Przestępstwa - Notatki - Prawo - Część 2, Notatki'z Przestępstwa. University of Bialystok
Filip_B
Filip_B28 February 2013

Przestępstwa - Notatki - Prawo - Część 2, Notatki'z Przestępstwa. University of Bialystok

PDF (476.5 KB)
9 strona
833Liczba odwiedzin
Opis
Systematyka przestępstw, analiza zagadnień prawnych i definicje kary i środka karnego.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

ROZDZIAŁ II PRZESTĘPSTWO ROZBOJU – USTAWOWE ZNAMIONA

W przepisach kodeksu karnego ustawodawca podaje cechy charakterystyczne dla

danego typu przestępstwa, które noszą nazwę ustawowych znamion przestępstwa. Są to te

wszystkie cechy zdarzenia, które muszą być udowodnione w procesie karnym, a które są

niezbędne dla uznania konkretnego zachowania ludzkiego za przestępstwo.

Znamiona typu czynu zabronionego zawarte są w dyspozycji przepisu części

szczególnej k.k. (lub w ustawie szczególnej) oraz w tych przepisach części ogólnej, które

„dopełniają” dyspozycję przez określenie cech podmiotu, formy winy czy też form

popełnienia czynu.1

Według I. Andrejewa ustawowymi znamionami przestępstwa są określone w

ustawie karnej cechy zachowania, których całokształt stanowi o przestępczości tego

zachowania. W tym ujęciu znamiona przestępstwa to całokształt, zestaw lub zespół

właściwych typowi przestępstwa cech konkretnych czynu, które są przedmiotem dowodzenia

w postępowaniu karnym.2

Ustawowe znamiona przestępstwa dzielimy na cztery grupy:

A. Przedmiot ochrony (zamachu)

- dobro, w które godzi sprawca swym czynem, albo które narażone jest

na niebezpieczeństwo;

B. Strona przedmiotowa

- wyraża zewnętrzne zachowanie sprawcy, a jeżeli ustawa tego wymaga także

skutek tego zachowania oraz okoliczności;

C. Podmiot

- warunki, jakim powinien odpowiadać człowiek, aby mógł być pociągnięty

do odpowiedzialności karnej;

1 A. Marek, S. Waltoś: Podstawy prawa i procesu karnego, Wydawnictwa Prawnicze, Warszawa 1999, s. 63. 2 S. Łagodziński: Ustawowe znamiona kradzieży, Problemy Praworządności, nr 8, 9 z 1980r., s. 14.

docsity.com

D. Strona podmiotowa

- znamiona określające stosunek psychiczny sprawcy do jego zachowania się.3

1. Przedmiot ochrony

Przedmiotem przestępstwa są dobra prawne, takie jak życie, wolność, bezpieczeństwo,

własność itd., w które godzi czyn sprawcy. Przestępstwo stanowi zamach na nie i dlatego

patrząc od strony przestępstwa nazywamy je przedmiotem zamachu, a patrząc od strony

prawa karnego nazywamy je przedmiotem ochrony.4

Przedmiot przestępstwa dzielimy na:

- ogólny

- rodzajowy

- indywidualny

Ogólnym przedmiotem ochrony przepisów prawa karnego są określone stosunki

społeczne zawarte w Konstytucji RP, a przede wszystkim dobra prawne (prawa i

wolności) podmiotów tych stosunków. Jest to kompleks dóbr, które chronione są przez prawo

karne jako całość.

Indywidualnym przedmiotem ochrony jest to dobro chronione przez konkretną normę

prawną, na które skierowany został zamach przestępny.

Przedmiot rodzajowy zaś to dobro prawne chronione nie przez jeden przepis lecz

przez grupę przepisów karnych, z reguły zamieszczonych w jednym rozdziale KK.5

W poszczególnych rozdziałach części szczególnej kodeksu karnego ustawodawca

zgrupował przestępstwa skierowane przeciwko temu samemu rodzajowemu dobru

chronionemu. Na rodzajowy przedmiot ochrony prawnej wskazują tytuły rozdziałów, które

zawierają zwrot „Przestępstwa przeciwko...” Rozdział XXXV kodeksu karnego z 1997 r. nosi

tytuł „Przestępstwa przeciwko mieniu”, a rodzajowym przedmiotem ochrony przepisów tego

rozdziału jest własność oraz inne prawa majątkowe.

Przestępstwo rozboju, w ujęciu art. 280 § 1, polega na kradzieży popełnionej wobec

osoby przy użyciu przemocy lub groźby natychmiastowego jej użycia albo przez

3 I. Andrejew: Polskie prawo karne w zarysie, PWN, Warszawa 1976, s. 109. 4 L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 83. 5 Tamże, s. 85.

docsity.com

doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Tak więc przestępstwo

rozboju ma dwa przedmioty ochrony, gdyż atakowanym dobrem jest zarówno mienie, jak i

osoba. Rozbój jest przestępstwem złożonym, sprawca bowiem zmierza do dokonania

kradzieży atakując integralność cielesną człowieka (przemoc), jego wolność, zdrowie, a

nawet życie.6

Celem działania sprawcy jest zabór rzeczy w celu przywłaszczenia, a zamach na osobę

stanowi w tym przypadku jedynie środek prowadzący do realizacji celu. Jeżeli zabraknie

choćby jednego z przedmiotów ochrony objętych tym przepisem, nie można mówić o

dokonaniu rozboju.

Przez rzecz jako przedmiot własności, posiadania lub innych praw chronionych przez

art. 280 rozumieć należy rzecz w ujęciu prawa cywilnego, a więc zgodnie z

brzmieniem art. 45 k.c. przedmiot materialny, wyodrębniony z przyrody, posiadający

właściwość samodzielnego uczestniczenia w obrocie prawnym oraz przedstawiający wartość

materialną dającą się wyrazić w określonej kwocie pieniężnej.7 Rzeczami w rozumieniu

art. 115 § 9 polskiego kodeksu karnego są również: polski albo obcy pieniądz lub inny środek

płatniczy oraz dokument uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający

obowiązek wypłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w

spółce. Przedmiotem ochrony przestępstwa z art. 280 § 1 jest także cudzy program

komputerowy oraz energia i karta uprawniająca do podjęcia pieniędzy z automatu

bankowego.8

2. Znamiona strony przedmiotowej

Strona przedmiotowa przestępstwa wyraża zewnętrzne zachowanie się sprawcy, a

jeżeli ustawa tego wymaga również skutek tego zachowania oraz towarzyszące zdarzeniu

przestępnemu okoliczności.

Na stronę przedmiotową przestępstwa składają się:

1. czyn (zachowanie się) podmiotu, 6 A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 2000, s. 300. 7 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 65. 8 Tamże, s. 65.

docsity.com

2. skutek czynu,

3. czas i miejsce czynu,

4. sytuację, w jakiej czyn popełniono,

5. sposób popełnienia i przedmiot wykonawczy czynu.

CZYN (ZACHOWANIE SIĘ) PODMIOTU

Znaczenie poszczególnych z wymienionych tu elementów strony przedmiotowej nie

jest jednakowe. Najważniejszym elementem jest tu niewątpliwie zachowanie się sprawcy,

które jest niezbędnym elementem każdego przestępstwa, skoro każde przestępstwo musi być

czynem.9

Czyn człowieka może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Działaniem jest podjęcie

określonych czynności celowych, natomiast zaniechanie można określić jako celowe

powstrzymanie się przez podmiot od działania, które powinien był i mógł podjąć.

Przestępstwo rozboju należy do kategorii, tzw. przestępstw z działania. Oznacza to, że

może być ono popełnione jedynie w formie działania, nigdy zaś nie może polegać na

zaniechaniu.

Art. 280 § 1 k.k. ściśle określa zachowanie się sprawcy przestępstwa. Polega ono na

zaborze rzeczy w celu przywłaszczenia dokonanym przy użyciu wymienionych w tym

przepisie sposobów zachowania skierowanych na osobę, których celem jest zawładnięcie

rzeczą. Z uwagi na fakt, iż ustawodawca taksatywnie wylicza sposoby zachowania się

sprawcy należy przyjąć, że jakikolwiek inny sposób działania, nie wymieniony w znamionach

art. 280 § 1, nie może wystarczyć do przyjęcia kwalifikacji rozboju.

SKUTEK CZYNU

Ponieważ przestępstwo określone w art. 280 § 1 jest przestępstwem materialnym, do

jego znamion należy skutek w postaci zaboru rzeczy. Skutek następuje w chwili zawładnięcia

rzeczą przez sprawcę, tj. w momencie objęcia przez sprawcę tej rzeczy w posiadanie. Do

znamion skutku nie należy natomiast dokonanie zamachu na osobę, który jest jedynie

sposobem działania sprawcy zamierzającego zawładnąć rzeczą.10

SPOSÓB POPEŁNIENIA ROZBOJU 9 L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 64. 10 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 84.

docsity.com

Rozbój jest kwalifikowaną odmianą kradzieży ze względu na sposób jej popełnienia,

a mianowicie:

1. stosowanie przemocy wobec osoby,

2. stosowanie groźby natychmiastowego jej użycia,

3. doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności,

4. posłużenie się bronią palną, nożem lub innym niebezpiecznym przedmiotem

zagrażającym życiu lub środkiem obezwładniającym, albo działanie w inny sposób,

bezpośrednio zagrażający życiu.

Przez „przemoc wobec osoby” należy rozumieć zastosowanie bezpośredniej przemocy

fizycznej skierowanej na ciało człowieka w celu jego obezwładnienia lub pokonaniu oporu,

aby następnie dokonać kradzieży (np. zadanie obezwładniającego ciosu, kopanie,

torturowanie, obezwładnianie i związanie itp.)11 Wynika z tego, że rozbój nie może być

dokonany przy użyciu przemocy pośredniej, skierowanej na rzecz, aby uniemożliwić w ten

sposób opór ofiary, np. poprzez niszczenie cennych przedmiotów.

Dla bytu przestępstwa określonego w art. 280 § 1 k.k. nie jest konieczne, aby przemoc

była użyta bezpośrednio wobec osoby pokrzywdzonej. Może być ona użyta wobec

jakiejkolwiek osoby, byleby tylko miała określony cel, sprowadzający się do oddziaływania

na osobę dysponującą rzeczą, a więc na pokrzywdzonego.12

Rozbój jest przestępstwem skierowanym jednocześnie przeciwko mieniu i

osobie, zaś przemoc jest jedynie środkiem do zawładnięcia rzeczą.

Drugim ze sposobów popełnienia rozboju jest groźba użycia przemocy. Polega on na

grożeniu pobiciem, spowodowaniem uszkodzenia ciała lub zastosowaniem innej formy

przemocy fizycznej, przy czym groźba ta nie musi być skierowana bezpośrednio do osoby,

której rzecz sprawca chce zagarnąć, ale może np. dotyczyć obecnej przy zdarzeniu osoby

najbliższej.13

Groźba stanowiąca znamię przestępstwa rozboju stanowi tzw. groźbę bezprawną. W

kontekście omawianego typu czynu zabronionego celem groźby musi być ukształtowanie

11 A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 2000, s. 300. 12 P. Kardas, J. Satko: Przestępstwa przeciwko mieniu, Przegląd problematyki, Orzecznictwo (SN 1918- 2000), Piśmiennictwo, Zakamycze 2002, s. 57. 13 A. Marek: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 557.

docsity.com

psychiki pokrzywdzonego w pożądany dla sprawcy sposób, przejawiający się w podjęciu

w stosunku do rzeczy określonej decyzji.14

Groźba natychmiastowego użycia przemocy nie musi być wypowiedziana przez

sprawcę – wystarczy, że wynika z jego zachowania się.

Trzecim z alternatywnych sposobów popełnienia rozboju jest doprowadzenie

człowieka do stanu bezbronności lub nieprzytomności. Jest to takie działanie, które wynika z

zachowania nie stanowiącego użycie przemocy fizycznej lub groźby natychmiastowego jej

użycia.

Przez stan bezbronności rozumieć należy taką sytuację, w której ofiara przestępstwa

z powodu obezwładnienia jej na wskutek użycia siły fizycznej, nie stanowiącej jednak gwałtu

na osobie, albo wobec wielości napastników lub znacznej dysproporcji sił pozbawiona jest

możliwości przeciwdziałania zaborowi mienia albo też jest w istotnym zakresie

ograniczona.15 Doprowadzenie do stanu nieprzytomności zaś, polega na spowodowaniu

stanu, w którym pokrzywdzony nie może przeciwstawić się zabraniu mienia, ponieważ

zostały zakłócone jego czynności psychiczne w całkowitym lub znacznym stopniu.

Ostatnim ze sposobów popełnienia rozboju jest posłużenie się bronią palną, nożem lub

innym niebezpiecznym przedmiotem zagrażającym życiu lub środkiem obezwładniającym albo

działanie w inny sposób, bezpośrednio zagrażający życiu. Stanowi on typ kwalifikowany

rozboju, określony w art. 280 § 2 k.k., któremu poświęcony jest III rozdział tej pracy.

PRZEDMIOT WYKONAWCZY

Do strony przedmiotowej rozboju zalicza się także przedmiot wykonawczy czynu, przez

który rozumie się przedmiot materialny, na którym dokonuje się danego przestępstwa.

Przestępstwo rozboju ma dwa przedmioty czynności wykonawczej. Pierwszym jest cudza

rzecz ruchoma, na którą skierowane jest celowe działanie sprawcy, drugim osoba, na której

nietykalność cielesną, wolność, zdrowie, a w pewnych przypadkach życie, sprawca kieruje

14 M. Dąbrowska-Kardasa, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 72. 15 OSN KW 1989, z. 7-12, poz. 48.

docsity.com

przemoc, groźbę natychmiastowego jej użycia lub którą doprowadza do stanu

nieprzytomności lub bezbronności.16

3. Podmiot

Z uwagi na cechy podmiotu, przestępstwa dzielimy na indywidualne, a więc takie

które ograniczają krąg możliwych podmiotów do osób spełniających określone przez ustawę

właściwości, wyróżniające je z kręgu innych osób oraz przestępstwa powszechne, zwane

również ogólnosprawczymi. Są to takie przestępstwa, podmiotem których może być każda

osoba odpowiadająca ogólnym cechom podmiotu przestępstwa. Do takich właśnie należy

przestępstwo określone w art. 280 kodeksu karnego.

Podmiotem przestępstwa, a więc jego sprawcą, może być wyłącznie osoba fizyczna,

która jest zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.

Przede wszystkim, należy zwrócić tu uwagę na zagadnienia wieku i niepoczytalności.

A/ Wiek sprawcy Biorąc pod uwagę ogólne warunki podmiotu przestępstwa należy wziąć pod uwagę

wiek sprawcy, z którym wiąże się odpowiedni poziom dojrzałości umysłowej i moralnej.

Przepisy kodeksu karnego w art. 10 § 1 określają, iż dojrzałość taką człowiek osiąga

po ukończeniu 17 lat. W wypadku popełnienia przestępstw wymienionych w § 2 tego

artykułu (jednym z wymienionych tam przestępstw jest rozbój) może odpowiadać nieletni po

ukończeniu 15 lat, zwłaszcza jeżeli nieskutecznym okazały się stosowane w stosunku do

niego środki wychowawcze i poprawcze.

Kodeks karny wyróżnia również kategorię sprawców młodocianych. Zgodnie z art.

115 § 10 k.k., młodocianym jest sprawca, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie

ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.

B/Poczytalność Cechą podmiotu przestępstwa jest także poczytalność sprawcy. W rozumieniu

art. 31 § 1 kodeksu karnego niepoczytalność oznacza brak możliwości rozpoznania w

chwili czynu jego znaczenia lub pokierowania swym postępowaniem i spowodowane jest to

upośledzeniem umysłowym, chorobą psychiczną lub innymi zakłóceniami czynności

16 M. Dąbrowska-Kardasa, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 85.

docsity.com

psychicznych. Konsekwencją niepoczytalności jest brak winy, a w rezultacie brak

przestępstwa.

Sprawcą przestępstwa może być również osoba o ograniczonej poczytalności, a

więc osoba która w momencie popełnienia przestępstwa ma w znacznym stopniu ograniczoną

zdolność kierowania postępowaniem lub rozpoznania czynu. Stan ten nie wyłącza winy i

sprawca ponosi odpowiedzialność karną, ale sąd może w takim wypadku, zgodnie z art. 31 §

2 k.k., orzec nadzwyczajne złagodzenie kary.

4. Znamiona strony podmiotowej

Strona podmiotowa (inaczej strona subiektywna) przestępstwa obejmuje zjawiska

psychiczne, które muszą towarzyszyć stronie przedmiotowej, czyli zewnętrznemu

zachowaniu się sprawcy, i które wyrażają stosunek psychiczny sprawcy do czynu.17 Strona

podmiotowa czynu jest najważniejszą przesłanką winy, bez której nie ma odpowiedzialności.

W polskim prawie karnym istnieją dwie zasadnicze formy winy: umyślna i nieumyślna.

Wina umyślna może występować w dwóch postaciach, a mianowicie jako zamiar

bezpośredni, gdy sprawca chce popełnić czyn zabroniony oraz jako zamiar ewentualny, gdy

sprawca przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego, na to się godzi.

Wspólne dla obu postaci są świadomość i wola sprawcy.

Zgodnie zaś z art. 9 § 2 k.k., czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca

nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności

wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu

przewidywał albo mógł przewidzieć.

Rozbój należy do tzw. przestępstw kierunkowych, dla istnienia których wymagane jest

szczególne psychiczne nastawienie sprawcy. Zgodnie z ustawą jego zachowanie musi być

ukierunkowane na cel, jakim jest zamiar przywłaszczenia rzeczy. Musi on zmierzać do

dokonania kradzieży, aby przełamać lub uniemożliwić opór posiadacza przedmiotu

kradzieży.18 Jest więc przestępstwem umyślnym, którego strona podmiotowa ogranicza się

do zamiaru bezpośredniego.

17 L. Gardocki: Prawo karne, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 73. 18 A. Marek: Komentarz do Kodeksu karnego, Część szczególna, Wydawnictwo Prawnicze Sp. z o.o., Warszawa 2000, s. 300.

docsity.com

Warunkiem przypisania sprawcy przestępstwa rozboju jest udowodnienie, że jego

zamiarem objęte było dążenie do zagarnięcia rzeczy (jej kradzieży) poprzez użycie przemocy

wobec osoby lub groźby natychmiastowego jej użycia bądź doprowadzenie pokrzywdzonego

do stanu nieprzytomności lub bezbronności.19

19 M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas: Przestępstwa przeciwko mieniu, s. 86.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome