Prawa człowieka i ich ochrona - Notatki - Administracja, Notatki'z Administracja. University of Warmia and Mazury in Olsztyn
stevie_k
stevie_k12 April 2013

Prawa człowieka i ich ochrona - Notatki - Administracja, Notatki'z Administracja. University of Warmia and Mazury in Olsztyn

DOC (63.5 KB)
8 strona
720Liczba odwiedzin
Opis
Zarządzanie: notatki z zakresu administracji odnoszące się do praw człowieka i ich ochrony.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 8
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

ADMINISTRACJA WOBEC PRAW CZŁOWIEKA

Temat: „Prawo do wolności sumienia i wyznania”

„ Każdy człowiek ma prawo wolności myśli, sumienia i wyznania; prawo to obejmuje

swobodę zmiany wyznania lub wiary oraz swobodę głoszenia swego wyznania lub wiary bądź

indywidualnie, bądź wespół z innymi, publicznie i prywatnie poprzez nauczanie,

praktykowanie, uprawianie kultu i przestrzeganie obyczajów.”

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, artykuł XVIII

Dla współczesnego człowieka słowo „wolność” jest bardzo atrakcyjne i ma znaczenie

niemal magiczne. Wolność utożsamiana jest bowiem z postępem i samorealizacją człowieka.

Większość programów społecznych i politycznych odwołuje się właśnie do obietnicy

wolności: wolność dla narodu, dla wszystkich grup społecznych, dla kobiet, wolność słowa, przekonań, sumienia, religii.

Człowiek jest świadomy, że posiada zdolność dokonywania wyborów. Ma wolną wolę, czyli

wrodzoną zdolność autonomicznego działania. Nie znaczy to jednak, że każdy człowiek żyje

w wolności, gdyż rozwój i realizacja tej wrodzonej zdolności nie następuje w sposób

automatyczny. Wymaga spełnienia określonych warunków. W przeciwnym wypadku dany

człowiek, a nawet całe społeczeństwa mogą żyć w różnych formach zniewolenia

zewnętrznego lub wewnętrznego.

Artykuł 53. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie wolności sumienia i

wyznania stwierdza:

1. Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii.

2. Wolność religii obejmuje wolność wyznawania lub przyjmowania religii według

własnego wyboru oraz uzewnętrzniania indywidualnie lub z innymi, publicznie lub

prywatnie, swojej religii przez uprawianie kultu, modlitwę, uczestniczenie w

obrzędach, praktykowanie i nauczanie. Wolność religii obejmuje także posiadanie

świątyń i innych miejsc kultu w zależności od potrzeb ludzi wierzących oraz prawo

osób do korzystania z pomocy religijnej tam, gdzie się znajdują.

PAGE 8

3. Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i

religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Przepis art. 48 ust. 1 stosuje się

odpowiednio.

4. Religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej

może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona

wolność sumienia i religii innych osób.

5. Wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i

tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku

publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób.

6. Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach

religijnych.

7. Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia

swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania 1.

Podmiotem wolności wyznania jest nie tylko jednostka ludzka, ale także zbiorowość

jako kościół. Wolność sumienia i wyznania jest uznawana za prawo podmiotowe o

charakterze fundamentalnym. Nie jest wyłącznie normą moralną, lecz jest specyficznym

prawem człowieka, ponieważ dotyczy aktywności religijno-światopoglądowej i różni się w

istotny sposób od innych przejawów działalności ludzkiej. Wolność sumienia i wyznania

przysługuje każdemu człowiekowi bez względu na narodowość, obywatelstwo, rasę, status

społeczny, światopogląd, płeć, wiek itp. Może być pojmowana również jako prawo podmiotowe kościołów i związków wyznaniowych do ich równouprawnienia, oznaczające

równość prawną, zwaną równością wobec prawa, opierającą się na zasadzie przyznania

wszystkim kościołom i związkom wyznaniowym tych samych praw bez względu na

wielkość, zasługi, tradycje itp. Jest to więc prawo równych szans, czyli takich samych

możliwości prawnych.

Wolność sumienia i wyznania uznawana jest za prawo podmiotowe gwarantowane przez

ustawy konstytucyjne.

Uznając wolność sumienia i wyznania za prawo obywatelskie konstytucja nie określiła wieku,

od którego obywatel może z tego prawa korzystać. Można się jednak domyślać, że z chwilą

osiągnięcia pełnoletności, ponieważ pełnię praw obywatelskich uzyskuje jednostka wraz z

pełnoletnością. W okresie do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności w jego zastępstwie

decydują rodzice.

PAGE 8

1 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa, 2 kwietnia 1997.

Wolność sumienia i wyznania jako prawo osobiste jest prawem podmiotowym

bezwzględnym, tj. takim, które jest skuteczne wobec wszystkich, w związku z czym na

wszystkich ciąży obowiązek nieingerowania w sferę objętą takim prawem podmiotowym.

Przedmiotem wolności sumienia i wyznania jest sfera wolności wyboru światopoglądu

przysługującej każdemu obywatelowi czy każdemu człowiekowi w danym państwie, który tę

zasadę przyjmuje. „Istota tej wolności polega przede wszystkim na swobodnej aktywności,

wynikającej z dokonanego wyboru. Jest to więc z jednej strony wolność wierzenia i

niewierzenia, wolność wyznawania idei i doktryn religijnych, jak również wolność przyjęcia

przekonań ateistycznych, ich zmiany i tworzenia nowych, a z drugiej strony – wolność kultu

i praktyk religijnych, krytyki religii i propagowania światopoglądu religijnego, jak i

areligijnego, wolność wyrażania swych postaw światopoglądowych, swego stosunku do

religii.”2

Wyróżnia się dwa rodzaje gwarancji wolności sumienia i wyznania: bezpośrednie i

pośrednie. Gwarancje bezpośrednie polegają na tym, że nadaje się uprawnieniom

wynikającym z wolności sumienia i wyznania charakter norm prawnych. Gwarancje

pośrednie polegają natomiast na przyjęciu zasad i rozwiązań instytucjonalno prawnych, które

mają ułatwić korzystanie z tych uprawnień przez jednostki i zbiorowości religijne oraz

zapobiegać ich naruszaniu.

„Specjalnym rodzajem bezpośrednich gwarancji wolności sumienia i wyznania są

zobowiązania prawne państwa, wynikające z zawieranych umów międzynarodowych i z

członkostwa Narodów Zjednoczonych.

Wśród gwarancji pośrednich największe znaczenie przywiązuje się do rozdziału kościoła i

państwa. Ma on oznaczać neutralność państwa wobec poglądów i przekonań religijnych

obywateli, tzn. że państwo nie opowiada się za określoną religią, nie faworyzuje ani nie

dyskryminuje żadnej. Przekonania religijne czy światopogląd to sprawa prywatna człowieka

i obojętna dla władz państwowych. Istnieje pogląd uznany przez większość badaczy, że tylko

państwo neutralne w stosunku do poglądów swoich obywateli w sprawach religii jest w stanie

zagwarantować wolność sumienia i wyznania”3.

Zasada równouprawnienia związków wyznaniowych stanowi istotną gwarancję

wolności sumienia i wyznania. Nakazuje państwu równe traktowanie wszystkich związków

wyznaniowych. Zabrania uprzywilejowania lub dyskryminowania jakichkolwiek organizacji

wyznaniowych. Nakazuje wyposażenie związków wyznaniowych w takie same uprawnienia

PAGE 8

2 Jerzy F. Godlewski, Krzysztof H. Jabłoński, Prawo a religia, Warszawa, 1988, s. 37.

3 Michał Pietrzak, Prawo wyznaniowe, Warszawa, 1982, ss. 37-38. 3 Louis Janssens, Wolność sumienia i wolność religijna, Warszawa, 1970, s. 5.

cywilnoprawne, samorządowo-organizacyjne i otoczenia ich działalności jednakową ochroną

karną. Obciążenia i przywileje podatkowe związków wyznaniowych nie powinny być

różnicowane.

Równouprawnienie obywateli bez względu na wyznanie religijne czy światopogląd

jest powszechnie traktowane jako zasada konstytucyjna. Nakłada ona na organy państwowe

obowiązek jednakowego traktowania wszystkich obywateli. Zabrania różnicowania praw

politycznych czy cywilnych obywateli ze względu na ich wyznawaną religię czy

światopogląd. Ślubowanie składane przy obejmowaniu stanowisk publicznych powinno mieć

charakter świecki, a jego formy powinny być tak zróżnicowane, aby każdy mógł je złożyć

zgodnie z posiadanym światopoglądem.

Ważną rolę w zagwarantowaniu prawa do wolności sumienia i wyznania odgrywają

prasa, radio i telewizja. Zadania środków masowego przekazu w tym zakresie są różnorodne.

Szczególne obowiązki spoczywają na nich w zakresie wychowania społeczeństwa w duchu

wzajemnej tolerancji i pełnego poszanowania uprawnień ludzi wyznających inną religię czy światopogląd.

Dnia 29 września 1963 roku z okazji otwarcia drugiej sesji Soboru Watykańskiego II

papież Paweł VI poświęcił ważny fragment swego przemówienia sprawie wolności religii:

„Jakie to bolesne, że w niektórych krajach wolność religii, jak i inne podstawowe prawa

człowieka, jest tłumiona w imię zasad nietolerancji politycznej, rasowej lub religijnej! Z

głębokim bólem musimy stwierdzić, że na świecie popełnia się jeszcze wiele zamachów na

swobodne i uczciwe wyznawanie osobistej wiary religijnej”4. W kontekście obejmującym

bezpośrednio ten fragment papież ubolewa z powodu gróźb, udręk, niedostatku i przymusu,

jakie katolicy znoszą w krajach, gdzie Kościół jest prześladowany, i prosi, aby członkowie

Kościoła katolickiego traktowani byli jako uczciwi, godni i pracowici obywatele. Może to

oznaczać, że papież domaga się wolności religijnej tylko dla katolików. Rzeczywiście

przedstawia on wolność religijną jako jedno z podstawowych praw człowieka. Poza tym

określa ją jako „‘swobodne i uczciwe wyznawanie osobistej wiary religijnej’, a wyrażenie

‘osobista’ wskazuje, że chodzi o wiarę, którą każdy wyznaje zgodnie z przekonaniem własnego sumienia”5.

PAGE 8

4

5 tamże, s. 5. 5 Ninan Koshy, Wolność religijna w zmieniającym się świecie, Kraków, 1998, ss. 56-57.

7 Jerzy F. Godlewski, Krzysztof H. Jabłoński, Prawo a religia, Warszawa, 1988, s. 41.

Zasada wolności religijnej została uznana przez Kościół katolicki 7 grudnia 1965 roku w

Deklaracji II Soboru Watykańskiego. Wraz z tą Deklaracją wolność religijna po upływie

ponad 400 lat od zakończenia Soboru Trydenckiego odniosła swoje ostateczne zwycięstwo.

Teraz została uznana przez Kościoły i wyznania reformowane jak i przez Kościół katolicki,

jest kościelnie i teologicznie uzasadniona i legitymizowana.

„Przestrzeganie prawa wolności religijnej pociąga za sobą i jest ściśle związane z

przestrzeganiem wszystkich pozostałych praw człowieka. Wolność religijna nie jest prawem

istniejącym w próżni. (...) istnieje bądź jest ograniczana w ramach złożonego systemu

ludzkich systemów i praw”6.

W tekstach dotyczących podstawowych praw i wolności człowieka i obywatela

spotyka się często różnorakie określenia wolności sumienia i religii: ‘wolność religijna’,

‘wolność sumienia’, ‘wolność wyznania’, ‘wolność kultu’, ‘wolność wierzeń’, ‘wolność

myśli i przekonań’, ‘wolność wyznawania i głoszenia religijnych, areligijnych a także

antyreligijnych idei i doktryn’.

Wolność sumienia należy do podstawowych praw i obowiązków obywatelskich. Za

podstawowe uważa się te prawa i obowiązki, które dotyczą najistotniejszych interesów

obywateli i państwa.

Według Jerzego F. Godlewskiego i Krzysztofa H. Jabłońskiego7 prawa obywatelskie

wynikające z wolności sumienia można sformułować następująco:

• Prawo swobodnego wyboru określonego światopoglądu, wyznawania lub

niewyznawania religii. Z prawa tego, dotyczącego osobistej sfery życia obywatela,

wynika zakaz stosowania przymusu lub nacisku przyjęcia jakiegokolwiek

światopoglądu albo jego odrzucenia.

• Prawo do nieujawniania swego światopoglądu (tzw. Prawo milczenia).

• Prawo należenia do działającej w państwie organizacji światopoglądowej (kościoła,

związku wyznaniowego lub organizacji świeckiej) i swobodnej zmiany

przynależności do nich.

• Prawo do korzystania z usług instytucji i funkcjonariuszy organizacji wyznaniowych,

uczestniczenia w obrzędach lub praktykach religijnych lub nieuczestniczenia w nich.

Zapewnienie i zagwarantowanie praw obywatelskich wynikających z wolności sumienia jest

możliwe pod warunkiem spełnienia pewnych obowiązków obywatelskich, takich jak:

PAGE 8

6 7

• Obowiązek szanowania przekonań światopoglądowych innych obywateli, a więc

przestrzegania zakazu obrażania uczuć religijnych, antyreligijnych, ateistycznych,

szerzenia nienawiści lub pogardy, wywoływania waśni lub poniżania ze względu na

przekonania światopoglądowe, zakaz wywierania nacisków środowiskowych,

towarzyskich, moralnych z powodu wyznawanego światopoglądu.

• Obowiązek nie uchylania się ze względu na przekonania światopoglądowe od

powinności obywatelskich (np. od powszechnej służby wojskowej lub zastępczej,

płacenia podatków, ochrony zdrowia).

• Obowiązek przestrzegania zakazu nadużywania wolności sumienia do celów

godzących w interesy państwa i jego kompetencje.

• Obowiązek przestrzegania porządku prawnego (norm prawnych), w szczególności

reglamentującego uzewnętrznianie przekonań światopoglądowych.

• Obowiązek poszanowania zasad współżycia społecznego i dobrych obyczajów.

Wolność sumienia była tematem papieskiego Orędzia na Światowy Dzień Pokoju w

1991 roku. Zaczyna się ono od słów: ”Jeżeli chcecie pokoju, szanujcie sumienie każdej

osoby”8. Stanowisko Papieża w kwestii wolności sumienia jest całkowicie jednoznaczne –

‘żadna ludzka władza nie ma prawa ingerować w sprawy sumienia osoby [...]’.

‘Poważne zagrożenie dla pokoju niesie ze sobą nietolerancja, która przejawia się w

odmawianiu wolności sumienia innym. [...] W życiu publicznym nietolerancja nie pozostawia

żadnej przestrzeni dla pluralizmu poglądów politycznych i społecznych, a więc narzuca

monolityczną wizję życia publicznego i kulturalnego’. Przesłanie Orędzia wskazuje, że w

tym pluralistycznym świecie, w którym żyjemy, szacunek dla sumienia innych jest ważną

potrzebą.

Nietolerancja może ukazać się w każdej dziedzinie życia społecznego, a więc także

dotyczy ona wolności sumienia i religii. Przejawem nietolerancji jest marginalizacja lub

prześladowanie osób i mniejszości, które usiłują kierować się własnym sumieniem w

wyborze dobrych dróg postępowania.

Nietolerancyjne stanowisko Kościoła znalazło wyraz w poglądach św. Augustyna, który

uzasadniał słuszność posługiwania się przymusem fizycznym wobec heretyków,

schizmatyków i apostołów. Św. Augustyn sformułował zasadę, że wolność przysługuje tylko

PAGE 8

8 Orędzie Jego Świątobliwości Jana Pawła II na Światowy Dzień Pokoju, 1 stycznia 1991.

prawdzie i że gorsza jest śmierć duszy niż wolność błędu. Koncepcja augustyniańska

zaciążyła na oficjalnym stanowisku Kościoła aż do czasów współczesnych, stając się

teoretyczną przesłanką nietolerancji w sprawach religijnych.

Nawet tam, gdzie konstytucja i całe ustawodawstwo gwarantują wolność religijną, w praktyce

nie zawsze jest ona realizowana. Istnieje niestety wiele przykładów prześladowania lub

innych form demonstrowania nietolerancji nawet tam, gdzie prawo zabezpiecza wolność

religijną.

Wiele trzeba zrobić, aby przezwyciężyć nietolerancję religijną, która w wielu częściach

świata prowadzi do prześladowania mniejszości.

Aby usunąć skutki nietolerancji, nie wystarczy ‘chronić’ mniejszości etniczne czy religijne,

traktując je tak, jakby były osobami nieletnimi lub pozostającymi pod opieką państwa.

Mogłoby to doprowadzić do dyskryminacji, która utrudnia, a nawet uniemożliwia harmonijny

i pokojowy rozwój społeczeństwa. Trzeba raczej uznać i zabezpieczyć niezbywalne prawo do

postępowania zgodnie z własnym sumieniem i wyznawania oraz praktykowania indywidualnie czy wspólnotowo własnej wiary, pod warunkiem nienaruszania porządku

publicznego.

„Działalność jednostek i zbiorowości wyznaniowych, gwarantowana przez wolność

sumienia i wyznania, wymaga ciągle jeszcze ochrony. Uzasadniają ją różnorodne przejawy

nietolerancji i dyskryminacji oraz wystąpienia naruszające uprawnienia jednostek.

Obowiązek zapewnienia poszanowania tej wolności spoczywa na organach państwowych.

Istotny wpływ na jej uznanie i ochronę w prawie wewnętrznym poszczególnych państw

wywarło prawo międzynarodowe”9. Ochrona wolności sumienia i wyznania przez układy

międzynarodowe ma bardzo długą i bogatą historię. Pierwsze jej przejawy spotykamy już w

średniowieczu. Ochronę wolności religijnej mniejszości wyznaniowych w 1648r.

zapoczątkował traktat westfalski, potem został przygotowany w Wersalu traktat o ochronie

praw mniejszości gdzie uczestniczyła także Polska. Po II wojnie światowej kwestia ochrony

wolności sumienia i wyznania znalazła odbicie w traktatach pokojowych z Włochami,

Rumunią, Bułgarią, Węgrami i Finlandią.

Uprawnienia wynikające z wolności sumienia i wyznania znajdowały się także w uchwalonej

przez Narody Zjednoczone w 1948r. Deklaracji Praw Człowieka, czy w uchwalonym przez

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 1966r. Pakcie praw cywilnych i

politycznych. „W marcu 1981r. projekt Deklaracji o eliminacji wszystkich form nietolerancji

i dyskryminacji religijnej lub wyznaniowej został przyjęty przez Komisję Praw Człowieka

PAGE 8

9 Michał Pietrzak, Prawo wyznaniowe, Warszawa, 1982, s. 39.

ONZ. Natomiast w 1975r. państwa, które podpisały Akt Końcowy Konfederacji

Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, zobowiązały się szanować wolność myśli,

sumienia, religii lub przekonań każdego człowieka oraz wolność wyznania i praktykowania,

indywidualnie lub zbiorowo, religii lub przekonań”10.

„Wolność sumienia i wyznania jest nie tylko ważnym prawem i wielkim osiągnięciem

cywilizowanych społeczeństw współczesnej ludzkości, ale także cenną normą moralną i

zarazem szlachetną ideą humanistyczną. Zadaniem państwa i wszystkich obywateli powinno

być możliwie najszersze upowszechnienie i wprowadzenie w życie tej wielkiej zasady oraz

uczynienie z niej istotnego regulatora zachowań ludzkich”11.

PAGE 8

10 Michał Pietrzak, Prawo wyznaniowe, Warszawa, 1982, s. 42 11 B. Banaszak, A. Preisner, Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, Warszawa, 2002, s. 462.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome