Common Law - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank19 June 2013

Common Law - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (212.9 KB)
10 strona
558Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa dotyczące common law, które dosłownie znaczy ‘prawo powszechne’ , w łacinie lex communis, oznacza prawo jednolite, zunifikowane w skali kraju.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 10
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Common Law

I. Nazwa common law , dosłownie ‘prawo powszechne’ , w łacinie lex

communis , oznacza prawo jednolite, zunifikowane w skali kraju. Na Wyspach

Brytyjskich , dzięki silnej władzy centralnej króla, proces unifikacji prawa

nastąpił już około XIII wieku, w przeciwieństwie do kontynentalnego prawa

europejskiego, jeszcze długo osłabionego partykularyzmem prawa

zwyczajowego. We Francji ogólnokrajowe prawo jednolite – francuskie prawo

powszechne (droit commun francais) pojawiło się dopiero w XVI wieku. W

Niemczech – gemeines Recht- jeszcze później , u schyłku XIX wieku.

Common law różni się zarówno od prawa zwyczajowego, jak i prawa

stanowionego, na co wskazują juz chociażby jego synonimiczne nazwy.

Prawo zwyczajowe (customary law) charakteryzowało się lokalnym i

personalnym (stanowym) partykularyzmem, podczas gdy common law było

prawem tworzonym przez sądy (judiciary law) , w szczególności przez sędziów

(judge made law). Gdy prawo zwyczajowe długo miało charakter prawa

niepisanego (unwritten law), common law było zapisywane w orzeczeniach

sędziowskich (written law).

Prawo stanowione jest w kulturze common law dwojako:

statutory law albo satute law i civil law – co powoduje dwojakie

nieporozumienia. Nazwa pierwsza, dosłownie „prawo statutowe”, może błędnie

sugerować, że zasięg form prawa stanowionego ogranicza się do formy statutu.

Nazwa druga natomiast, tłumaczona jako „prawo cywilne”, nie ogarnia

wszystkich gałęzi prawa znanych kulturze prawa stanowionego; ogarnia jedynie

część gałęzi prawa prywatnego, zupełnie pomijając gałęzie prawa publicznego,

wśród nich prawo karne. Jeśli nazwa civil law tłumaczona jest niekiedy jako

„prawo obywatelskie”, wówczas kojarzy się bardziej z prawem publicznym,

szczególnie prawem konstytucyjnym, a nie prawem prywatnym.

Autorzy, którzy dostrzegają te trudności , nazwy statute law i civil law

zastępują nazwą made law, jako tłumaczeniem nazwy „prawo stanowione”. Dla

zaznaczenie różnicy dosłowności wyrażenia treści, prawo stanowione nazywane

jest prawem expressis verbis zaś common law prawem domniemanym (implicit

law). Wreszcie gdy prawo stanowione ma charakter ogólny i abstrakcyjny ,

common law wyróżnia się szczegółowością i konkretnością sprawy-casusu, do

którego się odnosi (caselaw).

Z nazwą common law bardzo ściśle nazwa equity – słuszność. Oznacza

rozwijane od około XVI wieku prawo sądów kanclerskich, oparte na normach

wynikających z poczucia słuszności. Normy equity są na ogół łagodniejsze, a

przynajmniej bardziej elastyczne, w porównaniu z common law.

Ujmując rzecz najogólniej zasadnicze różnice między common law a

pozostałymi rodzajami prawa wynikają z ich źródeł-sposobów powstawania.

Źródłem , czy też raczej sposobem powstawania common law jest orzecznictwo

sądowe, prawa zwyczajowego-zwyczaj, prawa stanowionego-działalność

prawotwórcza norm słuszności –sędziowskie poczucie słuszności, łagodzące

zarówno surowość zarówno common law, jak i prawa stanowionego.

Oczywiście common law należy odróżniać także zarówno od prawa

międzynarodowego, jak prawa kanonicznego i prawa kościelnego.

Pojęcie common law nie budzi w zasadzie wątpliwości prawników-

praktyków, uprawiających swoje specjalizacje prawnicze w kręgu kultury

common law. Jest ono natomiast przedmiotem sporu między prawnikami-

teoretykami, również spoza kultury common law. Teoretycy ci w prowadzeniu

niekiedy jałowych sporów, upatrują jedną z racji swej aktywności. Spory te

skupiają się wokół trzech różnych sposobów pojmowania istoty common law.

Według tzw. deklaratoryjnej teorii common law, zbliżonej w swej istocie

do myśli prawa natury, sędziowie poszukując norm odpowiednich do

rozpatrywanych spraw, jedynie ‘odkrywają’ , ‘odzyskują’, ‘deklarują’ je z

natury człowieka, społeczeństwa, zwyczajów i praktyk , składających się na

mądrość prawną, warunkującą poziomy kultury prawnej i kultury prawniczej.

Mogą się przy tym mylić, toteż ich orzeczenia powinny być wzruszalne; są

wzruszalne dzięki możliwości podważenia orzeczeń proceduralnych

orzeczeniami kontrprecedensowymi i orzecznictwem equity.

Według poglądu Jeremy’ego Benthama, autora projektu wielkiej reformy

prawa angielskiego, kultura prawa stanowionego stoi na poziomie wyższym od

kultury common law. Wskazuje na to-jego zdaniem- w szczególności mglisty ,

domniemywany i nieokreślony charakter common law. Jest ono raczej jedynie

zespołem wskazówek, jakimś quasi-prawem, czymś niedoskonałym lub zawsze

niezupełnym, w przeciwieństwie do prawa stanowionego-jurydycznego,

doskonalszego, bo przynajmniej dążącego do zupełności.

Zasięg czasowy, przedmiotowy i terytorialny kultury common law jest

nadzwyczaj rozległy.

Zasięg czasowy kultury common law, swymi początkami sięga XII wieku. Jest

znacznie krótszy od wcześniejszych składników historii kultury prawa

angielskiego. Kultura common law pozostaje jednak najstarszą , żywą, krajową

kulturą prawną. Wcześniejsza historia kultury prawa angielskiego miała swoje

początki w połowie I wieku n.e., gdy Brytania należała do Imperium

Rzymskiego. Aż do utrwalenia się dominacji kultury common law, brytyjska

kultura prawna, w okresie około dwunastu stuleci była zależna od panujących

tam plemion germańskich , rządzących się prymitywnym prawem

zwyczajowym, ujednoliconym przez prawodawstwo królewskie (leges

barbarorum). Od podobnego prawa kontynentu europejskiego różniło się

głównie językiem : było spisywane w języku staroangielskim (old english) , a

nie po łacinie. Tak więc dzieje kultury common law rozciągają się od około

XIII wieku aż do czasów obecnych.

Zasięg przedmiotowy kultury common law jest zależnie od traktowania

związanych z nią equity i kultury prawa stanowionego. Tylko nieliczni znawcy

prawa utrzymują pogląd, że dominacja kultury common law w brytyjskiej

kulturze prawnej uzasadnia pomniejszenie w niej znaczenia kultury equity i

prawa stanowionego. Bardziej utrwalony jest , bliższy chyba prawdziwości

pogląd , że brytyjska kultura prawna, podobnie do kultury krajów które znalazły

się pod jej wpływami , odznacza się cechami hybrydowej kultury prawnej. W

brytyjskiej kulturze prawnej kultura common law zachowuje wprawdzie

dominację , ale w miarę upływu czasu czyniła coraz większe ustępstwa na rzecz

kultury equity i kultury prawa stanowionego. Dopuszczalne jest wszakże

utożsamianie się zasięgu przedmiotowego kultury common law właśnie z

kultura common lawi equity.

Zasięg terytorialny i podmiotowy pozwala obecnie zaliczać kulturę common law

, obok kultury prawa stanowionego , do dwóch największych i najbardziej

wpływowych kultur prawnych świata. Pod jej rządami pozostaje około 1/3

ogółu ludzkości. Potęga kolonialnej Anglii, na drodze akulturacji zaszczepiła

kulturę common law Stanom Zjednoczonym Ameryki Północnej, Kanadzie (z

wyjątkiem profrancuskiej prowincji Quebec), Puerto Rico, Indiom, Pakistanowi,

Australii, Nowej Zelandii, wielu krajom Afryki (Sierra Leone, Gambia, Nigeria,

Ghana, Liberia, Kenia, Uganda, Tanzania, Republika Południowej Afryki),

niektórym enklawom Dalekiego Wschodu (Singapur, Malezja, Filipiny, Seszele,

Hong Kong). To, że kultura common law mocno utrwaliła się w koegzystencji z

dalece od niej odbiegającymi kulturami prawnymi , dobrze świadczy o jaj

łatwości dostosowania się do różnych warunków kulturowych. Dzięki temu

przetrwała w krajach zależnych od Imperium Brytyjskiego nawet po jego

upadku, w przeciwieństwie np. do kultury prawnej imperium sowieckiego.

ROZWÓJ COMMON LAW

W rozwoju angielskiej kultury common law zarysowały się trzy okresy:

1. kształtowania się podstaw common law , w latach około 1100 – 1400 2. odrzucenia recepcji prawa rzymskiego , w latach około 1400 – 1600 3. nabierania przez common law cech prawa globalnego , po około 1700

Trudno byłoby chyba przewidzieć , że wyspy brytyjskie, władane kolejno przez

Celtów, Rzymian, Duńczyków , Saksów i podbite ostatecznie przez Normanów,

posługujących się odmiennymi prawami , osiągną kiedyś jednolite , powszechne

prawo. Stało się tak jednak, głównie dzięki zjawisku, zwanemu synkretyzmem

kulturowym, silna władza królewska od czasów normandzkich doprowadziła do

tworzenia prawa jednolitego z dawnych praw anglosaskich z prawem

normandzkim. Ta synkretyczna jednolitość treści wyrażana była w

synkretycznej jednolitości formy języka prawnego, powstałego z połączenia

języka staroangielskiego (old english)z elementami języka łacińskiego i języka

francuskiego. Dążenie do jednolitości prawnej było wzmacniane typowym dla

ludności wyspiarskiej pragnieniem zaznaczenia swej odrębności kulturowej.

Silnie scentralizowany system feudalny , stworzony głównie przez króla

Williama I, sprzyjał powszechnemu , ogólnokrajowemu zasięgowi

obowiązywania prawa.

Pomnikami pierwszego okresu angielskiej kultury common law pozostają

Domesday Bool, Westminter Hall, De Legibus Angliae, korporacje prawnicze.

Domesday book , to bardzo szczegółowy opis , prowadzony od 1085 r,,

każdego akra ziemi wysp brytyjskich dla celów opodatkowania. Opis, wraz ze

skrzynią , w której jest przechowywany, przetrwał do dzisiaj, jako unikalny w

kulturach prawnych świata zbiór dokumentów.

Westminster Hall , to architektoniczny pomnik silnej władzy centralnej

króla angielskiego, zdolnego do nadawania obowiązywaniu prawa cecg

powszechności. Ukończony w 1199r. Jako reprezentatywna sala bankietowa, od

XIV wieku przeobraził się w budynek centralnego sądu. Należy do najstarszych

, największych i najwspanialszych budynków tego rodzaju ba świecie. Tam

odbywały się procesy m.in. króla Karola I, Wallace’a – bohatera szkockiego,

Warrena Hastingsa – gubernatora imperialnego i wielu, wielu innych wybitnych

, swego czasu osobistości.

De Legibus Angliae , to księga spisana w XII wieku przez Henryka Bractona, w

celu unifikacji prawa zwyczajowego Anglii, w oparciu o praktykę orzecznictwa

sądów angielskich. Potwierdza ona wielki respekt tubylców dla poznawania i

stosowania prawa. Od początków Anglii prawnicy świeccy i duchowni

zajmowali się zarówno prawem stanowionym jak i common law. Popularne było

powiedzenia „żaden to kleryk bez prawa sądzenia” (nullus clericus sine

causidicius).

Dla rozwoju edukacji i praktyki prawniczej w kulturze common law

wielką rolę odegrały korporacje prawnicze (inns). Dziesiątki angielskich

generacji prawniczych uzyskały w nie uniwersyteckich, lecz w owych

korporacjach prawniczych, istniejących od około XII wieku, na wzór gildii

zawodowych. Tam prawnicy-praktycy wykładali prawo w oparciu o przykłady

spraw sądowych. Nauka zawodu prawnika trwała 7 lat, z surowymi rygorami

życia, niemalże mnichów klasztornych. Rok nauki dzielił się na trymestry , a

tylko 7 tygodni w roku stanowiło dni wolne. Do dzisiaj przetrwały cztery takie

budynki korporacji prawniczych, sąsiadujących z budynkami sądowymi

Londyny; Lincoln’s Inn, Gray’s Inn, , Inner Temple, Middle Temple. W sumie

było ich tam przynajmniej 14.

Drugi okres rozwoju angileskiej kultury common law zawiera wyjaśnienie

dlaczego prawo angielskie nie uległo wpływom prawa rzymskiego. Główna rolę

odegrała przy tym mocno ugruntowana unifikacja prawa angielskiego,

wynikająca z jego powszechności. Silny patriotyzm, obecny w całej kulturze

angielskiej, rozciągał się również na common law. Trwałość kultury common

law wzmagała niechęć do często zmienianych obcych praw stanowionych –

świeckich i kanonicznych. Już od XII wieku prawnicy angielscy stwierdzali : „

nie chcemy , aby prawa Anglii były zmieniane” (nolumus leges Angliae mutari).

Dopiero , gdy władza królów zaczęła przeradzać się we władze absolutną ,

dostrzeżono tam przydatność „imperialnego” prawa rzymskiego dla jej celów.

Prawnicy angielscy jednakże dopuszczali prawo rzymskie do kultury common

law w ilości toniku niezbędnego dla dobrego drinka, a nie ilości narkotyku

tudzież trucizny.

Trzeci wreszcie okres kultury common law zapisał się nadaniem prawu

angielskiemu cech prawa globalnego. Wielka to zasługa zarówno angielskich

prawników , jak i angielskich polityków. Jan Fortescue, około 1463r. napisał

dzieło De Laudibus Legum Angliae, wykazujące wyższość common law nad

prawem rzymskim. Edward Cocke wydał 13 tomów The Reports (sprawozdań)

ze spraw sądowych – Institutes of the Law of England, cieszących się wielkim

powodzeniem wśród prawników. Thomas Bacon uzasadnił przydatność metod

naukowych dla prawa. Sir John Selden zyskał miano wielkiego dyktatora

narodu angielskiego w zakresie nauczania historii prawa. Wraz z imperialną

inwazją Anglii , od około XVII wieku, postępowała imperialna inwazja common

law. Lord William Muray Mansfield uczynił angielskie prawo handlowe

prawem kosmopolitycznym. Wiliam Blackstone opublikowal w latach 1765-

1769 czterotomowe Commentaries on the Laws of England, które wywarło

ogromny wpływ na amerykańskie prawo i amerykańską edukację prawniczą.

Drogami imperialnych podbojów i dobrowolnej recepcji , commom law

przeniknęło z Anglii na wszystkie kontynenty. Dzięki swym niewątpliwym

walorom przetrwało tam nawet po upadku imperialnej potęgi Anglii.

KULTURA EQUITY LAW

Kultura common law , ukształtowana orzecznictwem angielskich sądów

królewskich, odznaczała się sztywnością treści orzeczeń i form postępowania

sądowego , wynikającą z jej ogólnokrajowej powszechności. W celu nadania jej

większej elastyczności , wymuszonej potrzebami życia społecznego, około XIV

wieku zaczęło się rozwijać w Anglii orzecznictwo oparte na sędziowskim

poczuciu słuszności (equity). Należało ono najpierw do Sądu Kanclerskiego

(Court of Equity), uprawnionego do rozstrzygania petycji kierowanych za jego

pośrednictwem do króla. Gdy brakło w common law podstaw prawnych dla

wytoczenia powództwa albo oskarżenia lub gdy uznawano je za zbyt

formalistyczne, surowe, niesprawiedliwe, niesłuszne w zastosowaniu do

rozpatrywanego sporu , wówczas powód albo oskarżyciel mogli zwracać się do

Sądu Kanclerskiego o rozpatrzenie sprawy w oparciu o poczucie słuszności.

Normy słuszności, kształtowane głównie w sprawach cywilnych, miały min. Na

celu zapobieganie szkodom i umożliwienie zmiany, rodzaju świadczeń

ustalonych wcześniej w umowie.

Odmienności orzecznictwa na zasadzie słuszności (equity) doprowadziły

do rozwoju w angielskiej kulturze prawnej odrębnej, ale początkowo

suplementarnej wobec kultury common law, kultury equity law. Odmienne od

norm common law normy equity law były spisywane i później, do pewnego

stopnia, zostały skodyfikowane. Były tworzone bez współudziału ławy

przysięgłych i w sposób bardziej jednolity i scentralizowany przez Sąd

Kanclerski. Rozwinięta owa dwutorowość w angielskiej kulturze prawnej

przetrwała do dzisiaj, zaznaczona w odrębności organizacyjnej sądów, różnicach

ich jurysdykcji i odmiennościach procedur sądowych. Komparatystyka

wskazuje na podobieństwo kultury equity law do orzecznictwa pretorów w

antycznym Rzymie, łagodzącego ścisłe normy prawne (stricti iuris), należące do

prawa stanowionego (ius civile), normami słuszności (equity).

MIEJSCE PRAWA STANOWIONEGO

Brytyjska , czy też angielska kultura prawna nigdy nie wyczerpywała się w

kulturze common law; zawsze znajdowało się miejsce w niej dla prawa

stanowionego. W okresie anglosaskim , od około I do około XII wieku,

pozostawała ona nawet w kręgu zasadniczo kultury prawa stanowionego,

utrwalonej kodyfikacja króla Wessexu Alfreda Wielkiego z końca IX wieku. Od

około XIII wieku , czyli początków rozwoju kultury common law, prawo

stanowione zachowywało tam pewne znaczenie. Prawodawstwo królewskie

najpierw zwane asyzami, konstytucjami, od XIV wieku nazywano statutami –

prawem statutowym (statute law). Z kancelarii królewskiej pochodziły

uzupełnienia prawa statutowego w formie pisemnych nakazów, rytów (brevia,

itis), powodujące obrazę majestatu królewskiego w przypadku ich naruszenia.

Także parlament angielski, już od czasów ukształtowania się monarchii

stanowej, uchwalał ustawy z mocą zmieniania i uchylania common law.

Jednakże droga odwrotna nie była możliwa, common law nie mogło zmienić

prawa stanowionego, co jest dość interesującą cechą kultury mieniącej się

kulturą common law.

W czasach nowożytnych, gdy na kontynencie europejskim triumfowała

idea kodyfikacji prawa, angielski prawnik i filozof Jeremy Bentham (1748-

1832) należał do wybitnych jej współtwórców. Mówi się nawet, że to on

sprecyzował pojęcie kodyfikacji w sensie kompletnego zbioru prawa ( a

complete body of law) z określonej dziedziny, przyjęte następnie przez

europejską, kontynentalną myśl prawną. Mimo że Anglicy nie skodyfikowali

swojego prawa w całości, od początków XIX wieku wydali wiele ustaw,

głównie w zakresie prawa karnego i prawa prywatnego, wzmacniających

pozycję prawa stanowionego w angielskiej kulturze prawnej. Do formy kodeksu

podobne były tzw. Consolidations Act, ustanawiane od połowy XIX wieku,

mające na celu podporządkowywanie ważnych gałęzi prawa na zasadach

znanych kulturze prawa stanowionego. Zwraca wówczas uwagę złagodzenie

surowego systemu kar: zniesienie kary śmierci za kradzież kieszonkową,

kradzież na statku, kwalifikowanych kar śmierci za zdradę główną i zniesienia

kary chłosty dla kobiet. Anglicy wnieśli też znaczny wkład w unowocześnianie

odbywania kary więzienia.

Angielskie prawo stanowione, jako częśc angielskiej kultury common

law, nigdy nie ulegało tak silnym wpływom prawa rzymskiego jak

kontynentalne europejskie prawo stanowione. Mimo to, angielska kultura

common law, z pewnych względów jest bliższa duchowi prawa rzymskiego niż

prawo stanowione.

AMERYKAŃSKIE COMMON LAW

Angielska kultura common law , przeniesiona na grunt północnoamerykański,

ukształtowała odrębną hybrydową kulturę prawa angloamerykańskiego (Anglo-

American Law). Obecnie jednak jest to na tyle kultura samodzielna, że

zasługuje na nazwę kultury prawa amerykańskiego (American Law), której

głównym składnikiem, obok prawa stanowionego, pozostaje amerykańskie

common law.

Odrębność amerykańskiego common law, od będącego jego zaczynem

angielskiego common law , wynikła z różnic kulturowych, znaczonych

krajowymi drogami rozwoju historycznego. Środowisko amerykańskie, jako

szczególny koktail wielokulturowych wpływów , różni się od środowiska

angielskiego niemal pod każdym względem, szczególnie etnicznym,

ekonomicznym, rasowym, religijnym, politycznym, dynamiki społecznej i

stosunku do tradycji. Nawet różnice językowe są na tyle duże, ze American

English jest odróżniany od British English. Jak to wyraził kpiarz Bernard Show

„Anglię dzieli od Ameryki ich wspólny język”.

Zasiedziały angielski konserwatyzm o wyniosłym posmaku

arystokratycznym nie mógł być pogodzony z dużym dynamizmem

amerykańskim o cechach plebejskiego egalitaryzmu demokratycznego.

Amerykanie przeto, niemal natychmiast po uzyskaniu suwerenności, odrzucili

angielski wzór monarchicznego ustroju państwowego, ogradzanie posiadanej

ziemi uprawnej i instytucję prawna prymogenitury (majoratu), faworyzującą

najstarszego syna w dziedziczeniu po ojcu. Według Konstytucji amerykańskiej,

Stany Zjednoczone są państwem federalnym, w odróżnieniu od unitarnego

państwa angielskiego. Amerykanie posiadają klarowną Konstytucję pisaną,

podczas gdy Anglicy nie potrzebowali tak expressis verbis wyrażonego

konstytucjonalizmu.

Wiele oryginalnych cech wnosi do amerykańskiego common law

problematyka relacji federalnego common law do stanowych common law i

relacji wzajemnych samych stanowych common law. Po okresie ewolucji ,

obecnie, w zasadzie , sądy federalne tworzą federalne common law jedynie w

sprawach federalnych. W pozostałych sprawach obowiązuje stanowe common

law, stosowane zarówno przez sądy stanowe, jak i sądy federalne.

Amerykańska kultura prawna wypracowała także ciekawe relacje common law z

prawem stanowionym na zasadach uzupełniania , konkurencji i sprzeczności.

Common law jest zawsze zupełne w porównaniu z niezupełnym prawem

stanowionym , w tym sensie , że nie zna luk prawnych, ponieważ w miarę

potrzeb nowe sprawy rodzą nowe orzeczenia precedensowe. Konkurencja

między common law z prawem stanowionym polega przede wszystkim na

regulacji przez to drugie pewnych spraw rozstrzyganych już wcześniej przez to

pierwsze. Prawo stanowione może uchylać obowiązywanie precedensowych

norm common law, ale nie odwrotnie. Wreszcie możliwe sprzeczności między

tymi prawami rozstrzygane są w oparciu o aksjomatyczne założenie , ze

common law zawsze pozostaje w zgodzie z prawem stanowionym.

CECHY KULTURY COMMON LAW

Kultura common law wyróżnia się oryginalnymi cechami, wynikającymi z cech

samego common law I współistniejącego z nim equity law. Można stwierdzić ze

jest to kultura prawa: sędziowskiego, precedensowego, kazuistycznego,

empirycznego, pragmatycznego, ciągłego, pisanego, instytucjonalnego i

słusznego.

Common law jest prawem sędziowskim, ponieważ tworzą je sędziowie. W

Średniowieczu niemal cała angielska praktyka prawnicza była skoncentrowana

w kilku sądach Londynu i oparta na aktywności kilku dobrze zorganizowanych

korporacji prawnych. Później utworzono sądy w innych miastach kraju, a od

czasu imperialnej polityki Wielkiej Brytanii rolę sędziów angielskich były

powielane w krajach od niej zależnych politycznie , gospodarczo i kulturowo.

Common law jest prawem precedensowym , ponieważ składa się ze

szczególnych norm (legal rules) , które tworzą precedensy, czyli pierwsze

rozstrzygnięcia sądowe spraw należących do określonej kategorii. Normy te

zawsze zachowują określony związek ze stanami faktycznymi, z których zostały

wysnute. Uznawanie wiążącego charakteru precedensów zapewnia ciągłość ,

trwałość, pewność i przewidywalność prawa..

Common law jest prawem kazuistycznym (case law) , w przeciwieństwie do

prawa stanowionego. Sędziowie tworzą prawo na drodze rozpatrywania

kazusów, czyli konkretnych spraw. Dla każdej realnie istniejącej sprawy tworzą

dla nie tylko właściwe prawo. Zachowa ono moc obowiązującą dla przyszłych

spraw tylko wówczas, gdy sędzia dostrzeże i uzna ich podobieństwo do

wcześniej rozstrzygniętej sprawy precedensowej. Z tego względu prawnicy

kultury common law mają więcej wspólnego w swej praktyce z prawnikami

rzymskimi, należącymi do kultury prawa stanowionego, niż się na ogół

zauważa. Prawnicy angielscy , podobnie jak prawnicy rzymscy , unikali

tworzenia norm ogólnych. Obawiali się , że normy ogólne mogą nie przystawać

do konkretnych spraw.

Common law jest prawem ciągłym , ponieważ długotrwała anglosaska tradycja

orzecznictwa precedensowego opiera się na zasadzie przestrzegania wydanych

orzeczeń i niezmieniania istniejącego stanu rzeczy (stare decisis et quieta non

movere). Zgodnie z doktryną hierarchii precedensów precedensy sądów

wyższych obowiązują sądy niższe. Precedens może być uchylony przez sąd,

który go wydał, przez sąd wyższy i przez prawo stanowione. Angielska kultura

common law, osadzona w konserwatywnej, mało podatnej na zmiany tradycji

kulturowej, dla zachowania ciągłości własnego prawa unikała recepcji praw

obcych, szczególnie prawa rzymskiego. Ciągłość common law sprzyjało w

Anglii drugorzędne znaczenie prawa stanowionego.

Common law jest prawem pisanym (written law), utrwalanym kolejnymi

orzeczeniami sędziowskimi. Tylko w swych prapoczątkach , do około XIII

wieku , angileska kultura common law opierała się na prawie ustnym , nie

pisanym (lex non scripta). Później stała się kultura prawną prawa pisanego przez

sędziów, wyjaśniających przesłanki swych orzeczeń (ratio decidendi), podający

ich motywy ściśle związane z przedmiotem sprawy (holdings) i

uwzględniających wątki uboczne (obiter dicta). Pisemną formę przybrały także

dzieła wybitnych znawców prawa (Books of Authority), mające wielki wpływ

na kulturę common law. Od czasów średniowiecznych publikowane są w Anglii

zbiory orzeczeń sądowych (Year Books), a od 1536 r sprawozdania sądowe

(Reports).

Common law jest prawem instytucjonalnym , w sensie uznania instytucji

prawnych za podstawową i główną jednostkę prawa. W samym orzecznictwie

kultury common law , z natury rzeczy ograniczonym do tworzenia norm

prawnych , nie mógł się tam zarysować podział systemów prawnych na gałęzie

prawa. Nawet doktryna kultury common law nie przywiązuje do podziałów

systemów prawa na gałęzie prawa tak dużego znaczenia, jak ma to miejsce w

kulturze prawa stanowionego. W ramach podstawowego podziału common law

na normy common law i normy equity law, podstawowa i główną rolę spełniają

instytucje prawne. Do typowych instytucji prawnych common law należą: tort

(delikty), trust (powiernictwo, fideikomis), estoppel (promisoryjne

ograniczenie), agency (agencja).

Kultura common law jest kulturą prawa słusznego, o tyle o ile ważną rolę

odgrywa w nim equity law. Gdy orzecznictwo common law opiera się na

sędziowskim poczuciu sprawiedliwości (common sens of justice), to

orzecznictwo equity law polega przede wszystkim na sędziowskim poczuciu

słuszności (sesn of equity). Oczywiście trudno zdefiniować , a tym bardziej

odgraniczyć wyraźnie poczucie sprawiedliwości od poczucia słuszności. Należy

przeto poprzestać na communis opinio prawników kultury common law,

uznających słuszność za wtórną, łagodniejszą i mniej sformalizowaną wobec

pierwotnej, surowszej i bardziej sformalizowanej miarę sądowych ocen.

BIBLIOGRAFIA

Fuller L.L ”Anatomia prawa”, Warszawa 1978

Lang W. Wróblewski „Współczesna filozofia i teoria prawa w USA”, Warszawa

1986

Rot H. „Główne kultury prawne współczesnego świata”, Warszawa 1995

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome