Liberalizm - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia
Grzegorz
Grzegorz14 June 2013

Liberalizm - Notatki - Geografia, Notatki'z Geografia

PDF (132.2 KB)
11 strona
724Liczba odwiedzin
Opis
Geografia: notatki z zakresu geografii przedstawiające liberalizm; liberalizm polityczny i współczesny; perspektywy liberalizmu w XXI wieku.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Liberalizm Pierwsze idee liberalizmu pojawiły się w Europie Zachodniej w XVII i

XVIII w., wszędzie tam, gdzie bogacące się mieszczaństwo zaczynało buntować się przeciw istniejącemu porządkowi i jego pryncypiom. Było ono zainteresowane rozwojem kapitalizmu i pragnęło przeciwstawić się przestarzałej już myśli politycznej feudalizmu z jednej strony, a z drugiej strony wyrazić własne aspiracje i pragnienia. Konieczność uzasadnienia buntu i potrzeb ideologicznych legły u podstaw myśli liberalnej. W tym czasie mieszczaństwo uzyskało możliwości tworzenia i urzeczywistniania idei liberalizmu w takich krajach jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone i Francja gdzie też liberalizm narodził się w pierwszej, dziś uznawanej za klasyczną, postaci. U podstaw myśli liberalnej legła koncepcja, w której najważniejszą wartością jest człowiek, jako jednostka świadoma swych potrzeb, „kowal” własnego losu, człowiek o pełnej swobodzie działania z możliwością działania na własny rachunek w każdej sferze swej egzystencji. Swoboda ta i aktywność człowieka ma czynić świat coraz lepszym, a więc postęp jest nieuchronny. Postęp wyrasta z codziennej pracy i zmagań ludzkości, a w zmaganiach tych lepszy zostaje zwycięzcą a gorszy przegranym. Uważane jest to za najlepsze rozwiązanie dla wszystkich. Mimo to wysiłki ludzi, bez względu na błędy i przegrane wzbogacają ich, bo czynią ich mądrzejszymi.

Liberał postrzega społeczeństwo jako sumę jednostek, z których każda jest ważniejsza od społeczeństwa, gdyż bez jednostek nie byłoby społeczeństwa. Ponieważ każda jednostka jest inna, na swój sposób kształtuje ona społeczeństwo. Jest to pluralizm społeczny – dla liberała pożądany stan rzeczy. Zagrożeniem dla jednostki jest silne państwo, które próbując wyręczać jednostkę ogranicza jej wolność. Działanie takie jest nie do przyjęcia, gdyż to właśnie jednostki stworzyły państwo, które powinno zajmować się tylko tym, co jednostki mu zleciły. Teorię dwuetapowej umowy społecznej, w której umawiają się jednostki w celu stworzenia społeczeństwa, a następnie umawia się społeczeństwo z władzą aby stworzyć państwo i rząd, przedstawił John Lockei, jeden z czołowych myślicieli, którzy wywarli decydujący wpływ na pierwotną postać ideologii liberalnej. Liberałowie uważali, że człowiek jest wyposażony w uprawnienia, jakie dają mu prawa natury, czyli normy, które regulują bieg całego wszechświata i wszystkich ludzi. Są to: prawo do życia i zdrowia, prawo do szczęścia i prawo do wolności. Dla liberałów amerykańskich i brytyjskich prawa natury były dziełem Bożym. Odmienny pogląd wyrażali liberałowie francuscy uważając, że prawa natury są dziełem natury i w ich świecie nie ma miejsca dla Boga. Wiąże się to z podejściem do aspektów religijnych, które były liberałom całkowicie obojętne. Uznawali, że religia jest prywatną sprawą każdej jednostki. Tym

samym odrzucali pesymistyczną interpretację natury ludzkiej polegającą na obciążeniu ludzi grzechem pierworodnym. Przywołany wyżej John Lock był tym, który podważył tezę o odpowiedzialności kolejnych pokoleń za grzech pierworodny Adama.

Wolność dla liberała jest najwyższą wartością przedmiotową, która służy realizacji celów najwyższej wartości podmiotowej – jednostki ludzkiej. Wolność to też brak przymusu ze strony państwa i innych ludzi, rozumiana szeroko jako wolność duchowa, ekonomiczna, polityczna etc. Wolność jest prawem niezbywalnym i, według liberalizmu klasycznego, nie może ono być ograniczane przez kogokolwiek. Tymczasem liberalizm demokratyczny, a szczególnie liberalizm socjalny dopuszcza sytuację, w której wolność może być poddana reglamentacji kiedy zachodzi konieczność zachowania ładu społecznego. Dodatkowo w konieczności tej upatruje nawet szansę rozwoju jednostki jako możliwość uzgodnienia interesu jednostki z interesem państwa. Jak zatem widać pojmowanie sensu wolności wprowadza głębokie różnice między poglądami liberałów.

Własność prywatna jest dla liberałów najważniejszym fundamentem wolności człowieka. Nie ma wolności bez własności, dlatego należy chronić własność i właścicieli. Liberałowie idą nawet dalej uznając, że nie ma granic dla posiadania i można bogacić się bez końca a odpłatne korzystanie przy tym z pracy innych jest oczywiste i godne aprobaty, gdyż daje to ludziom pracę i możliwość zarobków.

Równość według liberałów należy postrzegać przez pryzmat równości wobec praw natury czyli swego rodzaju szans, które każdy indywidualnie powinien w życiu wykorzystywać na własny rachunek. Poprzez swą aktywność jedni osiągają sukces inni nie, co jest przejawem efektywności działania. Jest to naturalny stan rzeczy, gdyż życie to nieustanna walka o sukces, w której słabsi przegrywają. Rozstrzyga to zatem o miejscu jednostki w społeczeństwie tym samym kreując słuszne i sensowne nierówności społeczne, które wg liberałów gwarantują wolność jednostki. Wszelkie próby „odgórnego” likwidowania tych nierówności są dla liberałów naruszeniem ładu i mechanizmów kierujących ludzi ku lepszej przyszłości oraz, co ważniejsze, zagrożeniem dla wolności jednostki, czyli najwyższej wartości. Przekłada się to też na ograniczenia w dostępie do życia politycznego, w którym powinni uczestniczyć tylko ci, którzy osiągnęli sukces życiowy. O losach ogółu nie może decydować ten, który nie potrafił zadbać o własne interesy. Mamy zatem cenzus majątkowy, jako element niezbędny w życiu politycznym. Zatem polityka jest przywilejem najbogatszych.

Rząd, uformowany w ten sposób, powinien być wyposażony w minimalne i ściśle określone kompetencje, służące obronie jednostki i jej praw. Ścisłe określenie granic władzy wiąże się z jej podziałem na ustanawianie praw, rządzenie i wykonywanie sprawiedliwości. Jest to koncepcja trójpodziału władzy, której autorem był francuski liberał Karol Monteskiuszii, zwany

liberałem arystokratycznym, gdyż w jego koncepcji społeczeństwa i państwa występuje, obok cenzusu majątkowego, cenzus szlacheckiego urodzenia. Rozdział władzy miał uchronić obywateli przed jej tyranią oraz wzmacniał gwarancje praw jednostki wobec państwa.

Dzieje liberalizmu XIX i XX wieku to okres rozwoju liberalizmu zarówno

w Stanach Zjednoczonych jak i w Europie z tym, że liberalizm amerykański rozwijał się szybciej w praktyce a liberalizm europejski miał przewagę w wymiarze refleksji. Należy zaznaczyć, że liberałowie w USA nie mieli kłopotów z realizacją składanych obietnic, gdyż przestrzenie Dzikiego Zachodu pozwalały na urzeczywistnianie koncepcji równych szans. Jednakże droga ta prowadziła do obniżenia cenzusów majątkowych, które następnie zostały zredukowane i zlikwidowane. Spowodowało to powstanie równouprawnienia nie tylko w wymiarze prawa ale i w sferze polityki przy czym, poza tą sferą, nierówności naturalne zostały zachowane. W taki sposób narodził się w USA liberalizm demokratyczny (demoliberalizm). Zasłużonymi dla rozwoju liberalizmu demokratycznego byli Johnie Stuart Milliii i Alexis de Tocquevillesiv. Koniec XIX wieku w USA to okres zgodności idei liberalizmu demokratycznego z realiami panującymi w tym kraju. Charakteryzowały się one stopniowym powiększaniem różnic w cenzusach majątkowych obywateli przy równych prawach politycznych. W tej sytuacji amerykańscy liberałowie uznali, że warunkiem urzeczywistnienia idei wolności i pomyślności każdej jednostki jest redukowanie skrajnych nierówności i pomoc tym, którzy znaleźli się na dole drabiny społecznej, we włączeniu się w życie społeczno – polityczne jako równouprawnieni obywatele. Miało to być zadanie dla państwa, co też wymuszało rozszerzenie kompetencji władzy do ingerencji w sprawy społeczne.

Prowadziło to ponadto do zwiększania obciążeń podatkowych najbogatszej części społeczeństwa w celu zapewnienia środków na realizację nałożonych na państwo zadań. Tak narodził się, całkowicie sprzeczny z pryncypiami liberalizmu klasycznego, liberalizm socjalny, którego czas realizacji nastąpił w latach 30’ XX wieku, w warunkach wielkiego kryzysu gospodarczego w USA. Władze federalne, uzyskując szerokie uprawnienia, przystąpiły do wdrażania reform w celu ratowania systemu kapitalistycznego Stanów Zjednoczonych.

Wielki kryzys spowodował, że część amerykańskich liberałów doszła do całkiem innych wniosków. Uznali, iż napięcia i wstrząsy społeczne są konsekwencją odejścia od podstaw liberalizmu klasycznego na rzecz demoliberalizmu i idei socjalno – liberalnych. Stąd uznali, że niezbędny jest powrót do koncepcji pierwotnych liberalizmu z zasadami wolnego obrotu i wolnej konkurencji. Jest to początek liberalizmu konserwatywnego XX wieku zwanego neoliberalizmem, którego prekursorem był Herbert Spencerv.

Rozszczepienie amerykańskiego liberalizmu, na wskazane trzy nurty, dotarło do Europy przed wybuchem II wojny światowej. Po wojnie ideologia liberalna zaczęła funkcjonować jako liberalizm konserwatywny, demokratyczny

i socjalny. Dalsza część referatu zostanie poświęcona opisowi tych trzech mutacji liberalizmu.

Liberalizm konserwatywny opiera się na idei, że nierówność jest

warunkiem koniecznym do realizacji wolności każdej jednostki oraz rozwoju społeczeństwa we wszelkich dziedzinach jego życia, w tym gospodarczej. Rozwój społeczny może nastąpić wyłącznie przy zapewnieniu każdej jednostce jej nienaruszalnej własności oraz całkowitej swobody dla jej przedsiębiorczości, w szczególności gospodarczej. Mechanizmy te kreują wolną gospodarkę rynkową prowadzącą jednocześnie do radykalnego ograniczenia prerogatyw państwa. Te zaś, w myśl koncepcji liberałów, są najczęściej zbędne, gdyż państwo nie może sterować procesami gospodarczymi a jedynie sprawować kontrolę nad ich nienaruszalnym przebiegiem. Tym samym, dla liberałów konserwatywnych, nie do przyjęcia jest pełnienie funkcji socjalnych przez państwo, jeżeli ma być zachowana nierówność w życiu społecznym. Ponadto negatywnymi skutkami stosowania gwarancji socjalnych jest niesprawiedliwy podział dochodów społecznych, zagrażający własności prywatnej, oraz blokowanie naturalnych mechanizmów rozwojowych. Państwo winno sprawnie wykonywać zadania organizacji praworządnej, jednakże jego instytucje mają być jak najmniej demokratyczne. Życie polityczne powinno być domeną elit a korzystanie z praw politycznych przez masy winno być w maksymalny sposób utrudnione, opierając się na stosowaniu rozmaitych antydemokratycznych cenzusów (np. wysoki wiek głosującego). Idee te są charakterystyczne dla skrajnego nurtu liberalizmu klasycznego, którego ojczyzną są Stany Zjednoczone, a jednymi z najwybitniejszych jego rzeczników byli Friedrich von Hayekvi oraz Milton Friedmanvii. Obok jednak istnieje nurt liberalny, dopuszczający pewne elementy funkcji socjalnej państwa i uznający obowiązek państwa we wdrażaniu określonych reform. Szczególnie charakterystyczną jest tu doktryna socjalnego państwa prawnego, której autorami byli liberałowie zachodnio – niemieccy. Spór pomiędzy zwolennikami nurtu skrajnego i liberalnego jest charakterystyczny dla Stanów Zjednoczonych po wielkim kryzysie. Od tamtej pory aż do chwili obecnej można obserwować neoliberalną politykę kolejnych prezydentów z Partii Republikańskiej oraz ich rywali z Partii Demokratycznej, opartą o hasła liberalizmu socjalnego. Charakter działań prezydentów z obu ugrupowań jest wyrazem sporów ideowych o granice wolności jednostki i zakres kompetencji państwa wobec społeczeństwa.

Liberalizm demokratyczny opiera się na idei demokracji, uznającej równość

za najwyższą wartość w życiu społecznym. Idee myśli liberalno – demokratycznej to: 1. pierwszeństwo praw wolnej jednostki, która równocześnie jest

równoprawnym obywatelem w państwie;

2. władza państwa stosuje, w majestacie prawa, swe rozszerzone kompetencje aby stać na straży interesu całego społeczeństwa, którego obywatele mają pełną swobodę w korzystaniu z posiadanych praw natury. Innymi słowy, własność pozostaje nadal podzielona nierówno;

3. Ustrój państwa i jego system polityczny mają być demokratyczne. Rzeczywistym przejawem tego demokratyzmu powinien być parlament oraz instytucje samorządu terytorialnego pochodzące z powszechnych i bezcenzusowych wyborów. Liczne partie polityczne, konkurując ze sobą, mają walczyć o zdobycie większości w organach reprezentacyjnych;

4. Społeczeństwo przestaje być tylko sumą jednostek i staje się także sumą grup o często przeciwstawnych interesach. Te jednak, zdaniem demoliberałów, dadzą się uzgodnić w ramach demokratycznego systemu sprawowania władzy;

5. Istotnym elementem demokratyzacji życia politycznego i społecznego jest upowszechnianie oświaty, bezpłatnej i laickiej w warunkach rozdziału między Kościołem a państwem.

Najwybitniejszymi rzecznikami liberalizmu demokratycznego w XX w. stali się Hans Kelsenviii i Karol Poppereix.

Tak rozumiany liberalizm demokratyczny pojawił się wszędzie tam, gdzie państwo kapitalistyczne utraciło swą autorytarną czy faszystowską formę. Proces ten szczególnie był widoczny w latach 70’ w Hiszpanii, Grecji i Portugalii. Ponadto przebieg wydarzeń, które miały miejsce w Europie Środkowo-Wschodniej po 1989 r., postawił ponownie na porządku dziennym kwestię obecności zasad liberalizmu demokratycznego w życiu politycznym prawie wszystkich krajów leżących w tej części Europy. Analogicznie, podobne procesy zachodzą również na innych kontynentach przy czym należy pamiętać, iż mogą one przebiegać również w przeciwnym kierunku, w sytuacji kiedy ustrój państwa, opartego na ideologii liberalizmu demokratycznego, zostanie obalony przez siły autorytarne lub antykapitalistyczne (np. lewica rewolucyjna).

Liberalizm socjalny jest rozszerzeniem i uzupełnieniem idei

demoliberalizmu, które zdaniem liberałów socjalnych, są niewystarczające dla realizacji wolności jednostki. Uważają oni, iż niezbędne są głębokie reformy społeczno – gospodarcze systemu kapitalistycznego polegające na aktywnym oddziaływaniu państwa na bieg spraw gospodarczych i socjalnych wspólnoty. Ma to być swego rodzaju interwencjonizm państwa, wymagający nowych uregulowań prawnych, odpowiednich środków finansowych i rozbudowanego aparatu państwa. Sposobem na zgromadzenie wystarczających środków w budżecie winno być wdrożenie podatku progresywnego, który najsilniej obciąży wielkie majątki. Pozwoliłoby to na sfinansowanie reform w określonych sferach życia społecznego, których efektem ma być:

1. wzbogacenie i wzmocnienie wolności jednostki, której poza prawami politycznymi przynależą też prawa socjalne zagwarantowane przez państwo;

2. podniesienie stopy życiowej społeczeństwa; 3. zwiększenie dobrobytu obywateli poprzez planową politykę państwa. Tak zaprezentowane działania są charakterystyczne dla koncepcji „państwa dobrobytu”, realizowanej w imię odmiennych motywacji ideologicznych. Liberalizm polityczny

Pod pojęciem liberalizmu politycznego mieści się wolność myśli, sumienia, wyznania, słowa, wolność do zrzeszania się, lub ogólniej rzecz biorąc, wolność do czynienia wszystkiego co tylko nie ogranicza wolności innych jednostek. Właśnie liberalizm polityczny stał się początkiem demokracji takiej jaką mamy obecnie.

Liberalizm Jana Locke’a miał silne zabarwienie religijne. Społeczeństwo

powinno żyć zgodnie a planem bożym. Wzajemne gwarantowanie sobie wolności osobistej wynika z prawa natury. Człowiek jest „zwierzęciem towarzyskim” i tylko wśród innych ludzi czuje się szczęśliwy. Nie powinniśmy dążyć do własnego szczęścia za cenę nieszczęścia innych. Powinniśmy być przyjaźni i pomocni. Oczywiście mamy prawo bronić się przed napastnikami, ale nie mamy prawa narażać innych na krzywdy i cierpienia. Istnieją dwa rodzaje niesprawiedliwości: pierwsza z nich to sytuacja, kiedy człowiek niegodziwy krzywdzi niewinnego; druga – gdy niewinny niepowściągliwie karze niegodziwego. Mill w swej interpretacji idei liberalizmu odróżnił czyny dotyczące wyłącznie sprawy oraz czyny dotyczące jednocześnie osób postronnych. Człowiek z wyraźną indywidualnością wykazuje pomysłowość. Wiele eksperymentuje i szuka nowych rozwiązań w każdej dziedzinie życia. To on ożywia produkcję, handel, aktywność społeczną, religijną i kulturalną. Żadna idea normatywna nie powinna więc ograniczać jednostek przedsiębiorczych i pomysłowych, dopóki nie łamią one prawa i nie powodują jawnych szkód, odczuwanych przez resztę społeczności. Powszechna wolność wydaje się najlepszym teoretycznym rozwiązaniem w programie maksymalizacji społecznej użyteczności. Liberalizm jest tym bardziej przekonywujący, im mniej przyjmuje założeń.

Locke i Tomasz Jefferson byli przekonani, że jednym z podstawowych

uprawnień człowieka jest prawo do wolności. Nie jest ona przywilejem absolutnym i trwale zinstytucjonalizowanym. Można ją w pewnych granicach

modyfikować. Liberalizm nakazuje, aby najpierw wyraźnie wskazać problem, który powstaje na skutek istnienia nadmiaru wolności, następnie wprowadzić oszczędne, stopniowe ograniczenia wolności aż do momentu, w którym problem znika. Zawsze istnieje niebezpieczeństwo, że takie łagodne modyfikacje mogą mimochodem całą liberalną konstrukcję zniweczyć. Dlatego cały ten proces powinien być precyzyjnie kontrolowany. Pewne przepisy ułatwiają powszechne ułatwianie celów przyjętych przez jednostki. Inne wprowadzają dodatkowe kryteria poprawności – moralne, estetyczne, polityczne, religijne. Liberał za obligatoryjne uznaje tylko reguły minimalizujące konflikty, pozostałe kryteria uważa za fakultatywne.

Liberalizm współczesny .. Obecnie w ramach nurtu ogólnie nazywanego liberalizmem można wyodrębnić następujące kierunki: • Liberalizm europejski - opowiada się za rozszerzeniem zakresu swobód obywatelskich (liberalizm społeczny) oraz ograniczeniem ingerencji państwa w rynek (liberalizm gospodarczy). • Liberalizm amerykański – Nie ma nic wspólnego z europejskim rozumieniem liberalizmu. Postuluje zwiększenie roli państwa, zarówno w sferze społecznej jak i w gospodarce, celem wyrównania szans. W poglądach ekonomicznych bliższy europejskiej socjaldemokracji niż europejskiemu liberalizmowi. Typowym przedstawicielem tego tzw. liberalizmu jest lewa część amerykańskiej Partii Demokratycznej. • Liberalizm katolicki - zespół poglądów wyznawanych przez katolików aprobujących ideologię liberalną i dążących do tego, by Kościół uznał ustrój społeczny oraz polityczny opierający się na liberalizmie.. • Konserwatywny liberalizm - jest za reformami wolnorynkowymi, ale w sprawach społecznych jest bliższy europejskiej chadecji czy amerykańskiej "prawicy chrześcijańskiej". Typowi przedstawiciele: część europejskiej chadecji, część Partii Republikańskiej, japońska Partia Liberalno- Demokratyczna, polska Unia Polityki Realnej. • Libertarianizm - opowiada się za ograniczeniem państwa do roli "nocnego stróża", i wycofaniem go z zajmowania się zarówno gospodarką jak i sprawami społecznymi. Typowi przedstawiciele: amerykańska Partia Libertariańska. • Konserwatyzm - jest ideologią odwołującą się do takich wartości,

jak tradycja, religia, naród, rodzina, hierarchia, autorytet, odpowiedzialność, wolność osobista, własność poszanowanie prawa. Konserwatyści dostosowali swą ideologię do realiów życia społeczno - politycznego również w kwestiach ustrojowych. Zgodnie z ideologia konserwatyzmu demokracja przedstawicielska

jest ustrojem najlepiej godzącym autorytet państwa i wolność obywateli. Konserwatyści opowiadają się za władzą elit oraz bezwzględnym respektowaniem zasad rządów prawa.

Konserwatywna analiza życia społecznego opiera się na krytycznej ocenie cech natury ludzkiej. Konserwatyści nie podzielają charakterystycznego dla innych ideologii optymizmu odnośnie do możliwości wyeliminowania złych cech właściwych naturze człowieka. W ich mniemaniu jednostka ludzka nigdy nie będzie doskonała, niezależnie od tego, jakie warunki zewnętrzne będą określały jej postępowanie. Nie one decydują o zachowaniach człowieka, lecz jego skazana na słabość, skażona grzechem pierwotna natura. Dlatego człowiek powinien szukać wskazówek dla swych działań w religii, odwoływać się do uznanych autorytetów. Zwolennicy szkoły konserwatywnej odrzucają jednostronne spojrzenie na jednostkę jako istotę racjonalną, podkreślając, że kieruje się ona w swych wyborach również instynktami i emocjami. Konserwatyści uważają, że w podstawowym wymiarze etycznym ludzie nie są sobie równi, poza tym, że wszyscy są ludźmi.

Perspektywy liberalizmu w XXI wieku

`Rozważania na temat liberalizmu i jego perspektyw należy zacząć od uporządkowanie pojęć, gdyż liberalizm przeszedł jako teoria i praktyka tak wielkie zmiany, że termin ten w swoim współczesnym zastosowaniu nabrał sprzecznych znaczeń. Np. współczesny liberał Fryderyk von Hayek zauważa, że termin liberalizm w Stanach Zjednoczonych jest przyczyną ,,stałych nieporozumień” bowiem to co w Europie zwało się liberalizmem było tutaj powszechną tradycją, na której został zbudowany ustrój amerykański – obrońca zatem tradycji amerykańskiej był liberałem w sensie europejskim, w Europie rzecz się ma dokładnie odwrotnie tj. obrońca tradycji nazywany jest konserwatystą i jako taki jest uznawany za przeciwnika liberalizmu.

Różnorodność znaczeń liberalizmu bierze się także z tego, że można pod termin liberał podłożyć każdego człowieka który ujawnia otwartą postawę wobec nowych idei i sytuacji oraz jest pełen życzliwości i wyrozumiałości dla postaw i poglądów innych osób. A także wtedy gdy zetkną się zwolennicy zachowania bez zmian starego porządku z rzecznikami przemian i likwidacji zastanych rygorów czy struktur – tych ostatnich nazwiemy liberałami bez względu na to czy dyskusja będzie dotyczyła piłki nożnej czy wyboru strategii w partii komunistycznej. Innym problemem jest to, że nazwie liberalizm nie odpowiadają idee liberalne w praktyce, co często jest wynikiem świadomego manewru. Jednak klasyczny liberalizm można scharakteryzować jako ideologię dla której najważniejszą

wartością jest człowiek i jego wolność i swoboda działania. Każda jednostka powinna mieć świadomość i możliwość działania na własny rachunek w każdej sferze swej egzystencji. dla klasycznych liberałów człowiek jest ważniejszy od społeczeństwa, państwa i władzy. W celu uporządkowania nurtów liberalizmu obecnie istniejących oraz tych, które mogą mieć w przyszłości znaczenie można wyróżnić : liberalizm demokratyczny, socjalny i konserwatywny.

Idee myśli liberalno - demokratycznej można ująć w następujących punktach:

1. Prymat praw wolnej jednostki będącej jednocześnie równoprawnym obywatelem w państwie.

2. Władza państwowa wykorzystuje w majestacie prawa swe powiększone kompetencje, strzegąc interesu całej wspólnoty, której członkowie nadal mogą robić różny użytek z posiadanych praw natury.

3. Ustrój państwa i jego system polityczny mają demokratyczne podstawy. Praktycznym przejawem tego powinien być parlament oraz instytucje samorządu terytorialnego pochodzące z wolnych wyborów.

4. Społeczeństwo przestaje być tylko sumą jednostek i staje się także sumą grup o często przeciwstawnych interesach.

5. Ważnym elementem demokratyzacji życia politycznego i społecznego jest upowszechnienie oświaty – bezpłatnej i laickiej w warunkach rozdziału między kościołem a państwem.

Natomiast zasady ideowe liberalizmu socjalnego są rozwinięciem i

uzupełnieniem idei demoliberalnych, które zdaniem liberałów socjalnych nie wystarczają ,,same w sobie” dla urzeczywistnienia wolności jednostki. Praworządne państwo o rozszerzonych kompetencjach ma aktywnie wpływać na bieg spraw gospodarczych i socjalnych zbiorowości. Na plan pierwszy w pojmowaniu wolności człowieka u liberałów socjalnych wysuwa się walka o realną równość szans i jakość życia człowieka żyjącego w społeczeństwie składających się z grup jednostek. W obrębie liberalizmu socjalnego można spostrzec propozycje realizacji reform systemu kapitalistycznego, których efektem ma być podniesie stopy życiowej społecznej.

Na tle zasad liberalizmu socjalnego łatwo zauważyć istotne różnice wobec

idei liberalizmu konserwatywnego. Podstawą tej ideologii - założenie nierówności - jest niezbędnym

warunkiem urzeczywistnienia wolności każdej jednostki oraz rozwoju społeczeństwa we wszystkich sferach życia. Według neoliberałów państwo nie może kierować procesami gospodarczymi, dopuszczalne jest jedynie nadzorowanie ich niezakłóconego biegu. Krytyka liberałów konserwatywnych

kieruje się także przeciwko funkcji socjalnej państwa ponieważ gwarancje socjalne rozleniwiają ludzi, blokują naturalne mechanizmy rozwojowe i zagrażają własności prywatnej. Tak więc państwo dla liberałów konserwatywnych ma być organizacją praworządną i sprawną w zakresie swych kompetencji, korzystanie z praw politycznych powinno być domeną elit, zaś korzystanie z praw politycznych przez masy powinno być maksymalnie utrudnione.

Wiek XX to okres głębokiego kryzysu i spektakularnego triumfu liberalizmu. W okresie międzywojennym liberalizmu postrzegany był najczęściej jako system, który nie jest w stanie rozwiązać żadnego problemu współczesności. Powstanie dwóch ideologii totalitarnych komunizmu i nazizmu jeszcze bardziej utwierdzało krytyków liberalizmu ,że okres świetności już minął.

Jednak po II wojnie światowej na skutek przegrania wojny przez nazistów ten rodzaj totalitaryzmu został skompromitowany i stracił swoją atrakcyjność. Pozostał drugi z totalitaryzmów - komunizm, który jeszcze przez 50 lat rywalizował z liberalizmem, aż w roku 1989 nastąpiła dezintegracja systemu z powodu wielu czynników politycznych, gospodarczych, społecznych i innych. Tak więc u progu nowego wieku ludzkość stanęła w obliczu podwójnego kryzysu - autorytaryzmu prawicowego i socjalistycznego centralnego planowania – jedyną ideologią o potencjalnej uniwersalnej ważności okazała się liberalna demokracja.

Wydaje się, że tylko liberalizm a dokładnie liberalna demokracja będzie

ideologią mającą znaczenie w XXI. Liczba możliwych do przyjęcia rozwiązań politycznych i gospodarczych jest coraz mniejsza.

Wśród licznych form rządów, jakie pojawiły się w historii – od monarchii

i arystokracji przez teokrację po dwudziestowieczne dyktatury faszystowskie i komunistyczne - do końca nowego stulecia przetrwała jedynie liberalna. Zwycięstwo odniosła nie tyle praktyka, ile sama idea liberalizmu. Nie ma obecnie uniwersalnej ideologii, która dysponowałaby wystarczającą mocą, by rzucić wyzwanie liberalizmowi Przewaga liberalnej demokracji nad innymi ideologiami wynika także z tego, że kiedy wybieramy życie w liberalizmie, stawka jest coś więcej niż fakt, że uzyskujemy wolność do zarobkowania i zaspokojenia materialnych potrzeb. Ważniejszą i w ostateczności bardziej satysfakcjonującą rzeczą którą zapewnia nam liberalizm jest uznanie naszej godności i wolności. Poza tym kluczem do sukcesu liberalizmu w przyszłości będzie niespotykana w innych ideologiach zdolność do twórczej ewolucji na każdym etapie swego rozwoju - liberalizm zawsze podoła wyzwaniom epok,

tworząc nowe, adekwatne do sytuacji idee.

Kolejnym argumentem za wzrostem znaczenia liberalizmu w XXI wieku jest jego zdolność oddziaływania na inne ideologie – tzn. idee liberalne często inspirowały lub przekształcały inne systemy ideologiczne na bardziej liberalną postać, choć nie wyklucza się, że niektóre z młodych demokracji liberalnych na świecie mogą popaść z powrotem w autorytaryzm. Fakt ten nie wpłynie jednak na ogólnoświatową tendencję liberalizacji świata.

Pewnym zagrożeniem dla ideologii liberalnej w XXI wieku może być

Islam, który podobnie jak liberalizm jest systematyczną i spójną ideologią, zawierającą własny kodeks moralny oraz doktrynę sprawiedliwości społecznej i politycznej. Religia ta może pretendować do uniwersalności , gdyż odwołuje się do ludzi w ogóle, a nie do członków jakieś grupy etnicznej czy narodu.

Upadek komunizmu i koniec zimnej wojny stworzył nową sytuacją. Po

raz pierwszy w dziejach liberalizmu nie ma przeciwnika ani w postaci myśli politycznej ani sytemu społecznego czy gospodarczego, który podjąłby się stworzenia równie intelektualnie atrakcyjnej i politycznie popularnej alternatywy wobec większości jego zasad i instytucji. W tej sytuacji liberalizm stoi wobec problemów zmieniającego się świata. Dla liberalnej myśli politycznej to wyzwanie na miarę dotychczasowych osiągnięć.

Pytania:

Co to jest wolność w ogóle? Jakie są jej zagrożenia ze strony władzy i społeczeństwa? Jak bronić jednostkę przed gwałtem? Patryk Dreslerski

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome