Demografia - Notatki - Socjologia ogólna - Część 1, Notatki'z Socjologia. University of Warsaw
Kasia_aisaK
Kasia_aisaK4 March 2013

Demografia - Notatki - Socjologia ogólna - Część 1, Notatki'z Socjologia. University of Warsaw

PDF (489 KB)
9 strona
2Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki opisujące demografię jako naukę zajmującą się problematyką ludnościową.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 9 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 9 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 9 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 9 pages
Pobierz dokument

1

DEMOGRAFIA

 nauka społeczna  problematyka ludnościowa  stan i struktura* ludności w określonych warunkach hist.-

gosp.

 opis + analiza  oceny + prognozy

* rozkład określonej cechy wśród populacji

LUDNOŚĆ  logicznie wyodrębniona zbiorowość zamieszkująca dane terytorium

RUCHY NATURALNE  urodzenia, zgony, formowanie rodziny, rozpad małżeństwa, etc.

RUCHY MECHANICZNE (wędrówkowe)  migracje

POPULACJE OTWARTE  ich wielkość zmienia się ze względu na ruch nat. i mech.

LUDNOŚĆ ZASTOJOWA  taki sam przebieg urodzeń/zgonów przy uchyleniu migracji

GOSPODARSTWO DOMOWE  zespół osób wspólnie mieszkających i utrzymujących się

demografia a socjologia

zainteresowanie zbiorowością (socjolog pyta o więź społ., demograf odnotuje statystyczny wynik tych więzi)  metoda badawcza (socjolog przejmuje od demografa metody pomiaru statystycznego)  cel badań (teorie łączące argumenty socjologiczne i demograficzne)  terminologia (zazębia się)

historia myśli demograficznej (myślenie o demografii uwarunkowane ideologicznie)

Demografia

formalna opisowa

analiza mat.-statystyczna zjawisk, zdarzeń i

procesów demograficznych

wszelkie uwarunkowania procesów

demograficznych

POPULACJA

CECHY BIOLOGICZNE CECHY NIEBIOLOGICZNE

płeć miejsce zamieszkania

wiek cechy społ.-zawodowe (zawód,

wykształcenie, powiązania rodzinne)

DEMOGRAFIA SPOŁECZNA, np. demografia rodzin

KONFUCJUSZ

postulat harmonii między ludnością a żywnością

(np.: zmiana ceny ceremonii ślubnej)

PLATON

postulat optymalnej liczby obywateli w

państwie (5040)

ARYSTOTELES

krytyka niekontrolowanego

przyrostu

demograficznego

RZYM

poparcie dla gwałtownego wzrostu liczby ludności (np.:

sankcje dla starych kawalerów)

GB XVII/XVIII w.

MERKANTYLIZM nastawienie na samowystarczalność,

przyrost naturalny pozytywny

FRANCJA XVIII w.

FIZJOKRATYZM zbyt szybki wzrost demograficzny

niszczy plan dobrego eksploatowania

ziemi

docsity.com

2

KONCEPCJE DEMOGRAFICZNE

NURT NORMATYWNY NURT ANALITYCZNY (pozytywistyczny)

populacjonizm

antypopulacjonizm

(XVIII/XIX w.)

T. Malthus  kompleksowa koncepcja

ludnościowa związana z mechanizmem reprodukcji

(1803 – wersja poprawiona)

{wcześniej Batero zestawia stałą płodnośc ludzką z wyczerpalnością zasobów żywieniowych}

wg Malhusa

ludność pomnaża się szybciej niż wzrastają zasoby żywieniowe

optimum ludności – stan liczebny ludności

odniesiony do pewnych zasobów uznanych za cenne

społecznie

kryteria optimum ludności

 ekonomiczne (wydajność pracy, wielkość dochodu, wzrost gospodarczy)

 militarne (kiedy budują się imperia)  demograficzne (wiek, płeć, przyrost nat.)  społeczne (zaspokojenie potrzeb: ochrona zdrowia,

edukacja, ubezpieczenie)

 genetyczne (np. III Rzesza)  ekologiczne (zasobność środowiska i możliwości

odnawiania przyrody)

Konfucjusz, Platon, Arystoteles  optimum ludności Cannon  wzrost liczby ludności ma być proporcjonalny do zamierzonej

wydajności pracy

Liga Narodów  próbuje obliczyć optima dla poszczególnych krajów podczas ‘baby-boom’  postulat optimum ludonści

teoria przejścia

demograficznego

Obowiązuje do lat ’40

XX w.

postęp geometryczny postep arytmetyczny

zahamowanie wzrostu liczby ludności

1. późniejsze zawieranie związków małżeńskich 2. wskazane są czynniki prewencyjne

(antykoncepcja)

3. czynniki pozytywne = zwiększają śmiertelność populacji (wojny, epidemie, głód, zła higiena,

ciężka praca)

biedni nie stosują czynników prewencyjnych, co powoduje

dziedziczenie biedy (ze szkodą dla państwa)

przewidywania Malthusa nie sprawdziły się:

 rewolucja agrarna i przemysłowa

 powszechna antykoncepcja

 wojny światowe

 bogacenie się społeczeństwa zach.

 zmiana pozycji dziecka

docsity.com

3

TEORIA PRZEJŚCIA DEMOGRAFICZNEGO

{Tomphson, Landry, Notenstein} 3 reżimy odtwarzania stanu i struktury ludności: tradycyjny, przejściowy, nowoczesny

zgony/ur. urodzenia

zgony

Reżim tradycyjny przejściowy nowoczesny czas

eksplozja demograficzna, II poł. XIX w.

modernizacja służby zdrowia instytucje zabezpieczające byt

jednostce

zmiana pozycji dziecka

implozja

Blacker wprowadza kolejną fazę, gdzie przy utrzymującej się liczbie zgonów spada liczba urodzeń (IMPLOZJA)

dyskusja na temat II PRZEJŚCIA DEMOGRAFICZNEGO

II PRZEJSCIE DEMOGRAFICZNE

D. van de Kaa, R. Laesthaghe

teoria dotyczy Europy Zach. i Płn.

od lat 60 notowany gwałtowny spadek urodzeń, nie będzie się

utrzymywał stały minimalny przyrost nat.

teoria dotyczy głównie modelów formowania rodzin

alternatywne formy życia rodzinnego:

LAT (living together-apart)

DINK (duble income – no kids)

samotne macierzyństwo

pary homoseksualne

docsity.com

4

SPIS POWSZECHNY – pełne badanie stanu i struktury ludności na danym terenie i w określonym czasie, dane są imienne i uzyskiwane

bezpośrednio od badanych, obowiązuje tajemnica statystyczna, dane zostają zagregowane

Historia spisu pow. w Polsce:

Co powinien zawierać spis?

MINIMUM DEMOGRAFICZNE = płeć + wiek + stan cywilny

cechy geograficzne, ekonomiczne, wykształcenie, cechy zespołowe (pyt. o rodzinę i gospodarstwo domowe)

stan ludności de facto (nie de jure)

moment krytyczny spisu – dzień i godzina spisu są umowne (bo procedura spisywania rozciągnięta w czasie)

MIKROSPISY – badania prowadzone w okresach międzyspisowych, dotyczą określonych dziedzin życia, np.: budżety gospodarstw domowych,

badania aktywności ekonomicznej ludności (BAEL)

BADANIA MONOGRAFICZNE – obserwowanie ze szczególną uwagą wybranych społeczności typowych lub nietypowych (dla Polski 

Łódź)

METODA SZACUNKOWA – znając dane początkowe i końcowe oraz terndy szacujemy brakujące dane demograficzne

ZBIERANIE FAKTÓW DEMOGRAFICZNYCH

1789 r. pierwszy spis nowożytny

 spis sumaryczny (ile ludności

zamieszkuje wieś/miasto?)

(postanowienie Sejmu Wielkiego)

1921 r. spis pow. II RP

pyt. o analfabetyzm

1931 r.

1946 r.

pyt. o sieroctwo 1978 r.

1970 r.

1960 r. 2002 r.

1950 r. 1988 r.

spisano ponad milion

‘martwych dusz”

1. dyskusja nad

pytaniami

3. nabór na

rachmistrzów i

szkolenie

2. kiedy, gdzie,

kto?

5. etap agregacji

danych

4. etap

gromadzenia

danych

WARUNEK: Ludzie muszą

chcieć być spisani

docsity.com

5

ANALIZA WZDŁUŻNA (KOHORTOWA) ANALIZA POPRZECZNA KOHORTA – zbiór jednostek wyodrębniony na podstawie zdarzenia

demograficznego (urodzenie, małżeństwo, pierwsze dziecko, etc.) doświadczonego w

tym samym czasie;

np.: generacja = osoby urodzone w tym samym roku

Analiza polega na śledzeniu losów kohorty (badanie długotrwałe)

Analiza polega na badaniu jakiegoś konkretnego wydarzenia, w którym mogą brać

udział ludzie z wielu różnych kohort; np.: badanie zgonów w 1995 r.

Stosowana częściej niż a. kohortowa, wyniki otrzymujemy szybko i

pomijamy indywidualne biografie

instrumenty stosowane przy tych ananlizach –

służy analizie kohortowej

(lata jednostki) * współczynnik surowy  L = cała populacja oś wieku kohorta

linie wieku

oś czasu

(lata kalendarzowe)

linie obserwacji

 dla kohort rzeczywistych i abstrakcyjnych

 głownie tablice wymieralności (pierwsza taka tablica – XVII w. Wrocław, Huley)

WSPÓŁCZYNNIKI

DEMOGRAFICZNE

W = F/L x C

Współczynnik = Fakty/Średnia liczba ludności* x Stała

3 WARUNKI SENSOWNOŚCI WSPÓŁCZYNNIKÓW

1/ ZGODNOŚĆ CZASU ZBIERANIA DANYCH 2/ FAKTY I LUDNOŚĆ NA TYM SAMYM TERENIE

3/ LUDNOŚĆ MUSI GENEROWAĆ FAKTY DEMOGRAFICZNE

(np.: urodzenie dziecka nie może być odniesione do grupy mężczyzn)

SIATKA

DEMOGRAFICZNA

diagram Lexisa

XIX w.

TABLICE

ELIMINACJI

docsity.com

6

struktura wg wieku: ----------------przewaga młodych-------XVIII w. --------w różnym tempie wszystkie populacje dążą do przewagi starych

struktura wg płci:--------------------równowaga płci-------------XIX w. --------feminizacja populacji

struktura wg miejsca zam.: 1900 r  10% w miastach

1999 r. 50% w miastach (w tym 20% w aglomeracjach)

2004 r.  80% w krajach słabo rozwiniętych (tam też 20% produkcji)

AZJA 61% AM. POŁUDNIOWA 5,7%

AFRYKA 13,2% AM. PÓŁNOCNA 5,2%

EUROPA 11,8% AUSTRALIA I OCEANIA 0,5%

AM. ŁAC. 8,6%

REPRODUKACJA LUDNOŚCI – odtwarzanie stanu i struktury populacji pod wpływem ruchu naturalnego oraz procesów migracyjnych

współczynnik przyrostu naturalnego = narodzenia – zgony/ średnia liczba ludności x 1000

w Polsce = 0,6 (maleje!!!)

współczynnik reprodukcji netto => w jakim stopniu pokolenie matek jest zastępowane przez pokolenie córek przy założeniu, że nie zmieniają się rozrodczość i poziom umieralności

Jak regulować płodność? TYPY REPRODUKCJI

WYMUSZONA SPONTANICZNA

regulator umieralność płodność

reżim tradycyjny nowoczesny

gdy za dużo ludzi zgony nadzwyczajne (epidemie, wojny, głód) spada liczba urodzeń

gdy za mało ludzi częstotliwość zgonów spada wzrasta liczba urodzeń

rozkład populacji

światowej

N - Z

W = x C

L

< 1 <

reprodukcja

zaniżona

prosta

zastępowalność

pokoleń

reprodukcja

zawyżona

MECHANIZMY REPRODUKCJI LUDNOŚCI

1/ populacje adaptują się do warunków zewnętrznych

2/ populacje dążą do równowagi liczebnej miedzy poszczególnymi grupami wiekowymi

(w perspektywie czasowej)

sposób malthusiański

 wstrzemięźliwość  odpowiedni dobór

partnerów do reprodukcji

sposób neomalthusiański

 skuteczna antykoncepcja

docsity.com

7

PIRAMIDY WIEKU  koniec XIX w. Sundbärg MODELE STRUKTUR LUDNOŚCI

współczynnik obciążeń

demograficznych relacja sumy ludzi w wieku przed- i

poprodukcyjnym do ludzi w wieku

produkcyjnym

jeśli W=7% ok.

jeśli W>7% obciażenie

piramida progresywna piramida zastojowa piramida regresywna reżim tradycyjny po I przejściu demograficznym po II przejsciu demograficznym

współczynnik feminizacji (w Polsce =106/100) współczynnik maskulinizacji

TYP POPULACJI ODSETEK OSÓB

> 65 LAT

MEDIANA

WIEKU

Bardzo młoda poniżej 5 15 – 19

Młoda 5 - 9 20 – 24

Starzejąca się 10 – 14 25 – 29

Zaawansowane starzenie 15 – 19 30 – 34

Bardzo stara > 20 > 35

MEDIANA – punkt

centralny, który dzieli

populacje (ze względu na

wartość danej cechy) na pół

Przed + Po

W = x C

Produkcyjni

K

W = x C

M

M

W = x C

K

Stan cywilny:

wolny (kawaler, panna,

wdowcy, rozwodnicy, osoby

w separacji)

nie wolny (małżonkowie

formalni i nieformalni)

docsity.com

8

MAŁŻEŃSKOŚĆ  zawiązywanie małżeństw i ich rozpad (śmierć, rozwód, separacja) surowy współczynnik współczynnik I kategorii

bilans roczny = relacja małżeństw zawartych do rozwiązanych

Polska

 1989 r. – 255 tys. małżeństw;

 2002 r. – 191 tys. małżeństw; bilans roczny ujemny: -14,6 tys; związki nieformalne = 1,9% populacji

współczynnik małżeństw pierwszych – ile osób powyżej 15 roku życia kiedykolwiek wstąpiło w związek małżeński (w Polsce +- 90%, dużo w skali Europy)

50% małżeństw w Polsce  różnica wieku mniejsza niż 2 lata i niewielkie różnice w wykształceniu

BADANIA OPINII PUBLICZNEJ

1/ Społeczna waga małżeństwa

wyraz poważnego traktowania (79%) ważny dla statusu dziecka (64%) nakaz tradycji (50%) ważna romantyczna uroczystość (42%) względy finansowe (15%)

2/ Związek nieformalny akceptowany, jeżeli partnerzy się na to zgodzą (50%) całkowicie niedopuszczalny (15%) dopuszczalny na krótko przed ślubem (12%)

3/ Rozwody ze wzrostem rozwodów należy walczyć (80%) rozwód to coś pozytywnego (2%)

4/ Spadek zawieranych małżeństw negatywnie ocenia 54%

5/ Wzrost liczby nieformalnych par negatywnie ocenia 42%

czynniki wpływające na małżeńskość

wymierne niewymierne liczebność populacji kultura społeczeństwa

liczba kawalerów/panien religijność

liczba zgonów/urodzeń dobrobyt

migracja miastowieś polityka społeczna

małżeństwa

W = x C

ogół

w Polsce przez ostatnie

20 lat spadł o 36%

M

W = x C

osoby ‘podatne’ na

małżeństwo

docsity.com

9

przeszkody w zawarciu małżeństwa

Polska, deklarowany wybór: 90%  małżeństwa; 2%  związki nieformalne; 2%  więzi seksualne bez żadnego związku; 4%  mieszkanie samotnie; 1% komuna

ROZPAD MAŁŻEŃSTWA (80%  śmierć małżonka, 20%  rozwód)

DEMOGRAFICZNE KORELATY ROZWODU – cechy jednostek, które statystycznie wpływają na rozpad małżeństwa przez rozwód (zwód,

wiek, posiadanie dzieci, przeżycia osobiste)

EFEKT DOCHODOWY – wyższe dochody  mniej rozwodów (sic!)

EFEKT NIEZALEŻNOŚCI – kobieta zarabiająca dużo jest bardziej skłonna wystąpić ze związku, który nie satysfakcjonuje

WIEK – im wcześniej zawierane małżeństwo, tym częściej kończy się rozwodem

DZIECI – najmniej stabilne związki z 1 dzieckiem (następnie z 2 i 3 dzieci)

ROZWÓD RODZICÓW – zwiększa prawdopodobienstwo rozwodu

Rozwód w Polsce: po II WŚ w sytuacjach dramatycznych, obecnie orzekanie o rozwodach w sądach wyższej instancji + wysokie opłaty

rozwodowe, co powoduje tymczasowy spadek liczby rozwodów

staż małżeński rozwodzących się par

5-9 lat 22%

10-14 lat 18%

> 20 lat 22%

2/3 rozwodzących się par ma dzieci w wieku szkolnym; w 2002 r. rodzice ok. 42 tys. dzieci rozwiedli się

SEPARACJA (w Polsce od 1999 r.) najczęściej wśród młodych w miastach; w 2002 r ponad 2,5 tys. separacji; powody także: brak porozumienia w sprawach finansowych

niskie

dochody

87%

bezrobocie

95%

brak stabilnej

pracy

80%

problemy

mieszkaniowe

94%

związki

seksualne bez

małżeństwa

32%

wzrost

akceptacji

konkubinatu

36%

wydłużony

czas nauki

20%

utrata

niezależności

52%

za duża

odpowiedzialność

50%

małżeństwo

jest

przestarzałe

46%

im wyższe wykształcenie tym większe

umiejętności negocjacji i tym wyższe

dochody, ale też częściej efekt niezależności

3 główne powody rozwodów:

niewierność, alkoholizm,

niezgodność charakterów 48% par rozwodzących się –

staż małżeński < 5 lat

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 9 pages
Pobierz dokument