Historia Polski Ludowej - Notatki - Historia Polski, Notatki'z Historia Polski. University of Warsaw
Kasia_aisaK
Kasia_aisaK4 March 2013

Historia Polski Ludowej - Notatki - Historia Polski, Notatki'z Historia Polski. University of Warsaw

PDF (637.8 KB)
13 strona
776Liczba odwiedzin
Opis
Notatki dotyczą nowego zarysu ludności Polski od lutego 1946 roku.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 13
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

☻Ludność

W lutym 1946r. ludność nowej Polski wynosiła 23,9mln osób- spadek o ponad 30%. Straty dotknęły

głównie ludność miejską. Związane to było z prawie całkowitą eksterminacją ludności żydowskiej

zamieszkującej miasta jak i ubytkiem inteligencji. Wiele osób z wykształceniem medycznym i

prawniczym było pochodzenia żydowskiego.

Polska miała nowy zarys terytorialny. Na nowo była tworzona struktura społeczna. Ludność

przenosiła się ze wsi do miast. Nie była związana z nowym miejscem, co było dla władzy pozytywne.

Rozbicie dawnych społecznych struktur społecznych i terytorialnych ułatwiło manipulowanie nimi.

☻Polityka prowadzona przez władzę

Polityka, którą prowadziła władza po 1945r. to polityka odsuwania wyborów. Chciała w ten sposób

wyeliminować opozycję i pozyskać wieś i sympatię społeczną.

Reforma rolna

06.09.1944r.- uchwalono dekretu o wykonaniu reformy rolnej. Nie był to akt reformujący wieś, ale

działanie polityczne realizowane metodami gospodarczymi i ekonomicznymi. Ponieważ władza

komunistyczna nie cieszyła się zaufaniem to akt został wprowadzony w życie bardzo szybko. Miało to

na celu pozyskanie wsi i pokazanie jakim dobrem była władza, która wprowadziła 1. reformę rolną w

1919r. Reforma rolna z 1944r. adresowano do rolników małorolnych. Miało to zlikwidować

niekorzystny stosunek wsi do władzy komunistycznej. Reforma ta była również wymierzona przeciw

stronnictwu Mikołajczyka. Skutki reformy: zabranie ziemi ziemiaństwu i danie jej chłopom.

Pozyskiwanie inteligencji

Pozyskiwanie środowisk inteligenckich przez władzę w latach 1945-47 prowadzone było poprzez

tzw. łagodną rewolucję. Władzę nie interesowało to, co kto robił przed wojną. Zaczęto także

rozbudowywać szkolnictwo- upowszechnienie oświaty( była bezpłatna).

Prowadzono także politykę kulturalną, która miała pozyskać inteligencję. Powołana do życia wiele

czasopism, np.: „Odrodzenie”, „Kuźnica”. Prowadzono aktywną politykę wydawniczą, np.: założono

Spółdzielnię Wydawniczą „Czytelnik’.

Zauważono potrzebę odbudowania miast, co było aprobowane przez inteligencję, która nadal była

nieufna w stosunku do komunistów.

Literaci zostali zaproszeni do współpracy dyplomatycznej, co miało im zrekompensować wojnę. Brak

niechęci środowisk intelektualnych do władzy.

☻Opozycja

Część środowisk, która brała udział w wojnie uważała, że z władzą nie trzeba walczyć politycznie, ale

zbrojnie. Większość walczących oddziałów były to oddziały poakowskie. Uważały, że władza była

obca i przejęła władzę siłą→ trzeba z nią walczyć. Był to jednak element samoobrony- chciano

uniknąć więzienia. Nie byli oni realnym zagrożeniem, ponieważ komuniści dysponowani większą siłą,

m.in. powołali do życia Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który miał za zadanie walczyć z

podziemiem.

Partyzantka Ukraińska- działała w części polski, gł. w Bieszczadach. Walczyli z władzą, bo liczyli

na utworzenie z części ziem polskich niepodległego Państwa Ukraińskiego. Działała też na terenie

Związku Radzieckiego.

docsity.com

2

Podziemie polityczne- powstało krótko po zakończeniu II wojny światowej. Wolność i Niezawisłość

zostało założone w 1945r.- było organizacją poakowską, której przywódcami byli dawni przywódcy

AK, np.: Jan Rzepecki. Swobodnie wpływali na społeczeństwo. Istotą działania było działanie

polityczne. Organizacja została szybko unieszkodliwiona przez władzę- w listopadzie 1945r. został

aresztowany Jan Rzepecki. WiN działał do początku lat 50., ale było tam wprowadzane coraz więcej

agentury.

Efektywność podziemia politycznego i wojskowego była niewielka. Nie byli to przeciwnicy dla

władzy.

Osłabianie opozycji Mikołajczyka

Przesuwnie wyborów było elementem osłabienia opozycji. Komuniści byli w posiadaniu mediów-

cenzurowali gazetę Mikołajczyka(„Gazetę Ludową”). Po pewnym czasie opanowali także PAP i

Polskie Radio, które miało ponad milion słuchaczy. W posiadaniu komunistów był także aparat

terroru→ ułatwiona walka z opozycją.

Partia Mikołajczyka była osłabiana poprzez:

- stosowanie terroru

- problemy administracyjne

- zarzuty o współpracę z podziemiem

- skrytobójstwa

po 1945r. PSL rósł w siłę.

Referendum

Komuniści zdawali sobie sprawę z tego, że nie można odsuwać wyborów w nieskończoność.

Referendum miało oznaczać, że władza nie boi się demokracji i uwzględnia w swojej polityce

odpowiedzi od społeczeństwa. W rzeczywistości było to sprawdzenie, czy polityka pozyskiwani

przynosi efekty. Pytania referendalne były tak skonstruowane, aby odpowiedzieć 3x tak.

- 1. pytanie: Czy jesteś za zniesieniem Senatu?- partie centrowe i prawicowe zawsze

opowiadały się za zniesieniem Senatu

- 2.pytanie: Czy chcesz utrwalenia w przyszłej konstytucji ustroju gospodarczego

zaprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienie podstawowych gałęzi gospodarki krajowej

z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy prywatnej?- powinno być postawione przed

wprowadzeniem reformy rolnej, 2.część- nacjonalizacja była rozpoczęta w styczniu 1946r.

- 3. pytanie: Czy chcesz utrwalenia zachodnich granic Państwa Polskiego na Bałtyku,

Odrze i Nysie Łużyckiej?- nie dotyczyło granicy wschodniej.

Mikołajczyk nie mógł odpowiedzieć 3x tak→ wybrał pytanie nr 1 na nie, ponieważ jako

wicepremier nie mógł głosować przeciw granicy swojego kraju.

Wyniki referendum:

Oficjalne:

o 1.pytanie- 68% tak

o 2.pytanie- 77% tak

o 3.pytanie- 90% tak

Wyniki były sfałszowane, wg danych po 1989r. na pytanie nr 1 ok. 70% powiedziało nie.

docsity.com

3

Zwycięzcą był Mikołajczyk, ale de facto władza komunistyczna→ skoro opozycja przegrała

referendum, to nie może wygrać wyborów.

Wybory odbyły się w 1947r. wygrała partia komunistyczna. Stronnictwo Mikołajczyka zdobyło ok.10

%głosów→ zmiana rządu. Mikołajczyk nie był już wicepremierem. Prezydentem został Bolesław

Bierut, a premierem Józef Cyrankiewicz. Ustawy jałtańskie zostały wykonane. Mikołajczyk wyjechał

z Polski i nastąpiła pełnia władzy komunistycznej.

☻Referendum

Ważność referendum porównywalna jest z wyborami. Jest to:

- test polityczny dla komunistów- dowodzi ich niepopularności→ trzeba je sfałszować

- dowód siły Mikołajczyka

- wyrok polityczny na Mikołajczyka- oficjalny wynik referendum przesądza wynik wyborów

parlamentarnych, władza komunistyczna nie może ich przegrać.

Mikołajczyk cieszył się poparciem USA i Wielkiej Brytanii, dlatego wniósł skargę do czynników

międzynarodowych, ale nie przyniosło to efektów. Poparcie zagranicy buduje i utrzymuje jego

popularność, ale nie niesie rezultatów w sensie politycznym.

Wybory

01.1947r. – wybory do parlamentu. Wygrywa je Blok Stronnictw Demokratycznych (jest to PPR i jej

satelici- PPS, SD, SL). Stworzenie tego bloku to idea wyborów niekonfrontacyjnych. Jest to maska,

która ukrywa partię komunistyczną. Wyborcy nie głosują na PPR, ale na Blok, który po wyborach

podzieli się głosami.

Rezultat wyborów:

- Blok- ponad 80%

- PSL- ponad 10%- Mikołajczyk zdobywa w wyborach mandat, ale jego ugrupowanie (PSL)

liczy w parlamencie niewiele ponad 20 osób→ koniec znaczącej obecności jego i opozycji na

scenie politycznej.

Bezpośrednie konsekwencje wyborów:

- powołanie nowego rządu- szefem rządu zostaje Józef Cyrankiewicz

- wykształcenie nowego fundamentu instytucjalnego/ustawodawczego- jest to zmodyfikowana

ustawa z 1921r. Sejm ma uchwalić nową Konstytucję, ale dopóki tego nie zrobi ma

obowiązywać Konstytucja z 1921r. uzupełniona o

• manifest PKWN

•rezultat referendum dotyczący jednoizbowości lub dwuizbowości parlamentu.

Ta Konstytucja obowiązuje od 1947 do 1952r.

- przywrócenie instytucji Głowy Państwa ( Prezydent)- został nim wybrany przez Sejm,

jedyny kandydat – Bolesław Bierut.

Wybory to spektakularne zwycięstwo komunistów- wyeliminowali i pokonali opozycję w 1947r.:

- w marcu 1947r. ginie z rąk podziemia wiceminister obrony narodowej gen. Karol

Świerczewski. Daje to władzy powód do rozprawienia się z partyzantką w Bieszczadach.

Efektem tego jest tzw. akcja „Wisła”- od wiosny 1947r. ok. 140tys. osób pochodzenia

ukraińskiego zostaje wysiedlona z terenów Bieszczad i odpowiednio rozmieszczona w daleko

idącym rozproszeniu. Ma to uniemożliwić działanie partyzantce. Była to największa akcja o

docsity.com

4

charakterze represji zbiorowej, która do dziś uniemożliwia pełnię normalizacji stosunków

dyplomatycznych polsko-ukraińskich.

- zredukowanie efektywności podziemia – przestaje odgrywać rolę polityczną→ brak

politycznego zagrożenia dla władzy.

- koniec obecności Mikołajczyka na scenie politycznej. Był politykiem niewygodnym, cieszył

się dużą popularnością (głównie na wsi). Jesień 1947r.- władza planuje pozbawić go

immunitetu, wytoczyć proces pod zarzutem zdrady stanu i działaniu przeciw państwu.

Wyrokiem miała być kara śmierci. Nie wiadomo, czy były to plany prawdziwe, czy tylko gra

polityczna mająca na celu zmuszenie go do dobrowolnego opuszczenia kraju. Nieżywy M.

mógł okazać się dużo groźniejszy niż żywy. W październiku 1947r. Mikołajczyk przy pomocy

ambasady amerykańskiej potajemnie opuszcza Polskę. Wraz z nim wyjeżdża kilku jego

najbliższych współpracowników,

którzy czują się zagrożeni. Był to definitywny koniec obecności politycznej Mikołajczyka i jego

partii. PSL w 1945r. miało ok.800tys. członków, a w 1947r. było porozbijane i nie miało

przywódcy.

☻Sytuacja międzynarodowa:

- pogarsza się napięcie pomiędzy USA a Związkiem Radzieckim.

- Stalin zmienia politykę wobec krajów komunistycznych. Chce nad nimi panować i

mają one prowadzić taką politykę jaką prowadzi Moskwa. Ma to zagwarantować

obsadzenie kluczowych stanowisk przez przedstawicieli partii komunistycznej.

- we wrześniu 1947r. odbywa się w Szklarskiej Porębie konferencja. Jej celem jest

skoordynowanie polityki prowadzonej przez partie komunistyczne, do tego zostaje

powołane Biuro Informacyjne. Rzeczywisty celem jest wprowadzenie wewnętrznego

sterowania i prowadzenie określonej polityki, która zostanie narzucona przez Moskwę.

Ma to silniej uzależnić kraje Środkowoeuropejskie od Związku Radzieckiego. Skutek

konferencji: tej polityce podporządkowali się wszyscy przywódcy krajów

komunistycznych, z wyjątkiem Jugosławii. W tym kraju partia komunistyczna

dysponowała rzeczywistą siłą, była akceptowana i popularna. Polityka prowadzona przez

Josipa Broza Totę nie różniła się praktycznie od polityki prowadzonej przez komunistów

w Polsce z tym tylko wyjątkiem, że Tito chciał być niezależny od Moskwy. Chciał

zachować pewną suwerenność, a polityka prowadzona przez niego miała wynikać z jego

przekonań a nie być narzucana. 1947/48r. Tito manifestuje swoją niezależność. Moskwa

pomimo nacisków nie może tego złamać. W efekcie w lecie 1948r. Jugosławia zostaje

wygnana z rodziny krajów komunistycznych.

☻Skutki wygnania Jugosławii:

- osłabienie bloku Stalina- Jugosławia była ważna terytorialnie

- Stalin przygląda się krajom komunistycznym- sprawdza, czy któryś nie chce iść w ślady Tity, tzn.

prowadzić polityki komunistycznej, ale z zachowaniem marginesu niezależności.

☻Wygna nie Jugosławii ma także związek z Polską:

docsity.com

5

- 08/09.1948r.- Plenum KC. Władysław Gomułka, przywódca PPR, został zaatakowany za swoją

niezależność (pomimo, że miał niechętny stosunek do Tity). Opowiadał się za polską drogą do

socjalizmu tzn. z zachowaniem swoistości Polski. To było sprzeczne z założeniami Stalina, który

żądał, aby wszystkie kraje komunistyczne były kopią Związku Radzieckiego, pod względem: kultury,

gospodarki, rolnictwa, polityki itp. Na przeszkodzie w realizacji tego celu stał Gomułka, który uważał,

że:

- nie jest konieczna taka polityka rolna, której żąda Stalin, czyli kolektywizacja i usuwanie

własności prywatnej

- Kościół odgrywa ważną rolę w Polsce i nie chce polityki rozpadu z Kościołem- sam Gomułka

nie był zwolennikiem Kościoła katolickiego.

Ostatecznie Gomułka zostaje usunięty ze stanowiska sekretarza generalnego PPR pod zarzutem

odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego. Jego następcą zostaje Bolesław Bierut.

W PPR ujawnia się podział na:

- Gomułkę i jego najbliższe otoczenie, które zostaje odsunięte od władzy w 1948r., jest to tzw.

grupa krajowa, która spędziła wojnę w Polsce, byli bardziej związani ze społeczeństwem,

dlatego cieszyli się mniejszym zaufaniem Stalina

- Komunistów, którzy spędzili wojnę w Związku Radzieckim, Stalin miał do nich większe

zaufanie i pozostali u władzy do 1956r. Ich przywódcą był B. Bierut.

Ujawnienie tego podziału było przygotowaniem do zjednoczenia PPR i PPS. Wszyscy, którzy byli

podejrzewani o brak lojalności, lub swoją niezależnością sprawiali problemy byli usuwani.

Oczyszczone PPR szykowało się do wchłonięcia partii socjalistycznej (PPS).

W grudniu 1948r. w Warszawie odbył się Kongres Zjednoczeniowy. Formalnie było to

połączenie PPR i PPS w Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą. Faktycznie było to wchłonięcie PPS’

u na co wskazuje:

- nowa nazwa

- przyjęcie przez partię programu PPR

- dominacja w kierownictwie działaczy PPR.

Stworzenie tej partii było pierwszym krokiem do budowy nowej sceny politycznej. Opozycję

stanowiły:

- PSL- rozbity

- Stronnictwo Demokratyczne

- Stronnictwo Pracy – nieczynne

Drugim krokiem w tworzeniu tej sceny był Kongres Jedności Ruchu Ludowego, który odbył się w

listopadzie 1949r. Celem było połączenie tych partii, które mają w nazwie „ludowe” (PSL i SL) i

stworzenie Polskiego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.

Trzecim krokiem było wstąpienie SP do SD w 1950r.

Taki układ sceny politycznej przerwał do 1989r. Nadrzędną rolę odgrywała PZPR a dwa pozostałe

ugrupowania nie miały nawet w nazwie partii, ale stronnictwo. Były podporządkowane i

wkomponowane w system.

Lata 1947-48 to koniec pierwszego etapu wprowadzania polityki radzieckiej. Okres stalinowski trwał

w ostrej formie do 1953r. Początek tego okresu to budowa Polski według założeń sowietyzacji, tak,

aby upodobniła się do Związku Radzieckiego:

- w listopadzie 1949r. marszałkiem Polski, ministrem obrony narodowej (i przez pewien czas

wicepremierem) został Konstanty Rokossowski. Był on wysłannikiem i przedstawicielem

docsity.com

6

Stalina, który miał kontrolować wojsko. Uzależnienie aparatu terroru od Rosji- w celu jego

kontroli zostają wysłani doradcy radzieccy m.in. Konstanty Rokossowski.

- zwrot w polskiej polityce gospodarczej. Jest to typowy syndrom stalinizacji. Od 1948r

prowadzona jest polityka kolektywizacji wsi. To co służy do produkowania dóbr musi być

własnością państwową lub spółdzielczą- nie może być w rękach prywatnych. Odebranie

chłopom ziemi, którą dostali po parcelacji(1944-45r.). Następuje komasowienie gospodarstw,

tworząc w ten sposób gospodarstwa kolektywne. Wieś jest przeciwna takiemu rozwojowi

spraw. Proces ten postępuje wolno, ale i tak musi być zakończony w terminie.

- porządek polityki gospodarczej. W 1950r.zostaje zainicjowany tzw. Plan 6-letni, który był

realizowany w latach 1950-55. Był to typowo stalinowski przejaw myślenia.

Główne założenia Planu 6-letniego:

Skokowe przejście od struktury gospodarki rolniczo-przemysłowej kraju do struktury przemysłowej-

tzw. szybka i forsowna industrializacja. Dominującą gałęzią przemysłu miał być przemysł ciężki.

Realizacją tych założeń było wybudowanie Nowej Huty, która miała być największym zakładem

hutniczym w Polsce.

Plan 6-letni służył także do realizowania zmian polityki społecznej. Wraz z rozbudową przemysłu

trzeba było wytworzyć klasę społeczną, która by tam pracowała i budowała hutę- czyli klasę

robotniczą. Na ogół stanowili ją ludzie wyciągnięci ze wsi- awans społeczny. Do tej pory klasa

robotnicza nie odgrywała w Polsce dużego znaczenia, bo była nieliczna. Tworzenie nowej klasy było

zjawiskiem o charakterze politycznym, ponieważ umacniało partię komunistyczną- zyskała poparcie w

środowiskach wiejskich, gdzie nie cieszyła się dużym poparciem.

Konsekwencje:

Zmiany społeczne- rozbudowa klasy robotniczej. Ta polityka służyła zakorzenieniu i była formą

uzależnienia- awans społeczny ludności wiejskiej. Miała wpajać społeczeństwu, że jest

dobra, pożyteczna i zmiany na dobre zawdzięczamy tylko jej.

Polityka kulturalna:

- koniec lat 40.- wprowadzenie do twórczości dyrektywy

- realizm socjalistyczny obowiązuje w każdej twórczości artystycznej

- sztuka ma budować kult jednostki- afirmacja systemu władzy

- powieści socrealistyczne- oparte na jednakowym schemacie

Realizowanie tej polityki umożliwiało zaistnienie w świecie artystycznym- była to narzucona z góry

konwencja.

W 1949r. w Szczecinie odbył się Zjazd Literatów Polskich, pod przewodnictwem Włodzimierza

Sokorskiego.

Polityka wobec Kościoła

Polityka podporządkowania kościoła- w sensie instytucjonalnym. 02.1953r. dekret o obsadzaniu

stanowisk kościelnych.

Terror

Terror w Polsce stosowany był od 1945r. Miał on zniszczyć polityczne przeciwnika.

docsity.com

7

Cel stosowania terroru:

System stalinowski był formą systemu policyjnego. Poprzez terror chciano kontrolować

społeczeństwo, infiltrować je. Istotą aparatu terroru było wiedzieć, być obecnym we wszystkich

sferach życia: politycznego, kulturalnego, społecznego. Aparat musiał być: liczny rozbudowany i

posługiwać się agenturą.

Ideą stalinizmu było to, że strach, niepewność i obawa muszą być obecne nawet w życiu politycznym.

Bez względu na to, na jakim stopniu we władzy politycznej jest dana osoba nie może ona czuć się

pewnie, np. Stalin represjonował nawet swoich najbliższych współpracowników lub członków ich

rodzin, ponieważ byli dla niego potencjalnym niebezpieczeństwem. Strach wymuszał pełną lojalność,

ale nie gwarantował bezpieczeństwa.

Pod koniec lat 40. zorganizowano Departament nr.10, który formalnie miał ochraniać członków

parlamentu. Jego faktycznym zadaniem było zbieranie o nich informacji.

Aparat terroru musiał znaleźć ujście- tzn. musiał działać. Formalnie miał być podporządkowany partii,

ale faktycznie nią kierował.

Procesy pokazowe

Od końca 1947r. Polska była sceną pokazowych procesów. Miały one uosabiać przeciwników

politycznych i służyć działaniom partii. Z reguły te procesy były sfingowane, a osoba

oskarżona przy pomocy tortur była zmuszana do przyznania się do winy- był to

wyreżyserowany spektakl.

Pierwszym pokazowym procesem był proces Jana Rzepeckiego (nie miał on jeszcze wszystkich cech).

Jego intencją nie było dowiedzenie, że WiN działało niezgodnie z prawem, i było organizacją

zbrodniczą. W uogólnieniu można powiedzieć, że był to proces całego podziemia.

☺Cechy systemu stalinowskiego

Polska ewoluowała w kierunku systemu stalinowskiego. Cechy tego systemu:

- Dysponowanie pełnią władzy. Była to podstawowa cecha, która dotyczyła każdej sfery życia

także społecznej. Próbowano dostać się do świadomości społecznej poprzez kulturę.

- Kult jednostki- polityczna funkcja jednostki była szeroka. Praktycznie skupiała w jednym ręku

wiele władz. Podstawową funkcją przywódców państw socjalistycznychbyło kierowanie partią.

Często przyjmowali funkcję najwyższego wojskowego, np. Stalin miał stopień generalissimusa.

- Element przynależny wodzowi- partia: działała na zasadzie monopolu- była projektodawcą

polityki. Z założenia niedemokratyczna, brak kadencyjności i systemu obejmowania w niej

funkcji, funkcja wodza była niekadencyjna. Partia była zhierarchizowana, monolityczna,

zdyscyplinowana. Z założenia była jednolita- mówiła jednym głosem i identyfikowała się z

przywódcą→ symbioza partii i państwa. W Polsce partia rządziła na zasadzie monopolu do

1989r. kariera w partii- niemożliwy był w szybki awans- trzeba było przejść po wszystkich

kolejnych szczeblach w hierarchii.

- Ideologia – był to zbiór: twierdzeń nakazów, przekonań, które były powiązane w logiczny

łańcuch. Miał to być program partii i nakaz państwowy zarazem. Jej funkcją było być

świadomością zastępczą, trzeba było myśleć w ramach ideologii. Ideologia miała tłumaczyć

przeszłość i ją tuszować, z niej wszystko wynikało. W ideologii totalitarnej obecne były:

- elementy utopii- dążenie do niej zajmowało ważne miejsce

- kategoria wroga- miało to mobilizować społeczeństwo

docsity.com

8

- kategoria wroga utopijnego- był nim wróg klasowy, nie istniał on fizycznie, ale

uosabiał zagrożenia

- Aparat terroru- było to ramię polityczne, formalnie podporządkowane partii.

- Aparat propagandy- był podporządkowany partii. Był tzw. „pasem transmisyjnym”, który

przekazywał kult wodza i infekował społeczeństwo. Wyolbrzymiał zagrożenie ze strony wrogów.

Okres destalinizacji

Przyczyną destalinizacji w ZSRR była walka o władzę po śmierci Stalina. Chciano system uczynić

bezpieczniejszym dla osób pełniących stanowiska polityczne. Odwołanie kogoś z pełnionej funkcji nie

miało już oznaczać całkowitego usunięcia z życia politycznego. W wyniku walki o władzę

Sekretarzem Generalnym został Nikita Chruszczow. Od 1953r. rozpoczął się okres „odwilży” ,w

efekcie której ociepliły się stosunki wewnętrzne. Ludzie uwięzieni zostali wypuszczeni na wolność.

Pomimo tych znaczących zmian w prowadzonej polityce ideologia pozostała ta sama.

Konstytucja z 1952r.

22.07.1952r. Sejm uchwalił Konstytucję Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, która była fundamentem

ustrojowym do 1989r.

Konstytucje krajów komunistycznych były wzorowane na Ustawie Radzieckiej z 1936r. Nad

konstytucją pracowało wielu prawników. Gdy Ustawa była już przygotowana wysłano ją do Stalina,

aby ją zaakceptował. Stalin, jako geniusz ludzkości i znawca prawa konstytucyjnego, dokonał

własnoręcznych poprawek.

Założenia ustrojowe:

- w Polsce musiała być realizowana idea ludowładztwa, tzn. instytucja władzy musiała

pochodzić z wyborów. Jej władza miała być wyeksponowana poprzez kompetencje. W Polsce

takim organem był Sejm (pochodził z wyborów). Wszystkie inne organy władzy państwowej

były mu podporządkowane. Priorytetowa pozycja Sejmu w rzeczywistości była fikcją.

- zlikwidowanie jednoosobowego urzędu głowy państwa. W jego miejsce wprowadzono Radę

Państwa, której kompetencje zostały poszerzone o kompetencje prezydenta- pełniła funkcję

kolegialnego prezydenta. Na jej czele stał Przewodniczący Rady Państwa.

- wprowadzono nazwę Polska Rzeczpospolita Ludowa.

Artykuły opisujące charakter państwa:

- Stalin własnoręcznie dopisał zadanie dla państwa: trzeba ograniczać wypierać i likwidować

klasy wyzyskujące robotników i chłopów. W ten sposób państwo zostało zobligowane do

pełnienia funkcji represyjnej, został mu nadany charakter terrorystyczny.

- określono charakter własności przemysłu państwowego- było to poświadczenie państwowej i

spółdzielczej własności przemysłu.

- Polska została zdefiniowana jako kraj demokracji ludowej.

Dekalog Praw i Obowiązków Obywatelskich: został on w Konstytucji bardzo rozbudowany.

Gwarantował swobody obywatelskie, ale nie było tam gwarancji pełni praw obywatelskich.

docsity.com

9

Stosowanie ustawy:

Była to ustawa fikcyjna ponieważ:

- katalog swobód obywatelskich gwarantował szerokie wolności, których nikt nie przestrzegał.

- Rola Sejmu- w Ustawie była wymieniona na pierwszym miejscu, a w rzeczywistości był

instytucją fasadową. Szef Rządu (Józef Cyrankiewicz) był w drugim szeregu władzy, był

tylko wykonawcą. Obrady były zwoływane bardzo rzadko, sesje były krótkie i służyły tylko

do przeprowadzenia procesu legislacyjnego. Członkowie Sejmu byli odpowiednio dobrani, nie

byli to reprezentanci społeczeństwa.

Złagodzenie systemu

Po śmierci Stalina dochodzi do powolnej sytuacji poodwilżowej. Była to wola nowych przywódców,

którzy chcieli zmiany klimatu. W latach 1953- 56 nie było wyraźnego złagodzenia stalinizmu.

Sytuacja uległa zmianie dopiero w 1956r.

Destalinazacja w Polsce:

- wyeliminowanie Berii pociągnęło za sobą zmianę stosunków między radzieckim aparatem

terroru a aparatem terroru w Polsce. Te zmiany prawdopodobnie miały wpływ na decyzję o

ucieczce z Polski Józefa Światło. Był to wysoki funkcjonariusz Ministerstwa Bezpieczeństwa,

który znał tajemnice funkcjonowania aparatu terroru. W grudniu 1953r. przeszedł do sektora

amerykańskiego. Miało to duży wpływ na Polskę, ponieważ Amerykanie po zweryfikowaniu

uzyskanych przez niego informacji zdecydowali się posadzić go przed mikrofonem Radia

Wolna Europa. Jego zadaniem było opowiedzenie Polakom jak naprawdę funkcjonował aparat

terroru. Od września 1954r. Światło rozpoczął swoje wystąpienia. Była to bomba polityczna,

ponieważ wiele z ujawnionych przez niego faktów było nieznanych nie tylko społeczeństwu,

ale także członkom partii.

- w grudniu 1954r. nastąpiło osłabienie i zmiana charakteru aparatu terroru w Polsce: usunięto

ze stanowiska Stanisława Radkiewicza (kierował aparatem terroru od 1944r.), zlikwidowano

Ministerstwo Bezpieczeństwa. Zostało podzielone na: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i

Komitet Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Te 2 organy kierowane były przez dwie różne

osoby. Partia zdała sobie sprawę, że aparat zaczął nią kierować, uzależniać od siebie.

Widoczny był związek przyczynowy pomiędzy wystąpieniami Światła a usunięciem aparatu terroru.

Rok 1955

Odwilż nie oznaczała odejścia od kultu Stalina. 22.07.1955 oddano do użytku Pałac Kultury i Nauki

im. Józefa Stalina.

W 1955r. nastąpiła liberalizacja polskiej polityki kulturalnej:

- władza wyraziła zgodę na wystawienie „Dziadów” w Teatrze Polskim. Tekst dramatu był

niewygodny politycznie a sama sztuka nie była wystawiana od 1944r. Inscenizacja sztuki była

jeszcze odrobinę socrealistyczna.

- w lecie 1955r. w Warszawie odbył się Festiwal Studentów i Młodzieży. Jedną z imprez

towarzyszących była wystawa Młodej Plastyki. Prace wystawione na tej wystawie były prace

bez konwencji socrealistycznej→ młodzi ludzie nie chcieli uzależniać sposobu tworzenia od

polityki władzy, przestali się jej bać. Było to też odchodzenie od systemu.

docsity.com

10

Zamknięcie odwilży W lutym 1956r. w Moskwie odbył się XX Zjazd Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego. Na

zjeździe obecni byli przywódcy partii komunistycznych, które były zależne od Rosji oraz przywódcy

wszystkich krajów komunistycznych ze świata. Ćhruszczow do wybranego grona wygłosił tzw. Tajny

Referat, w którym:

- podał krytyce politykę Stalina i potępił stosowanie terroru

- dał do zrozumienia, że można inaczej rzeczywistość międzynarodową. Świat socjalistyczny

nie musi już walczyć z imperializmem.

Konsekwencje Referatu:

- otwarcie zmian destalinizacyjnych. Te kraje, które chciały prowadzić destalinizację dostały na

przyzwolenie. Referat Chruszczowa stał się jego oficjalną polityką.

- ocieplenie klimatu międzynarodowego.

Destalinizacja w Polsce

Wśród delegatów obecnych na XX Zjeździe był Bolesław Bierut- sekretarz generalny PZPR. Zmarł w

marcu 1956r. Było to istotne, ponieważ jego śmierć umożliwiła destalinizację.(Bierut był polskim

Stalinem→ nie będzie chciał destalinizacji). W marcu 1956r. wyłoniono nowego przywódcę partii-

Edwarda Ochaba. Nie był on osoba popularną i nie miał zdecydowanego kierunku politycznego. Miał

wykonywać dyrektywy płynące z Rosji.

Wiosną/latem 1956r. polskie społeczeństwo było zniecierpliwione wolnym tempem zmian

politycznych. Miało poczucie tego, że skala wolności się poszerzyła. Do 1955r. wykonywany był Plan

6- letni, który przyniósł zmiany gospodarcze, ale nie poprawił warunków życia. Społeczeństwo

zaczęło okazywać swoje niezadowolenie z powodu niskiego poziomu materialnego.

W kwietniu rozpoczęto akcję amnestyjną i rehabilitacyjną skierowaną do więźniów politycznych.

Zwolniono osoby, które pod sfingowanymi zarzutami zostały skazane na długoletnie więzienie lub

karę śmierci. Rehabilitacja oznaczała, że państwo przyznało się do tego, że posądzili lub uwięzili ich

niesłusznie→ widoczne zmiany polityczne, państwo odchodziło od polityki represji.

Podział Partii

Wiosna/lato 1956r.- nastąpiło rozwarstwienie partii na:

- frakcję liberalną zwaną inaczej partią puławską (Puławy)- jej program zakładał dynamiczną

destalinizację.

- frakcję natolińską (Natolińczycy) – uważali, że partia nie powinna inicjować zmian

politycznych.

Obie te frakcje ostro ze sobą walczyły.

Podział dowodził:

- słabości 1. sekretarza

- tego, że partia nie wiedziała w którym powinna iść kierunku: czy wg wytycznych

otrzymanych od Chruszczowa, czy zgodnie z oczekiwaniami Polaków.

Latem 1956r. obie partie zaczęły przypatrywać się Władysławowi Gomułce, który nadal był poza

partią. Wiedziały, że miał „czyste ręce”, bo nie był stalinińczykiem (w 1948r. został z partii

wydalony).

docsity.com

11

Podział w partii

XX Zjazd partii był bezpośrednim czynnikiem destalinizacji. Umożliwił on zmianę polityki- m.in.

ogłoszono szeroką akcję amnestyjną i rehabilitacyjną(od wiosny 1956r.).

Latem 1956r. w partii dokonał się podział. Nie było wiadomo jakim tempem ma iść destalinizacja: czy

tak jak to wyznacza Moskwa, czy swobodnie wprowadzać demokratyzację.

Ukształtowały się 2 nieformalne frakcje, które nie wyprodukowały żadnych dokumentów, aby nie

było znać ich sposobu myślenia. Te frakcje to:

- frakcja natolińska- była bardzo lojalna w stosunku do Związku Radzieckiego. Uznała, że

system się zmienił, ale powinien posunąć się dalej w swojej demokratyzacji.

- frakcja puławska- uważała, że trzeba poszerzyć wolności społeczne. Proces, który rozpoczął

się po XX Zjeździe trzeba kontynuować. Liberalizacja systemu.

Podział w partii dowodził słabości 1. sekretarza, który nie miał silnej pozycji w partii. Była to także

walka o władzę.

Czerwiec 1956r.

W czerwcu 1956r. w Poznaniu doszło do demonstracji w dawnych zakładach Cegielskiego, które

wtedy nosiły nazwę Zakłady imienia Stalina Poznań.

Plan 6-letni zmienił charakter gospodarczy i przemysłowy kraju, ale poziom życia ludzi pozostał niski.

Nie wyrobienie planu wymuszało korekty, które miały ratować zakład. Zwiększano produkcję, ale nie

wynagrodzenia. Pracownicy zdecydowali się na wyjście z zakładu. Dołączyli się do nich mieszkańcy.

Powstała spontaniczna rewolta społeczna, która nie miała przywódcy i programu.

Demonstranci zdobyli więzienie w Poznaniu- był to dowód, że ludzie nie ufali władzy (byli

przekonani, że w więzieniach nadal przebywali więźniowie). Punktem krytycznym było zdobycie

siedziby dawnego Urzędu Bezpieczeństwa.

Sposób zachowania się ludzi w dniach 28-29.06.1956r. był charakterystyczny dla sposobu

postępowania ludzi w sytuacjach konfliktowych. W charakterystyczny sposób zachowała się także

władza- nie dopuściła do dialogu. W efekcie poznańskich zamieszek straciło życie ok. 70 osób.

Wydarzenia poznańskie osłabiły jeszcze bardziej pozycję 1. sekretarza. Partia nie wiedział jak ma

dalej postępować: czy zatrzymać destalinizację, czy może dalej liberalizować.

Dla władzy konflikt był niewygodny również dlatego, że szybko się upublicznił- w Poznaniu wtedy

trwały targi poznańskie i Radio Wolna Europa nadała na ten temat komunikat.

Próba wyjścia

Władza chciała wyjść z tego z twarzą→ odpowiednia interpretacja tego co się stało. Zakwestionowała

charakter polityczny wydarzeń poznańskich. Stało się to pod wpływem jakiejś zewnętrznej stymulacji

i był to chuliganizm.

Po tych wydarzenia zaaresztowano ok. 1000 osób

Władza próbowała ukryć to, że nie wiedział jaką ma dalej prowadzić politykę.

Poznań:

- wzmógł konflikt Natolin (uważali, że nie można dalej destalinizować, bo będą takie skutki)-

Puławy (dowód na liberyzację systemu).

- Nie było wiadomo, czy Ochab da sobie radę w prowadzeniu partii.

docsity.com

12

Pośredni wynik Poznania:

Wzrosło znaczenie Gomułki, który był człowiekiem o „czystych rękach”. Cała elita partyjna w

większym lub mniejszym stopniu ponosiła odpowiedzialność za to co się działo w Polsce, a Gomułka

był ofiarą stalinizmu. Wielu ludzi mogło się z nim identyfikować. Był on sobą, która mogła

uwiarygodnić partię.

19.10.156r. odbyło się VIII Plenum Komitetu Centralnego. Ochab dobrowolnie usunął się z

funkcji 1. sekretarza. Jego następcą został Władysław Gomułka.

Apogeum destalinizacji:

Wyeliminowanie z partii najbliższych współpracowników Bieuta:

- 05.1956r. dobrowolnie ustąpił Jakub Bergman

- 10.1956r. Hilary Minc, który kierował polityką gospodarczą

- Konstanty Rokossowski- marszałek Polski.

Te wszystkie zmiany odbyły się poza przyzwoleniem Moskwy. Wzbudziło to jej niepokój, ponieważ

partia w Polsce stawała się niezależna. Reakcją władzy radzieckiej na to było:

- uruchomienie jednostek radzieckich stacjonujących w Polsce

- przyleciała, bez zapowiedzi, oficjalna delegacja z Chruszczowem na czele, która była

zaniepokojona tym co się dział w Polsce.

Chruszczow chciał poznać nowego sekretarza i dowiedzieć się dlaczego doszło no zamieszek w

Poznaniu. Chruszczow spotkał się z Gomułką i:

- zawarli nieformalne porozumienie

- zdecydował się na pozostawienie Gomułki na stanowisku 1. sekretarza.

Październik 1956r.

Rozumiany jest jako:

- apogeum zmiany polityki w Polsce

- pisany z dużej litery- zmian polityki i systemu zachodząca od XX Zjazdu, ostateczne

zamknięcie stalinizmu i początek nowego etapu.

Zmiany po Październiku:

Pozytywne:

- stosunki państwo- Kościół: zwolniono z więzienia prymasa Wyszyńskiego. Państwo wycofało

się z dekretu z 02.1953r. o obsadzaniu stanowisk kościelnych. Gomułka nie był zwolennikiem

Kościoła, ale chciał go ograniczyć innymi metodami niż represja. W 1957r. odbyły się wybory

do Semju, do którego mogła wejść grupa postępowych katolików.

- Samorzutna dekolektywizacja- pozostały PGR, ale nie było już spółdzielni. Gomułka

odchodził od [polityki forsownej industrializacji. Próbowano podnieść poziom życia i

podniesiono pensje.

- Gomułka wiedział, że aparat represji był groźny, dlatego został on zmniejszony i poddany

kontroli, aby nie działał przeciw partii.

- zrezygnowano z kultu jednostki- nie było obowiązkowych deklaracji o miłości Stalina

- w kulturze następowała śmierć realizmu socjalistycznego. Poszerzono wolność wypowiedzi.

Prasa miała jeszcze cenzurę, ale w pewien sposób odzwierciedlała opinię społeczną.

- prowadzona polityka gospodarcza była polityką dla ludzi.

docsity.com

13

Takiej skali wolności nie miał żaden inny kraj socjalistyczny.

Negatywne:

- nie uległ zmianie monopol partii. Nie mogła zaistnieć demokracja.

1956/57r. Gomułka chciał wyciszyć dynamikę demokratyzacji, ponieważ dalej nie ma już

komunizmu.

Zamknięto tygodnik „Po prostu”. Miało to wymiar symboliczny. Jego zamknięcie oznaczało

zamknięcie Października jako rewolucji,.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome