Analiza Biblii - Notatki - Biblia - Część 2, Notatki'z Biblia. University of Warsaw
Aleksander88
Aleksander881 March 2013

Analiza Biblii - Notatki - Biblia - Część 2, Notatki'z Biblia. University of Warsaw

PDF (684.6 KB)
16 strona
1Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach zostają przedstawione i opisane tradycje antyczne i biblijne.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 16
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

17

 Jeremiaszowi przypisuje się ks. Trenów (5 krótkich utworów,4 pierwsze to akrostychy)

 Piękna artystycznie księga  Pieśni Jeremiasza były śpiewane podczas liturgii w Wielkim Tygodniu

3) Ezechiel („Bóg jest mocny”)

 Najbardziej ciemny, trudny prorok  Pochodził z rodziny kapłańskiej  Ogromna tęsknota za ojczyzną  W 5 roku wygnania rozpoczyna działalność prorocką  Wielka wizja powołania, pojawiają się 4 istoty, które potem będą symbolizowały

ewangelistów

 Ostre działania przeciwko pseudoprorokom  Idea zmartwychwstania ludzkości  Wizja zrastających się kości  Opowiadanie o swych straszliwych wodzach: Gogiu i Magogu, którzy mogą zniszczyć

lud wybrany

 Mowa przeciwko pasterzom Izraela

4) Daniel (Bóg jest sędzią)

 Bardzo skomplikowana księga  Złożona z dwóch części i dodatku:

o I część- historyczno-dydaktyczna  Historia młodego Daniela  Uczta Baltazara  Historia 3 młodzieńców wrzuconych do pieca ognistego  2 historie o sprawiedliwym i mądrym Danielu

o II część- apokryficzna  Wizje Daniela o zwierzętach  Wizja 4 upadających królestw  Pierwsza refleksja nad teologią historii  Karier zrobiła historia Zuzanny oskarżonej o cudzołóstwo, a także uczta

Baltazara

PROROCY MNIEJSI

JEST ICH 12  Ks. Ozeasza -> miłość do Boga Izraela w postaci miłości mężczyzny do

kobiety

 Ks. Jonasza-> dzieje krnąbrnego człowieka, który ma nawrócić Babilończyków, nienawidzi ich więc ruszył w przeciwnym kierunku. Zostaje

na 3 dni połknięty przez rybę. Po tym idzie do Babilończyków, którzy się

nawracają - idea uniwersalizmu.

 Ks. Micheasza-> prosty rolnik. U niego improperia (wyrzuty Boga skierowane do ludu, wypomina niewierność ) trischagion- święty, święty,

świety

 Sofoniasz- opis apokaliptycznego Dnia Sądu (stąd „dies irae, dies illa”) stąd dies irae wszedł jako sekwencja do mszy żałobnych.

docsity.com

18

NOWY TESTAMENT

 Jerozolima stolicą duchową

 Samaria zaludniona była ludźmi wyznającymi różne religie, uznawali tylko Torę, mieli własną świątynie, nie cierpieli się z Żydami.

 Galilea pod wpływami greckimi, żyli z rybołówstwa.

 W Judei rządził prokurator, który mieszkał w Cezarei (Poncjusz Piłat)

 Świątynia w 64 r. została zbezczeszczona przez Pompejusza.

 W świątyni było 7200 kapłanów i 9600 lewitów.

 Na czele stał arcykapłan (Kajfasz)

 Kapłaństwo było dziedziczne (ród Aarona)

Na wiosnę było święto Paschy (pamiątka wyjścia z Egiptu)

49 dni później było święto Tygodnia (Zielone Świątki)

We wrześniu święto Namiotów

 Jedyną świątynią dla Żydów była ta w Jerozolimie

 Na prowincji znajdowały się synagogi(miejsca pobożności, Żydzi zbierali się co szabat, by modlić się w słuchać Pisma św.)

 Obok synagog były szkoły biblioteki

GRUPY SPOŁECZNO-POLITYCZNE

Kapłani- z rodu Aarona

Lewici - zrodu Lewiego

Faryzeusze- jest to najliczniejsza grupa. Pobożni Żydzi odznaczali się wielką gorliwością. Stworzyli system nakazów i zakazów, a kto ich nie przestrzegał

był nieczysty, studiowali prawo i drobiazgowo go przestrzegali. Ale mniej

zajmowali się duchem, co krytykował Jezus

Saduceusze – powstali w II w., liberalna arystokracja, niewielka grupa ludzi, sprzyjali hellenizmowi. Przyjmowali wyłącznie Torę. Stanowili grupę rządzącą

i wpływową, nie lubili się z faryzeuszami

Uczeni w Piśmie- dzięki nim powstaje prawo obyczajowe (Halacha) i interpretację moralną Pisma św. (Hagada)

Esseńczycy- grupa ascetów żydowskich, pościli, studiowali PŚ byli na bardzo wysokim poziomie moralnym (w 1949 odkryto ich klasztor w Qumran)

Zeloci (zelotes- gorliwi) nożownicy, terroryści żydowscy, zabijali legionistów

Lud ziemi- zwyczajni prości ludzi, nie zachowywali czystości, nie chodzili do świątyni i synagog, za największą hołotę uważano w Judei pasterzy.

celnicy- urzędnicy fiskusa rzymskiego, zdzierali podatki, nadmiar zostawał dla nich, byli agentami rzymskimi, obserwowali ludność żydowską, więc

nienawidzono ich

 Sanhedryn - rada 70-ciu, wydawali najważniejsze wyroki, ale wyroki śmierci. Musiał potwierdzać Poncjusz Piłat.

3 wielkie święta

docsity.com

19

 Rzymianie zbudowali gigantyczną sieć dróg

 W basenie M. Czarnego był jeden język- grecki, prosty i zwyczajny

 Żydzi stworzyli kulturę grecko-żydowską: o Przełożyli na grekę Stary Testament – septuaginta o Rozwój platonizmu, który przechodzi w neoplatonizm o Rozwój stoicyzmu o Straszny los niewolników

NOWY TESTAMENT

 27 ksiąg w języku greckim

 Mają to samo znaczenie normatywne, co księgi ST i są ze sobą ściśle powiązane

 Dzielą się na:  Historyczne: 4 ewangelie i Dzieje Apostolskie  Dydaktyczne: 14 listów stanowiących „corpus paulinum”, 7 listów

katolickich (powszechnych)

 Prorocka: Apokalipsa św. Jana

 Najstarszym tekstem jest NT jest papirus P52(120-130 n.e.) z ewangelią św. Jana

 Kodeks synaicki to najstarszy tekst, który mamy

 Wydanie krytyczne- staramy się otrzymać tekst najbliższy temu, jaki wyszedł spod ręki autora.

EWANGELIE

Jezus mówił po aramejsku, nic nie zapisał Ewangelie zachowują styl oralny:

Powtórzenia

Antytezy

Przypowieści

Sentencje  Najpierw powstają zbiory słów, cudów Jezusa, potem złożone w całość i głoszone na

zebraniach liturgicznych (już po zmartwychwstaniu)

 Selekcję dokończono w gminach.  W różnych środowiskach powstawały różne ewangelie:

o Św. Mateusza w j. aramejskim (nie znamy jej) o Św. Marka o Św. Mateusza o Św. Łukasza o Św. Jana (~100r.)

 Ewangelia = dobra nowina  Ew. według… (ta jak ją przekazuje…)  Synopsa- zestawienie obok siebie różnych fragmentów ewangelii  3 pierwsze ewangelie są do siebie zbliżone  Q to nie znane źródła, z którego czerpał Mateusz i Łukasz ( oprócz tego źródła

czerpali też z Marka)

 Ew. związane są ze strukturą literacką

3 pierwsze ewangelie, tzw.

synoptyczne (łącznie oglądane)

docsity.com

20

Dwa typy datacji: o Wcześniejsza: Ew. Marka w latach 50 , Łukasza i Mateusza w 60o Późniejsza: MK przed 60, Łk i MT lata 70(dziś tę się preferuje)

 Wszystkie ewangelie powstawały w I w., niedługo po śmierci Chrystusa.

EWANGELIA WEDŁUG ŚW.MATEUSZA

 Przypisywana celnikowi Mateuszowi, którego powołał na apostoła Jezus

 Napisana dla środowiska żydowskiego

 Odwoływanie do proroków ST

 Odwoływanie do tradycji żydowskich

 Człowiek wychowany na Biblii

 Ew. podzielona na wielkie części:o O dzieciństwieo Kazanie na Górzeo Przypowieści

EWANGELIA WEDŁUG ŚW. MARKA

 Najkrótsza, pierwsza

 Był synem Marii, w jej domu zbierali się apostołowie

 Kuzyn Barnaby (opiekuna Pawła)

 Jest to prawdopodobnie zapis nauki św. Piotra

 Napisana dla mieszkańców Rzymu

 Głosił Ew. w Aleksandrii

 Nie ma jego ciała w Aleksandrii, bo kupili je Wenecjanie

 Ew. bardzo cenna, bo opiera się na osobistych wspomnieniach i wiedzy Piotra

 90% tej Ew. ściągnął Mt i Łk

EWANGELIA WEDŁUG ŚW. ŁUKASZA

 Pierwsze rozdziały poświęcone Maryi i Bożemu narodzeniu

 Legenda przypisała Łk znajomość z Matką Bożą, a także uznała Łukasza za Malarza Maryi

 Był Grekiem, lekarzem

 U niego są wiadomości medyczne (Jezus pocił się krwawym potem)

 Łukasz jest autorem dziejów apostolskich

 Napisana piękną, elegancką greką

 Towarzyszył w wyprawach św. Pawłowi

 W Dz pojawia się 1 os. (styl autobiograficzny)

 3 piękne kantyki na początku: Kantyk Zachariasza- > Benedictus Kantyk Maryi-> Magnificat Kantyk Symeona ->Nunc Dimitris

 Podkreślenie Bożej miłości i miłosierdzia (u niego przypowieści o synu marnotrawnym oraz o miłosiernym Samarytaninie)

docsity.com

21

EWANGELIA WEDŁUG ŚW. JANA

 Ostatnia ewangelia

 Bliski apostoł Jezusa

 Gwałtownik, syn Zebedusza

 Pod koniec życia został biskupem w Efezie, tu powstają listy, ewangelia i apokalipsa

 Pisze jako kronikarz i jako teolog (daje interpretacje)

 Słynny prolog o słowie (zaczyna tak samo, jak zaczyna się Rdz: „Na początku było..”

 Znał ówczesne problemy gmin

 Mocno podkreślał symbolikę

 Daje szereg nowych elementów( wesele w Kanie, historia Nikodema)

 Mało przypowieści, ale za to oryginalne

 Najbardziej duchowa

 Pierwsze wielkie dzieło teologii

 Ewangelie są wiarygodnym świadectwem historycznym

INNE ŹRÓDŁA O JEZUSIE:

 Źródła pogańskie -> żadnej wzmianki o Jezusie w Iw.

 W II w. zaczynają pojawiać się świadectwa bo rośnie liczba chrześcijan o Pliniusz Młodszy (pierwszy pozabiblijny opis mszy świętej) o Swetoniusz (świadectwo obecności i roli chrześcijan)

 Korneliusz Tacyt-> opis pożaru Rzymu i chrześcijan (odnosi się do nich z pogardą) wspomina o Jezusie /lata 20 II w./

 Józef Flawiusz -> Żyd, faryzeusz rozkochany w Rzymie, podczas wojny żydowsko- rzymskiej Flawiusz został dowódcą jednej z twierdz, wzięto go do niewoli, a potem

został tłumaczem cesarza (zostaje uznany przez Żydów za zdrajcę, żeby się im

przypodobać piszę ‘Starożytności Żydowskie”

TREŚĆ EWANGELII

1.Życie Jezusa

a) dzieciństwo

 Ew. dzieciństwa zawiera się w 2 pierwszych rozdziałach Łk i Mt

 Genealogie Jezusa (coś niesłychanie ważnego dla Żydów)

 W Łk wiadomości o Maryi

 Rozdział o zwiastowaniu piękny literacko

 Łac. fiat-> niech tak się stanie

docsity.com

22

b) życie publiczne

 Chrzest w Jordanie

 40-dniowy post

 12 apostołów: Szymon Piotr, Andrzej, Jakub, Jan (synowie Zebedeusza), Filip, Bartłomiej, Tomasz, Mateusz, Jakub, Tadeusz, Szymon Kanadyjczyk, Judasz Iskariota

 Najbliższy to Piotr , Jakub i Jan

 Obok apostołów, byli tez inni ludzie, m.in. pobożne kobiety

 Pielgrzymki do Jerozolimy i nauczanie

 Przemienienie na górze Tabor

 Nadaje starym formom nową treść

 Jezus nie odbył żadnych studiów rabinalnych, więc nie powinien nauczać

 Nauczał w synagogach, ale też w niespodziewanych miejscach np. na drodze

 Przypowieści: najoryginalniejsze w naukach Jezusa, typowy gatunek hebrajski, konkretny obraz życia codziennego, który ma objaśnić jakąś prawdę, ideę

 Idea królestwa uniwersalnego zorganizowanego w Kościół

 Cuda Jezusa -> niewłaściwa nazwa, ewangelia używa słowa „znak” np. znakiem odpuszczenia grzechów jest uzdrowienie, znaczenie zbawcze, a nie cuda dla cudów,

 Śmierć i zmarchwystanie

 Pod koniec życia potępia faryzeuszy

 Dlaczego akurat Judasz? Teraz panuje tendencja rehabilitacyjna

 Ostatnia wieczerza z ustanowieniem sakramentów kapłaństwa i eucharystii

 Przejście do ogrodu Getsemani, modlitwa w Ogrójcu

 Ewangelie kończą się wniebowstąpieniem

DZIEJE APOSTOLSKIE:

 Napisane przez św. Łukasza, greka

 Tytuł jest zły, nadany później

 Do apostołów zostaje dołączona struktura 7 diakonów, którzy mają zająć się akcją charytatywną.

 Szaweł organizuje ukamienowanie Szczepana, w Jerozolimie zaczyna się prześladowanie

 Apostołowie udają się do Samarii, gdzie działa diakon Filip

 Szymon i Jan dokonują uzdrowień i wskrzeszeń

 Setnik Korneliusz, poganin dołącza do Kościoła dzięki św. Piotrowi

PODRÓŻE I DZIAŁALNOŚĆ ŚW. PAWŁA

 Szaweł

 Tars był miastem hellenistycznym, w którym żyli też Żydzi

 Miał obywatelstwo rzymskie

 Otrzymywał bardzo dobre rabinistyczne wykształcenie

 Paweł uważa chrześcijan za heretyków i zdrajców

 Pierwszą ofiarą Pawła padł św. Szczepan

 Udają się do Damaszku, u jego bram ukazuje się Pawłowi Chrystus

docsity.com

23

 Paweł zaczyna nauczać chrześcijan, zaczyna być prześladowany i ucieka

 W Antiochii rodzi się nazwa chrześcijanie

 Mieszkańcy Antiochii wysyłają Barnabę i Szawła na Cypr, do Salaminy

 Przechodzą przez Cypr, Paweł przemawia przed prokonsulem w Pasos- > od tej chwil nie Szaweł, a Paweł

 Z Pasos udają się do Azji Mniejszej

 Prześladowania Pawła

 Problem Pogan -> w Jerozolimie odbywa się narada apostołów (tzw. I Sobór Jerozolimski)

 Zapada ważna decyzja: poganie mają z szacunkiem odnosić się do ST

 Po powrocie do Antiochii następuje konflikt między Pawłem i Piotrem

 Druga podroż św. Pawła do lata 50-53

 Paweł w Antiochii znajduje sobie ucznia Tymoteusza

 Dochodzą do Filippi (Europa) była tam mała gmina żydowska

 Paweł został zamknięty w więzieniu, jest trzęsienie ziemi, wszyscy oprócz Pawła uciekają, on oznajmia że jest obywatelem rzymskim

 Paweł udaje się do Koryntu

 W trzeciej podróży Paweł udaje się do Efezu, stamtąd oddziałuje na inne gminy (to jego ostatnia podróż)

 Paweł wraca do Jerozolimy, trwa tu wielka akcja antypawłowa: kapłani wiedzą , że ich rola słabnie

 Udaje się do świątyni i zostaje oskarżony o wprowadzenie człowieka nieobrzezanego (groziło za to ukamienowanie)

 Pawła uratowali żołnierze rzymscy, wychłostali go

 Chrześcijaństwo doszło do centrum państwa- na tym można zakończyć opowieść

 Potem Paweł wędruje do Hiszpanii, Epiru, przemawiał w Rzymie

 W jednym z listów Paweł umieszcza swoją autobiografię

 Nie są to wielkie działa literatury

 Wszystko pisane z entuzjazmem, więc często brak słów

 Są w NT listy pozorne- 7 w Apokalipsie: nagany Pawła do 7 gmin

 Listy św. Pawła to największy zbiór listów

Listy Św. Pawła

 Jest ich 14, ale 1 na pewno nie jest św. Pawła (List do Hebrajczyków)

 Wielkie listy o List do Rzymian o Listy do Koryntian (2) o Listy do Tessaloniczan (2) o Listy do Galatów

 Listy Pasterskie: o Listy Tymoteusza (2) o Listy Tytusa

 Wszystkie listy są bardzo osobiste, końcowe pozdrowienia nie mają końca

 Pasterskie jak i więzienne pisane są z wielkim zaangażowaniem

 Dość jednolite ale mają wstawki (np. fragmenty hymnów, które dziś się nie zachowały i fragmenty poetyckie autorstwa św. Pawła- hymn o miłości)

 List to nie suchy takt, ale rozmowa z czytelnikiem

docsity.com

24

 Listy często łamią zasady retoryki,

List do Rzymian

 najważniejszy list

 Paweł w gminie rzymskiej jeszcze nie był, gdy pisał list

 podyktował list, który zapisał Tercjusz, a zawiozła Febe

 Do Rzymu przybył dopiero później, w kajdanach

 Tematem usprawiedliwcie człowieka, które dokonuje się przez wiarę

 Stosunek do władzy

 Omówienie sprawy stosunku do pogan i obyczajów rzymskich

Listy do Koryntian

 Pierwszy list zawiera szereg informacji, nauk praktycznych

 Nauka o kościele, jako ciele Chrystusa

 Przepiękny Hymn o miłości

 W drugim liście Paweł odpiera zarzuty

 Autobiografia Pawła (pierwsza chrześcijańska autobiografia)

Listy do Tessaloniczan

 Potępienie poglądu głoszącego, że Pan niedługo powróci, więc nie trzeba pracować („kto nie chce pracować, niech nie je”)

 Afirmacja pracy i życia

Listy więzienne:

 Listy do Efezjan

 List do Filipian

 List do Kolosan

 List do Filemona

 Informacje o gminach małoazjatyckich, gdzie zaczyna się pojawiać gnoza -> zaprzeczenie wcielenia Chrystusa, bo ciało jest złe

 św. Paweł ostro krytykuje grozę, stąd hymn o Chrystusie

 List do Filemona jest najkrótszy (w oryginale greckim tylko 335 słów), dotyczy osobistego problemu, jest adresowany do Filemona. Był on bogatym mieszkańcem

Kolosów, miasta we Frygii. Nawrócenie zawdzięczał Pawłowi, kiedy ten działał w

Efezie, tj. w okresie jego trzeciej wyprawy misyjnej (por. Dz 19,10). Bogaty Filemon

miał niewolników, a jeden z nich, imieniem Onezym, okradłszy swego pana, zbiegł i

dotarł do stolicy imperium rzymskiego. Tam spotkał się z Więźniem - Apostołem i

dzięki niemu stał się chrześcijaninem. Paweł chętnie zatrzymałby przy sobie

niewolnika-zbiega, ale podporządkował się wymogom ówczesnego prawa i

postanowił odesłać go do Filemona. Paweł, podobnie jak Onezym, wiedział, że

niełatwe to będzie spotkanie. Z tej racji wręczył mu ,,bilet sercem pisany" odręcznie

na papirusie. Onezym miał stanąć przed swoim panem Filemonem i osobiście wręczyć

list, w którym Paweł - „starzec", więzień dla sprawy Jezusa Chrystusa, prosił o

przebaczenie dla Onezyma. Filemon miał mu przebaczyć kradzież, a przede

wszystkim ucieczkę, za którą surowe prawo rzymskie przewidywało wytatuowanie na

czole zbiega piętna „F” (,,Fugitivus”- uciekinier) i obłożenie aż do śmierci żelazną

obręczą. List stanowi perłę wśród listów Apostoła, odsłania jego szlachetne serce,

docsity.com

25

charyzmaty duszy apostolskiej, tzn. wyjątkową miłość bliźniego wyrastającą z miłości

Chrystusowej, wielkoduszność, dobroć, delikatność. Wysyłając Onezyma z listem

utrzymanym w takim tonie, Paweł nie wątpił, że Filemon, gorliwy chrześcijanin,

przebaczy swemu winowajcy w imię Pana.

Listy pasterskie

 Tymoteusz i Tytus byli pomocnikami Pawla

 Tymoteusz został biskupem Efezu, a Tytus na Krecie

 Zalecenia typowo duszpasterskie, zalecenia praktyczne

 Inny temat, więc wyglądają inaczej od pozostałych listów

List Do Hebrajczyków

 Bardziej jest to kazanie niż list

 Prawdopodobnie do judeochrześcijan, gmin pierwotnie żydowskich hellenochrześcijanie i judeochrześcijanie to był

problem, zdawały się tarcia, konflikty między nimi

 List wyjaśnia problematykę związku Chrystusa i ST

 Bardzo ważny list

 Dużo cytatów ze ST

 Kim był autor, nie wiadomo, jest wiele hipotez

 Problem ten był pomszczony w liście do Galatów

 LISTY KATOLICKIE  List św. Jakuba

 Traktat w którym autor wyjaśnia problemy moralne w formie ksiąg mądrościowych

 Dyskusja ze św. Pawłem- „wiara bez uczynków martwa jest”  LISTY św. Piotra (2)

 Homilia, w której Piotr zachęca chrześcijan do wytrwania  LISTY św. Jana (3)

 Traktat o miłości, walka z gnozą

 Dwa pozostałe listy to bilety  List św. Judyty

 Zwalcza heretyków (jak św. Jan)

APOKALIPSA

Apokaliptyka to kierunek myślowy, który pojawił się w III w. p.n.e.:

 Prorocy zawiedli, Zbawiciel nie nadchodzi Refleksja nad światem i człowiekiem, jaki jest ich koniec Rozważania o sądzie, życiu po śmierci Cel i sens ludzkiego życia, powstanie człowieka Przeszłość miesza się z teraźniejszością i przyszłością Wtedy pojawia się Księga Daniela (apokalipsa) i dzieła apokryficzne (np. Ks.

Henocha)

 Lit. apokaliptyczna powstanie wśród Chasydów (Żydów pobożnych) z apokaliptyki żydowskiej, rodzi się chrześcijańska (również podczas

prześladowań)

Apokalipsa św. Jana

docsity.com

26

 Obrazy trzeba tłumaczyć w kontekście ST, historii środowiska hellenistycznego Należy pamiętać o wartości symbolicznej liczby w ówczesnej kulturze autor wyraża swoje utwory w obrazach, czyli musimy skupić się na głównej myśli

obrazu

 fragmenty niejasne trzeba interpretować w świetle jasnych Nie jest to wykład chronologiczny ani systematyczny Jest to I apokalipsa chrześcijańska, ale ma swojego poprzednika w naukach Chrystusa Utwór na pewno powstaje w Efezie, około 96 r. Napisał to Jan na wyspie Patmos, w niedzielę -> nie wiemy jednak jaki Jan Zaczyna się od 7 listów do 7 kościołów Jan pisze do biskupa Opisuje sytuacje w danym kościele, gani i chwali Osobą centralną obrazów jest baranek i Besta Baranek otwiera siedem pieczęci księgi danej przez Boga Pojawiają się czterej jeżący apokalipsy (wojna, Głód, Zaraz + Chrystus(?) Wybranych zostaje 144 ludzi do zbawienia 7 aniołów z 7 trąbami pojawiają się nieszczęścia Pojawia się Niewiasta, która jest prześladowana przez Smoka Anioł zapowiada Sąd i przychodzi ktoś podobny do Zbawiciela, który przybywa z

kosa by żąć

 Pojawia się Wielka Nierządnica , upada Babilon (symbol zła), nierządnica potępiona, następuje alleluja, dobro zwycięża.

 Z nieba zstępuje Nowe Jeruzalem Ma nastąpić okres 1000 –letniego królestwa, gdy szatan będzie związany Na koniec następuje opis Jerozolimy Niebieskiej Interpretacja apokalipsy jest trudna Jest to księga o walce dobra i zła Pocieszenie dla chrześcijan I wieku.

APOKRYFY

 W języku popularnym apokryfy to coś nieautentycznego, nieprawdziwego

 Apokryf obejmuje 3 grupy  Apokryfy NT  Apokryfy ST  Księgi deuterokanoniczne

 Apokryf- księgi wyłączone z użycia , ale nie wyrzucane

 Być może apokryfy służyły jako ks. ezoteryczne u gnostyków

 Pojęcie negatywne

 CECHY:  Autor podaje się za świadka wydarzeń, podpisuje cudzym mieniem (w

tytule postać biblijna, w NT apostołowie)

 Nie możemy podać kategorii czasu, zjawisko apokryfów nie minęło  Apokryfy są w różnych formach (opowiadania, listy, kazania,

aforyzmy)

 Dzieła nie heretyckie, ale prostych ludzi  Najstarsze apokryfy sięgają I wieku

 CELE:

docsity.com

27

 Nie były konkurencyjne dla pism testamentalnych  Najpierw apokryfy powstawały jako utwory teologiczne, by głosić

jakąś prawdę

 Bywały też utworami egzegetycznymi, wyjaśniały słowa Pisma Św.  Obrazowy sposób myślenia  W poł. IV w. powstają listy św. Pawła i Seneki(chrześcijanie byli

postrzegani jako sekta, autor chciał pokazać fundamenty intelektualne)

 Były tez powody polityczne  Racje polityki kościelnej  Motywy religijne np. apokryfy muzułmańskie  Istnienie „białych plam”- szereg rzeczy, o których nie wiemy,

uzupełniono te braki apokryfami.

o JAK można podzielić apokryfy:  Wedle NT (ewangelie, listy)  Wedle ST

Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, apókryphos - ukryty, tajemny) – określenie używane w starożytności niechrześcijańskiej w stosunku do tekstu religijnego lub filozoficznego

w hellenistycznych religiach misteryjnych oraz systemach filozoficznych o

charakterze hermetycznym. Apokryfy były szeroko rozpowszechnione aż do schyłku

starożytności na terenie cesarstwa rzymskiego, szczególnie w jego wschodniej części

w postaci nurtu religijnego zwanego gnostycyzmem. Jednakże w tym ostatnim

przypadku zagadnienie związane z apokryfami łączy się już z chrześcijaństwem, co

wynika z charakteru samego gnostycyzmu. W tym kontekście termin apokryf w

kręgach filozoficzno-religijnych oznaczał, że do poszczególnych ksiąg mają dostęp

tylko osoby wtajemniczone, posiadające określoną wiedzę (gnosis), niedostępną dla

profanów. W Kościołach protestanckich księgi te są określane jako pseudoepigrafy.

 Termin apokryf funkcjonuje również poza kontekstem religijno-filozoficznym w znaczeniu bardziej ogólnym, określającym teksty niepewnego pochodzenia,

autentyczności. Termin ten stosuje się do utworów o fałszywym pochodzeniu, czyli

nie od autora, za którego jakieś dzieło uchodzi, utwór "wydobyty z ukrycia", także

rzekomo (np. cykl Witolda Jabłońskiego "Gwiazda Wenus, Gwiazda Lucyfer"),

rzekomo autentyczny ("Apokryfy" Stanisława Lema to zbiór recenzji i wstępów

nieistniejących książek). Termin ten stosuje się zarówno do utworów o naprawdę

nieustalonym pochodzeniu, autorstwie i autentyczności, ale także dla tych, dla których

ich "apokryficzność" jest doskonale znana i zamierzona przez, chociażby, autora.

Judaizm i chrześcijaństwo

Z punktu widzenia judaizmu i chrześcijaństwa apokryfami określano pisma niepewnego

pochodzenia, które nie zostały przyjęte do kanonu pism świętych, czyli będące niejako w

pewnej opozycji do kanonu. W tym sensie stosuje się też termin pseudoepigraf.

We wczesnym chrześcijaństwie i to w jego najwcześniejszym okresie piśmiennym, tego

rodzaju księgi zostały odrzucone, gdyż uznano, że nie zostały one napisane bezpośrednio pod

wpływem Ducha Świętego. Kryteriami, jakimi kierowano się przy odrzuceniu tego rodzaju

pism były m.in.:

 niepewne pochodzenie danego tekstu, a więc nie gwarantującego przekazu od apostoła

- ucznia Jezusa;

docsity.com

28

 niezgodność doktrynalna z powszechnymi zasadami wiary, przy czym nie chodziło

tutaj tylko o pełną niezgodność, ale o wątpliwe sformułowania czy teorie zawarte w

danej księdze czy piśmie;

 synkretyzm religijny zawarty w treści danego pisma;

 wątki mitologiczne lub wręcz fantastyczne zawarte w tekście.

W judaizmie posługiwano się również określeniem "księgi ukryte" (od hebr. ganaz

ukrywać, chować) w odniesieniu do zniszczonych i zużytych rękopisów ksiąg używanych np.

w synagogach oraz do tekstów, które rabini odrzucili z powodów doktrynalnych lub innych,

ale w odróżnieniu od chrześcijaństwa, te księgi dalej uważano za święte. Kanon świętych

ksiąg (chociaż pojęcie "kanon" jako takie w odniesieniu do świętych ksiąg nie

funkcjonowało) w judaizmie, określono u schyłku I w. n.e., w nowym ośrodku studiów nad

Torą (tzw. akademia hebrajska) znajdującym się na terenie Palestyny w miejscowości Jamni

(Jawne). Do świętych ksiąg zaliczono te, które spisane były po hebrajsku lub aramejsku – w

sumie 39 ksiąg. Odrzucono teksty greckie (przede wszystkim Septuagintę) i inne określając je

mianem pism zewnętrznych (ha-chiconim). W ten sposób powstał tzw. kanon hebrajski, który

obejmował mniejszą liczbę ksiąg niż Septuaginta (zawierająca 46 ksiąg), na której oparło się

chrześcijaństwo. Różnica między ww. kanonem hebrajskim, a Septuagintą to siedem ksiąg,

które wzbudzały wątpliwości, co do przynależności do kanonu, już we wczesnym okresie

chrześcijaństwa, aż do V w. n.e. Ostatecznie te 7 ksiąg uznano w Kościele katolickim jako

święte dopiero w XVI wieku, gdy Sykstus ze Sieny nazwał je deuterokanonicznymi. Takiego

rozwiązania nie przyjął jednak protestantyzm, który swój kanon oparł na kanonie hebrajskim,

a 7 dodatkowych ksiąg (deuterokanoniczne w katolicyzmie) uznał za apokryfy dodając

później jeszcze do nich inne teksty, będące poza kanonem hebrajskim i katolickim. Jednakże

te księgi apokryficzne w protestantyzmie cieszyły się w dalszym ciągu dużą powagą i

uważane były za nieodbiegające doktrynalnie od kanonu, będące jego integralnym

uzupełnieniem. Z kolei księgi uznane w katolicyzmie za apokryfy protestantyzm określa

mianem pseudoepigrafów.

Nie jest możliwe ustalenie pełnej listy ksiąg apokryficznych. Tego typu wykazy tworzone już

były w starożytności, ale i wtedy nie obejmowały wszystkich pism niekanonicznych,

zwłaszcza, że przy sporządzaniu tego typu list natrafiano na szereg trudności, np. wiele tych

samych tekstów funkcjonowało pod różnymi tytułami, a inne nie były znane szerszemu

kręgowi odbiorców, gdyż powstawały np. w niewielkich wspólnotach religijnych. Obecnie

uważa się, że apokryfami Starego Testamentu jest ok. 60 pism, a Nowego Testamentu

znacznie więcej, przy czym, jak już zostało wspomniane nie jest możliwe ustalenie nawet

przybliżonej liczby wszystkich niekanonicznych pism nowotestamentalnych. Jeden z bardziej

znanych dokumentów wczesnochrześcijańskich, tzw. dekrety pseudogelazjańskie -

pochodzące z IV i VI wieku - zawierające wykaz ksiąg kanonicznych i listę pism

apokryficznych, wymienia tych ostatnich ponad 60 ksiąg, przy czym autor (lub autorzy)

zaznaczają, że wymieniają tylko niektóre z nich.

Apokryfy (pseudoepigrafy) dzielą się na różne grupy w zależności od przyjętego kryterium:

wg gatunków literackich, autorstwa przypisanego twórcy, pochodzenia (judaistyczne,

hellenistyczne), odniesienia do danego nurtu religijnego (judeochrześcijańskie, gnostyckie) i

wiele innych. Najczęstszym kryterium stosowanym przy podziale apokryfów jest ich

przynależność do danego gatunku literackiego, po uprzednim odniesieniu do Starego lub

Nowego Testamentu.

Apokryfy (pseudoepigrafy) Starego Testamentu

docsity.com

29

Apokryfy te są wytworem w zasadzie wyłącznie środowiska żydowskiego, ale nie tylko

palestyńskiego – wiele z nich powstało w środowiskach diaspory babilońskiej, antiocheńskiej

czy aleksandryjskiej. Nawiązują one bezpośrednio do kanonicznych ksiąg Starego

Testamentu, uchodząc często za samodzielne księgi święte, albo za rozszerzenie ich

kanonicznych odpowiedników. W przeważającej mierze większość z nich powstała w okresie

od II w. p.n.e. do końca I w. n.e. Ten okres historii Izraela obfitował w wiele znaczących

wydarzeń i nowych wyzwań, jakie stanęły przed Żydami. Przede wszystkim kwestia

hellenizacji narodu i religii – starcie dwóch stanowisk w łonie judaizmu. Wszystkie te

problemy odzwierciedlone są w pismach apokryficznych. Jednakże zasadniczo apokryfy

reprezentują stanowisko harmonijnego współistnienia monoteizmu starotestamentalnego z

filozofią grecką, co raczej nie sprzyjało przychylnemu spojrzeniu bardziej ortodoksyjnych

środowisk żydowskich, a poglądy tam zawarte często były prezentacjami nowych idei, które

znaleźć można w Nowym Testamencie. Znakomita większość apokryfów

starotestamentalnych dotrwała do naszych czasów dzięki pisarzom wczesnochrześcijańskim,

co nie jest przypadkiem, gdyż wynikało to z faktu, że po określeniu tzw. kanonu hebrajskiego

przez rabinów zgromadzonych w Jamni, zreformowany judaizm rabiniczny jednoznacznie

odżegnywał się od pism odrzuconych na tymże zgromadzeniu, a właśnie często w tych

pismach chrześcijanie szukali argumentów w polemice z judaizmem rabinicznym. Apokryfy

starotestamentalne inspirowały również pisarzy wczesnochrześcijańskich, wywierając przez

to dość wyrazisty wpływ na ich poglądy.

Wśród apokryfów starotestamentalnych wyróżnia się trzy podstawowe grupy:

Opowiadania mają charakter quasi-historyczny, opisują zazwyczaj dzieje narodu w

jakimś wycinku, albo koleje losu jakiejś osoby – nawiązują one albo do rzeczywistych

wydarzeń, albo też (tak jest najczęściej) oparte są na legendach.

o Księga Jubileuszów;

o 3 Księga Ezdrasza;

o 3 Księga Machabejska;

o Apokalipsa Mojżesza;

o Życie Adama i Ewy;

o Testament Adama;

o Wniebowstąpienie Izajasza.

Pisma dydaktyczne to księgi mądrościowe zawierające pouczenia dotyczące spraw

moralnych i religijnych. Do nich można zaliczyć:

o Testamenty Dwunastu Patriarchów;

o Psalm 151 i 4 dalsze;

o Psalmy Salomona;

o Modlitwa Manassesa;

o 4 Księga Machabejska;

o pisma dydaktyczne z Qumran.

Apokalipsy – nawiązują one przede wszystkim do kanonicznych ksiąg prorockich

o Księga Henocha;

o Wniebowzięcie Mojżesza;

o 4 Księga Ezdrasza;

o Apokalipsa Barucha;

o Apokalipsa Abrahama;

o Testament Abrahama;

docsity.com

30

o Apokalipsa Eliasza;

o Księga Eliasza;

o Apokalipsa Sofoniasza;

o Apokalipsa Ezechiela;

o Księgi Sybillijskie.

Apokryfy (pseudoepigrafy) Nowego Testamentu

Niekanoniczne pisma chrześcijańskie odegrały znaczną rolę w kształtowaniu się różnych

nurtów religijnych i religijno-filozoficznych w łonie chrześcijaństwa, same będąc często

wytworem tychże odłamów, najczęściej gnostyckich. Niektóre księgi, uznane później jako

apokryfy, były szeroko stosowane i komentowane w życiu religijnym chrześcijan i cieszyły

się dużym autorytetem w pierwszych wiekach, zanim ostatecznie ukształtował się kanon.

Apokryficzna literatura Nowego Testamentu nie ukształtowała się tylko w starożytności.

Chociaż jej rozwój przypada głównie na II i III wiek, to jednak pisma te powstawały także w

następnych wiekach, aż do średniowiecza (i później).

Przyczyn powstawania chrześcijańskiej literatury apokryficznej jest wiele. Do

najważniejszych należą przede wszystkim względy teologiczne (jako wyjaśnienie pewnych

niejasności głównie z powodu powstawania coraz liczniejszych innych nurtów w łonie

chrześcijaństwa bazujących na różnej interpretacji przesłania Jezusa lub zdarzeń z jego życia),

filozoficzne (w odpowiedzi na ataki filozofów pogańskich, np. Celsusa). Kolejnymi bodźcami

warunkującymi powstawanie apokryfów była z jednej strony potrzeba wyznawców

chrześcijaństwa, do poznania bardziej szczegółowego życia i przesłania Jezusa Chrystusa, a z

drugiej strony (dotyczy to różnych odrębnych odłamów w łonie chrześcijaństwa)

uzasadnienie takich czy innych poglądów religijnych, rzekomego autorstwa któregoś z

apostołów, aby w ten sposób nadać im rangę prawdy objawionej – dotyczyło to szczególnie

pism gnostyckich.

Najogólniej apokryfy Nowego Testamentu dzieli się wg kryterium wierności kanonowi

biblijnemu na:

 ortodoksyjne (nieheretyckie) – nie wykraczające doktrynalnie poza treści

przedstawione w księgach kanonicznych, będące tylko uzupełnieniem tychże;

 nieortodoksyjne (heretyckie) – przede wszystkim chodzi tutaj o apokryfy gnostyckie,

znacząco odbiegające w swojej treści od ksiąg kanonicznych, istotnie zmieniającymi

przesłanie Jezusa, albo jego pozycję i rolę, a nawet wszystko razem.

Apokryfy Nowego Testamentu zasadniczo dzielą się wg gatunków literackich, podobnie, jak i

ich kanoniczne odpowiedniki, na:

o autorstwa poszczególnych apostołów:

 Ewangelia Tomasza;

 Ewangelia Filipa;

 Ewangelia Macieja;

 Ewangelia Piotra;

 Ewangelia Judasza;

 Ewangelia arabska Jana;

 Ewangelia Bartłomieja

docsity.com

31

o judeochrześcijańskie:

 Ewangelia Hebrajczyków;

 Ewangelia Nazarejczyków;

 Ewangelia Ebionitów.

o dzieciństwa Jezusa:

 Protoewangelia Jakuba;

 historia dzieciństwa Jezusa będąca inną ewangelią Tomasza;

 opowiadania o dzieciństwie Jezusa (gnostycka)

o inne ewangelie poświęcone Jezusowi:

 Ewangelia Barnaby;

 Ewangelia Egerton (Papirus Egerton);

 Ewangelia Gruzińska;

 Tajemna Ewangelia Marka.

o maryjne:

 historia niepokalanego poczęcia Matki Bożej;

 ewangelia o narodzeniu Matki Bożej;

 o zaśnięciu Maryi;

 lamentacje Matki Bożej;

o poświęcone innym postaciom NT:

 Historia Józefa cieśli;

 Żywot Jana Chrzciciela;

 Opowiadanie o ścięciu Jana Chrzciciela;

 Ewangelia Nikodema;

 Ewangelia Gamaliela;

 Ewangelia Marii Magdaleny;

 Ewangelia Egipcjan.

o inne ewangelie:

 Ewangelia Prawdy;

 Ewangelia Pana (określana też jako Ewangelia Marcjona);

 Ewangelia Maniego.

Dzieje Apostolskie o Dzieje Pawła;

o Dzieje Piotra;

o Dzieje Tomasza;

o Historia polemik Piotra z Szymonem Magiem;

o Dzieje Piotra i Pawła.

Listy o List Barnaby;

o Listy Jezusa do Abgara;

o List Pawła do Laodycejczyków;

o List Pawła do Koryntian i Koryntian do Pawła;

o Listy Pawła do Seneki (6 listów) i Seneki do Pawła (8 listów).

Apokalipsy o Apokalipsa Piotra;

o Apokalipsa Pawła

docsity.com

32

CYTATY BIBLIJNE

 "Chociażbym chodził ciemną doliną, zła się nie ulęknę, bo Ty jesteś ze mną."

 Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj.

— św. Paweł z Tarsu Biblia Tysiąclecia, List do Rzymian 12:21

 Skoro Bóg jest z nami, któż przeciwko nam?

— św. Paweł z Tarsu

 Wierny przyjaciel potężną obroną, kto go znalazł, skarb znalazł.

Mądrość Syracha 6, 14

 Czuwajcie! bo nie wiecie kiedy Pan Wasz przybędzie.

— Ew. Mt. 24, 42

 Stójcie niewzruszenie, opasawszy lędźwie prawdą i nałożywszy napierśnik prawości.

List do Efezjan 6:14

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome