Geografia fizyczna, Afryka - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia
Grzegorz
Grzegorz14 June 2013

Geografia fizyczna, Afryka - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia

PDF (74.9 KB)
5 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Geografia: notatki z zakresu geografii opisujące geografię fizyczną Afryki.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 5
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

I – Afryka Afryka jest zwartym kontynentem o słabo rozwiniętej linii brzegowej. Około 1/5 powierzchni

lądu leży w odległości większej niż 1 000 km od brzegu, a 1/3 obszaru w odległości większej

niż 800 km. Długość linii brzegowej wynosi 30 500 km, a pow. Lądu ok. 30 mln km2; tak,

więc czterokrotnie więcej niż w Europie (270 km2 przypadających na 1 km wybrzeża), która

chociaż jest mniejsza od Afryki, ma jednak znacznie dłuższą linię brzegową. Około 95% pow.

Afryki stanowi masywny pień lądowy, czyli część lądu po odjęciu powierzchni półwyspów i

wysp. Afryka nie ma tez dużego szelfu kontynentalnego. Największa odległość od lądu

izobaty 200 m wynosi 250 km i tworzy płyciznę Agulhas, ciągnącą się od płd. wybrzeży

kontynentu do podmorskiego płaskowyżu Agulhas. Jedynymi większymi półwyspami są:

Półwysep Somalijski nad Zatoką Adeńską i Oceanem Indyjskim oraz Półwysep Barka na

libijskim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Oprócz nich jest jeszcze kilka wyraźnie

wykształconych, ale niedużych półwyspów na niektórych fragmentach wybrzeży: na

śródziemnomorskim wybrzeżu Afryki Północno – Zachodniej np. półwysep Bône (Mawin,

Mabuin) w Tunezji, w Afryce Zachodniej Półwysep Zielonego Przylądka i w Afryce

Południowej półwysep Cape (z Przylądkiem Dobrej Nadziei). Bardziej urozmaicone SA

wybrzeża Oceanu Indyjskiego. Jego odnogą jest wąskie Morze Czerwone, na którym

półwysep Synaj obrzeża z lądem Afryki Zatokę Sueską, a z lądem Półwyspu Arabskiego –

zatokę Akaba. Obydwie zatoki są uwarunkowane tektonicznie. Cieśnina Bab-al-Mandab łączy

Morze Czerwone z wielką, położoną pomiędzy Półwyspem Somalijskim, a Arabskim, Zatoką

Adeńską. Przebieg linii brzegowej w Afryce Wschodniej jest uwarunkowany istnieniem

dwóch zapadlisk tektonicznych: zapadliska Dar es-Salaam i Zambezi-Limpopo. Powstałe w

ten sposób występy lądu nie tworzą jednak prawdziwych zatok, z wyjątkiem zatoki Delagoa u

ujścia Limpopo. Najczęstszym typem wybrzeży w Afryce są wybrzeża klifowe, tworzące się

w wyniku podcinania przez fale przyboju. Procesy chemiczne także uczestniczą w

powstawaniu klifu, zwłaszcza na wybrzeżach koralowych. Obydwa rodzaje procesów –

wietrzenie chemiczne i erozja fal działają bardzo selektywnie. Mniej odporne skały są

szybciej niszczone, a materiał jest usuwany. Odporniejsze natomiast tworzą strome ściany

klifu o nierównym przebiegu, często fantastycznych kształtach, np. baszty w dolomitach

południowej Namibii w Ghanie, Palmas w Liberii i Zielony w Senegalu. Klifowy jest także

brzeg niewielkiego półwyspu Freetown w Sierra Leone, na którym leży wycięty w

piaskowcach klif w Gambii i w bazaltach koło góry Kamerun. Bardzo malowniczy jest

klifowy brzeg półwyspu Cape w Afryce Południowej, gdzie miejscami poziome, gdzie indziej

pocięte uskokami i sfałdowane warstwy piaskowca kształtują bardzo atrakcyjny krajobraz. W

Namibii stare krystaliczne skały dochodzące do brzegu budują urozmaicone, skaliste formy

brzegowe. W kwarcytach powstają strome ściany klifu, a mniej odporne łupki uwarunkowały

pojawienie się płytkich zatoczek. W wynurzającej się części wybrzeża położonej na południu

od Port Nolloth w ścianie klifu odsłoniły się warstwy diamentonośnych żwirów. Niskie

akumulacyjne wybrzeża nazywane wybrzeżami plażowymi, związane są z występowaniem

dosyć szerokich nizin nadbrzeżnych. W Afryce Zachodniej są to: Niz. Senegalu, niziny

położone nad Zatoką Gwinejską, a także w Dolnej Gwinei. Nad Oceanem Indyjskim zaś –

Nizina Mozambicka i wybrzeże Benadir w Somalii. Również nad Morzem Śródziemnym

występują wybrzeża plażowe w Tunezji, Libii i w Egipcie. U wybrzeży tych często występują

usypywane prądami przybrzeżnymi mierzeje. Ich przebieg zależy od ułożenia wybrzeża

względem przeważających kierunków wiatrów, pod wpływem, których tworzą się prądy

przybrzeżne. W Senegalu i Mauretanii prąd przybrzeżny przenosi piasek na południe pod

wpływem wiatrów, wiejących z PN. i PN. zach.. Jedną z największych jest mierzeja

nazywana Langue de Barbarie u ujścia Senegalu. Przyrosła ona kilkanaście kilometrów w

okresie od 1860 do 1945 r. i skierowała wody Senegalu na południe. Na północnym wybrzeżu

Sierra Leone tworzą się mierzeje o kierunku mniej więcej prostopadłym do brzegu, podczas

gdy w płd. części wybrzeża i w Liberii prąd przybrzeżny wywołany tymi samymi płd.-zach.

wiatrami usypuje mierzeje równolegle do brzegu. Mierzeje występują na całym wybrzeżu

Zatoki Gwinejskiej, przerywane krótkimi tylko odcinkami brzegu klifowego. Także w Angoli

i w Namibii są charakterystycznym rysem niskich wybrzeży. Na wschodnich brzegach

kontynentu, gdzie temperaturę wody podnosi ciepły Prąd Mozambicki (Mozambik, zach.

Madagaskar, Tanzania, Kenia, Somalia) oraz na wybrzeżach Morza Czerwonego występują

wybrzeża koralowe. Organizmy budujące rafy koralowe wymagają przeźroczystej, płytkiej,

słonej wody o temperaturze mieszczącej się w granicach 20-35°C. Dlatego piaszczyste brzegi

Afryki Zachodniej i chłodne brzegi Afryki Południowo – Zachodniej nie są dogodnym

miejscem dla powstawania wybrzeży koralowych. Wzdłuż brzegów Afryki Wschodniej w

wielu miejscach ciągną się szerokie na 500 m i długie na 2 km platformy koralowe, na ich

zewnętrznych brzegach budowana jest koralowa rafa przybrzeżna. Lokalnie na wybrzeżu

Afryki Wschodniej i Południowej oraz w rejonie Kamerunu spotkać można wybrzeże

riasowe. W wyniku obniżania się lądu dolne odcinki dolin rzecznych uległy zatopieniu,

tworząc lejkowate ujścia o urozmaiconej linii brzegowej. Takie wybrzeża występują na

wschodnich krańcach Gór Przylądkowych, w okolicach Dar es-Salaam oraz archipelagu

Lamu w Kenii. Wybrzeża riasowe są rzadkie w Afryce, ponieważ brzegi kontynentu są raczej

wynurzające się niż obniżające. Na Madagaskarze wybrzeża są zróżnicowane. Po zachodniej

stronie wyspy przeważają koralowe i plażowe, wschodnie są wyrównane, na południu i

północy zaś skaliste. Oceany i morza otaczające Afrykę należą pod względem termicznym,

tak jak i ląd, do strefy tropikalnej i subtropikalnej. Strefowy układ temperatury wód

powierzchniowych modyfikują ciepłe i chłodne prądy płynące wzdłuż wybrzeży. Najwyższą

średnią roczną temperaturę (powyżej 27°C) mają wody powierzchniowe Zatoki Gwinejskiej,

gdzie płynie ciepły Prąd Gwinejski oraz – wciśnięte pomiędzy gorącą Saharę i Półwysep

Arabski – Morze Czerwone. Równie ciepła jest Zatoka Adeńska i przybrzeżne wody

Półwyspu Somalijskiego, znajdujące się pod wpływem ciepłego Prądu Somalijskiego.

Wysokie temperatury (25-27°C) są przenoszone ze strefy równikowej na południe przez

ciepły Prąd Mozambijski i Agulhas, aż do szerokości zwrotnikowych. Z kolei na Atlantyku

chłodny Prąd Benguelski przenosi wody o temperaturze 15-20°C do szerokości

podrównikowych. Podobnie wybrzeża Afryki Północno – Zachodniej omywane są chłodnym

Prądem Kanaryjskim, wskutek czego średnia temperatura wód powierzchniowych na północy

wynosi 17°C, a w pobliżu Dakaru 25°C. W Morzu Śródziemnym woda jest chłodniejsza w

zachodniej części akwenu (15-20°C), cieplejsza we wschodniej u wybrzeży Libii i Egiptu.

Woda morska zawiera przeciętnie 35‰ różnych soli rozpuszczalnych, wśród których

przeważa chlorek sodu (NaCl), nadający wodzie charakterystyczny słony smak i pozyskiwany

przez odparowanie wody morskiej w salinach. Stopień zasolenia uzależniony jest od

wielkości opadów atmosferycznych i parowania. W wodach strefy równikowej, gdzie są duże

opady występuje mniejsze niż przeciętne zasolenie, większe zaś w wodach strefy

zwrotnikowej i podzwrotnikowej, gdzie jest duże parowanie. Oceany są także miejscem

występowania złóż surowców mineralnych, z których największe znaczenie ma ropa naftowa

i gaz ziemny. Eksploatuje się złoża w Zatoce Gwinejskiej i północnej i małej części Morza

Czerwonego. Szelfy i stoki kontynentalne są obszarem zwiększonej produkcji planktonu

roślinnego roślinnego zwierzęcego. Szczególnie żyzne są takie miejsca, do których prądami

powierzchniowymi lub wznoszącymi docierają w większych ilościach składniki biogeniczne

min. Azotany, Fosforany. W Afryce są to wody wschodniego Atlantyku. U wybrzeży Afryki

Północno – Zachodniej biomasa planktonu jest duża i wynosi 300-400 mg/m3. Jeszcze

żyźniejsza jest strefa wybrzeży Afryki Południowo - Zachodniej, gdzie plankton o biomasie

300-500mg/m3 żywi około 1300 różnych gatunków ryb. Największe połowy wśród krajów

afrykańskich mają Maroko, Ghana, Senegal, Republika Południowej Afryki i Namibia.

Przybrzeżne części oceanów i mórz należą niestety do wód najbardziej zanieczyszczonych.

Zanieczyszczenia pochodzą głównie z lądu, ze stref zurbanizowanych i uprzemysłowionych.

Źródłem zanieczyszczeń jest też normalna eksploatacja statków oraz liczne katastrofy

tankowców transportujących ropę naftową. Najbardziej są wody Morza Śródziemnego,

zwłaszcza u ujścia Nilu, następnie Atlantyku u wybrzeży Afryki Północno – Zachodniej i

Zachodniej, głównie w rejonie miast Akra oraz Lagos i u wybrzeży Afryki Południowej. Na

Oceanie Indyjskim zaś w rejonie Dar es-Salaam i wzdłuż szlaku transportowego

transportowego Afryki Południowej przez Kanał Mozambicki do Indii. W rzeźbie Afryki

dominują rozległe wyżyny o zrównanych, monotonnych powierzchniach wznoszących się

stromymi brzegami nad poziom morza i opadające łagodnie lub czasem wyraźnymi stopniami

ku wewnętrznym kotlinom. Niziny ograniczają się niemal wyłącznie do wąskich pasów

wzdłuż wybrzeży, a góry fałdowe zajmują północne i południowe krańce kontynentu. Jedna

krajobrazy górskie – głęboko wcięte doliny i strome zbocza – występują nie tylko w młodych

fałdowych górach Afryki. Spotkać je można także na obszarach, które ze względu na swą

genezę są zaliczane nie do gór, lecz do wyżyn. Również pod względem wysokości nad

poziom morza, młodym górom fałdowym dorównują, a nawet je przewyższają, najwyżej

wzniesione szczyty Wyżyny Abisyńskiej oraz masywy i stożki wulkanów, utworzone wzdłuż

uskoków tektonicznych ryftu wschodnioafrykańskiego. Ta cecha wiąże się z dużą średnią

wysokością nad poziomem morza całego kontynentu oraz z jego niedawną przeszłością

geologiczną. W czasie, gdy na północy Afryki powstały góry fałdowe góry Atlas, wschodnia

część kontynentu została przecięta potężnym systemem dryftowym, który ostatecznie

ukształtował jej rzeźbę. Przewaga wyżyn sprawia, że średnia wysokość kontynentu na

poziomem morza wynosi 600 m, a ponad 75% jego powierzchni leży na wysokości od 300 do

2 000 m n.p.m.. Najwyższym punktem kontynentu jest szczyt Kibo w wulkanicznym

masywie Kilimandżaro w Tanzanii (5 895 m n.p.m.), a najniższym – jezioro Assal w

tektonicznej depresji Kotliny Danakilskiej (173 m p.p.m.), położonej w pobliżu Zatoki

Adeńskiej. Wysokości wyżyn i kotlin są ogólnie wyższe w południowej i wschodniej części

kontynentu, a niższe w jego północnej i zachodniej części. Z tego powodu dzieli się Afrykę na

trzy wielkie krainy: góry Atlas na północnym zachodzie, Afrykę Niską o średniej wysokości

nieprzekraczającej 1 000 m n.p.m. i Afrykę Wysoką gdzie średnia wysokość jest wyższa niż

1 000 m n.p.m.. Do Afryki Niskiej należy Afryka Północno – Zachodnia, z wyjątkiem Atlasu,

część Afryki Północno – Wschodniej, aż do doliny Nilu, Afryka Zachodnia oraz Kotlina

Konga z jej północnymi i zachodnimi obrzeżeniami. Do Afryki Wysokiej należy Afryka

Wschodnia wraz z Wyżyną Abisyńską i Półwyspem Somalijskim oraz Afryka Południowa

wraz z południowym obrzeżeniem Kotliny Konga. Średnie wysokości wyżyn na północy

wynoszą od 500 do 1 000 m n.p.m., a na pd. i wsch. od 1 000 do 2 000 m n.p.m.. Dna kotlin

znajdują się na wysokości 200 do 400 m n.p.m. w Afryce Niskiej i 1 000 do 1 500 m w

Afryce Wysokiej. Charakterystyczną cechą ukształtowania powierzchni Afryki jest obecność

wielkich kotlin otoczonych lub oddzielonych od wybrzeża progami, wyżynami lub masywami

górskimi. Ich powstanie wiąże się z tektoniką krystalicznego fundamentu platformy

afrykańskiej. Kotliny są tektonicznymi nieckami, a progi i wyżyny obszarem wypiętrzeń

krystalicznego fundamentu. W niektórych częściach wybrzeży, również tektonicznie

obniżonych, występuje rozleglejsze, niż przeciętnie w Afryce niziny. Największymi kotlinami

i nizinami Afryki Niskiej są: Kotlina Zachodniosaharyjska i Środkowego Nigru, Kotlina

Czadu, Kotlina Nibijska i Dolnego Nilu, kotlina Górnego Nilu, Kotlina Konga oraz nizina

Senegalu. Ważniejsze wyżyny i góry Afryki Niskiej to na Saharze góry Ahaggar z wyżyną

Tassili, Tibesti i nieco niższe Air, Adrar des Iforas, Uweinat, a w Sudanie, Dolnej i Górnej

Gwinei: Dar Fur, Azande, Ubangi, Adamawa i góra Kamerun, wyżyna Dżos, Wyżyna

Gwinejska z górami Nimba i masywem Futa Dralon oraz Wyżyna Dolnogwinejska. W Afryce

Wysokiej wewnętrzne obniżenia tworzą: nieduża Kotlina Jeziora Wiktorii w Afryce

Wschodniej oraz rozległa Kotlina Okawango – Kalahari w Afryce Południowej. W

zapadliskach tektonicznych wschodniego wybrzeża położone są niziny: Kotlina Danakilska,

niziny Afryki Wschodniej i Nizina Mozambicka. Ważniejsze góry i wyżyny Afryki Wysokiej

to: Wyżyna Abisyńska, Wyżyna Wschodnioafrykańska z masywami krystalicznymi i

wulkanicznymi strefy ryftu wschodnioafrykańskiego, Wyżyny Lunda i Bije, ograniczające od

południa Kotliny Konga, Wyżyny Damara i Nama w Namibii i wyżyny Matabele, Wysokiego

Weldu i Góry Smocze we wschodniej części Afryki Południowej. Na samym skraju

kontynentu znajdują się stare fałdowe Góry Przylądkowe. Madagaskar jest wyżynno –

górzysty we wschodniej, a obniża się w zachodniej części wyspy.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome