Gmina - Notatki - Finanse publiczne - Część 2, Notatki'z Finanse publiczne. University of Lódz
stokrotka80
stokrotka8018 March 2013

Gmina - Notatki - Finanse publiczne - Część 2, Notatki'z Finanse publiczne. University of Lódz

PDF (179.9 KB)
13 strona
708Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające zagadnienia z zakresu finansów publicznych: gmina na tle trójstopniowego podziału terytorialnego w Polsce.Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

14

pomocy społecznej, jakie należą do zakresu właściwości gminy, a przy tym udziela

również i upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w wszelkich

indywidualnych sprawach, należących do zakresu pomocy społecznej, mieszczących się

we właściwościach gminy innej osobie. Musi to jednak odbyć sie na wniosek złożony

przez kierownika danego ośrodka pomocy społecznej40.

Gmina spełnia jednak ważne role nie tylko na tle społecznych inicjatyw oraz

podejmowanych tutaj działań, ale także w zakresie planowania i zagospodarowania

przestrzennego. Rada gminy oraz wójt mają znaczne kompetencje w tym aspekcie.

Do gminy należy między innymi kształtowanie oraz również prowadzenie polityki

przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalenie studium uwarunkowań i kierunków

zagospodarowania przestrzennego gminy dla miejscowych planów zagospodarowania

przestrzennego, z wyjątkiem morskich wód wewnętrznych, morza terytorialnego i strefy

ekonomicznej oraz terenów zamieszkałych41.

Rada gminy uchwala zaś plan miejscowy oraz podejmuje uchwałę o przystąpieniu

do scalenia i podziału nieruchomości, zgodnie z przepisami o gospodarce

nieruchomościami, jeżeli plan miejscowy obejmuje obszary wymagające

przeprowadzenia scaleń i podziałów nieruchomości42.

Rada wprowadza zmiany do projektu planu miejscowego, w tej sytuacji stwierdza

się konieczność dokonania zmian w przedstawionym do uchwalenia projekcie planu

miejscowego, w tym również w wyniku uwzględnienia uwag do projektu planu. Organy

wykonawcze gmin mają szerokie zakresy zadań w zakresie planowania i

zagospodarowania przestrzennego gminy. Wójt może polać gminne komisje

urbanistyczno-architektoniczne jako organy doradcze oraz ustalać, w drodze

regulaminu, ich organizację i tryb działania. Istnieje możliwość powierzenia gminnej

komisji urbanistyczno-architektonicznej polanej w innej gminie pełnienia funkcji organu

doradczego43.

Wójt w zakresie swych uprawnień sporządza tak zwany projekt studium

uwarunkowań oraz przyjmowanych, poszczególnych kierunków względem

zagospodarowania przestrzennego gminy, uwzględniając wszelkie ustalenia dla planu

zagospodarowania przestrzennego danego województwa. Projekt studium bezpośrednio

40 Owsiak S., Finanse Publiczne, Teoria i praktyka, PWN, Warszawa 2005, s. 443. 41 Kwaśniak M., Plan miejscowy w systemie zagospodarowania przestrzennego, LexisNexis, Warszawa 2011, s. 101, 42 Tamże, s. 102 43 Nowacka E., Polski samorząd ..., s. 68.

15

podlega uzgodnieniu z wojewodą, co następuje w zakresie jego pełnej zgodności z

najwązniejszymi ustaleniami programu.

Organy wykonawcze gmin występują o specjalne opinie, jakie dotyczą ogółu

rozwiązań będących przyjętych w dany projekcie studium, wprost do44:

- starosty powiatowego,

- różnych gmin sąsiednich,

- właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków,

- wszelkich właściwych organów wojskowych, a także ochrony granic czy

bezpieczeństwa państwa,

- głównego dyrektora właściwego urzędu morskiego, działającego w zakresie

zagospodarowania pasa technicznego, jak również pasa ochronnego oraz

morsic portów czy przystani, jak i obszarów ochron uzdrowiskowej,

- właściwego organu urzędu górniczego, w zakresie spraw związanych z

zagospodarowaniem terenów górniczych,

- do właściwego organu administracji geologicznej,

- wprost do ministra właściwego, do wszelkich spraw zdrowia w zakresie

zagospodarowania45

W efekcie otrzymanych opinii oraz wszelkich dodatkowych, uzupełniających

uzgodnień wójt ma obowiązek wprowadzić zmiany do projektu studium. Projekt ten

przedstawia następnie radzie gminy do uchwalenia łącznie z odpowiednią listą

nieuwzględnionych uwag oraz odniesień46.

Zaś w kompetencji uprawnień Rady gminy znajduje się przede wszystkim

uchwalanie określonego projektu studium oraz jednoczesne rozstrzygniecie o samym

sposobie rozpatrzenia składnych uwag. Później wójt przedkłada uchwałę o uchwaleniu

studium wraz z istniejącymi załącznikami, bezpośredni do wojewody. Przedstawia mu

również dokumentację prac planistycznych, aby uzyskać ocenę ich zgodności z

obowiązującymi przepisami prawnymi.

Organy wykonawcze zaś gminy, sporządzają projekt planu miejscowego.

Dokonują także analizy oraz opracowują prognozy skutków finansowych uchwalenia

planu miejscowego. Do zadań i kompetencji wójta, należy tutaj wykonanie weryfikacji

dotyczącej zasadności przystąpienia do sporządzenia planu i stopnia zgodności

44 Szewc A., Szewc T., Ustawa o pracownikach…, s. 163 45 Owsiak S., Finanse Publiczne..., s. 444. 46 Kwaśniak M., Plan miejscowy w systemie…, s. 103

16

przewidywanych rozwiązań z ustaleniami studium, przygotowanie materiałów

geodezyjnych do opracowania planu oraz ustalenie niezbędnego zakresu planu prac

planistycznych47.

Projekt planu miejscowego jest sporządzany wraz z prognozą oddziaływania na

środowisko, uwzględniając ustalenia studium uwarunkowań i kierunków

zagospodarowania przestrzennego gminy. Wójt uzyskuje zgodę na zmianę

przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne. Organy

wykonawcze gminy mają obowiązek przekazania staroście kopii uchwalonego studium

lub planu miejscowego, nie później niż w dniu ich wejścia w życie48.

Szczególne znaczenie ma tutaj postępowanie gminy oraz wszelkie zadnia na tle

zagospodarowania wspólnot gruntowych. Ustalenie, które nieruchomości stanowią

wspólnotę gruntową bądź też mienie gminne, należy do starosty powiatowego. Ustala

on również w drodze decyzji pewien wykaz wszystkich uprawnionych do udziału we

wspólnocie gruntowej, jak i wykaz obszarów gospodarstw przez nie posiadanych bądź

wielkości przysługujących im poszczególnych podziałów we wspólnocie.

Natomiast do wójta, należy w tym przypadku sporządzenie dla obszarów gmin

właściwych projektów dotyczących wykazów obszarów gospodarstw, a także

zatwierdzenie planu zagospodarowania bądź regulaminu użytkowania gruntów oraz

zarządzeń spółki, z wprowadzeniem w planach włącznie, czy również w regulaminie

zmian oraz dokonywanych uzupełnień uzasadnionych wszelkimi względami

gospodarczymi49.

Organy wykonawcze gminy mogą także utworzyć spółkę przymusowa, nadać jej

statut oraz wyznaczyć organy spółki osób uprawnionych do udziału we wspólnocie

gruntowej. Istnieje możliwość powołania organów spółki spośród osób nie będących jej

członkami, jeżeli osoby wybrane lub wyznaczone do organów spółki odmówią

uczestniczenia w tych organach lub jeżeli działalność tych organów nie osiąga celu, w

którym spółka została utworzona, a w szczególności w razie nienależytego

zagospodarowania gruntów wchodzących w skald wspólnot50.

Odnośnie zadań i kompetencji pełnionych przez gminę na podłożu polityki

energetycznej, to rada gminy uczestniczy tutaj w planowaniu, jak i organizacji

47 Szewc A., Szewc T., Ustawa o pracownikach…, s.169 48 Milczarek T., Samorząd gminny..., s. 19. 49 Owsiak S., Finanse Publiczne..., s. 444. 50 Ustawa z 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, D.U. nr 28, poz. 169 z późn. zm.

17

zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną oraz paliwa gazowe bezpośrednio na

terytorium danej gminy.

Rada ta jest zobowiązań do uchwalania założeń względem planu zaopatrzenia w

ciepło, energie elektryczną i paliwa gzowe, a jednocześnie rozpatruje wnioski,

wszelkiego rodzaju zastrzeżenia i uwagi w trakcie przedstawienia projektu założeń do

wglądu publicznego. Ten rodzaj kompetencji i funkcji pełnionych przez gminę i jej

organy, uważa się za bardzo istną i ważna kompetencję z punktu widzenia potrzeb

lokalnych gminy, jak i polityki ogólnopaństwowej.

Istotne kompetencje w tym zakresie posiada wójt. Zalicza się tutaj opracowanie

projektu założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, a także energie elektryczną oraz

paliwa gazowe. Przedsiębiorstwa energetyczne mają tutaj zaś obowiązek nieodpłatnego

udostępniania tworzonych planów rozwoju w zakresie zaspokajania nie tylko obecnego,

ale i tego przyszłego zapotrzebowania na paliwa gazowe oraz również energie

elektryczną czy chociażby ciepło w zakresie dotyczącym określonego terenu gminy

bądź też wszelkich padających tutaj propozycji, jakie w praktyce są niezbędne do

opracowania projektu założeń51.

Projekt założeń podlega konieczności zaopiniowaniu go poprzez samorząd

województwa, co następuje w zakresie koordynacji podjętej współpracy z innymi

gminami, jak również i przez wojewodę w zakresie istniejącej zgodności z wszelkimi

założeniami ze strony polityki energetycznej państwa.

Natomiast w przypadku, kiedy układane plany przez przedsiębiorstwa

energetyczne nie zapewniają zupełnej, całkowitej realizacji wszystkich owych założeń,

to wójt opracowuje bardziej szczegółowy projekt planu względem zaopatrzenia w

ciepło, a także energie elektryczną czy też paliwa gazowe dla danego, wyodrębnionego

obszaru gminy bądź tylko pewnej jej części.

Projekt owego planu jest opracowywany na podstawie uchwalonych poprzez rade

właśnie tej gminy, wszelkich założeń oraz powinien być z nim zupełnie zgodny. Projekt

ten powinien zawierać między innymi52:

- propozycję złożoną w zakresie rozwoju oraz modernizacji poszczególnych

systemów zaopatrzenia ciepła, a także energie elektryczną oraz modernizacji

poszczególnych systemów służących do zaopatrzenia w ciepło, jak również i

51 Owsiak S., Finanse Publiczne..., s. 444. 52 Kwaśniak M., Plan miejscowy w systemie..., s. 106.

18

energie elektryczną bądź paliwa gazowe, łącznie z uzasadnieniem

ekonomicznym,

- harmonogram procesu realizacji zdań,

- wszelkie przewidywane koszty związane z realizacją zakładanych,

proponowanych przedsięwzięć oraz źródło ich finansowania53

Gmina jako jednostka samorządowa, posiada ściśle wyodrębnione organy

sprawujące władze, a także jednostki pomocnie, powołane w tym właśnie celu. Władza

dzieli się tutaj na organy stanowiące i wykonawcze, a każde z nich posiada szereg

istnych, przypisanych im odrębnych kompetencji oraz obowiązki. Do jednych z

obowiązków na tle ich działalności, jest ustalenie planu finansowanego i zarządzanie

budżetem gminy.

1.3Urząd gminy jako samorządowa jednostka budżetowa na tle pozostałych jednostek sektora finansów publicznych

Urząd gminy jest to wyodrębniony aparat pomocniczy z zakresu działalności

zarządu gminy, przy pomocy jakiego realizuje on, a także i jego przewodniczący,

wszystkie swoje najważniejsze zadania oraz kompetencje. Z kolei zaś zatrudnieni w nim

pracownicy, zawsze działają przede wszystkim w imieniu oraz z upoważnienia danego

zarządu54.

Kierownikiem tego urzędu jest wójt burmistrz oraz prezydent. Proces organizacji

oraz również wszelkie zasady względem funkcjonowania urzędu gminy określone są w

odrębnym, specjalnym regulaminie będącym uchwalonym przez radę gminy

Urząd gminy uznawany jest za wiodącą jednostkę budżetową każdej gminy, zaś w

tych małych gminach z reguły nie występuje potrzeba powoływania znacznie większej

liczby tego typu jednostek budżetowych.

Prócz tego, urząd gminy występuje zazwyczaj w roli zasadniczego,

podstawowego organu finansowego wchodzącego w skład budżetu gminy oraz

jednocześnie organu podatkowego. Urząd gminy jako jednostka budżetowa, w zakresie

swej działalności prowadzi własną gospodarkę budżetową, co czyni przede wszystkim

na podstawie utworzonego planu finansowego

53 Nowacka E., Polski samorząd ..., s. 76. 54 Jastrzębska M., Finanse jednostek samorządu terytorialnego, Wolters Kluwer, Warszawa 2012, s. 78

19

Podstawowe zasady względem funkcjonowania budżetów dotyczących jednostek

samorządów terytorialnych, w tym i gminy, zostały zawarte w specjalnej ustawie o

publicznych finansach. Z tego względu wiele rozstrzygnięć odnoszących się do

głównych zasad gospodarowania przez daną jednostkę samorządu posiadanymi

środkami pochodzącymi z budżetu, określono i ustalono w zakresie najważniejszych

rozwiązań względem całego, ogólnego sektora finansów publicznych bądź też w

odniesieniu praktycznie do wszystkich szczebli samorządu terytorialnego55.

Ustawa o finansach publicznych określa budżet jednostki samorządu

terytorialnego, uchwalany w formie uchwały, jako podstawę gospodarki finansowej

gminy, powiatu czy województwa samorządowego.

Budżet ten dotyczy roku kalendarzowego i jest planem dochodów, wydatków,

przychodów i rozchodów jednostki. Tak rozumiany budżet cechuje się w

szczególności56:

- planowością, bowiem jest planem finansowym, na podstawie którego następuje

w przyszłości gromadzenie oraz efektywne wydatkowanie wszelkich

posiadanych środków pieniężnych, będących w dyspozycji samorządu,

- czasowością, inaczej okresowością, co dotyczy określonych ram czasowych, a

więc roku kalendarzowego,

- normatywnością, czyli jest aktem prawnym, który zostaje uchwalony poprzez

określone organy przedstawicielskie jednostek samorządu terytorialnego,

- dyrektywnością,

- tak zwanym zdecentralizowaniem,

- strumieniowością, co bezpośrednio wynika z uchwalonych kwot dochodów oraz

wydatków czy przychodów bądź również rozchodów za cały rok budżetowy. W

trakcie realizacji budżetu dochody, wydatki oraz przychody, z rozchodami

włącznie będą tworzyły strumienie polityczne57.

Zasady budżetowe odnoszą się zazwyczaj do budżetu państwa. Jednak głównie z

uwagi na to, iż plany finansowe samorządu terytorialnego również dotyczą środków

publicznych, należy je w praktyce uznać za niezbędne także przy tworzeniu oraz

55 Sawicka K., Zakres budżetu (w:) Miemiec W., Gospodarka budżetowa jednostek samorządu terytorialnego, Wrocław 2006, s. 23-24 56 Jastrzębska M., Finanse jednostek…, s. 79 57 Wójtowicz W., Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, Zakamycze 2005, s. 63.

20

realizacji budżetu samorządowego. W literaturze wyodrębnia się wiele obowiązujących

tutaj zasad58.

Pierwsza z nich, a więc zasada równowagi budżetowej, nakłada obowiązek

dotyczący konieczności równoważenia dochodów oraz wydatków, czyli takiego

uchwalania wydatków, by w żadnym stopniu nie przekraczały one uzyskiwanych

dochodów. Wskazane są tutaj źródła pokrycia deficytu w przypadku zaistnienia

niezrównoważenia wydatków dochodami.

Rozwiązanie to może sugerować, iż bezwzględna równowaga budżetowa nie musi

być przez w praktyce samorządy bardzo ściśle przestrzegana. Istotne raczej w tym

przypadku jest natomiast to, aby były zawsze wskazane źródła finansowania tych

wszystkich wydatków, które nie są pokryte uzyskiwanymi dochodami.

Wystarczające jest zachowanie tutaj równowagi względnej, kiedy tylko uchwała

budżetowa określa dokładnie źródła pokrycia niedoboru dochodów. Wynika to

bezpośrednio z definicji budżetu jednostki samorządu terytorialnego, jaki jest planem

nie tylko samych dochodów i wydatków, lecz również i uzyskiwanych przychodów

bądź rozchodów tej jednostki59.

Zasada zupełności zaś wskazuje na konieczność ujęcia w budżecie praktycznie

wszystkich dochodów oraz wydatków danej jednostki samorządu terytorialnego.

Dotyczy ona zatem zupełności przedmiotowej, która z uwagi na istnienie form

organizacyjno-prawnych, będących powiązanych z budżetem jedynie wynikiem, czy też

na wyodrębnienie rachunku dochodów własnych jednostek budżetowych, nie została

spełniona. Jednocześnie biorąc pod uwagę pewien aspekt podmiotowy

charakterystyczny dla zasady zupełności to można w tym miejscu uznać, iż jest ona

spełniona głównie ze względu na konieczność umieszczania w danej uchwale

budżetowej wszystkich planów tych właśnie jednostek60.

W budżetowej zasadzie jedności można wyróżnić aspekt formalny oraz

materialny. Zachowanie zasady jedności formalnej wymaga ujęcia finansów państwa w

jednym akcie prawnym. Ze względu na decentralizację sektora publicznego zasadę tę

można przenieść na grunt samorządowy i uznać, że uchwała budżetowa jednostki

58 Kosikowski C., Ruśkowski E., Finanse publiczne i prawo finansowe, Warszawa 2003, s. 307-308 59 Pomorska A., Zarys finansów publicznych i prawo finansowe, Oficyna, Warszawa 2008, s. 256. 60 Sawicka K., Zakres budżetu …, s. 24

21

samorządu terytorialnego w zakresie jej dochodów i wydatków w pełni realizuje zasadę

jedności formalnej.61

Z kolei zasada jedności materialnej jest spełniona wtedy, gdy dochody wpływające

do budżetu nie mają z góry określonego przeznaczenia.62 W zasadzie dochody zasilające

budżet samorządowy nie są przypisane do wyznaczonych zadań Jedynym odstępstwem

są dotacje celowe i środki ze źródeł zagranicznych przyznawane na finansowanie

określonych zadań63.

Zasada szczegółowości postuluje dezagregowanie ogólnych kwot dochodów i

wydatków. Na każdym etapie procedury budżetowej jest konieczna taka szczegółowość

po stronie dochodów i wydatków, aby opracowujący, uchwalający, wykonujący, a także

kontrolujący budżet mógł właściwie spełniać swą funkcję.

Naprzeciw tej zasadzie budżetowej wyszły przepisy o klasyfikacji budżetowej, jak

również zobowiązanie rad gmin, powiatów i sejmików województw do uchwalania

dochodów budżetu przynajmniej w podziale na źródła ich pozyskiwania oraz działy, a

wydatków – w podziale co najmniej na działy i rozdziały klasyfikacji budżetowej z

wyodrębnieniem wydatków bieżących i majątkowych64.

Zasada jawności ma szczególne znaczenie z uwagi na to, że budżety samorządowe

określają i rozdysponowują środki pieniężne na zadania istotne. Jej spełnienie wyraża

się w zobowiązaniu zarządu do informowania mieszkańców gminy o założeniach

projektu budżetu, kierunkach polityki społecznej i gospodarczej, jak również

wykorzystywania środków budżetowych. Ponadto we wszystkich jednostkach

samorządu terytorialnego publikowana jest uchwała budżetowa i sprawozdania z jej

wykonania, jak również jawne są debaty budżetowe65.

Zasady uprzedniości i roczności są rzadziej wymieniane w literaturze. Wiążą się

one w pewnym stopniu z podstawowymi cechami planowości i czasowości budżetu

samorządowego. Pierwsza z nich, a więc zasada uprzedniości, w praktyce postuluje

przede wszystkim podjęcie uchwały budżetowej jeszcze przed rokiem budżetowym.

Poszczególne przepisy ustawy dotyczącej finansów publicznych w odniesieniu do

budżetów samorządowych, odpowiednio respektują ową zasadę, jednocześnie nakazując

61 Osiatyński J., Finanse publiczne. Ekonomia i polityka, Warszawa 2006, s. 34-35 62 Owsiak S., Finanse publiczne…, s. 124 63 Miszczuk A., Miszczuk M. Żuk K., Gospodarka samorządu terytorialnego, Warszawa 2007, s. 56 64 Wójtowicz W., Zarys finansów publicznych..., s. 64. 65 Tamże, s. 65.

22

uchwalenie budżetu tuz przed rozpoczęciem roku, jakiego on dotyczy. Jednocześnie ten

sam przepis ustawy dopuszcza możliwość późniejszego jego uchwalenia66.

Zasada roczności natomiast postuluje opracowanie budżetów samorządowych na

okres jednego roku. Zgodnie z przepisami ustawy o finansach publicznych i ustawami

ustrojowymi budżet jednostki samorządu terytorialnego jest uchwalany na rok

budżetowy, który jest jednocześnie rokiem kalendarzowym. Jednak wiele zapisów w

ustawie o finansach publicznych powoduje, że zasada ta nie jest spełniona. Wynika to

między innymi z konieczności określania limitów wydatków na wieloletnie programy

inwestycyjne czy niektórych wydatków budżetowych niewygasających z końcem roku

Budżet jednostki samorządu terytorialnego jest rocznym planem finansowym

uchwalanym w formie uchwały budżetowej na rok budżetowy. Zakresem uchwały

objęte są dochody i wydatki oraz przychody, i dochody jednostek samorządu

terytorialnego. W odniesieniu do budżetów jednostek samorządu terytorialnego

respektowana jest zasada całościowego ujęcia finansów danego szczebla władzy

samorządowej. Stąd też zakresem uchwały objęte są przychody i wydatki zakładów

budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych i funduszy celowych

jednostki samorządu terytorialnego.

Uchwała budżetowa, podobnie jak ustawa budżetowa, może określić limity

wydatków na wieloletnie programy inwestycyjne, na programy oraz projekty

realizowane ze środków Unii Europejskiej oraz limity wydatków na okres nie tylko

roku budżetowego, ale także limity wydatków na wieloletnie programy inwestycyjne,

na programy i projekty realizowane ze środków unijnych oraz na zadania wynikające z

kontraktów wojewódzkich zawartych między Radą Ministrów a samorządem

województwa, ujmowane w wykazie stanowiącym załącznik do uchwały budżetowej67.

Unormowanie gospodarki finansowej jednostek samorządów terytorialnych

takich, jak gmin, powiatów czy województw, jest procesem skomplikowanym oraz

złożonym. Oprócz przepisów Konstytucji RP i postanowień Europejskiej Karty

Samorządu Terytorialnego z 15 października 1985 r.68 wchodzą bowiem w grę

przepisy69:

- ustawy o finansach publicznych,

66 Komar A., Finanse publiczne w gospodarce rynkowej, Bydgoszcz 1996, s. 83-84 67 Owsiak S., Finanse Publiczne..., s. 446. 68 Ruśkowski E., Prawo międzynarodowy, w tym prawo UE, jako źródło prawne finansów jednostek samorządu terytorialnego (w:) Finanse samorządowe 2005, pod. red. Kosikowskiego C., Warszawa 2005, s. 48. 69 Jastrzębska M., Finanse jednostek…, s. 87

23

- ustawy o dochodach jednostek samorządów terytorialnych,

- ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych,

- ustawy o samorządzie gminnym,

- ustawy o samorządzie powiatowym,

- ustawy o samorządzie województwa,

- ustawy z 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obrachunkowych,

- ustawy z 12 grudnia 2003 r. o Funduszu Rozwoju Inwestycji Komunalnych,

- ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o Funduszu Poręczeń Unijnych,

- ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju,

- ustaw powołujących samorządowe fundusze celowe70.

Budżet gminy określa ściśle zaplanowane dochody oraz wszelkie wydatki ze

strony gminy. Projekt budżetu przygotowuje zarząd gminy jako jej podstawowy organ

wykonawczy. Zarząd gminy stanowi również zasadniczy podmiot realizujący budżet

oraz jest on przy tym w pełni odpowiedzialnym za prawidłowo prowadzoną gospodarkę

finansową gminy. .

Podstawowe zasady względem funkcjonowania budżetów dotyczących gmin oraz

innych jednostek samorządów terytorialnych, zostały zamieszczone w specjalnej

ustawie dotyczącej publicznych finansów. Z tego też względu, wiele licznych,

różnorodnych rozstrzygnięć bezpośrednio odnoszących się do podstawowych, zasad

związanych z procesem gospodarowania poprzez daną jednostkę samorządu ich

budżetem, odpowiednio określono w odniesieniu praktycznie do wszystkich szczebli

samorządu terytorialnego.

1.4 Tworzenie, łączenie, przekształcanie i likwidowanie samorządowych jednostek budżetowych oraz ich status prawny

Jednostka budżetowa jest to inaczej jednostka organizacyjna wchodząca w zakres

sektora finansów publicznych. Jednostka ta nie posiada osobowości prawnej, a wszelkie

swoje wydatki, zazwyczaj pokrywa bezpośrednio ze środków pochodzących z budżetu,

z kolei zaś wszystkie dochody tego typu jednostki, w praktyce odprowadzane są

70 Kosikowski C., Prawo finansowe..., s.357.

24

odpowiednio bądź na rachunek należący do budżetu państwa, bądź też ba rachunki

należące do jednostek samorządów terytorialnych71.

Jednostki budżetowe, jako organizacyjno-prawna forma danej jednostki sektora

finansów publicznych, jest typowa dla prowadzenia i realizowania działalności

administracyjnej, także i usługowej, chociaż w mniejszym zakresie, będącej

wykonywaną w sposób nieodpłatny bądź też za symboliczną odpłatnością. Zarówno

gminne, jak również powiatowe i wojewódzkie jednostki budżetowe są tworzone,

łączone oraz likwidowane przez właściwe organy stanowiące poszczególnych jednostek

samorządu terytorialnego.

Liczba jednostek budżetowych tylko na szczeblu gminy jest uzależniona od

rodzaju, a także charakteru i samego zasięgu wykonywanych zadań, jak również i

sposobu bądź trybu ich finansowania72. Główną podstawą gospodarki finansowej tej

jednostki jest tworzony plan dochodów oraz wydatków, nazywany fachowo planem

finansowym. Jednostki budżetowe są tworzone, łączone i jednocześnie likwidowane

poprzez73:

- ministrów, kierowników centralnych urzędów, wojewodów, jak również inne

upoważnione organy, które działają na podstawie całkiem odrębnych ustaw,

czyli państwowe jednostki budżetowe;

- organy stanowiące poszczególnych jednostek należących do samorządu

terytorialnego, a więc gminne, powiatowe bądź też wojewódzkie jednostki

budżetowe74;

- Prezes Rady Ministrów, tworzy on daną jednostkę budżetową, jaka realizuje

wszelkiego rodzaju zadania wyświadczane na rzecz rządowej administracji. W

rzeczywistości podlega ona bezpośrednio pod Prezesa Rady Ministrów lub też

innemu, wskazanemu przez niego ministrowi bądź kierownikowi;

- praktycznie każda jednostka budżetowa, która działa na podstawie

odpowiedniego statutu. Statut ten powinien zawierać w swym zakresie

szczególności konkretną nazwę, a także siedzibę oraz przedmiot swojej

działalności. Podczas tworzenia danej jednostki budżetowej, jednocześnie

71 Wójtowicz W., Zarys finansów publicznych..., s. 74. 72 Jastrzębska M., Finanse jednostek…, s. 793 73 Szewc A., Szewc T., Ustawa o pracownikach…, s. 197 74 Tamże,, s. 197

25

określa się również i mienie, będące sukcesywnie przekazywane właśnie tej

jednostce poprzez zarząd75.

Za każdym razem, kiedy likwiduje się daną jednostkę budżetową, to trzeba

określić przeznaczenie mienia, które znajduje się w zarządzie owej jednostki, jak

również możliwe jest w tym przypadku postanowienie o utworzeniu nowej jednostki,

posiadającą zupełnie inną formę organizacyjno-prawną. Można również i zdecydować o

przejęciu należności oraz wszelkich dotychczasowych zobowiązań ze strony

likwidowanej jednostki, bezpośrednio przez nowo utworzoną

Samorządowe jednostki budżetowe, w praktyce stanowią jedną z istotnych form

organizacyjnych, należnych do jednostek z sektora finansów publicznych. Jednostki te

tworzą, łączą oraz jednocześnie likwidują pewne uprawnione do tego organy

stanowiące, poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. Przepisy ustrojowe

odpowiednio przewidują, iż wszystkie jednostki budżetowe funkcjonują

z jednoczesnym wykorzystaniem mienia, w jakie to zostają wyposażone w chwili

powstania przez dany organ założycielski.

Jednostka budżetowa jest specyficzną formą organizacyjną należącą do sektora

finansów, jaka jak już wspomniano, nie posiada osobowości prawnej. Zgodnie z

regulacjami art. 33 KC, cecha podmiotowości prawnej musi bezpośrednio wynikać

z właściwego przepisu ustawy. Jednostki organizacyjne gmin, jak również powiatów

oraz województw funkcjonują jako specjalna forma prawna funkcjonującego prawa

budżetowego, jednak nie ma obecnie przepisu, który w zupełności by im mógł nadać

podmiotowość prawną.

Samorządowe jednostki budżetowe, w zakresie swego działania, posiadają tak

zwany status stationis municipii, co oznacza, że w procesie obrotu cywilnoprawnego nie

funkcjonują one we własnym imieniu, lecz jedynie w zastępstwie gminy, powiatu bądź

też województwa. Bezpośrednio w ich imieniu oraz tym samym na ich rzecz76.

Zdolność prawną oraz także i zdolność sądową, a więc zdolność do czynnego

występowania w toczonym cywilnym procesie sądowym, jednak w charakterze strony,

posiada tylko i wyłącznie dana jednostka samorządu występująca w postaci osoby

prawnej. Przez to nie jest możliwe w praktyce samodzielne występowanie

poszczególnych jednostek budżetowych w zachodzących stosunkach

cywilnoprawnych.

75 Wójtowicz W., Zarys finansów publicznych..., s. 77. 76 Ruśkowski E., Prawo międzynarodowy…, s. 56

26

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome