Przestępstwa - Notatki - Prawo - Część 1, Notatki'z Przestępstwa. University of Bialystok
Filip_B
Filip_B28 February 2013

Przestępstwa - Notatki - Prawo - Część 1, Notatki'z Przestępstwa. University of Bialystok

PDF (634.6 KB)
15 strona
699Liczba odwiedzin
Opis
Systematyka przestępstw, analiza zagadnień prawnych i definicje kary i środka karnego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 15
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

[Wpisz nazwę firmy]

Prawo. Przestępstwa [Wpisz podtytuł dokumentu]

Harma [Wybierz datę]

docsity.com

docsity.com

SPIS TREŚCI WSTĘP ...........................................................................................................

ROZDZIAŁ I Systematyka przestępstw przeciwko mieniu ...................................................

1. Mienie jako przedmiot przestępstwa .............................................................

2. Przestępstwa przeciwko mieniu we wcześniejszych uregulowaniach prawnych

........................................................................................................

3. Przestępstwa przeciwko mieniu w ujęciu kodeksu karnego 1997 r. ............

ROZDZIAŁ II Przestępstwo rozboju – ustawowe znamiona ..................................................

1. Przedmiot ochrony..........................................................................................

2. Znamiona strony przedmiotowej....................................................................

3. Podmiot...........................................................................................................

A/ Wiek sprawcy............................................................................................

B/ Poczytalność..............................................................................................

4. Znamiona strony podmiotowej.......................................................................

ROZDZIAŁ III Typ kwalifikowany rozboju...............................................................................

ROZDZIAŁ IV Zbliżone do rozboju typy przestępstw przeciwko mieniu...............................

1. Kradzież rozbójnicza......................................................................................

2. Wymuszenie rozbójnicze................................................................................

3. Wypadek mniejszej wagi................................................................................

ROZDZIAŁ V Zagrożenie karą i środkami karnymi...............................................................

1. Ogólna charakterystyka wymiaru kary ..........................................................

A/ Kara...........................................................................................................

B/ Środki karne...............................................................................................

2. Wymiar kary za przestępstwa rozbójnicze.....................................................

ZAKOŃCZENIE ...........................................................................................

BIBLIOGRAFIA ...........................................................................................

2

2

5

8

15

16

17

21

21

22

23

24

28

28

32

35

37

37

37

41

42

45

docsity.com

ROZDZIAŁ I SYSTEMATYKA PRZESTĘPSTW PRZECIWKO MIENIU

1. Mienie jako przedmiot przestępstwa

Według Bolesława Michalskiego przedmiotem przestępstw z rozdziału

zatytułowanego „Przestępstwa przeciwko mieniu” polskiego kodeksu karnego z 1997

roku jest mienie, chociaż w niektórych poszczególnych przepisach tego rozdziału ich

przedmiotem jest także osoba właściciela (posiadacza) tego mienia.

Pojęcie mienia jako ogólnego (podstawowego) przedmiotu ochrony przestępstw

przeciwko mieniu nawiązuje do cywilistycznego rozumienia tego terminu. Według art. 44

kodeksu cywilnego „mieniem jest własność i inne prawa majątkowe”. Należy więc uznać, że

mieniem jest wszystko to, co może być przedmiotem własności lub innych praw

majątkowych. Jest nim każda rzecz lub nieruchomość posiadająca jakąkolwiek wartość

materialną, którą można wyrazić w pieniądzu i posiadającą wartość użytkową, przez co może

stać się przedmiotem obrotu gospodarczego.

W prawie karnym pojęcie mienia może wystąpić w znaczeniu węższym i

szerszym. W znaczeniu węższym odnosi się ono do rzeczy będących przedmiotem własności

lub faktycznego posiadania. W tym właśnie znaczeniu występuje to pojęcie jako przedmiot

(ochrony, zamachu) w przestępstwach kradzieży, przywłaszczenia, rozboju i kradzieży

rozbójniczej, zniszczenia rzeczy i paserstwa (art. 270-281, 284, 288 i 292)1. W szeroki zakres

nazwy mienie włącza się ponadto wszelkie prawa majątkowe, rzeczowe, obligacyjne, w tym

usługi, świadczenia, zyski lub pożyczki stanowiące majątek2. W tym znaczeniu pojęcie

mienia występuje także jako przedmiot przestępstwa oszustwa (art. 286) i wymuszenia

rozbójniczego (art. 282).

Zawarte w art. 44 k.c. ujęcie mienia nawiązuje do tzw. konstytucyjnego pojęcia

własności, a więc wszelkiego rodzaju praw o charakterze majątkowym. W tym też sensie,

abstrahując od spornego zagadnienia związanego z ustaleniem zakresu pojęcia „własność

1 A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 546. 2 W. Gutenkunst: Przestępstwa przeciwko własności, w: W. Gutenkunst, O. Chybiński, W. Świda: Prawo karne, Część szczególna, Wrocław1971, s. 252.

docsity.com

konstytucyjna”, można stwierdzić, że przepisy rozdziału XXXV chronią wszelkie prawa o

charakterze majątkowym, stanowiąc karnistyczne rozwinięcie wyrażonej w art. 21

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady ochrony własności3.

Mieniem są także środki płatnicze (pieniądze) i inne dokumenty opiewające na

określone kwoty pieniężne (weksle, czeki) albo zawierające obowiązek wypłaty kapitału,

odsetek lub udziału w zyskach, jak również dokumenty uprawniające do innego mienia lub

określonego płatnego świadczenia (np. kwity bagażowe, bilety na przejazd środkiem

lokomocji itp.4 Nie stanowią natomiast mienia dokumenty nie mające wartości majątkowej,

np. dyplom czy legitymacja służbowa.

Tzw. dobra wolne, a więc np. powietrze, wody otwarte znajdujące się w

zbiornikach naturalnych posiadają wartość majątkową. Nie da się jej jednak wyrazić w

kwocie pieniężnej. Dlatego stanowią przedmiot przestępstwa jako mienie tylko wówczas, gdy

na skutek przetworzenia znajdą się w obrocie jako towary posiadające określoną w pieniądzu

wartość. Również wszelkie dokumenty stają się mieniem w rozumieniu przepisów

karnych dopiero wtedy, gdy ucieleśniają same w sobie wartości pieniężne, bądź stwierdzają

uprawnienia do roszczeń natury majątkowej5. Cecha prawna mienia jako przedmiotu

przestępstwa wyraża się w tym, iż jest ono czyjąś własnością. Cechy tej nie posiadają ani

wspomniane już tzw. dobra wolne, ani też tzw. rzeczy niczyje. Do tych ostatnich należą dobra

jeszcze niezawłaszczone lub takie, których własności zrzekł się podmiot.6

W przepisach części ogólnej i szczególnej kodeksu karnego z 1969 r., ze

wszystkich cech wymaganych dla mienia jako przedmiotu przestępstwa uwzględniona została

tylko cecha prawna. I głównie w oparciu o tę cechę dokonany został podział przestępstw na

te, których przedmiotem jest wyłącznie mienie społeczne, i te, w których przedmiotem jest

mienie cudze. Według art. 120 § 6 ustawy karnej z 1969 roku nazwa „społeczne”

obejmuje mienie będące własnością trzech podmiotów: państwa (ogólnonarodowe),

spółdzielni oraz innych organizacji społecznych ludu pracującego. W przepisie tym

ustawodawca ustala jedynie, iż ilekroć przepis karny posługuje się nazwą „mienie społeczne”,

odnosi ją do wszystkich wymienionych w § 6 kategorii własności, a posłużenie się wspólną 3 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, w: G. Bogdan, K. Buchała, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewskia, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, A. Zoll: Kodeks karny, Część szczególna, Komentarz do art. 278- 363 Kodeksu karnego, Zakamycze 1999, s. 10. 4 A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 546. 5 L. Lernell: Własność społeczna, s. 239. 6 I. Andrejew: System prawa karnego, O przestępstwach w szczególności, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1985, s. 364.

docsity.com

nazwą dla wszystkich wymienionych trzech kategorii mienia społecznego oznacza tylko ich

równorzędność pod względem ochrony prawnokarnej. Uzasadnione jest to między innymi

jednakowym stopniem zagrożenia każdej z nich zamachami przestępnymi. Potraktowanie w

sposób zbiorczy społecznego charakteru mienia daje podstawę określonego sposobu

rozwiązywania kwestii wyłaniających się na tle tzw. bezprawnych czy nielegalnych

przesunięć mienia między jednostkami gospodarki uspołecznionej.

Odmienny pod względem cechy prawnej rodzaj mienia stanowi mienie cudze.

Znaczenie tej nazwy w kontekście przepisów karnych wyjaśnione zostało w § 7 art. 120 k.k.

przez podanie dwóch wydzielonych ze względu na przeznaczenie kategorii mienia tj. mienia

indywidualnego i osobistego. Odpowiednio do treści nadawanych tym nazwom w

terminologii prawa cywilnego, mieniem indywidualnym jest wszelkie mienie osób

fizycznych, które nie służy im do osobistego użytku (w szczególności wszelkie środki

produkcji), oraz mienie osób prawnych nie będących organizacją społeczną ludu pracującego.

Mieniem osobistym jest zatem wszelkie mienie pozostałe, w szczególności służące do

osobistego użytku (art. 44 k.c.)7

Przepisy rozdziału XXXV kodeksu karnego z 1997 roku chronią również posiadanie,

stanowiące jedynie faktyczne władztwo nad rzeczą, przez które rozumie się samą możność

władania rzeczą. Posiadanie może występować w postaci samoistnej (obejmującej faktyczne

wykonywanie tych uprawnień, które składają się na treść prawa własności) lub zależnej

(obejmującej wykonywanie uprawnień składających się na inne prawo dające władztwo nad

cudzą rzeczą, np. prawo użytkowania, zastawu, najmu lub inne prawa, z którymi łączy się

określenie władztwo).8

2. Przestępstwa przeciwko mieniu we wcześniejszych uregulowaniach

prawnych

7 Tamże, s. 374. 8 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 10.

docsity.com

Przestępstwa przeciwko mieniu, zwane czasem również przestępstwami przeciwko

własności lub przestępstwami przeciwko dobrom majątkowym, stanowią rodzaj przestępstw

stosunkowo najczęściej popełnianych.

Przyglądając się strukturze trzech polskich dwudziestowiecznych kodeksów karnych

można zauważyć, że każdy z nich miał i ma w części szczególnej wyodrębniony rozdział

grupujący przestępstwa przeciwko mieniu.

W kodeksie karnym z 1932 roku omawiane przestępstwa nazywano przestępstwami

przeciwko mieniu i zawarto je w rozdziale XXXIX, a mianowicie: kradzież (art. 257),

kradzież rozbójnicza (art. 258), rozbój (art. 259), korsarstwo (art. 260), wymuszenie

rozbójnicze (art. 261), przywłaszczenie mienia (art. 262), uszkodzenie mienia (art. 263),

oszustwo (art. 264), szalbierstwo (art. 265), wyzyskanie niezdolności pojmowania (art. 266),

dochodzenie pokrytej należności (art. 267), wyzyskanie przymusowego położenia (art. 268),

nadużycie zaufania (art. 269), naruszenie prawa polowania lub rybołówstwa (art. 270), opór

przeciw ochronie praw rzeczowych (art. 271), naruszenie władztwa rzeczy wartości

niematerialnej (art. 272).

Cechą charakterystyczną kodeksu karnego z 1932 roku była zwięzłość i

przejrzystość, co dało się zauważyć również w zakresie konstrukcji przestępstw przeciwko

mieniu. Wychodząc z założenia, iż klasyfikacja kodeksowa powinna służyć praktycznemu

stosowaniu ustawy, a zadaniem ustawodawcy nie jest systematyka teoretyczna, w rozdziale

XXXIX zgrupowano niemal wszystkie przestępstwa przeciwko mieniu i prawom

majątkowym, a więc zarówno te, których przedmiotem była res in corpore, jak i te,

których przedmiotem były prawa i korzyści majątkowe.9 Omawiany rozdział chronił, jak

wspomniano, nie tylko własność, ale i inne formy władztwa nad rzeczą, a także nie tylko

władztwo nad rzeczami, ale również nad mieniem nie będącym rzeczą (prawa rzeczowe i

obligacyjne, energia elektryczna).

Przyjmując za kryterium przedmiot, na który bezpośrednio skierowane było działanie

sprawcy, zawarte w rozdziale XXXIX k.k. z 1932 r. przestępstwa przeciwko mieniu,

podzielić można było na dwie kategorie: albo było to mienie i wówczas mieliśmy do

czynienia z kradzieżą, przywłaszczeniem lub uszkodzeniem, albo też działanie przestępcze

skierowane było bezpośrednio na wolę osoby władającej mieniem, a dopiero w dalszej

kolejności na mienie, a wówczas był to rabunek, wymuszenie rozbójnicze lub oszustwo.

9 I. Andrejew: System prawa karnego, O przestępstwach w szczególności, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1985, s. 360.

docsity.com

Żaden przepis nie kwalifikował przestępstwa przeciwko mieniu w zależności od wysokości

szkody. Żaden też przepis nie czynił różnicy między mieniem z uwagi na rodzaj własności;

zarówno własność osobista, jak też prywatna własność burżuazyjna i obszarnicza, własność

państwowa, czy też własność wspólna spółdzielni, zrzeszeń itp., podlegały jednakowej

ochronie.10

Konstrukcja rozboju, czyli rabunku opierała się na ustalonych wcześniej w

doktrynie i ustawodawstwach regułach. Przemoc lub groźbę gwałtu uzupełniano w

kodeksie wzmianką o pozbawieniu człowieka możności przeciwdziałania zaborowi, za

pomocą takich środków, które krępują człowieka, nie będąc jednak bezpośrednim aktem

przemocy fizycznej lub psychicznej.

Rabunek, kradzież rozbójnicza, czynności przygotowawcze do rozbójnictwa

morskiego oraz wymuszenie rozbójnicze stanowiły zbrodnie, przy czym najcięższa z nich

– rabunek – zagrożona była karą więzienia bez określenia jej górnej granicy, tj. do lat 15;

pozostałe zbrodnie przeciwko mieniu miały górne zagrożenie karą więzienia do lat 10. Inne

przestępstwa stanowiły występki.11

Z chwilą uchwalenia dekretów z 4 marca 1953 roku o wzmożeniu ochrony własności

społecznej (Dz. U. Nr 17, poz. 68) oraz o ochronie własności społecznej przed drobnymi

kradzieżami (Dz. U. Nr 17, poz. 69) odpowiedzialność za przestępstwa przeciwko mieniu

uległa w PRL znacznym modyfikacjom. Wyodrębniły one własność społeczną jako przedmiot

ochrony karnej, a także wprowadziły zbiorcze pojęcie przestępstwa zagarnięcia mienia

społecznego. Przepisy karne o ochronie własności społecznej, a w szczególności z dnia

21.01.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z

przestępstwa oraz ustawa z 18.06.1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa

przeciwko własności społecznej, która zastąpiła dekrety z 1953 roku, wraz z opracowanym

na ich tle orzecznictwem, stały się podstawą uregulowania odpowiedzialności za przestępstwa

przeciwko mieniu w wówczas nowym kodeksie karnym z 1969 roku.

Zamieszczono je w rozdziale XXIX i obejmowały one następujące typy przestępstw:

zagarnięcie mienia społecznego (art. 199), kwalifikowane zagarnięcie mienia ze względu na

podmiot czynu zabronionego (art. 200), kwalifikowane zagarnięcie mienia ze względu na

wartość mienia (art. 201), kwalifikowane przestępstwo zagarnięcia mienia ze względu na

sposób popełnienia (art. 202), kradzież (art. 203), przywłaszczenie mienia (art. 204), oszustwo

10 Tamże, s. 360. 11 Tamże, s. 362.

docsity.com

(art. 205), nadużycie zaufania (art. 206), lichwa (wyzysk) (art. 207), kradzież szczególnie

zuchwała lub z włamaniem (art. 208), kradzież rozbójnicza (art. 209), rozbój (art. 210),

wymuszenie rozbójnicze (art. 211), uszkodzenie mienia (art. 212), wyrąb drzewa w lesie w

celu przywłaszczenia (art. 213), zabór pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia

(art. 214), paserstwo umyślne (art. 215), paserstwo nieumyślne (art. 216).

Połączenie przestępstw przeciwko mieniu we wspólnym rozdziale twórcy kodeksu

karnego z 1969 roku uzasadniają w następujący sposób: „Kodeks karny stoi na gruncie

konstytucyjnej zasady szerokiej ochrony własności społecznej, mając jednak również i to na

uwadze, że w naszych warunkach mienie osobiste i indywidualne jest z reguły mieniem

ludzi pracy, wymaga więc także odpowiedniej ochrony. Ta okoliczność uzasadnia

umieszczenie wszelkich przestępstw przeciwko mieniu w jednym rozdziale i zbliżenie

zagrożeń karnych. Kodeks wziął również pod uwagę fakt, że w istniejącym obecnie

odrębnym uregulowaniu przestępstw przeciwko własności społecznej występują te same

formy, co prowadzi do zbędnego paralelizmu dyspozycji karnych”.12

Kodeks karny z 1969 r. opierał się w chwili wejścia w życie na zasadzie rozróżnienia

rodzajów mienia w zależności od podmiotu, któremu przysługiwało do tego mienia prawo

własności, oraz stanowiącym konsekwencje tego rozróżnienia odmiennym określeniem zasad

prawnokarnej ochrony mienia społecznego oraz mienia prywatnego.13

Każdy z obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej kodeksów karnych zawierał

typy przestępstw integralnie związanych z wyznawaną przez ustawodawcę filozofią,

obowiązującym systemem politycznym, a także aktualnym stanem rozwoju gospodarczego i

technologicznego.

3. Przestępstwa przeciwko mieniu w ujęciu kodeksu karnego

z 1997 roku

Ustawa karna z 6 czerwca 1997 roku (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) weszła w

życie 1 stycznia 1998 roku i zastąpiła wielokrotnie nowelizowany kodeks karny z 1969

r. Obowiązujący kodeks karny, w opisie typów przestępstw przeciwko mieniu w strukturze

12 Uzasadnienie projektu kodeksu karnego z 1969 r., Warszawa 1968, s. 146. 13 P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 1918-2000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 31.

docsity.com

rozdziału, nawiązuje jednak raczej do rozwiązań zawartych w kodeksie karnym z 1932 roku.

Posługuje się też terminologią cywilistyczną na oznaczenie przedmiotu przestępstwa,

używając wszędzie tam, gdzie to jest możliwe z racji ścisłości języka oraz semantycznych,

nazwy „rzecz”, a nie nazwy „mienie”, która posługuje się dla oznaczenia prawa własności.14

Rozdział XXXV obecnie obowiązującego kodeksu karnego grupuje następujące typy

przestępstw przeciwko mieniu: kradzież (art. 278), kradzież z włamaniem (art. 279),

rozbój (art. 280), kradzież rozbójnicza (art. 281), wymuszenie rozbójnicze (art. 282),

przywłaszczenie (art. 284), nadużycie telefonu (art. 285), oszustwo (art. 286), oszustwo

komputerowe (art. 287), niszczenie lub uszkadzanie mienia (art. 288), zabór pojazdu

mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia (art. 289), kradzież leśną (art. 290) oraz

paserstwo (art. 291 i 292).

W zakresie karnoprawnej ochrony mienia kodeks karny z 1997 r. oparty jest na

zasadzie pełnej równości karnoprawnej ochrony wszelkich form własności mienia, realizując

w ten sposób wyrażoną w art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadę, wedle

której „własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla

wszystkich ochronie”. Przyjęte w nim rozwiązania legislacyjne zrywają z przejawiającą się w

ustawodawstwie PRL regułą wzmożonej ochrony mienia społecznego i znacznie słabszej

karnoprawnej ochrony mienia indywidualnego (prywatnego).15 Z obecnie obowiązującego

kodeksu karnego znikły specjalne typy przestępstw, których przedmiotem ochrony było

mienie społeczne. Z modyfikacją tą wiąże się zmiana w wewnętrznej strukturze przestępstw

przeciwko mieniu. W miejsce występującego w k.k. z 1969 r. trójczłonowego podziału

przestępstw przeciwko mieniu, rozróżniającego przestępstwa, których przedmiotem było

wyłącznie mienie społeczne (art. 199-201), przestępstwa, których przedmiotem było jedynie

mienie cudze-prywatne (art. 203-205 i 207) oraz przestępstwa, w których przedmiotem było

zarówno mienie społeczne, jaki i mienie cudze (art. 202, 206, 208-216), k.k. z 1997 r. zawiera

jednorodną kategorię przestępstw przeciwko mieniu, których przedmiotem w

odniesieniu do każdego typu przestępstwa może być zarówno mienie prywatne (cudze), jak i

mienie społeczne.16

Kodeks karny z 1997 roku wzbogacony został o nie znane swojemu poprzednikowi

nowe typy przestępstw: nadużycie telefonu, oszustwo komputerowe, paserstwo programu

komputerowego. Ponadto zawiera szereg odmienności w porównaniu z k.k. z 1969 14 Uzasadnienie rządowego projektu nowego kodeksu karnego, w: Nowe kodeksy karne – z 1997 r. z uzasadnieniami, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 1997, s. 206. 15 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 7. 16 Tamże, s. 8.

docsity.com

r., związanych z dwoma okolicznościami: po pierwsze z wyraźną tendencją do

ujednolicenia w sferze terminologicznej prawnych reguł ochrony mienia przewidzianych w

prawie cywilnym oraz prawie karnym, po drugie z wprowadzeniem nowych regulacji

związanych z koniecznością dostosowania karnoprawnej ochrony mienia do aktualnego stanu

rozwoju techniki oraz do zmian, jakie dokonały się w sferze stosunków społeczno-

gospodarczych.17 Na stosunkowo liczne zmiany w porównaniu z k.k. z 1969 r., wprowadzone

do tego rozdziału, wpłynęły, poza zmianą systemu ekonomicznego, która wręcz wymogła

rezygnację z różnicowania ochrony prawnokarnej mienia publicznego i

prywatnego i ze związanej z tym zbiorczej konstrukcji przestępstwa zagarnięcia,

zaobserwowane nowe przejawy zachowań patologicznych, godzących w mienie, po części

wynikające z postępu technicznego, a po części kształtowane warunkami gospodarki

rynkowej, oraz stwierdzone w wieloletniej praktyce wady lub luki dotychczasowych

przepisów karnych chroniących mienie.18

Licząc się ze specyfiką przestępstw przeciwko mieniu, związaną z wartością

przedmiotu przestępstwa, okolicznościami popełnienia przestępstw (młodociani), nowy

kodeks dokonuje rozwarstwienia karalności, przyjmując „wypadki mniejszej wagi” z

łagodniejszą sankcją albo w sytuacjach nietypowych możliwość nadzwyczajnego złagodzenia

kary (np. kradzież z włamaniem, rozbój).19 Z uwagi na znaczną wartość mienia określonego

jako przekraczającą dwustukrotność najniższego wynagrodzenia (art. 115 § 5), wprowadza

dodatkowo typy kwalifikowane odnoszące się do typów podstawowych kradzieży,

przywłaszczenia, oszustwa, zniszczenia mienia i paserstwa (art. 294). Jednocześnie kodeks

karny nie przyjmuje z ustawy karnej z 1969 roku kwalifikowanej postaci paserstwa z uwagi

na uczynienie sobie z popełnienia paserstwa „stałego źródła dochodu”, ponieważ art. 67 k.k.

wprowadza ogólniej ujęte uregulowanie konsekwencji zawodowego popełnienia przestępstw.

Ustawa karna z 1997 roku znacznie rozszerza zakres przestępstw przeciwko mieniu,

których ściganie uzależnione jest od wniosku pokrzywdzonego, w przypadku gdy

przestępstwo to popełniono na szkodę osoby najbliższej. Zawiera także nieznaną k.k. z 1969

r. podstawę do nadzwyczajnego złagodzenia kary albo nawet odstąpienia od wymierzenia

17 P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 1918-2000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 33. 18 O. Górniok, S. Hoc, S.M. Przyjemski: Kodeks Karny, Komentarz, Tom III, Gdańsk 2001, s. 350. 19 Uzasadnienie rządowego projektu nowego kodeksu karnego, w: Nowe kodeksy karne – z 1997 r. z uzasadnieniami, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 1997, s. 207.

docsity.com

kary w przypadku dobrowolnego naprawienia przez sprawcę w całości szkody wyrządzonej

przestępstwem.20

Przestępstwo rozboju określone w art. 280 k.k. z 1997 r. stanowi odpowiednik

przestępstwa opisanego w art. 210 k.k. z roku 1969.

k.k. z 1969 r.

Art. 210 § 1.: „Kto zabiera w celu przywłaszczenia mienie, używając lub grożąc

natychmiastowym użyciem gwałtu na osobie albo doprowadzając człowieka do stanu

nieprzytomności lub bezbronności, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie

krótszy od lat 3.

§ 11. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6

miesięcy do lat 5.

§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną lub innym niebezpiecznym

narzędziem albo działa wspólnie z inną osobą, która posługuje się taką bronią lub takim

narzędziem, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo

karze śmierci.”21

k.k. z 1997 r.

Art. 280 § 1.: „Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc

natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności

lub bezbronności, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym podobnie

niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny

sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą, która posługuje się

taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem, podlega karze pozbawienia wolności

na czas nie krótszy od lat 3.”22

Kodeks karny wprowadza kilka zmian w jurydycznym opisie znamion przestępstwa

rozboju w odniesieniu do kształtu tego przestępstwa w k.k. z 1969 r. Mają one różnorodny

charakter, od często redakcyjnych, aż po zmiany rzutujące na zakres znamion i wpływające na

20 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s.11. 21 Ustawa z dnia 19.04.1969 r., Dx. U. z dnia 14.05.1969 r., Nr 13, poz. 94 z późniejszymi zmianami. 22 Ustawa z dnia 6.06.1997 r., Dz. U. z dnia 2.08.1997 r., Nr 88, poz. 553 z późniejszymi zmianami.

docsity.com

interpretację całego typu czynu zabronionego.23 Pierwszą różnicą jest zmiana pełnego opisu

zawartego w art. 210 k.k. z 1969 roku, wyrażonego słowami „kto zabiera w celu

przywłaszczenia mienia...”, skrótowym opisem „kto kradnie”. Jednoznaczne

odesłanie w odniesieniu do tej części znamion do opisu przestępstwa kradzieży określonego

w art. 278 § 1 k.k. , wskazuje ścisłe związki pomiędzy tymi dwoma typami czynu

zabronionego. Rozbój stanowi kwalifikowaną postać kradzieży, gdyż do jego ustawowych

znamion należą wszystkie elementy kradzieży.

Kolejna zmiana dotyczy pierwszego z elementów kwalifikujących typ. W

miejsce sformułowania „używając (...) gwałtu na osobie” zawartego w art. 210 § 1 k.k. z 1969

r., w art. 280 § 1 pojawia się sformułowanie „używając przemocy wobec osoby”.

Modyfikacja ta nawiązuje do kształtu znamion rozboju określonych w art. 259 kodeksu

karnego z 1932 roku. W związku z potrzebą dostosowania orzecznictwa wydanego na

podstawie k.k. z 1969 r. do nowej regulacji prawnej konieczne jest ustalenie wzajemnych

relacji terminów „gwałt” oraz „przemoc”.24 Jednocześnie należy zauważyć, że określenie w

art. 280 § 1 nie odpowiada identycznie treści art. 259 § 1 kodeksu karnego z 1932 roku.

Obecnie przepisy ustawy karnej wymagają użycia wobec osoby przemocy, natomiast zawarte

w kodeksie karnym z 1932 r. sformułowanie „używając przemocy” nie było relacjonowane

bezpośrednio do osoby.

Konsekwencją zastąpienia sformułowaniem „przemoc” pojęcia „gwałt” jest zmiana

także określenia drugiego elementu kwalifikującego. W obowiązującej ustawie karnej za typ

kwalifikowany odpowiada sprawca, który grozi natychmiastowym użyciem przemocy wobec

osoby.

Ponadto ustawodawca zawarł pewne dodatkowe elementy w znamionach przestępstwa

określanego w art. 280 § 2 k.k. w odniesieniu do środków, którymi posługuje się sprawca

dokonując rozboju. W miejsce zawartego w art. 210 § 2 k.k. z 1969 r. sformułowania

„posługuje się bronią palną lub innym niebezpiecznym narzędziem albo działa wspólnie z

inną osobą, która posługuje się taką bronią lub narzędziem” pojawia się opis przedmiotów,

których wykorzystanie przez sprawcę rozboju, zwiększając zawartość bezprawia zachowania,

wpływa na surowszą odpowiedzialność. Natomiast termin „inne niebezpieczne narzędzie”

został zastąpiony zwrotem „nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub

środkiem obezwładniającym”.

23M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 60. 24 Tamże, s. 61.

docsity.com

Dodatkowym znamieniem kwalifikującym, nie znanym kodeksowi karnemu z

1969 roku jest znamię ujęte jako „działanie w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu”

oraz stanowiące konsekwencję rozszerzenia opisu środków i sposobu działania

zwiększających zawartość bezprawia rozboju dopełnienie przyjmujące postać działania

sprawcy „wspólnie z inną osobą, która posługuje się bronią palną, przedmiotem lub

środkiem” opisanym w pierwszej części znamion.

Na uwagę zasługuje też zmiana kontekstu normatywnego, w jakim występuje w

kodeksie karnym przestępstwo rozboju. Należy w związku z tym zauważyć, że w

Kodeksie karnym z 1932 r. nie występowała konstrukcja kradzieży szczególnie zuchwałej, a

do znamion rozboju należała „przemoc fizyczna”, nie zaś „gwałt na osobie” (art. 259). Wobec

trudności w interpretacji kradzieży szczególnie zuchwałej regulacja zawarta w Kodeksie

karnym z 1969 r. prowadziła do istotnych rozbieżności w praktyce. Biorąc pod uwagę, że

zdarzenia wypełniające znamiona rozboju wykazują dużą rozpiętość w zakresie społecznej

szkodliwości czynu, postulowano w doktrynie rezygnację z konstrukcji kradzieży szczególnie

zuchwałej i wprowadzenie do Kodeksu karnego przepisu o rozboju mniejszej wagi.25 Obecna

ustawa karna uwzględnia te propozycje.

Zestawiając ze sobą rozdziały grupujące przestępstwa przeciwko mieniu zawarte w

trzech polskich kodeksach karnych spostrzec można, iż w każdym z nich znajdowała się

normatywna charakterystyka pewnej grupy deliktów, stanowiących jak się wydaje trzon

przestępczości przeciwko mieniu, do których zaliczyć należy: kradzież, kradzież z

włamaniem, kradzież rozbójniczą, wymuszenie rozbójnicze, rozbój, oszustwo, paserstwo oraz

uszkodzenie rzeczy.26

25 A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 557. 26 P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 1918-2000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 30.

docsity.com

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.