Zasady polityki regionalnej w perspektywie unii europejskiej - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo
Lady_Pank
Lady_Pank20 June 2013

Zasady polityki regionalnej w perspektywie unii europejskiej - Notatki - Prawo, Notatki'z Prawo

PDF (249.8 KB)
12 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Prawo: notatki z zakresu prawa opisujące zasady polityki regionalnej w perspektywie unii europejskiej.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 12
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU

W PILE WYDZIAŁ ADMINISTRACJI I ZARZĄDZANIA

ZASADY POLITYKI REGIONALNEJ

W PERSPEKTYWIE UNII EUROPEJSKIEJ

- praca zaliczeniowa z przedmiotu

Polityka Regionalna Polski i Unii Europejskiej

prof. dr hab. Jarosław Jurek

Emilia Skonieczna

sem. V – system niestacjonarny

kierunek: AGLiR

nr indeksu 7934/2007

Piła, grudzień 2009 r.

2

Każda forma życia na każdym etapie rozwoju zdominowana jest przez zasady, które

po przez wytyczanie drogi, kierunku działania, pomagają poprawnie funkcjonować. Zasady

to nic innego jak normy postępowania, które w zależności od zapotrzebowania,

dostosowywane są do danej epoki. Z regułami mamy do czynienia w życiu codziennym. W

niektórych sytuacjach, zupełnie nieświadomie, albo je wykorzystujemy, albo działamy pod

ich wpływem. Najbardziej znanym przykładem zasad są dobre obyczaje czyli zasady

współżycia społecznego, które dzięki wielowiekowej tradycji i ciągłemu powiększaniu

swojego katalogu, określają poprawność i uczciwość w relacjach z innymi osobami.

Podobnie odbywa się to w innych dziedzinach, gdzie aby uniknąć jakichkolwiek

pomyłek czy niejasności, precyzuje się określone reguły.

W polityce regionalnej Unii Europejskiej również napotykamy na pewne kanony.

Chcąc przybliżyć problematykę zasad polityki regionalnej Unii Europejskiej, należy na

wstępie zdefiniować pojęcia „polityki regionalnej” Unii Europejskiej oraz „regionu”.

Wielu autorów, w zależności od kontekstu przedstawienia powyższych definicji, określa je

w zróżnicowany sposób. Jednak najważniejsze jest to, że każda z nich zawiera w sobie

istotę tych pojęć.

Region to obszar w kategoriach terytorialnych, posiadający granicę. Region to również

terytorialny system społeczny, w którym zbiorowość ludzi trwale zajmuje,

zagospodarowuje i kontroluje wyodrębniony granicami obszar ziemi czyli terytorium.

Region posiada określone elementy:

 Materialny – wszystkie składniki przyrodnicze (zarówno natura ożywiona jak i

nieożywiona) , antropogeniczne (sztuczne tzn, że powstały w skutek działalności

człowieka);

 Społeczny – na który składają się:

1) składnik demograficzny (społeczeństwo w róznym przekroju wiekowym, płciowym,

rasowym, majątkowym itp.);

2) składnik ekonomiczny ( zasoby pracy, przedsiębiorczość);

3) wymiar kulturowy (religie, obyczaje, poszanowanie ładu i porządku publicznego);

4) wymiar polityczny (umiejętność i aktywność obywatelska w procesie sprawowania

władzy).

Mówiąc natomiast o polityce regionalnej mamy na myśli pewne zorganizowane,

celowe i świadome działania różnych podmiotów ( w zdecydowanej większości jest to

władza publiczna) lub działania podmiotów, które w danej przestrzeni aktywnie

funkcjonują w sferze politycznej, gospodarczej jak i społecznej, mające na celu uzyskanie

3

równowagi ekonomicznej, poprzez zmniejszanie dysproporcji między jednostkami

samorządu terytorialnego, zwanymi regionami. Wiadomo, że taki schemat działania został

zapoczątkowany już latach trzydziestych XX wieku, po okresie wielkiego kryzysu

gospodarczego. Jednym z pierwszych państw, które było zmuszone zastosować to

rozwiązanie, była Wielka Brytania, a gdy zaczęło to przynosić planowane efekty, do

programu przystąpiła reszta państw należąca wówczas do Europejskiej Wspólnoty

Gospodarczej, obecnie do Unii Europejskiej. Głównymi zamierzeniami polityki regionalnej

są:

 zwiększenie konkurencyjności regionów (gospodarek regionalnych) - jest to

naczelny cel polityki regionalnej w UE;

 zdynamizowanie rozwoju (zaktywizowanie rozwoju gospodarki w regionach);

 redukowanie przestrzennych dysproporcji rozwoju (zmniejszenie różnic w poziomie

rozwoju między regionami).

Dążenie do założonej powyższymi celami równowagi jest dokonywane za pomocą

instrumentów sklasyfikowanych w trzech podstawowych grupach:

 „instrumenty finansowe, polegające na wsparciu ze strony sektora publicznego

lokalizacji i rozwoju podmiotów gospodarczych w regionach problemowych, przede

wszystkim za pomocą dotacji do inwestycji, kredytów oprocentowanych poniżej

stopy rynkowej, ulg podatkowych, przyśpieszonej amortyzacji środków trwałych

oraz subsydiów związanych z tworzeniem miejsc pracy;

 rozbudowa infrastruktury technicznej i społecznej;

 niematerialne sposoby wspierania rozwoju ekonomicznego poprzez pomoc

informacyjną, doradczą, edukacyjną, badawczą i inne.” 1

Aby dodatkowo wspomóc realizację wymienionych przesłanek, wspólnoty posiłkują

się, sformułowanymi w latach osiemdziesiątych XX wieku, zasadami.

„ Zasady są w dużej mierze wynikiem doświadczeń zdobytych przez Komisję

Europejską w zakresie pierwszych prób koordynowania i finansowego wspierania polityk

regionalnych krajów członkowskich.” 2

1 www.eupolicy-jeanmonnet.sggw.waw.pl/publikacja/5.7.pdf z dnia 14 grudnia 2009 roku

2 Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”, Wydawnictwo

Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 153

4

„ Zasady polityki regionalnej dzieli się wg następującego kryterium:

I.Zasady generalne;

II.Zasady organizacji polityki regionalnej;

III. Zasady finansowania polityki rozwoju regionalnego;

IV. Zasady oceny realizacji programów; 3

Wymienione powyżej, są głównymi regułami, które dla głębszego sprecyzowania,

rozgałęziają się na pod kategorie.

Jeżeli chodzi o zasady generalne, to „określają one rolę i sposób funkcjonowania

Komisji Europejskiej w dziedzinie polityki regionalnej, a zarazem determinujące istotę i

filozofię wspólnotowej polityki korygowania przestrzennych dysproporcji rozwoju.” 4

W grupie zasad generalnych mieszczą się:

1. Zasada subsydiarności;

2. Koordynacja;

3. Elastyczność.

Zasada subsydiarności wprowadzona została do Traktatu Rzymskiego w wyniku

zapisania jej w Traktacie o Unii Europejskiej z 1992 r. Mówiący o niej art. 3B (obecnie

art.5) włączony został do Traktatu z Maastricht ” 5 „i upowszechniony na inne polityki

Wspólnoty. Zasada ta dotyczy kwestii udzielania pomocy obszarom, grupom ludności i

przedsiębiorstwom, które z różnych względów nie są w stanie poradzić sobie z

trudnościami, a które po udzieleniu wsparcia rokują nadzieje na wyjście z kryzysu. Polega

ona na decentralizacji działań i decyzji na szczebel regionalny, lokalny w celu lepszego

wydatkowania środków i uzyskania lepszych efektów.” 6 Decentralizacja decyzji wynika z

tego, że społeczność zamieszkująca na danym obszarze, jest najbliżej problemów jakie

dotykają jej region. Dlatego możliwość decydowania o tym, na jakie cele powinno się

przeznaczać fundusze, jest jak najbardziej zasadna. Reguła ta oznacza również, że” to każde

państwo i poszczególne regiony odpowiedzialne są za rozwój regionalny swoich terenów,

natomiast Unia pełni rolę pomocniczą.

3 Katarzyna Głąbicka, Mirosław Brewiński „ Europejska polityka regionalna”; Dom Wydawniczy ELIPSA;

Warszawa 2003; str. 63 4

5 Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”,

Wydawnictwo Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 154 6 Katarzyna Głąbicka, Mirosław Brewiński „ Europejska polityka regionalna”; Dom Wydawniczy ELIPSA;

Warszawa 2003; str. 63 i 64

5

W działaniu Komisji Europejskiej zasada ta oznacza, że Wspólnota podejmuje działania

tylko wówczas i tylko w takim zakresie w jakim proponowane działania nie mogą być

realizowane w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na

skalę czy ich skutki, lepiej jest je realizować poprzez ponadnarodowe instytucje i

instrumenty. Szczególną rolę w realizacji zasady subsydiarności spełnia Komitet Regionów,

który zabiega o uznanie roli władz lokalnych w zarządzaniu Unią Europejską. ” 7

Zasada subsydiarności zaznacza, że istotnym celem wspólnoty jest rozwój jednostki,

poprzez zaspokajanie potrzeb uznanych za niezbędne do prawidłowego funkcjonowania i

wyrównywania szans w całej społeczności.

Kolejna normą w katalogu zasad generalnych jest koordynacja pomiędzy

poszczególnymi funduszami poprzez dokumenty programowe, monitorowanie i ocenę

wykorzystania środków i wytyczne Komisji Europejskiej, która „dotyczy trzech grup

zagadnień:

1. zintegrowanego wykorzystania wszystkich dostępnych instrumentów finansowych,

2. koordynowania przez Komisję polityk regionalnych krajów członkowskich,

3. dążenia do harmonijnego rozwoju przestrzeni europejskiej.

Zintegrowane wykorzystanie wszystkich źródeł finansowania polityki regionalnej

pozostaje w bezpośrednim związku z zasadą koncentracji środków.” 8 Oznacza to, że należy

wyznaczyć, w założonych celach, priorytety, które powinno się korelować z wszystkimi

możliwymi instrumentami finansowymi, do których należą m.in.:

pożyczki Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Nowy Instrument

Wspólnot (NIW)

pomoc finansowa udzielana przez Europejską Wspólnotę Węgla i Stali czy

Fundusz Kohezji.

To zintegrowanie źródeł finansowania dotyczy przede wszystkim funduszy strukturalnych,

ich rozdzielania, podporządkowania wspólnym regułom delimitacji regionów oraz

jednakowym określeniom dotyczących stopnia ingerencji finansowej, metod uruchamiania

środków, jak również kontroli wydatkowania.

Z kolei drugi punkt tej zasady wyraźnie odnosi się zharmonizowania, ujednolicenia

działania w sferze politycznej, wszystkich państw należących do Wspólnoty.

7 Katarzyna Głąbicka, Mirosław Brewiński „ Europejska polityka regionalna”; Dom Wydawniczy ELIPSA;

Warszawa 2003; str. 64 8 Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”, Wydawnictwo

Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 158

6

Koordynacja w tym wymiarze ma na celu uruchomienie takich metod, które mogłyby

zapobiec zniekształcaniu warunków konkurencji w państwach Unii Europejskiej w zakresie

ilości przyznawanych środków. W związku z tym został stworzony i wprowadzony „system

kontroli poziomu przyznawanej pomocy regionalnej, opierający się na pięciu zasadach:

1). Zróżnicowanie pułapu pomocy stosownie do charakteru i powagi rozwoju

regionalnego;

2). Przejrzystość przyznawanej pomocy, której dokładna wysokość powinna

zostać określona przed jej przyznaniem;

3). Uwzględnienie „specyfiki terytorialnej”, oznaczające, że systemem pomocy

społecznej powinien być objęty obszar całego kraju, rozmiary pomocy zaś

powinny być zróżnicowane stosownie do wagi problemów regionalnych;

delimitacja regionów i poziom pomocy powinny być jasno określone;

4). Stosowanie restrykcji wobec systemu pomocy mającego reperkusje

sektorowe ( o ile takie restrykcje są uzasadnione sytuacją w jakimś sektorze) i

ewentualnego kumulowania pomocy regionalnej z sektorową, przekraczających

dopuszczalny pułap;

5). Nadzór Komisji nad stosowaniem wymienionych zasad poprzez obowiązek

uprzedniego komunikowania jej zamiaru przyznania pomocy ( przy

zagwarantowaniu pełnej tajemnicy działalności gospodarczej).” 9

Ostatnie zagadnienie, czyli dążenie do harmonijnego rozwoju przestrzeni europejskiej

nic innego jak plan rozwoju i zagospodarowania przestrzennego. W tym celu został

utworzony Komitet Rozwoju Przestrzennego, który stoi na straży prawidłowości

wykonywania działań zawartych w „europejskim planie przestrzennym”, dotyczących:

Spójności społecznej i gospodarczej;

Zrównoważonej konkurencyjności;

Trwałego, długofalowego rozwoju.

Zasada elastyczności oznacza respektowanie w polityce Komisji zróżnicowania

rzeczywistości regionalnej (tzn. różnych ustrojów administracyjno-terytorialnych krajów

członkowskich). Respektowanie różnic polega na tolerowaniu i nie ingerowaniu w sferę

9 Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”, Wydawnictwo

Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 159 - 160

7

tradycji związanych prowadzeniem polityki regionalnej, zachęcając jedynie do współpracy

z „władzami niższych poziomów oraz partnerami społeczno-gospodarczymi. Komisja nie

może narzucić obowiązku współpracy wewnątrzkrajowej ani jej form, ponieważ nie ma ku

temu podstaw prawnych. Komisja nie może także wnikać w charakter relacji między

władzami centralnymi i terytorialnymi,” 10

co gwarantuje Traktat z Maastricht.

Drugą z kategorii omawianych zasad polityki regionalnej jest zasada organizacji

polityki regionalnej, która składa się z następujących zagadnień:

1. Programowania;

2. Partnerstwa;

3. Kompatybilności;

4. Spójności.

Programowanie stanowi kluczowązasadę europejskiej polityki regionalnej i głosi

zapewnienie wieloletniej stabilności w realizowaniu ustalonych celów, analizę problemów i

ich rozwiązywania oraz zachęcanie podmiotów do współpracy, które do tej pory tego nie

czyniły. W programowaniu wyróżniamy dwa poziomy:

Strategiczny – odnosi się do władz szczebla centralnego; określa cele i strategię

rozwoju na skalę światową, odpowiedni do ustalonych priorytetów podział środków

finansowych.

Szczegółowy – odnosi się do zarówno do władz szczebla centralnego jak i

przedstawicieli niższych szczebli; w sposób szczegółowy określa realizację

programów, przedsięwzięć, strategii.

„ Wprowadzenie zasady programowania miało duże znaczenie dla zmiany relacji między

podmiotami zaangażowanymi w działania na rzecz rozwoju regionalnego dzięki

zastąpieniu kierunków hierarchicznych procedurami negocjacji między poszczególnymi

poziomami władz publicznych oraz włączeniu w te procedury przedstawicieli sektora

prywatnego.” 11

10

11

Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”,

Wydawnictwo Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 165, 166, 172

8

Zasadapartnerstwa związana jest z zasadą subsydiarności i dotyczy relacji

między:

 władzami publicznymi (partnerstwo instytucjonalne);

 władzami publicznymi, podmiotami gospodarczymi, organizacjami społecznymi

( partnerstwo publiczno-prywatne).

Partnerstwo można podzielić również na:

 Decyzyjne – czyli w zależności od roli jaka spełniają względem siebie

partnerzy współfinansujący dany program;

 Konsultacyjne – polega jedynie na wzajemnym opiniowaniu.

Reguła ta oznacza realizację wspólnej strategii jak również „obowiązek uzgadniania

wszystkich ustaleń na wszystkich etapach procedury programowania.

Jako zalety partnerstwa można wskazać:

 „ możliwość wymiany korzystnych informacji między wszystkimi partnerami,

zgodnie z wymogami nowoczesnego zarządzania publicznego

 stymulowanie ściślejszej współpracy i klimatu zaufania, stanowiących podstawowe

elementy kapitału społecznego i ułatwiających dochodzenie do konsensusu;

 wytwarzanie poczucia zaangażowania w podejmowane przedsięwzięcia oraz

wspólnej odpowiedzialności za ich realizację;

 kierowanie sieci powiązań lokalnych bazujących na więziach między wszystkimi

partnerami lokalnymi, mających podstawowe znaczenie dla dynamiki rozwoju

regionalnego;

 możliwość wymiany wiedzy milczącej w innowacji dzięki horyzontalnemu (a nie

hierarchicznemu) charakterowi relacji między partnerami.” 12

Zasada kompatybilności dotyczy zapewnienia wewnętrznej spójności projektów oraz

ich spójności z innymi działaniami realizowanymi na szczeblu regionu, kraju i UE. W jej

zakresie mieści się ochrona konkurencji, zasady zamówień publicznych. Dziedzinami

wymagającymi szczególnego uwzględnienia są:

1. Równouprawnienie kobiet.

2. Informatyzacja społeczeństwa.

3. Ochrona środowiska.

12

Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”,

Wydawnictwo Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 174, 175

9

4. Działania lokalne.

Zasada spójności z kolei odnosi się do więzi polityk regionalnych z polityka

makroekonomiczną prowadzoną przez państwa członkowskie. Głównym założeniem tej

zasady jest doprowadzenie do harmonijnego rozwoju gospodarczego między regionami

państw zamożnych a regionami państw biedniejszych.

Kolejnym typem zasad są zasady z grupy finansowania polityki rozwoju

regionalnego, w których tak jak powyżej, wyróżnia się:

1. Zasadę koncentracji.

2. Zasadę dodawalności.

3. Zasadę komplementarności.

Każda z nich również zasługuje na krótką charakterystykę, dlatego zgodnie z

kolejnością należy zacząć od zasady koncentracji, która „stanowinaczelną zasadę

europejskiej polityki strukturalnej. Jej celem jest skupienie działań oraz środków na

priorytetach mających podstawowe znaczenie dla spójności społeczno-ekonomicznej całego

ugrupowania. Przejawia się ona w:

Przeznaczeniu funduszy na ograniczoną liczbę celów;

Doborze kryteriów służących wyselekcjonowaniu regionów dotkniętych

najpoważniejszymi problemami;

Skoncentrowaniu finansowania na regionach opóźnionych w rozwoju w

najmniej zamożnych krajach członkowskich dzięki wstępnemu rozdziałowi

środków uwzględniającemu poziom zamożności państwa i regionu oraz

powagę ich problemów strukturalnych (w tym także bezrobocia).

Zasada dodawalności dotyczy sposobu finansowania celów priorytetowych.

Zaznacza, że fundusze nie zastępują lecz powiększają krajowe środki publiczne

przeznaczone na politykę regionalną.” 13

Ze środków EFS dofinansowywane są obecnie:

 Pomoc społeczna w zakresie kształcenia i zatrudnienia;

13

Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”,

Wydawnictwo Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 185,

10

 Doskonalenie, modernizacja i wsparcie struktur systemów edukacji;

 Programy dydaktyczne mające na celu uczulanie na współczesne problemy

występujące w społecznościach.

Ostatnią z tej grupy jest zasada komplementarności „oznacza uzupełnianie się

działań podejmowanych z inicjatywy podmiotów krajowych i wspólnotowej, a dokładnie

przyczynianie się drugich do realizacji pierwszych. Konsekwencją tej zasady jest określenie

udziału finansowego Wspólnot w relacji do wydatków publicznych państwa

członkowskiego.” 14

reguła ta mówi też o „wymogu odpowiedzialności państwa za

efektywne i zgodne z przepisami wydatkowanie środków europejskich”. 15

Finalną kategorią zasad są oceny realizacji programów. I tu napotykamy na kolejną

typologię, mianowicie:

1. Monitorowanie.

2. Ocena (wstępna, bieżąca, następcza).

3. Kontrola finansowa.

Monitorowanie to kontrolowanie przebiegu realizacji danego założenia, programu,

przez utworzony specjalnie w tym celu komitet monitorowania. Do jego zadań należy:

Wstępna akceptacja i zatwierdzanie wszelkich poprawki zmian programu;

Analizuje i zatwierdza raporty z wykonania programu;

Ocena dotyczyustalenia efektywności pomocy strukturalnej. W tym względzie

zostały utworzone trzy instrumenty oceny:

Wstępna – dokonują jej władze odpowiedzialne za przygotowanie planów i

dokumentu uzupełniającego planowanie. Bierze się tu pod uwagę sytuację

społeczno-gospodarczą, ewolucję rynku pracy, sytuację w zakresie środowiska

naturalnego, wpływ programu na sytuację równouprawnienia płci na ryku pracy.

Bieżąca – dokonuje jej podmiot zarządzający programem, wskazując w niej na

uzyskane na tym stadium efekty i zasadność realizowanych celów.

14

15

Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach członkowskich”,

Wydawnictwo Naukowe PWN; Warszawa 2000: str. 188, 189

11

Następcza – tu podmiotem odpowiedzialnym za dokonanie oceny jest Komisja

Europejska wraz z państwem członkowskim i podmiotem zarządzającym

programem. Celem tej oceny jest wykazanie zasadności zrealizowanego

przedsięwzięcia oraz jego wpływ na spójność społeczno-ekonomiczną.

Zasada kontroli finansowej ma na celu wykazanie słuszności i zgodnego z

obowiązującym prawem wydatkowania otrzymanych funduszy. Dokonuje jej Komisja

Europejska, która w razie podejrzenia nieprawidłowości, że środki finansowe są źle

wydawane, to może zlecić specjalną kontrolę lub zażądać wyjaśnień od organów kontroli

wewnętrznej danego państwa. W takim przypadku Komisja może nawet zablokować

udzielanie pomocy strukturalnej, do momentu wyjaśnienia i przeprowadzenia koniecznych

poprawek.

Podsumowując istotę zasad polityki regionalnej, można bezsprzecznie stwierdzić, że

ich priorytetowym założeniem jest udzielanie pomocy finansowej w celu ciągłego rozwoju i

zmniejszania różnic społeczno-ekonomicznych między podmiotami, państwami, regionami

będącymi członkami Unii Europejskiej. Można też powiedzieć, że pozostają one w

korelacji z ogólnie przyjętymi zasadami prawa Unii.

12

Bibliografia:

1. Irena Pietrzyk „Polityka regionalna Unii Europejskiej i regiony w państwach

członkowskich”, Wydawnictwo Naukowe PWN; Warszawa 2000.

2. Katarzyna Głąbicka, Mirosław Brewiński „ Europejska polityka regionalna”; Dom

Wydawniczy ELIPSA; Warszawa 2003.

3. www.eupolicy-jeanmonnet.sggw.waw.pl/publikacja/5.7.pdf

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome