a/-essa.

Dystrybucja starała się abstrahować od znaczenia, jednak nie da się tego w pełni pominąć.

KORPUS DANYCH JĘZYKOWYCH zbiór zdań/tekstów w opisywanym języku.

1) Zbieranie korpusu danych językowych

Np.: ciągły tekst – Il ragazzo legge il giornale. Il gatto beve il latte. La mamma mangia una mela.

2) Segmentacja = podział na jakieś jednostki mniejsze (zdania, wyrazy, morfemy)

Np.: podział na zdania  na grupy wyrazów (podmiotu i orzeczenia, później podziały wewnątrz tych grup)

 na poszczególne wyrazy  na morfemy (np. ragazz+o, legg+e, giornal+e).

Segmentacja na różnych poziomach – tekstu, zdania, wyrazu, morfemu, fonemu.

3) Formalna możliwość zastąpienia jednego elementu drugim w tym samym kontekście

Np.; ragazz-o; gatt-o – występują w tym samym kontekście. Formalnie możemy je zamienić miejscami: Il

ragazzo beve il latte. Il gatto legge il giornale.

4) Wyodrębnienie grup wyrazów tworzących zdanie

Składnik bezpośredni – syntagma (połączenie dwóch wyrazów).

Il ragazzo – syntagma nominalna.

Legge il giornale – syntagma werbalna.

Obie te syntagmy możemy dalej podzielić. Otrzymujemy reguły pozwalające na łączenie elementów.

KLASA FORM jest tworzona przez elementy, które się wzajemnie substytuują, np.

 ragazzo, latte, gatto itp. tworzą klasę rzeczowników

 morfemy –o, -a, -i, -e tworzą klasę końcówek rzeczowników

 ragazz-, mamm- tworzą klasę morfemów leksykalnych

Jest to pojęcie szersze niż pojęcie części mowy.

Konstrukcje/struktury:

1. Endocentryczne – jeśli cała fraza należy do tej samej klasy form, co jeden z jej składników, to jest strukturą endocentryczną, np. sono al bar – znaczenie całości wynika ze znaczeń komponentów.

2. Egzocentryczne – znaczenie całości wykracza poza składniki, np. sono al verde (jestem bez grosza). UNA pelle rossa (skóra spalona na słońcu)  UN pelle rossa (Indianin)

(Struktura endocentryczna) (Struktura egzocentryczna)

4.06. 2007

GRAMATYKA GENERATYWNO-TRANSFORMACYJNA  Chomsky

1956 – pierwsza książka Chomsky’ego – „Syntactic structures”

1965 – „Aspects on the Theory of Syntax”

GENEROWANIE tworzenie; nastawienie na produkowanie, nie na recepcję (odbiór).

Gramatyka jest teorią danego języka.

Chomsky zajmuje się gramatyką ze strony nadawcy. Generowanie prawidłowego zdania.

Opozycja między behawioryzmem a natywizmem (mentalizmem).

Strukturaliści i Bloomfield twierdzili, że wszystkie zachowania są wyuczane na zasadzie powtarzania, także

w języku.

1) Behawioryzm Bodziec (stimulus)  odpowiedź (respons).

Zachowania ludzkie są reakcjami na jakieś bodźce. Bloomfield mówi, że zachowanie językowe człowieka

też może być rozpatrywane w kategoriach bodźca i reakcji, np. Jane i John stojący pod jabłonią. Jane chce

jabłko z drzewa, mówi to chłopakowi, co jest bodźcem językowym, na który on reaguje.

2) Natywizm Chomsky nie zgadzał się z behawioryzmem, bo dzieci niekoniecznie powtarzają to, co usłyszały, ale

zaczynają produkować własne zdania – nie powtarzają mechanicznie.

Chomsky twierdzi, że człowiek rodzi się z predyspozycjami do nauki języka (przynajmniej ojczystego).

Teoria gramatyki generatywnej:

docsity.com

Językoznawstwo musi stworzyć KORPUS, by opisać dany język. KORPUS jest to próbka języka, na którą

składa się X zdań, X tekstów; jest zbiorem zamkniętym. Musi on być reprezentatywny, czyli stanowić

odbicie języka, przeciętnej sytuacji językowej.

DWUZNACZNOŚĆ jedna postać zdania oznaczająca dwie rzeczy.

Struktura głęboka pozwala nam powiedzieć, czy przymiotnik odnosi się do jednego elementu, czy do

dwóch, np. flying planes can be dangerous – niebezpieczne może być latanie samolotami w ogóle lub

latające samoloty.

Reguły transformacyjne:

1. Il ragazzo legge un giornale. 2. Il ragazzo non legge un giornale. 3. Un giornale e letto dal ragazzo. 4. Un giornale non e letto dal ragazzo. 5. Il giornale, il ragazzo lo legge. 6. Il giornale, il ragazza non lo legge.

ZDANIE JĄDROWE podstawowe, proste, czyli: twierdzące, czynne, afektywne i nienacechowane

emocjonalnie.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome