Podatek - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia
Konrad_88
Konrad_883 June 2013

Podatek - Notatki - Ekonomia, Notatki'z Ekonomia

PDF (406.8 KB)
6 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ekonomia: notatki z zakresu mikro e makroekonomii dotyczące podatku który jest jedną z najbardziej podstawowych kategorii ekonomicznych funkcjonujących we współczesnej gospodarce.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 6
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Podatek – jest to jedna z najbardziej podstawowych

kategorii ekonomicznych funkcjonujących we współczesnej gospodarce. Kształt obecnych podatków jak i sy stemów podatkowych to wynik długotrwałej ewolucji. Z punktu widzenia historycznego trudno od razu mówić o podatku z uwagi chociażby na nieokreśloność ich form, a

nawet treść. Dlatego pojęciem szerszym jest pojęcie danin publicznych.Danina publicznato wszelkie formy przejmowania wartości materialnych bądź usług przez państwo od mieszkańców jego tery torium oraz różnego rodzaju

organizacj i, działających bądź mających siedzibę na tym tery torium. przymiotnik publiczna wskazuje iż beneficjentem jest podmiot sprawujący władzę. Historycznie wykształciły się trzy podstawowe rodzaje danin publicznych:

-osobiste, np. obowiązek służby wojskowej -rzeczowe np. obowiązek nieodpłatnego dostarczania państwu rozmaitych rzeczy , zwłaszcza żywności -pieniężne, podatki opłaty cła, dopłaty Jednak główną przesłanką wprowadzania w życie

podatków jest ich cel fiskalny, w mniejszym stopniu cele pozafiskalne. Z prawnego punktu widzenia podatek należy przeciwstawić cenie – podatek nie stanowi ceny za usługi świadczone przez państwo lub inny związek publicznoprawny . Dlatego podatnik – jako dłużnik

podatkowy – nie może kwestionować długu podatkowego ty lko dlatego, że środki pub liczne zos tały niewłaściwie wykorzystane lub też służą finansowaniu działalności, której podatnik nie popiera lub jest nawet przeciwny . Podatek charakteryzuje się swoistą cechą, jest

świadczeniem jednostki na rzecz państwa, któremu nie towarzyszy wzajemne świadczenie państwa. Cechy podatku:

-przymusowy charakter - wyraża się w tym, że związek publicznoprawny (np. państwo), uprawniony do

pobierania podatków, może stosować środki przymusu w celu wyegzekwowania od osoby zobowiązanej do zapłaty podatku, zatem przymusowy charakter wynika z władczych uprawnień państwa -bezzwrotność – wyraża się w tym , że beneficjent

świadczenia podatkowego nie ma obowiązku, a nawet prawnych możliwości zwrotu środków pieniężnych uzyskanych z podatków, z wyjątkiem podatku pobranego nienależnie lub w nadmiernej wysokości -nieodpłatność – w zamian za uiszczenie podatku

podatnik n ie otrzymuje świadczenia wzajemnego, poza jedynie odpłatnością ogólną -jednostronność ustalania odnosi się do faktu, że wysokość obciążenia podatkowego określana jest przez państwo i nie jest przedmiotem negocjacj i pomiędzy

podatnikiem a państwem. Podatnicy mają wpływ na wysokość podatków, lecz nie w indywidualnych wypadkach, ale poprzez kształtowanie – przy wykorzystaniu mechanizmu demokracj i parlamentarnej – sy stemu podatkowego

-ogólny charakter podatku, oznacza, że podatki ustalane są dla określonych kategorii podmiotów, a nie indywidualnie. O ogólnym charakterze podatków przesądza wprowadzenie ich w życie aktami normatywnymi mającymi z reguły charakter ogólny

-pieniężna forma

Konstrukcja podat ku

Każdy podatek zbudowany jest z pewnych elementów, określane jako elementy techniki podatku albo cechy zmienne podatku. Są to: -podmiot podatku, a więc podmiot zobowiązany do

zapłaty podatku (podatnik) – jest to podmiot bierny oraz podmiot uprawniony do otrzymania świadczenia podatkowego (państwo lub jednostka samorządu tery torialnego, reprezentowane przez określone organy) –

podmiot czynny . Stosunek zobowiązaniowy łączący te dwa podmioty określany jest mianem prawnopodatkowego, cecha charaktery styczną tego stosunku jest jego administracyjny charakter wyrażający się nierównorzędnością podmiotów. Stroną uprawnioną,

wierzycielem podatkowym jest związek publicznoprawny ,dysponujący środkami przymusu zabezpieczającymi wykonanie przez podatnika ciążącego na nim zobowiązania podatkowego. W myśl art. 7 Ordynacji Podatkowej – podatnikiem jest

osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna mniemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. W myśl art. 8 Ordynacji Podatkowej – płatnikiem – jest

osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna mniemająca osobowości prawnej obowiązana do obliczenia, pobrania od poda tnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu W myśl art. 9 Ordynacji Podatkowej – inkasentem- jest

jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna mniemająca osobowości prawnej obowiązana do pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi

podatkowemu. Należy podkreślić, iż polski ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Najszerzej ujmując będą to wszelkie podmioty o zróżnicowanych formach organizacyjno-

prawnych, które nie są ani osobami fizycznymi ani też

osobami prawnymi, czyli spółki osobowe, jednostki budżetowe, zakłady budżetowe. -przedmiot podatku, to stan faktyczny lub prawny , z

wystąpieniem którego ustawa łączy obowiązek podatkowy . Innymi słowy , przedmiotem podatku to

prawne określenie tego, od czego ma być płacony podatek. Stanem faktycznym będącym przedmiotem podatku jest np. posiadanie nieruchomości, uzyskanie dochodu, przychodu, obrotu, a stanem prawnym – nabycie własności nieruchomości, przyjęcie spadku, zawarcie

umowy sprzedaży . -podstawa opodatkowania, jest to ilościowo lub

wartościowo ujęty przedmiot opodatkowania. Tak więc podstawą opodatkowania osiąganych dochodów jest dochód w określonej kwocie, władanie gruntami –

powierzchnia gruntu, nabycia własności rzeczy – czysta wartość tych rzeczy . Prawie zawsze podstawa opodatkowania ma wymiar matematyczny , liczbowy . Wyjątek stanowi podstawa opodatkowania od środków transportu czy psów.

Od podstawy opodatkowania należy odróżnić podstawę obliczenia podatku. Podstawa wymiaru podatku to konkretna wielkość przy jęta przez organ podatkowy w decyzji wymierzającej podatek lub przez podatnika zobowiązanego do samodzielnego obliczenia podatku w

deklaracj i, uwzględniająca wszystkie odliczenia i pomniejszenia podstawy opodatkowania. Na mocy Ordynacji Podatkowej przewidziano w określonych sy tuacjach możliwość szacowania podstawy opodat kowania przez organ podat kowych, w myśl art.

23 § 1 Ordynacji Podatkowej organ podatkowy określa postawę opodatkowania w drodze szacowania, jeżeli: -brak jest ksiąg podatkowych lub innych danych niezbędnych do jej określenia, lub -dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na

określenie podstawy opodatkowania, lub -podatnik naruszył warunki uprawnia jące do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania. § 2Organ podatkowy odstąpi od określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, jeżeli dane

wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. § 3 Podstawę opodatkowania określa się w drodze szacowania, stosując następujące metody : -porównawczą wewnętrzną-polegającą na porównaniu

wysokości obrotów w tym samym przedsiębiorstwie za poprzednie okresy , w których znana jest wysokość obrotu, -porównawczą zewnętrzną- polegającą na porównaniu

wysokości obrotów w innych przedsiębiorstwach

prowadzących działalność o podobnym zakresie i w podobnych warunkach, -remanentową polegającą na porównaniu wartości

majątku przedsiębiorstwa na początku i na końcu okresu, z uwzględnieniem wskaźnika szybkości obrotu -produkcyjną polegającą na ustaleniu zdolności

produkcyjnej przedsiębiorstwa, -kosztową – polegającą na ustaleniu wysokości obrotu na

podstawie wysokości kosztów poniesionych przez przedsiębiorstwo, z uwzględnieniem wskaźnika udziałów

tych kosztów w obrocie -udziału dochodu w obrocie – polegającą na ustaleniu

wysokości dochodów ze sprzedaży określonych towarów i wykonywania określonych usług, z uw zględnieniem wysokości udziału tej sprzedaży (wykonanych usług) w

całym obrocie. -stawki podatku, stosuje się różne kryteria klasyfikacji stawek podatkowych, z uwagi na ich formę rozróżnia się stawki: -kwotowe, np. w podatku od nieruchomości od 1 m2

powierzchni uży tkowej, w podatku od środków transportu ) -procentowe, np. VAT 0%, 3%, 7%, 22%, w pod. doch. od oósb fiz. – 19%, 30%,40%, itp. -mieszane, kwotowo-procentowe, np.. w podatku

dochodowym od osób fizycznych . Ze względu na stosunek stawki do podstawy opodatkowania rozróżnia się stawki: -proporcjonalne, występują gdy w miarę zmiany

podstawy opodatkowania stawka pozostaje niezmienna,

np. w podatku od spadków i darowizn, umowy o dzieło, zlecenia; stawki te często określa się liniowymi. -progresywne, rosną wraz ze wzrostem podstawy

opodatkowania. Stawki progresywne mogą mieć przy tym różne formy : stawki progresji globalnej lub skokowej

występują wówczas, gdy ,mamy do czynienia ze skokami podatku w miarę zwiększania się skali podatkowej. Ze względu na niesprawiedliwe skutki jest ona bardzo rzadko stosowana. W obowiązujących systemach podatkowych zastosowanie mają powszechnie: stawki progresj i

szczeblowej, zwanej ciągłą, gdzie nie następują gwałtowane skoki s tawki po przekroczeniu danego szczebla w skali podatkowej.-regresywne, są przeciwieństwem stawek progresywnych,

gdyż maleją procentowo w miarę wzrostu podstawy

opodatkowania. Stosowane dość rzadko, gdyż ich istotą jest wyższe opodatkowanie przy niższej stopie podatku -degresywne, maleją przy zmniejszaniu się podstawy

opodatkowania i są właściwie odmianą stawek progresywnych, ich odwrotnością.

Insty tucja płatnika w materialnym prawie podatkowym

W podatku dochodowym od osób prawnych płatnikami są podmioty , które dokonują wypłat: -m.in. należności z odsetek, praw autorskich, praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych, wzorów zdobniczych, itp.,

dywidend i innych należności z ty tułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę w Polsce – na rzecz wszystkich podatników podatku dochodowego od osób prawnych nie zwolnionych od podatku; te inne należności stanowią dochód podatnika faktycznie przez n iego

uzyskany z tego udziału; W podat ku dochodowym od osób fizycznych płatnicy

to:

-zakłady pracy , rolnicze spółdzielnie produkcyjne oraz inne spółdzielnie zajmujące się produkcją rolną

dokonujące na rzecz członków spółdzielni lub ich domowników wypłat z ty tułu dniówek obrachunkowych, udziału w dochodzie podzielonym spółdzielni, a także zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego; -organy rentowe wypłacające bezpośrednio na rzecz osób

fizycznych emery tury , renty oraz zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego; -banki, które dokonują wypłat emery tur i rent z zagranicy , od wypłacających przez nie emery tury i renty , -jednostki organizacyjne uczelni, placówki naukowe,

zakłady pracy od wypłacanych przez nie stypendiów, -organy zatrudnienia – od świadczeń wypłacanych z Funduszu Pracy oraz z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; -areszty śledcze oraz zakłady karne – od należności za

pracę wykonywaną przez osoby tymczasowo aresztowane lub skazane i odbywające karę, -spółdzielnie – od oprocentowania wkładów pieniężnych członków spółdzielni, -oddziały Wojskowej Agencji Mieszkaniowej – od

wypłacanych żołnierzom świadczeń pieniężnych -banki prowadzące kasy mieszkaniowe – od oszczędności na cele mieszkaniowe wycofanych przed wymaganym terminem albo przeniesionych na osoby trzecie,

-osoby fizyczne – od wypłacanych wynagrodzeń osobom mieszkającym stale albo przebywającym w Polsce dłużej niż 183 dni w roku, a także od dochodów opodatkowanych w sposób zryczałtowany W Podatku VAT oraz akcyzowym:

-płatnikami są urzędy celne – od towarów sprowadzanych z zagranicy W opłacie skarbowej płatnikami są: -notariusze sporządzający akty notarialne sprzedaży nieruchomości

-przewoźnicy – od dokumentów przewozowych -nabywcy rzeczy – od umów sprzedaży Wynagrodzenie płatnika – ma formę zryczałtowaną, czy li niezależnie od nakładów faktycznie poniesionych za wykonanie czynności płatnika tzn. 0,3 % kwoty

terminowo przekazanej na rzecz budżetu państwa. Pojęcie procedur podatkowych – podstawy prawne Podstawowy problem w zakresie regulacj i postępowania podatkowego sprowadza się to relacj i uregulowań Kodeksu postępowania podatkowego do procedur w

sprawach podatkowych. Istota procedur postępowania podatkowego sprowadza się do następujących kwestii: -czy zachować jedność procedur administracyjnych i nadrzędną rolę k.p.a, a samo postępowanie podatkowe uczynić jednym z postępowań szczególnych, oraz

-czy postępowanie podatkowe może być uregulowane odrębnie, czy też ma stanowić część k.p.p W ustawodawstwach wielu państw UE zachowano zasadę odrębnego uregulowania postępowania podatkowego od regulacj i k.p.a. Chodzi tu o podział mery toryczny jak i

formalny . Rozróżnia się trzy modele postępowania podatkowego i administracyjnego. Pierwszy model, rozłączny, zakłada całkowitą w zasadzie

rozdzielność regulacj i postępowania podatkowego i administracy jnego i mery toryczną odrębność jego

insty tucj i Drugi, model inkorporacyjny polega na włączeniu do

ogólnego postępowania administracy jnego postępowania podatkowego. Trzeci, model mieszany, polega na przyjęciu założenia, że

postępowanie podatkowe jest szczególnym postępowaniem administracyjnym. W polskiej rzeczywistości tj . przepisy Ordynacji podatkowej na mocy , której w 1997 r . doszło do wy łączenia postępowania podatkowego poza k.p.a. nie

wyjaśniają terminu postępowania podatkowego. Ordynacja uznała za postępowanie podatkowe ty lko postępowanie jurysdykcyjne. Nazwa „postępowanie podatkowe” jest w Ordynacji przypisana Działowi IV, który wyznacza uprawnienia i

obowiązki: -od wszczęcia postępowania -do wydania decyzji i postanowień -normuje też nadzwyczajne tryby procesowe. Grupa powyższych przepisów określana jest mianem:

postępowania jurysdykcyjnego” albo „postępowan ie podatkowe sensu stricte”. Formuła ta nie odpowiada jednak potrzebom prawa podatkowego, gdyż postępowanie podatkowe należy rozmienić szerzej, jako prawnie uregulowany ciąg czynności organów

podatkowych, podatników oraz innych podmiotów

zobowiązań podatkowych mających na celu ujawnienie i wyznaczenie wysokości zobowiązań podatkowych oraz ich realizację” Definicja wykracza poza ramowe pojęcia definicyjne gdyż obejmuje także:

-czynności przygotowawcze do wymiaru -samowymiar podatnika -wymiar organów podatkowych (tj . właściwe postępowanie jury sdykcyjne) -czynności sprawdzające

-postępowanie kontrolne Ujęcie cech specy ficznych postępowania podatkowego tj . celu, zakresu stosowania poszczególnych procedur podatkowych, czy li całokształt tych unormowań określa się mianem „postępowania podatkowego sensu

largo”.Używanie pojęcia „procedury podatkowej” (postępowania podatkowego w szerokim ujęciu oznacza objęcie ogół procedur występujących w prawie podatkowym, jak również poszczególne procedury jednostkowe. Zarówno te, które mają nazwy własne

nadawane przez ustawodawcę, np. postępowanie podatkowe, czynności sprawdzające czy kontrola podatkowa, jak i te, które ich nie mają, jak np. ogół procedur prowadzących do samowymiaru. Procedurą (postępowanie) podatkową będą więc reguły

określające sposób prowadzenia wszystkich czynności poprzedzających samowymiar, na które składają się: rejestracja podatkowa, założenie i prowadzenie ksiąg, zawarcie uprzedniego porozumienia cenowego, uzyskanie indywidualnej interpretacji (jednej lub wielu w różnych sprawach) i ostatecznie złożenie deklaracji. Jest to procedura jurysdykcyjna.

Zakres i struktura procedur podatkowych Postępowanie podatkowe obejmuje ty lko te działania, które mieszczą się między wszczęciem postępowania a

wydanie decyzji. Oprócz postępowania jury sdykcy jnego pojęciem postępowania podatkowego należy objąć także czynności przedjurysdykcy jne zachodzące przed wszczęciem postępowania podatkowego. Takiego podejścia wymaga specy ficzna dla prawa podatkowego

procedura wymiarowa. Wymiar zobowiązań jest podstawą procedurą podatkową. Odróżnia w ten sposób zasadniczo procedury podatkowe od postępowania ogólnoadministracyjnego. Oznacza to przy jęcia, że: -czynności przedjurysdykcyjne to procedura

samowymiarowa, -czynności jury sdykcyjne (postępowanie podatkowe w rozumieniu Działu IV) to procedura wymiaru decyzyjnego, decyzyjnego całość to procedura wymiarowa.

Praktyczne znaczenie takiego zabiegu powinno być takie, że dzięki temu ustawodawca poprawnie powiąże ze sobą legislacy jnie procedurę przedjurysdykcyjną i jury sdykcyjną. Obecnie mamy do czynienia z sy tuacją, w której dokonując najprostszej klasy fikacj i postępowania

wg podstawowych kry teriów, przyjąć należy , że na ogół procedur podatkowych składają się: -postępowanie wymiarowe przedjurysdykcyjne i jury sdykcyjne -procedury dotyczące poszczególnych kategorii

podmiotów prawa podatkowego -nadzwyczajne procedury wymiarowe. Analizując różne procedury , w pierwszej kolejności należy zdać sobie sprawę z tego, że w prawie podatkowym istnieją dwie podstawowe metody wymiaru: -samowymiar dokonywany przez podatnika (np. PIT CIT i

VAT – co oznacza, że podatnik i de klaracja jest w centrum uwagi – ma on obowiązek złożenia deklaracj i, ponosi za nią odpowiedzialność, ma uprawnienia do jej skorygowania, złożenia wniosku o stwierdzenie w niej

nadpłaty itp.) czy li postępowanie przedjurysdykcyjne, -wymiar decyzyjny dokonywany przez organy podatkowe

(np. podatek od nieruchomości osób fizycznych), czy li postępowanie jury sdykcyjne. Faza przedjurysdykcyjna cechuje się tym, że już na tym

etapie dochodziło: -ujawnienia się podmiotów - stron postępowania podatkowego -następuje swoiste dla tego rodzaju postępowania wszczęcie postępowania podatkowego

-istnieje obowiązek prowadzenia ewidencji i dokumentacj i podatkowej dla celów wymiarowych oraz zasady ich uznawania i odrzucania -istnieje obowiązek składania deklaracj i podatkowych -mogą być dokonywane czynności sprawdzające

-organy podatkowe mogą i powinny przeprowadzić postępowanie kontrolne i procedury kontroli skarbowej -podatnicy składają deklaracje samowymiarowe albo deklaracje informacyjno-dowodowe Procedura ta różni się od postępowania jury sdykcy jnego

tym, że nie jest w niej wyraźnie jawniony tok i następstwo poszczególnych czynności. Poszczególne działania mają względnie autonomiczną regulację i charakter prawny np. prowadzenie ksiąg. Nie ma jednak wątpliwości, że wszystkie te działania łączy jeden cel, którym jest wymiar

zobowiązania np. prowadzenie ksiąg co jest zasadniczą treścią postępowania jury sdykcy jnego. Rozszerzenie pojęcia postępowania podatkowego na etap przejurysdykcy jny jest uzasadniony z następujących powodów:

-identyczny jest cel działania podatnika i organu

podatkowego. Rezultatem ma tu być konkretyzacja obowiązku podatkowego w postaci zobowiązania podatkowego -czynności dokonywane przez podatnika i organ podatkowy - choć różne na etapie postępowania

dowodowego, co wynika z innego dostępu do dowodów podatnika i organu podatkowego, ostatecznie podlegają subsumcji, która ma uniwersalny charakter i występuje w samowymiarze oraz w wymiarze decyzyjnym. Identyczność tych czynności powinna, co do zasady ,

prowadzić w konkretnych przypadkach do jednakowego rezultatu. -zarówno podatnik, jak i organ podatkowy mają obowiązek edy towania na piśmie i doręczenia swemu partnerowi rezultatu swoich ustaleń. Wywołuje to

identyczny , co do zasady , skutek prawny . Jest nim powinność przeprowadzenia egzekucji danej skonkretyzowanej kwoty zobowiązania podatkowego.

1. dopóki de klaracja lub decyzja nie zostaną zmienione w przewidzianym prawie trybie obowiązuje w tym czasie

domniemanie prawidłowości i zasada trwałości zarówno deklaracj i jak i decyzji. Wywołuje to takim sam skutek bowiem podatnik ma obowiązek zapłaty ty lko takiej kwoty , jaka wynika z deklaracj i lub decyzji, a organy podatkowe nie mogą ani żądać, ani egzekwować

większych kwot niż te, które z deklaracj i lub decyzji wynikają zarówno deklaracja, jak i decyzja pozostają w obrocie do upływu okresu przedawnienia. Przedawnienie zarówno deklaracj i jak i decyzji jest więc jednakowe. Postępowanie podatkowe przedjurysdykcyjne i

postępowanie, które zmierza do wydania decyzji łączy sprawa podatkowa. Sprawa podatkowa to przedmiot postępowania podatkowego Kategorie podmiotów w postępowaniu podatkowym W postępowaniu podatkowym występują kategorie

podmiotów o szczególnie określonych uprawnieniach i obowiązkach oraz kompetencjach. Są to: podatnik, płatnik, inkasent, osoby trzecie, podatkowe grupy kapitałowe itp. Kry terium wyodrębnienia tych poszczególnych kategorii podmiotów jest to, że mają one indywidualnie określone

uprawnienia i obowiązki o charakterze proceduralnym oraz właściwą sobie odpowiedzialność materialnoprawną. Mają one przede wszystkim obowiązek prowadzenia ewidencji i dokumentacj i podatkowej oraz składania deklaracj i, które wywołują takim sam skutek, jak decyzje

wymiarowe. Wynika stąd, że od 1989 roku przerzuca się na podatników stopniowo obowiązki w zakresie wymiaru coraz to większej liczby podatków i zobowiązań podatkowych. Z proceduralnego punktu widzenia podmioty te mogą występować w swoich rolach ty lko w

określonych procedurach podatkowych. W stosunku do danego podmiotu mogą być prowadzone różne postępowania. Dotyczy to w szczególności podatnika, który może być objęty postępowaniem za zasadach ogólnych, szacowaniem podstawy

opodatkowania, opodatkowaniem dochodów nieujawnionych lub przerzucowanego czy postępowaniem w sprawie sankcji podatkowych. Mechanizmy k.p.a a potrzeby postępowania

podat kowego

Bazując na k.p.a. należy rozważyć, które insty tucje postępowania podatkowego jury sdykcyjnego: -dają się w postępowaniu podatkowym zastosować w całości bez żadnych zmian albo wymagają ty lko zmian „kosmetycznych”

-wymagają unormowania dodatkowego, poszerzającego regulację o insty tucje nieznane k.p.a -nie znajdą w postępowaniu podatkowym w ogóle zastosowania, a zostały do Ordynacji podatkowej wprowadzone.

Ad. a. Do rozwiązań, które można przyjmować w zasadzie bez zmian należą takie elementy ogólnego postępowania administracyjnego jak doręczenie, wydawanie zaświadczeń. Ad.b. dodatkowego unormowania wykraczającego poza

k.p.a. wymagają wszelkie formy szacowania podstawy opodatkowania, tzn. szacowanie właściwe, opodatkowanie dochodu nieujawnionego, dochodu przerzuconego oraz zwykłe korekty zobowiązań podatkowych. Ad.c. zbędne są , bo nie znajdują zastosowania w prawie

podatkowym, przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji Ad.d. do konstrukcji wymagających daleko idących modyfikacj i należy natomiast np. pojęcie strony postępowania podatkowego oraz wszczęcia postępowania. Jeśli chodzi o stronę, to należy wskazać tu na podwójną

rolę podatnika, który w fazie przedjurysdykcy jnej jest podmiotem ujawniającym zobowiązanie i wyznaczającym jego wysokość, a w postępowaniu jury sdykcy jnym staje się podmiotem, wobec którego to postępowanie jest prowadzone, czy li adresatem zmienionej w stosunku do

samowymiaru reguły zachowania się. Zmiany wymaga także wszczęcie postępowania, szczególnie wymiarowego.

Podstawowe zasady prawa podat kowego

Podstawową i nadrzędną zasadą stanowiącą istotę problemu jest zasada „nullum tributum s inelege , która

oznacza „żadnego podatku bez ustawy”. Wyraża ona w bezwzględny sposób zakaz nakładania jakichkolwiek danin publicznych jak podatek, cło, czy opłatę przepisami zawartymi w innych aktach prawnych niż ustawa. Istota

problemu sprowadza się do faktu, iż żadnego z elementów

konstrukcji podatku nie można regulować przepisami innej rangi niż ustawowej.

Reguła ta znajduje odzwierciedlenie w Konsty tucj i Rzeczypospolitej w art. 217 Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. (DzU z 1997 r. nr 78 poz. 483). Innymi słowy

premia ta w sensie prawnym:

-Zakreśla granice obciążenia podatkiem,

-Zapewnia praworządne stosowanie prawa podatkowego,

-Decyduje o jego praworządnym stanowieniu.

Elementy konstrukcji podatku regulowane bezpośrednio w

ustawie.

Organy państwa muszą działać w granicach wyznaczonych przepisami prawnymi, co jest wyrażone w art. 7 Konstytucji. Naruszenie tej zasady prowadzi do łamania zasad państwa prawa. W ustawie ustawodawca

określa stany faktyczne i prawne podlegające opodatkowaniu, zakres podmiotowy podatku, podstawę opodatkowania, stawki podatkowe, zasady przyznawania ulg, umorzeń i zwolnień. Zapis ten jest regulowany w art. 217 Konstytucji.

Zasada „ochrony praw nabytych|” oznacza zakaz

ingerowania w prawa, które raz naby te powinny trwać. Chodzi o to, aby ustawodawca powstrzymał się od ustanowienia przepisów, które ingerowałyby w prawa podmiotowe naby te wcześniej . Zasada ta, wielokrotnie

wyrażana przez Trybunał Konsty tucyjny , to poszanowanie zasady nienaruszalności, a zarazem moralności państwa prawa względem jego obywateli do organów państwa. Dla prawa podatkowego znaczenie tej zasady wyraża się w zakazie cofnięcia przyznanego już zwolnienia

podatkowego, a także zmiany przepisów wprowadzających ulgę i warunki skorzystania z niej , jeśli podatnik zastosował się tych przepisów spodziewając się przyszłych korzyści.

Problem tworzenia i stosowania źródeł prawa

podat kowego

Stanowienie prawa dotyczy szerokiej grupy adresatów, gdyż zawiera normy generalne źródeł abstrakcyjne, zaś stosowanie odnosi się do konkretnie oznaczonych, indywidualnych adresatów. Tworzenie różni się od

stosowania prawa tym, że w jego wyniku powstają normy generalne źródeł abstrakcyjne.

-Norma generalna charakteryzuje się tym, ze jej adresatem jest pewna określona za pomocą posiadanej cechy grupa podmiotów, źródeł nie wskazani indywidualni

adresaci.

-Abstrakcyjność normy po lega zaś na tym, że zachowanie się stosowanie do płynącego źródeł niej polecenia nie powoduje jej wygaśnięcia.

W wyniku stosowania prawa podejmowane są akty

prawne (decyzje) zawierające normy źródeł o charakterze indywidualnym i konkretnym.

Indywidualność źródeł i konkretność aktów stosowania prawa polega na tym, że są one adresowane do konkretnego źródeł podmiotu źródeł zachowanie się

stosowanie do płynącego źródeł nich polecenia stanowi jednorazowe ich wypełnienie, np. decyzja określająca podmiotowi wysokość podatku dochodowego za konkretny rok.

Prawo precedensowe to jak gdyby tworzenie prawa

źródeł jednoczesnym stosowaniem. System fajna?

obowiązuje w krajach anglosaskich. Powstałe na gruncie konkretnych przypadków precedensy mogą zostać następnie uznane za źródła prawa.

Klasyfikacja źródeł prawa podat kowego

obowiązującego w Polsce

Źródłami powszechnie obowiązującego prawa w Rzeczypospolitej Polskiej jest: Konstytucja, która jest ustawą zasadniczą, co oznacza, że wszystkie inne akty prawne muszą być z nią zgodne.

Ustawa zwykła to akt uchwalany przez Sejm, Senat i zatwierdzany przez Prezydenta. Konsty tucja ma pierwszeństwo przed wszystkimi aktami normatywnymi. Oznacza to ty le, że w przypadku braku rozwiązań w przepisach, rozbieżności w orzecznictwie oraz

wielopłaszczyznowych interpretacj i należy odnieść się do Konsty tucj i. Poza tym sposób stanowienia prawa (procedury ) są dokładnie przedstawione właśnie w ustawie zasadniczej . Natomiast uchy lenie, zmiana czy uchwalenie nowej Konsty tucj i odbywa się w „szczególnym trybie”.

Zgodność z Konsty tucją wszystkich źródeł prawa potwierdza art. 193 Konstytucji. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, może być dwu- lub wielostronna. Ratyfikowana umowa międzynarodowa – przy czym ratyfikacja musi wynikać z ustawy , ma

pierwszeństwo przed ustawami, jeżeli postanowienia obu aktów dotyczą tych samych kwestii. Wynika to z art. 89

|Konsty tucj i. Sposób zawierania umów

międzynarodowych oraz ich obowiązywanie regulowane jest w ustawie z 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych. W Polsce obowiązują wy łącznie Umowy międzynarodowe ratyfikowane. Zapobiegają one przede wszystkim podwójnemu opodatkowaniu

Rozporządzenia, muszą być wydane na podstawie wyraźnej delegacj i ustawowej przez określony w Konsty tucj i organ państwa. Rozporządzenia w Polsce mogą wydawać: Prezydent, Rada Ministrów, Prezes Rady ministrów i ministrowie. W czasie stanu wojennego mogą

również być wydawane rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy – zgodnie z art. 234 KonstytucjiAkty prawne Unii Europejskiej, co wynika z Traktatu Akcesyjnego

System otwarty i zamknięty źródeł prawa

podat kowego

W zamkniętym systemie źródeł prawa w sposób wyczerpujący określone jest, co stanowi źródło, tj .:

-Konsty tucja, Ustawa, Umowa międzynarodowa , Rozporządzenie, Akty prawa miejscowego

Określona jest także hierarchia aktów prawnych od najwyższej ustawy zasadniczej po akty prawne uchwalane w gminach.

Otwarty system prawa, to sy stem do którego mogą dochodzić nowe rozwiązania. Nie ma tutaj możliwości

wyznaczenia w sposób ostateczny , co stanowi źródło prawa, tj .:

-Zwyczaje handlowe, wyroki sądowe, precedensy .

W Polsce obowiązuje zamknięty katalog źródeł prawa, który wy znacza art. 87 Konstytucji. Zgodnie z tym

zapisem, źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konsty tucja, ustawy , raty fikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania

organów, które je ustanowiły , § akty prawa miejscowego.

Należy zaznaczyć, iż od 1 maja 2004 r., czy li po akcesj i Polski do UE na mocy Traktatu Akcesy jnego zawartego w 2003 r., na tery torium Rzeczypospolitej Polskiej obowiązują akty prawne tworzone przez tę organizację.

Zgodnie z art. 97 ust. 3 Konstytucji prawo organizacj i międzynarodowej, takiej jak UE ma pierwszeństwo w przypadku kolizj i z ustawami. Na mocy art. 94 ust. 1 Konstytucji prawo to tworzy część krajowego porządku prawnego i stosowane jest bezpośrednio.

Zarządzenie i rozporządzenie jako źródło prawa

podat kowego

Minister Finansów w celu wykonania ustaw i na podstawie udzielonych w nich upoważnień może wydawać rozporządzenia i zarządzenia. Różnica jest dość

istotna.

W rozporządzeniach określane jest prawo powszechnie obowiązujące, zaś zarządzenia są aktami wewnętrznego kierownictwa, które obowiązują jednostki organizacy jne podległe Ministrowi Finansów.

Istotne jest to, że zarządzenia nie mogą stanowić podstawy decyzji wydawanej w konkretnej sprawie, gdyż nie są one prawem powszechnie obowiązującym. Zarządzenia mają często inny cel niż wykonywanie ustawy , ale są także w tym celu wydawane. Nie mogą one konkretyzować

przepisów ustawy , określać praw i obowiązków obywateli, ale przygotowują organy podległe MF do wykonywania ustawy .

Vacatio legis oznacza „wakacje ustawowe”. Jest to okres,

który upły3wa od momentu ogłoszenia (promulgacji)

danego aktu prawnego w wyznaczonym do tego celu publikatorze do chwili wejścia w życie jego przepisów. Jeżeli dany akt wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, to insty tucja vacatio legis nie ma zastosowania. Ogłoszenie powinno mieć miejsce w organie do tego przeznaczonym

(promulgacyjnym) np. Dzienniku Ustaw, Dzienniku Urzędowym „Monitor Polski” albo w dziennikach resortowych. Dla zachowania pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego dłuższy termin daje możliwość dokładnego zapoznania się z przepisami, przygotowania

się do stosowania określonych w ustawie procedur, a także ustosunkowania się do nowych przepisów. Przepisy nie przewidują szczegółowych reguł, które określałyby długość vacatio legis, jednakże – zgodn ie z poglądem wyrażonym przez trybunał Konsty tucyjny – powinien być

on „odpowiedni”, przy czym ocena powinna następować indywidualnie w każdym przypadku.

Można odstąpić od wymogu zachowania odpowiedniego vacatio legis, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny , pozostający w kolizj i z in teresem jednostki.

Najczęściej w odniesieniu do ustaw stosowany jest 14

dniowy termin vacatio legis, chociaż zdarzają się także okresy znacznie dłuższe – zwłaszcza w przypadku obszernych unormowań, dotyczących szerokiego kręgu adresatów, czy też rozwiązań zupełnie nowych.

Lex retro non agit- z ins ty tucją vacataio legis wiąże się

zasada niedziałania prawa wstecz oraz zasada lex severior non agit czy li zasada niedziałania surowszego prawa

wstecz, będąca modyfikacją ww. zasady

Lex specialis oznacza „przepis szczegółowy”; zwrot ten jest bezpośrednio związany z zasadami klasy fikacj i norm

prawnych wg szczegółowości ich treści, ich hipotezy oraz odmienności ich dyspozycji. Zasadniczo normy dzielimy na normy ogólne (lex generalis) oraz normy szczególne (lex specialis). Z pojęciem tym związane są reguły kolizy jne, które określa się regułami porządku

treściowego i służą one do usuwania sprzeczności w

prawie.

Posłużenie się tymi regułami ma doprowadzić do stwierdzenia, która z norm sprzecznych nie obowiązuje.Przy dokonywaniu tych ustaleń pomocne jest

posłużenie się pewnymi kry teriami, dzięki którym możliwe będzie określenie normy obowiązującej . Zalicza się do nich:

-kryterium czasowe – wystarczy , aby obie normy nie zostały nie zostały ustanowione równocześnie i norma

późniejsza nie by ła hierarchicznie niższa od normy wcześniejszej , wyraża to zasad lex posteriori derogat legi priori czy li przepis późniejszy uchy la przepis wcześniejszy , jej rozwinięcie stanowi zasada lex posteriori generali nen derogat legi priori speciali, która oznacza, że

przepis późniejszy ogólny nie uchy la przepisu wcześniejszego szczególnego.

-Kryterium merytoryczne – jeśli pomiędzy normami zachodzi stosune k lex generalia do lex specialis, lex specialis nabrała mocy obowiązującej równocześnie lub

później niż lex generalia i lex specialis ma hierarchicznie stopień nie niższy niż lex generalia, to dla stosunków objętych relacją lex specialis obowiązuje właśnie ta regulacja, a nie ta, która została zawarta w lex generalia; obrazuje to premia lex specialis derogat legi generalia,

która wskazuje na pierwszeństwo przepisu szczególnego nad ogólnym. Przestrzegając tej zasady należy jednak pamiętać, że przepis szczególny regulowany rozporządzeniem wydanym na podstawie ustawy , nie ma pierwszeństwa przed przepisem ogólnym wynikającym z

ustawy – w imię kry terium hierarchiczności aktów prawnych.

-kryterium hierarchiczne – za jego pomocą rozstrzygana jest sprzeczność pomiędzy normą hierarchicznie wyższą i normą hierarchicznie niższą; warunkiem posłużenia się tą

regułą jest stwierdzenie, że sprzeczne ze sobą normy zostały zawarte w aktach należących do różnego szczebla w strukturze sy stemu prawa.

Należy podkreślić, że przeważającym kryterium jest

zawsze kryterium hierarchiczne, natomiast w zajemny

stosune k pozostałych kryteriów wyraża zasada, że

przepis późniejszy ogólny nie uchyla przepisu

wcześniejszego szczegółowego.

Rola podstawowych aktów prawnych w systemie źródeł prawa podatkowego

Na pierwszym miejscu jest Konsty tucja, w której zawarte są wszystkie zasady państwa prawa, a wśród nich najistotniejsza „nullum tributum sine lege”.W dalszej kolejności należy wymienić raty fikowaną umowę międzynarodową, ustawę zwykłą, rozporządzenie, akta

prawa miejscowego. Rola tych aktów prawnych kształtuje się w zależności od rangi, znaczenia, uregulowań, materii, a także praw i obowiązków adresatów.

Umowy międzynarodowe, po ich raty fikowaniu i ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw wchodzą do krajowego

porządku prawnego i są stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo przed postanowieniami ustaw zwykłych, ustawy zaś – jako zasadnicza część krajowego porządku prawnego – stanowią podstawowe źródło prawa podatkowego. Niezmiernie istotną rolę odgrywają

rozporządzenia, lecz mogą być wydawane jedynie na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i jedynie w celu jej wykonania. Znaczenie poszczególnych aktów obrazuje połączenie przepisów art. 87 ust. 2 Konsty tucj i, który określa źródła powszechnie

obowiązującego prawa w Polsce z art. 168 Konsty tucj i, który daje prawo jednostkom samorządu tery torialnego do ustalania podatków i opłat lokalnych w zakresie przewidzianym w ustawie podatkowej.

Wykładnia językowa ( zwana gramatyczną, słownikową,

literalną) polega na interpretacj i przepisów prawnych przy wykorzystaniu reguł znaczeniowych (semantycznych) i konstrukcy jnych (syntaktycznych) języka aktu prawnego (języka polskiego) przy zastosowaniu reguł poprawnego

myślenia (logiki formalnej) oraz specy ficznych reguł

logiki prawniczej .

Wykładnia systemowa polega na ustaleniu właściwego znaczenia przepisów ze względu na ich usy tuowanie w systematyce wewnętrznej aktu prawnego, ale również w całej gałęzi prawa, a także ze względu na zasady systemu

prawa lub danej gałęzi prawa. Założeniem tych rozważań jest nieprzypadkowe umiejscowienie danego przepisu, jego lokalizacja w odniesieniu do innych, zewnętrznych aktów i konte kst wewnętrzny danego aktu prawnego.

Wyróżnia się dwa rodzaje wykładni sy stemowej:

-zewnętrzna – wykładnia dokonywana jest w odwołaniu doi innych aktów prawnych, w tym aktów z innych gałęzi prawa; należy podkreślić, że ze względu na daleko idącą autonomiczność prawa podatkowego w stosunku do innych dziedzin prawa ten rodzaj wykładni ma obecnie

marginalne znaczenie;

-wewnętrzna – wykładni przepisu dokonuje się poprzez poszukiwanie znaczenia wyrazu (zwrotu) jedynie w treści aktu prawnego.

Wykładnia celowościowa (funkcjonalna) sprowadza się

do ustalenia znaczenia przepisu zgodnie z celem ich stanowienia (ratio legis) i funkcją, jaką ma ona do spełnienia. Przy czym cel i funkcję należy odnieść do samego przepisu, poprzez gałąź prawa, do której on należy i wreszcie całego systemu podatkowego.

Wykładnia porównawcza – polega na porównaniu przepisu do przepisu istniejącego w obcych systemach prawnych lub do przepisu istniejącego wcześniej (historycznego). Zastosowanie kolejnego rodzaju wykładni powinno mieć miejsce w momencie, gdy

poprzednia metoda nie doprowadziła do zamierzonego rezultatu.

Wyjaśnienie zasady „clara non sunt

interpretanda”

Zasada ta oznacza „nie dokonuje się wykładni tego co jasne”. Jest to zasada, która nakazuje poddawać wykładni ty lko te przepisy , które są niejasne i niejednoznaczne.

Elementy statyczne i dynamiczne w wykładni prawa

podatkowego. Wykładnia oparta na elementach statycznych posiada

dyrektywy stałe (niezmienne w czasie), powstające w chwili tworzenia przez ustawodawcę przepisu. Ustawodawca nadając sens (znaczenie) przepisowi

prawnemu tworzy normę prawną określonej treści. Wykładnia ta zakłada niezmienność znaczenia treści tej normy mimo upływu czasu.

Wykładnia oparta na elementach dynamicznych opiera się

na dy rektywach aktualnych (zmiennych w czasie),

istniejących w chwili dokonywania wykładni przepisu prawnego. Wykładnia ta sprowadza się do interpretacj i przepisu w taki sposób, który odda jego znaczenie w odniesieniu do aktualnie panujących warunków. Istotne znaczenie ma tu zatem cel, jakim kieruje się ustawodawca

nie uchy lając dawno uchwalonego przepisu, a nie cel który przyświecał mu w momencie ich uchwalania w przeszłości.

Prawo podatkowe z uwagi na zmieniające się warunki społeczno-gospodarcze również ulega zmianom, stąd

wykładnia oparta na elementach dziedzinie przewagę ma wykładnia dynamiczna, ale gramatyczne brzmienie interpretowanych przepisów wyznacza jej granice.

Tekst ustawy jako punkt wyjścia wykładni

prawa podatkowego

Tekst ustawy stanowi punkt wy jścia wykładni w każdej dziedzinie prawa. Zawsze jako pierwszą należy stosować wykładnię językową, która pozwala ustalić znaczenie

danego tekstu na podstawie reguł znaczeniowych (semantycznych) i konstrukcy jnych (syntaktycznych) języka tekstu prawnego przy wykorzystaniu zasad logiki formalnej i specyficznych reguł logiki prawniczej . Punktem wyjścia powinien być tekst prawny , poprzez

który prawodawca przekazuje adresatom normy postępowania. Zadania tekstu prawnego powinny być budowane stosownie do reguł języka polskiego, ale nie mogą przybierać postaci długich, wieloczłonowych zdań złożonych.

Granice wykładni prawa podatkowego w ramach możliwego sensu słów zawartych w przepisach muszą być wyznaczone ze względu na restrykcyjny charakter tej dziedziny prawa. Pierwszeństwo ma wykładnia językowa w wyniku, której ustalony zostaje

zakres sensu możliwy do odczynia na gruncie reguł znaczeniowych języka tekstu prawnego.

Kolejny etap to ustalenie sensu wyrażeń uży tych w przepisach na podstawie wykładni sy stemowej oraz wykładni funkcjonalnej .

Wykładnia systemowa pozwoli

odczy tać znaczenie uży tych słów w stosunku do przepisu,

w którym zostały uży te, rozdziału danej części ustawy ,

działu oraz całego aktu prawnego względem dziedziny ,

której dotyczy , a także miejsca, jakie zajmuje w systemie prawa.

W wyniku wykładni funkcjonalnej

(celowościowej) znaczenie uży tych w tekście

prawnym wyrażeń będzie prawdopodobnie celem jaki chciał osiągnąć ustawodawca używając interpretowanych słów. Wykładni funkcjonalnej nie wolno dokonywać w oderwaniu od wykładni językowej i sy stemowej.

Reasumując – za pomocą wykładni językowej ustalany jest zakres możliwych interpretacji tekstu prawnego, natomiast o wyborze najwłaściwszej z nich decydują wyniki pozostałych rodzajów wykładni.Jeżeli sens użytych słów w przepisach po opisanych procesach nadal nie jest

jednoznaczny i daje możliwość poszerzenia zakresu ich stosowania, to na gruncie prawa podatkowego taki akt nie powinien funkcjonować. Zakres stosowania analogii w prawie podatkowym Analogia – inaczej „podobieństwo” jest sposobem

wnioskowania z norm o normach i znajduje zastosowanie w prawie podatkowym do usuwania luk w przepisach.

Rozpoznanie luk w prawie, podobnie jak cały proces stosowania w nim analogii, oparte jest na elementach ocennych. Stwierdzenie luki wynika w zasadzie z oceny , że dana sy tuacja nie jest uregulowana przez prawo obowiązujące, choć powinna być. Przy określaniu luk w

prawie podatkowym należy rozróżnić co najmniej trzy sy tuacje: -gdy ustawodawca celowo nie uregulował pewnych zagadnień pozostawiając je do wypełnienia przez praktykę stosowania prawa – swoiste klauzule generalne i

niedookreślone pojęcia -gdy brak regulacj i wynika stąd, że nie wszystkie stany zostały lub mogły zostać przewidziane przez ustawodawcę w trakcie tworzenia aktu prawnego, chociaż jest to niezgodne z jego zamiarem,

-gdy ustawodawca celowo nie obejmuje pewnych zjawisk życia gospodarczego lub społecznego normami prawa podatkowego, pozostawiając obszar wolny do opodatkowani. Odróżnienie luki od obszaru wo lnego od opodatkowania

stanowi jeden z najważniejszych problemów stosowania prawa podatkowego. Wyróżnia się dwa rodzaje analogii: -analogię legis – inaczej analogia z ustawy –

polegającą na zastosowaniu normy najbardziej zbliżonej do nienormowanego stanu faktycznego; w zasadzie ty lko

ten rodzaj analogii jest dopuszczalny w polskim prawie podatkowym

-analogię iuies – analogię z prawa – polegającą

na tworzeniu normy prawnej dla nieuregulowanego stanu faktycznego na podstawie całego systemu prawa lub jego gałęzi albo ogólnych zasad prawnych i w odniesieniu do preferencji ustawodawcy .

O ile dopuszczalność stosowania analogii w prawie podatkowym nie budzi większych sporów, o ty le kontrowersyjny jest zakres i granice jej stosowania, co wynika z powinności realizowania w procesie wykładni dwóch postulatów: sprawiedliwości oraz

pewności prawa. Realizując pierwszy z nich,

powinno się szeroko stosować analogię, dzięki czemu potrzeby finansowe państwa będą zaspokajane zgodnie z

zasadą równości i sprawiedliwości Natomiast przyjęcie prymatu pewności prawa nakazuje stosowanie analogii w sposób bardzo ostrożny i w dość wąskim zakresie, przy zdecydowanym wykluczeniu analogii zaostrzającej (której zastosowanie prowadziłoby

do nałożenia na podatnika obowiązków podatkowych nie wynikających wprost z ustawy). Tak więc z jednej strony podatnik n ie powinien obawiać się dodatkowych obciążeń podatkowych, które nie wynikają z ustawy , ale z drugiej nie może oczekiwać dodatkowych przywilejów poza tymi,

które otrzymał od ustawodawcy w wyniku zapisów w ustawie.

Analogię należy stosować niezwykle ostrożniei tylko w uzasadnionych przypadkach z bezwzględnym nakazem

respektowania zakazu stosowania analogii na niekorzyść

podatnika, zaś w razie sprzeczności pomiędzy zasadą pewności prawa a zasadą równości opodatkowania

prymat należy przyznać tej pierwszej. Zasada praworządności

Zasada ta wywodzi się z art. 7 Konsty tucj i, który stanowi,

że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Art. 120 o.p nie powiela ściśle normy konsty tucyjnej , ponieważ stanowi on, że organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Daje to podstawy do określenia zasady z art. 120 o.p zasady

legalności. Różnica polega na tym, że o ile zasada praworządności wymaga przestrzegania prawa, to legalność rozumie się jako działanie na podstawie przepisów prawa. Przyjmuje się jednak, że zasada praworządności w Ordynacji podatkowej pokrywa się z konsty tucyjną zasadą praworządności. Działanie na

podstawie przepisów prawa to bowiem działanie w granicach prawa. Ważną konsekwencją proceduralną tej zasady jest, że każdy akt władczej ingerencji państwa w sferę prawną obywatela powinien być oparty na konkretnym przepisie

prawa – Wyrok NSA z dnia 4 marca 1996 r.Zasada ta

może być prawidłowo realizowana, jeżeli prawo posiada

odpowiednie cechy . Prawo powinno być wyraźnie ustanowione, dostatecznie czy telne i szczegółowe, odpowiednio dostępne,, przewidywalne zapewniając tym samym ochronę przed ryzykiem arbitralności. Pogląd ten przyjął Trybunał Konsty tucyjny 1997 r. stanowiąc w tym

względzie, że w prawie europejskim respektowany jest wymóg oparcia ingerencji w życie prywatne jednostki o ustawę, przy czym regulacja ustawowa musi jeszcze wykazywać odpowiedni stopień precyzy jności. Na gruncie podatkowym NSA rozwiną tę tezę, stanowiąc, że

fundamentalną zasadą prawa podatkowego w demokratycznym państwie prawnym jest to, że zakres przedmiotu opodatkowania musi być precyzyjnie określony w ustawie podatkowej, a interpretacja przepisów nie może być rozszerzającaZasada działania na

podstawie przepisów prawa oznacza ograniczenie uprawnień organów podatkowych. Wyklucza ona stosowanie pozaprawnych kry teriów podejmowania decyzj i, takich jak racjonalność ekonomiczna decyzji podatnika, choćby stanowiły one rzeczywiste

uwarunkowania przesłanek wyborów podatnika. Ocenie organów podatkowych może podlegać fakt poniesienia przez podatnika wydatku, sposób jego udokumentowania i związek wydatku ze wskazanym przychodem. Organy podatkowe nie mają natomiast prawa do oceny – dla celów

podatkowych – czy działanie konkretnego podatnika jest racjonalne z punktu widzenia zasad ekonomii. – Wyrok NSA z 1999 r.Pojęcie prawa wyznacza sy stem źródeł prawa, który jest zamknięty , co oznacza, że podstawa prawną rozstrzygnięć w sprawach podatkowych nie mogą

być wy tyczne, okólniki, ins trukcje, polecenia służbowe wyjaśnienia, itp. Zasada zaufania i zasada udzielania informacji

Przepis 121 o.p wyraża powyższe zasady . W k.p.a odpowiadają mu art. 8 i 9. Połączenie w Ordynacji

podatkowej obydwu zasad w ramach jednego przepisu można uzasadnić tym, że między obydwoma zasadami zachodzą ścisłe mery toryczne związki, a orzecznictwo powoływało się często na art. 8 9 k.p.a. łącznie.Art. 121 par. 1 o.p głosi zasadę zaufania. Nie znalazły się w nim –

niestety postanowienia art. 8 k.p.a, które na kładały na organy podatkowe obowiązek pogłębiania świadomości i kultury prawnej obywateli. Świadomość i kultura prawna obywateli ma fundamentalne znaczenie w systemie samowymiaru. Wartości te stanowią o stosowaniu zasad

etyki w opodatkowaniu. Zasady te mają mieć charakter normy prawnej a nie normy abstrakcy jnej .W świetle art. 2 Konsty tucj i RP i art. 121 o.p podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji w przypadku, gdy organ podatkowy nie udzieli mu odpowiedzi na py tanie, a

nastepnie rozpocznie postępowanie podatkowe – kontrolne. A także wówczas gdy zastosował się do błędnej informacji udzielonej mu przez Urząd Skarbowy w trybie art. 14a-14e o.p.Organy podatkowe są sędziami we własnej sprawie. W świetle art. 121 par. 1 o.p wykluczone

jest posługiwanie się w procesie wykładni przepisów prawa podatkowego regułą interpretacyjną, w myśl której wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść Skarbu Państwa – in nubio pro fisco. Oznacza to w szczególności, że przy stosowaniu przepisów prawa

materialnego organ podatkowy nie może rozstrzygać na niekorzyść strony wszelkich niejasnych przepisów. Nie do zaakceptowania jest również sy tuacj a, aby organy podatkowe wybierały do wydania decyzji jedynie miesiące niepomyślne dla podatnika, a pomijały miesiące dla niego

korzystne. Ustalanie rat spłaty zaległości podatkowej w wysokości uniemożliwiającej spłacenie zaległości – stwarza iluzję uwzględnienia wniosku podatnika i narusza zasadę zaufania do organów podatków. Decyzja o rozłożeniu podatku na raty powinna uwzględniać

możliwości płatnicze podatnika. Zasada prawdy obiektywnej

Zgodnie z tą zasadą organy podatkowe mają obowiązek podejmowania w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wy jaśnienia stanu

faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art.122 o.p). jest to dy rektywa skierowana do organów podatkowych, rozwinięta w szczególności w przepisach o postępowaniu dowodowym (por.art. 180-200 o.p). Realizacja tej zasady wiąże się ściśle z zasadą

praworządności. Praworządne postępowanie dowodowe, zgodne z przepisami proceduralnymi i celem, jaki wyznacza prawo materialne, jest bowiem sposobem osiągnięcia prawdy obiektywnej .Zasada prawdy obiektywnej wskazuje, że załatwienie sprawy podatkowej

należy co do zasady , do organów podatkowych i ty lko wyraźny przepis może zobowiązywać do realizacj i tego celu inny podmiot postępowania. W procedurach wymiarowych takim wyjątkiem będzie np. samowymiar. Zasada czynnego udziału s tron

Zgodnie z art. 280 i 292 o.p., zasada czynnego udziału stron ma zastosowanie także w ramach czynności sprawdzających i kontroli podatkowej. Jako przykład można podać tu postanowienia o wszczęciu kontroli podatkowej (art. 284 par. 1 o.p), obecność kontrolowanego

przy dokonywaniu czynności kontrolnych, a w jego braku – powołanego świadka, chyba że kontrolowany zrezygnuje z prawa uczestnictwa w czynnościach kontrolnych (art. 285 o.p.), oględzin lokalu za zgodą kontrolowanego (art. 288 par. 3 o.p.), powiadomienia kontrolowanego o

miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu (art. 289 par.

1 o.p.), obowiązku przedłożenia i prawa wniesienia zastrzeżeń do protokołu kontrol i (art. 291 o.p.)W ramach czynności sprawdzających wykształciły się rozbudowane formy aktywnego udziału strony wspólnie z organami podatkowymi, w kształtowaniu wymiaru zobowiązania

(art. 274 o.p.)Mamy zatem do czynienia z rozszerzeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu na postępowanie kontrolne i czynności sprawdzające oraz konkretne formy zapewniające i w kontroli i w czynnościach sprawdzających, udział w czynnościach

danej procedury . W postępowaniu podatkowym wg Działu IV Ordynacji podatkowej gospodarzem postępowania podatkowego jest organ administracyjny . Zasada przekonywania stron

Zasad ta została wyrażona w art. 124 o.p. w taki sposób,

że organy podatkowe powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy , aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez stosowania środków przymusu. Realizacja tej zasady następuje za

pośrednictwem wszystkich insty tucj i występujących w ramach procedur podatkowych.W postępowaniu podatkowym zasada ta powinna mieć szersze zastosowanie niż wy łącznie w fazie postępowania jury sdykcyjnego. Przekonywanie podatnika rozpoczyna

się już przez wydanie Interpretacj i urzędowych oraz indywidualnych informacji o zakresie stosowania prawa podatkowego w trybie art. 14-14b o.p. Formą przekonywania jest także insty tucja korekty pod nadzorem przewidziana w art. 274 o.p.

Przekonywanie nie może polegać na: -odwodzeniu podatnika od odwołania się od decyzji -nakładaniu do zapłaty podatku jako jedynego sposobu uniknięcia dalszych niekorzystnych skutków postępowania

W takich przypadkach zasada ta będzie w kolizj i z prawem odwołania i swobodnego wyboru sposobu postępowania. Niedopuszczalne jest także takie postępowanie, w którym organ podatkowy w ogóle nie ustosunkuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za

istotne dla sposobu załatwienia sprawy . Zasada szybkości i prostoty postępowania

Zasada ta ma bardzo istotne znaczenie zarówno dla wierzyciela jak i dłużnika. Z punktu widzenia wierzyciela podatkowego pobór podatku powinien odbywać się

najszybciej jak to możliwe od momentu ujawnienia się dla danego podmiotu przedmiotu podatku, czy li od powstania obowiązku podatkowego. Wtedy bowiem, gdy pojawia się dochód, przychód lub ujawnia się majątek, istnieją najważniejsze szanse na pełne i prawidłowe ściągnięcie

podatków. Każda zwłoka powoduje, że źródło podatkowe może zaniknąć oraz umożliwia podatnikowi skuteczniejsze uchy lanie się od opodatkowania. Z kolei dla podatnika szybkość postępowania ma znaczenie materialne ze względu na bieg odsetek za zwłokę.

Zgodnie z zasadą z art. 125 o.p. organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zasada pisemności

Zgodnie z tą zasadą sprawy podatkowe powinny być załatwiane w formie w formie pisemnej , chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej – art. 126 o.p. Celem tej zasady jest ochrona pewności ustaleń w toku postępowania. Realizacja pisemności załatwiania spraw

polega na pisemnej formie podstawowych rozstrzygnięć (decyzji i postanowień) oraz pisemnym utrwaleniu przebiegu czynności postępowania (deklaracje podatkowe, podania, protokoły , adnotacje) Zasada dwuinstancyjności postępowania

Zasada ta normą wynikającą z art. 78 Konsty tucj i RP, zgodnie z którym: każda ze stron ma prawo zaskarżania orzeczeń i decyzji wydawanych w pierwszej instancj i. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Stosowanie do tej formuły oraz z art.. 127 o.p.,

postępowanie podatkowe jest dwuinstancy jne.Zasada ta wyraża prawo podatnika do rozstrzygnięcia sprawy dwukrotnie, w dwóch organach, z których organ odwoławczy kontroluje poprzez wydanie decyzji decyzję organu I instancj i. Dwuinstancyjność wyraża zatem prawo

do obrony , niezależnie czy decyzja jest dla strony pozy tywna czy negatywna. Ocena realizacj i interesu prawnego należy do strony i to ona decyduje, czy chce rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym – Wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 1996.

Ponieważ zasada dwuinstancyjności wyraża prawo odwołania, to rozpatrywanie sprawy w II instancj i bez wniesienia odwołania stanowi naruszenie tej zasady – Wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 1985. Organy odwoławcze działają tak jak organy I instancj i,

czy li prowadzą postępowanie i wydają powtórne decyzje w tej samej sprawie. W II instancj i nie można zatem ograniczyć się ty lko kontroli decyzji czy też rozpatrzenia zgodności argumentów I instancj i – Wyrok NSA z dnia 22 marca 1996 r. Istotą dwuinstancyjności jest bowiem

wydanie rozstrzygnięcia mery torycznego, Anie jedynie formalna kontrola decyzji – Wyrok NSA z dnia 6 czerwca 1997.Zasada ta polega też na tym, że organ odwoławczy nie może ingerować w postępowanie w toku prowadzenia postępowania przez organ I instancj i. Ma zastosowanie w

postępowaniach zwykłych i w nadzwyczajnych trybach

postępowania podatkowego, czy li wznowieniu postępowania, stwierdzeniu nieważności decyzji i w przypadku uchy lenia lub zmiany decyzji ostatecznej – art. 240-256 o.p.Postępowania dwuinstancy jnego nie stosuje się, jeżeli w I instancj i orzekał minister właściwy do spraw

finansów publicznych albo samorządowe kolegium odwoławcze. Wprawdzie stronie postępowania podatkowego także przysługuje, ale jest ono rozpatrywane przez ten sam organ, który wydał decyzję będącą przedmiotem odwołania – art. 221 o.p. Odwołania nie

można wnieść także w sprawach dotyczących odpowiedzialności odszkodowawczej – art. 261 o.p.Zasada dwuinstancyjności obowiązuje również w procedurach, w których występuje szacowanie podstawy opodatkowania lub inne metody uznaniowego

kształtowania wysokości zobowiązań podatkowych, ich umarzania, rozkładania na raty itp. – Wyrok NSA z dnia 16 listopada 1995 Zasada trwałości decyzji ostatecznych

Zgodnie z tą zasadą – art. 128 o.p. decyzję, od których nie

służy odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Zasada ta stanowi, że w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną niedopuszczalne jest ponowne wydanie innej decyzji. Decyzja taką jest decyzja, od której nie przysługuje odwołanie, a więc decyzje

wydane w II instancj i w następstwie postępowania odwoławczego, decyzje wydane w I instancj i, od których nie wniesiono w terminie odwołania oraz decyzje, od których nie służy odwołanie – np. decyzja w sprawie przyznania stronie odszkodowania, o której stanowi art.

261 o.p. Decyzja ostateczna obowiązuje tak długo, dopóki nie zostanie ona uchy lona lub zmieniona albo nie zostanie stwierdzona jej nieważność.Decyzje ostateczne i nieostateczne należy odróżnić od decyzji nieprawomocnych i prawomocnych. Decyzje

nieprawomocne to takie, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Decyzje prawomocne to takie decyzje ostateczne, na które przysługuje skarga, na które skarga została oddalona lub odrzucona.Zasada trwałości decyzji podatkowych służy ochronie praw naby tych

podatnika i ochronie ogólnego porządku prawnego. Możliwość podważenia decyzji ostatecznej narusza ład sy stemu prawnego, gdyż stanowi odstępstwo od zasady dwuinstancy jności postępowania oraz stabilności decyzji ostatecznych – art. 127 9 128 o.p. Z powyższego założenia

ogólnego, odnoszącego się do rodzaju decyzji poddanej sądowej kontroli legalności, oraz treści art. 128 o.p. wynika, że ty lko wyraźnie określone przyczyny , stanowiące o najdalej idących wadliwościach decyzji lub poprzedzającego ją postępowania, mogą prowadzić do

wzruszenia decyzji ostatecznej . Naturalną konsekwencją jest, iż postępowania nadzwyczajne nie mogą zastępować kontroli instancyjnej oraz ewentualnego badania legalności mery torycznej decyzji ostatecznej w drodze skargi do sądu

administracy jnego.Różnica poglądów co do wykładni przepisu nie może kwalifikowana jako przesłanka do odstąpienia od zasady trwałości decyzji ostatecznej . W myśl tradycyjnego podejścia do postępowania podatkowego w komentarzach odnotowuje się, że

wzruszenie decyzji ostatecznych następuje w trybie: -wznowienia postępowania -stwierdzenia nieważności decyzji -uchy lenia lub zmiany decyzji ostatecznej -wygaśnięcia decyzji.

Jednak na gruncie prawa podatkowego duże większe znaczenie ma domniemanie prawidłowości samowymiarowych deklaracj i podatkowych oraz zasady ich podważania niż stosowanie procedur odnoszących się do decyzji. Zasada jawności postępowania

Postępowanie podatkowe jest jawne ty lko dla stron. – art. 129 o.p. Metody wymiaru Prawo o postępowaniu podatkowym reguluje uprawnienia

i obowiązki podatników, płatników i inkasentów oraz osób trzecich a także organów władzy publicznej związane z realizacją zobowiązań podatkowych, czy li powstaniem, wymiarem i kontrolą obowiązku podatkowego i zobowiązań podatkowych. Wymiar i pobór (ewentualnie

egzekucja) zobowiązań podatkowych to dwie podstawowe procedury podatkowe, które mają decydujące znaczenie dla realizacj i zobowiązań podatkowych. Są to bowiem procedury , za pomocą których wyznacza się rozmiary (wymiar) i uruchamia w określony sposób (pobór-

egzekucja) przepływ środków finansowych od podatnika do właściwych ogniw budżetowych. Wśród procedur wymiarowych należy w pierwszej kolejności wyróżnić postępowanie zwyczajne i nadzwyczajne. Podstawowe znaczenie ma wymiar

zwyczajny . Obowiązek wymiaru pierwotnego powstaje z chwilą powstania obowiązku podatkowego. W każdym podatku występuje z reguły więcej niż jeden mechanizm wymiaru lub poboru podatku. Ustawodawstwo dzieli obowiązki w tym zakresie między podatnika

(samowymiar, tzn. tworzenie deklarowanej powinności zapłaty ), płatnika (wymiar płatniczy ) i organ podatkowy , czy li obligatoryjne decyzje wyznaczenia reguły powinnego zachowania zawierającego kwotę podatku do zapłaty .

W części podatków dominuje samowymiar i wymiar

płatniczy (np. podatek PIT) , w części samowymiar (np. VAT i CIT), a w części ma zastosowanie przede wszystkim obligatory jny wymiar decyzy jny (np. podatek rolny , leśny , od nieruchomości osób fizycznych). Zwyczajne procedury wymiarowe odróżnia od

klasycznego postępowania jury sdykcyjnego zakres tego postępowania, poszerzony o postępowanie przedjurysdykcy jne (prowadzenie ksiąg, składanie deklaracj i cząstkowych, autokorekty ). Co do zasady , to na stronie spoczywa obowiązek zebrania materiału

dowodowego, który służy najpierw do samowymiaru, a następnie jest ewentualnie wykorzystywany do wymiaru przez wydanie decyzji. Udział podatnika występuje także w procedurach, w których to organ podatkowy obligatoryjnie dokonuje wymiaru (np. podatek od

nieruchomości osób fizycznych). W postępowaniu przedjurysdykcy jnym podatnik ma obowiązek złożenia deklaracj i informacyjno-dowodowej, a więc takiej , która nie zawiera powinności zapłaty . Niekiedy , nawet wówczas, gdy strona nie jest obowiązana do bieżącego

zbierania materiału wymiarowego, spoczywa na niej obowiązek oszacowania podstawy opodatkowania (np. szacunkowy czynsz najmu w podatku dochodowym czy określenie podstawy opodatkowania w podatku od spadku i darowizn). Zasada udziału podatnika, zb ieranie przezeń

materiału dowodowego w postępowaniu przedjurysdykcy jnym, składanie deklaracj i o charakterze informacyjno-dowodowym i samowymiar to cechy szczególne zwyczajnych procedur wymiarowych, odróżniające tę procedurę od klasycznego wydawania

decyzji wg zasad właściwych dla postępowania administracy jnego i wzorowanego na nim jury sdykcyjnego postępowania podatkowego. Wymiar zwyczajny, który najczęściej jest wymiarem pierwotnym następuje przez:

-złożenie deklaracj i -samowymiar i wpłatę bez obowiązku złożenia deklaracj i -wymiar płatniczy -wymiar przez wydanie decyzji obligatoryjnej . Wymiar nadzwyczajny ma zastosowanie, gdy zawodzą z

różnych przyczyn mechanizmy zwyczajnego, w szczególności gdy zachodzi zjawisko uchy lania się od opodatkowania. Do wymiaru nadzwyczajnego zalicza się: -decyzy jną selektywną korektę wymiaru -szacowanie podstawy opodatkowania

-opodatkowanie dochodu przerzuconego -opodatkowanie dochodu nieujawnionego -decyzy jną korektę wymiaru płatniczego -wymiar dodatkowego zobowiązania podatkowego. Procedury nadzwyczajne służą rozwiązaniu konfliktu

między stroną postępowania a organami podatkowymi. Konflikt ten powstaje, gdy podatnik nie wywiązuje się w ogóle lub nie wywiązuje się prawidłowo z obowiązków wymiaru zwyczajnego. Do tej funkcji przystosowana jest przede wszystkim ta część procedur, która jest określona

jako postępowanie podatkowe (jury sdykcyjne). Jest ona w zmodyfikowanej formie przejęta z k. p.a. Nadzwyczajne postępowanie jury sdykcyjne jest wykorzystywane we wszystkich nadzwyczajnych procedurach wymiarowych. Wszczyna je swoiste postawienie podatnikowi zarzutów.

Rozwiązanie konfliktu między podatnikiem a organami podatkowymi następuje w ramach tych procedur za pomocą różnych środków, takich jak: -korekta decyzją samowymiaru -odtworzenie podstawy opodatkowania w oparciu o

zastępczy przedmiot opodatkowania, czy li wydatki i majątek (opodatkowanie dochodów nieujawnionych) -odtworzenie podstawy opodatkowania jak najbardziej przybliżonej do rzeczywistej (szacowanie -podstawy opodatkowania)

-wykreowanie części podstawy opodatkowania w postaci zastępczych cen rynkowych (opodatkowanie dochodu przerzuconego) -wyznaczenie dodatkowego zobowiązania podatkowego przez wydanie decyzji związanej (tzw. sankcje

podatkowe). Procedury nadzwyczajne charakteryzują się czasami daleko idącymi odstępstwami od ogólnych zasad postępowania podatkowego. We wszystkich takich sprawach, obok reguł klasycznego postępowania

jury sdykcyjnego, stosuje się bowiem specjalne reguły przewidziane dla wymiaru zobowiązań podatkowych, a niekiedy także przepisy quasi-proceduralne, zwane metodami wymiaru.Odstępstwa od zasad klasycznej

procedury jury sdykcyjnej są w ramach tych

poszczególnych procedur większe lub mniejsze. Czasami polegają jednak na całkowitej prawie zmianie reguł dowodowych z zachowaniem zasad postępowania dowodowego (szacowanie podstawy opodatkowania). Niezwykle ważną cechą, która różni je od opodatkowania

na zasadach ogólnych oraz między sobą, są różnice w charakterze prawnym rezultatu wymiaru. Selektywna korekta samowymiaru ma na celu osiągnięcie ścisłego rezultatu w oparciu ostandardowe i prawidłowe (rzetelnie i niewadliwe) dowody .

Rezultatem szacowania jest z założenia wynik, który nie musi ściśle odpowiadać rzeczywistości, a proces dowodowy opiera się na tzw. metodach szacowania podstaw opodatkowania.

W opodatkowaniu dochodów ze źródeł nieujawnionych

stosuje się rezultat zastępczy . Cel wymiaru nie jest ustalenie dochodu uzyskanego przez podatnika, lecz majątku i wydatków, które nie zostały dotychczas opodatkowane i nie są od podatku zwolnione. W postępowaniu dowodowym nie poszukuje się nawet

rzeczywistego źródła przychodów. Opodatkowanie dochodu przerzuconego to ustalenie cen rynkowych sprzedaży towarów i usługdla ustalenia podstaw opodatkowania. Dodatkowe zobowiązanie podatkowe nie ma w ogóle bezpośredniego związku z

przedmiotem i podstawą opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Jest to kwota dodatkowa, ponad podstawowe zobowiązanie podatkowe, która pełni funkcje karne. Wymiar sanacyjny występuje w:

-podatku VAT -ryczałcie ewidencjonowanym -jako dodatkowe zobowiązanie z ty tułu niezłożenia dokumentacj i podatkowej. Można stwierdzić, że procedury wymiaru nadzwyczajnego

mają charakter nadzwyczajny dlatego, że: -przywracają prawidłową wysokość zobowiązania (ścisłą lub szacunkową) -wprowadzają nowy wzorzec wymiaru zastępczego -sankcję karną

-stanowią wymiar zastępczy , gdy podatnik nie dokona samowymiaru (opodatkowanie dochodów nieujawnionych) -wprowadzają zmianę zasad wymiaru w części dotyczącej dowodów, gdy księgi są nierzetelne albo wadliwe

(szacowanie albo opodatkowanie dochodu przerzuconego) -wprowadzają nadzwyczajny wymiar o charakterze dodatkowego zobowiązania podatkowego (tzw. sankcje podatkowe). Samowymiar zobowiązań podat kowych -

administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony na

podstawie de klaracji podat kowej a ustanowienie

hipote ki pr zymusowej

Pojęcie zobowiązania podat kowego a ustanowienie

hipote ki pr zymusowej

Hipoteką przymusową mogą być zabezpieczone także należności pieniężne niemające charakteru cywilnoprawnego. Zarazem zwraca się uwagę, że ustanowienie takiej hipoteki (chodzi o hipote kę przymusową zwykłą) w celu zabezpieczenia należności

pieniężnych możliwe jest ty lko w wypadkach wyraźnie prawem przewidzianych. Zabezpieczone w ten sposób należności mogą podlegać zaspokojeniu w trybie egzekucji administracyjnej . Wśród nich są przede wszystkim zobowiązania podatkowe w rozumieniu art. 5

o.p. W świetle tego przepisu, zobowiązaniem podatkowym jest wynikające z obowiązku podatkowego zobowiązanie podatnika do zapłacenia na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu albo gminy podatku w wysokości, w terminie oraz w miejscu określonym w przepisach

prawa podatkowego, zaś na podstawie art. 6 o.p. podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy , wynikające z ustawy podatkowej.

Przepisy ordynacji podatkowej o hipotece przymusowej stosuje się do hipotek przymusowych przewidzianych w innych ustawach. Tymi innymi ustawami są przede wszystkim: 1) ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), art. 52 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 52 lit. a; 2) ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2571).

Zgodnie z art. 37o ust. 1 tej ustawy , podmioty wskazane w art. 37j ust. 1 obowiązane są składać informację o opłacie paliwowej właściwemu naczelnikowi urzędu celnego oraz obliczać i wpłacić opłatę paliwową w terminach wskazanych w art. 37o ust. 1 pkt 1 i 2. W świetle art. 37q,

do opłaty paliwowej stosuje się odpowiednio przepisy ordynacji podatkowej, z zastrzeżeniem art. 37o ust. 3. W razie niewpłacenia w powyższych terminach kwoty wskazanej w informacji w sprawie opłaty paliwowej lub wpłacenia jej w niepełnej wysokości, informacja ta

stanowi podstawę do wystawienia ty tułu wykonawczego, zgodnie z art. 3a § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 us tawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracj i (cy t. dalej jako u.p.e.a., Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.);

3) rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2004 r. w sprawie określenia wzoru informacji dotyczącej opłaty paliwowej (Dz.U. Nr 214, poz. 2176); 4) ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacj i zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób

niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.). Na podstawie art. 49a ust. 3 należności z ty tułu wpłat wskazanych w art. 49 ust. 1 tej ustawy są zabezpieczone hipoteką przymusową na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Do hipoteki tej stosuje się odpowiednio przepisy

ordynacji podatkowej, dotyczące hipoteki przymusowej (art. 49a ust. 4 cy t. ustawy); 5) ustawa z dnia 13 października 1998 r. o sy stemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 387 ze zm.).

Na podstawie art. 26 ust. 3 dla zabezpieczenia należności z

ty tułu składek ZUS przysługuje hipoteka przymusowa. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z ty tułu składek, jednakże na żądanie ZUS lub kierownika terenowej jednostki organizacyjnej ZUS, będącego

jednocześnie organem egzekucyjnym, dłużnik obowią zany jest do wyjawienia nieruchomości oraz przysługujących mu praw majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej lub zastawu, jeżeli z dowodów zgromadzonych w postępowaniu wynika, że należności z

ty tułu składek mogą zostać niezaspokojone (art. 26 ust. 5 cy t. ustawy). Wyjawienia nieruchomości dokonuje się w formie oświadczenia składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Żądanie wyjawienia stosuje się do małżonka, następców prawnych

i osób trzecich odpowiadających za zadłużenie płatnika składek oraz do osób, które pobrały nienależne świadczenia, płatników składek lub innych podmiotów zobowiązanych do zwrotu nienależnych świadczeń wskazanych w art. 84 ustawy , z wyjątkiem przypadku gdy

nienależne świadczenia podlegają potrąceniu z bieżąco wypłaconych świadczeń (art. 26 ust. 5a i ust. 6 pkt 1 i 2 tejże ustawy). Z mocy art. 26 ust. cy t. ustawy , do omawianej hipoteki stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o ordynacji

podatkowej, dotyczące hipoteki przymusowej; 6) ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Na podstawie art. 10 ust. 1 tej ustawy podatnicy obowiązani są bez wezwania organu podatkowego do

złożenia deklaracj i w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych oraz obliczenia i wpłacenia podatku w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (ust. 3), z wy łączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika. Płatnikiem jest

między innymi notariusz pobierający należności od czynności cywilnoprawnych, dokonanych w formie aktu notarialnego (art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy). Notariusz jako płatnik podatku jest obowiązany do przekazywania organowi podatkowemu właściwemu ze względu na

siedzibę płatnika odpisów sporządzonych aktów notarialnych, dotyczących czynności cywilnoprawnych stanowiących przedmiot opodatkowania (art. 10 ust. 2 pkt 3 ustawy); 7) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i

usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535). Na podstawie art. 94 ust. 1 tej ustawy Skarbowi Państwa przysługuje hipoteka przymusowa z ty tułu warunkowych wierzy telności, wynikających z wpłacenia zaliczki naliczonego podatku. Na mocy art. 94 ust. 2 cy t. ustawy ,

do hipoteki przymusowej stosuje się przepisy ordynacji podatkowej; ustawa z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622). W świetle art. 66 tej ustawy , do odpowiedzialności z

ty tułu długu celnego oraz odsetek stosuje się odpowiednio przepisy art. 29 oraz rozdziałów 14 i 15 działu III ordynacji podatkowej. W zakresie wykonywania obowiązków o charakterze pieniężnym, wynikających z przepisów prawa celnego, organy celne stosują przepisy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracj i, chyba że przepisy prawa celnego stanowią inaczej . Pojęcie i charakter deklaracji podat kowej Na mocy art. 21 § 2 o.p. , jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika złożenie deklaracj i, a

zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania, podatek wykazany w deklaracj i jest podatkiem do zapłaty . Jeżeli jednak w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik,

mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłaci w całości lub w części podatku, nie złoży ł deklaracj i albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracj i, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego (§

3 art. 21 o.p.). Na tle powyższego uregulowania wspomnianą deklarację określa się jako de klarację samowymiarową. Na mocy ordynacji podatkowej deklaracja ta stała się instrumentem tworzenia powinności skonkretyzowanej zapłaty oraz

podstawą wykonania zobowiązania podatkowego. Oznacza to, że organy podatkowe zostały zwolnione z obowiązku wydania decyzji każdemu podatnikowi po zakończeniu roku podatkowego. Deklaracje mogą pozostawać w obrocie i pełnić te funkcje,

które pełni normalnie decyzja wymiarowa. Jeżeli jednak okazałoby się, że deklaracja by ła wadliwa, to jej korekta odbywa się obecnie nie na zasadzie nadzoru, lecz w drodze postępowania podatkowego. Ordynacja podatkowa nie podaje definicj i ustawowej

deklaracj i podatkowej. W przepisie art. 3 pkt 5 o.p. stanowi jedynie, że jeżeli w ordynacji mówi się o deklaracjach, wówczas rozumie się przez to również zeznania, wykazy oraz informacje, do których składania obowiązani są na podstawie przepisów prawa

podatkowego podatnicy , płatnicy oraz inkasenci. Wśród różnych rodzajów deklaracj i, w zależności od metody wymiaru podatku, przedmiotem naszego zainteresowania jest deklaracja samowymiarowa. Przyjmuje się, że tego rodzaju deklaracja jest wymiarem

podatku jak decyzje podatkowe. Ujawnia pośrednio

stosunek prawny zobowiązania podatkowego przez to, że zawiera zdeklarowaną należność podatkową "do zapłaty" (art. 21 § 2 o.p.). Zawiera bowiem powinność zapłaty i może stanowić ostateczny wymiar zobowiązania (podobnie jak decyzja), jeżeli przez decyzję nie zostanie

zmieniona. Akceptacja wskazanego kierunku określenia charakteru deklaracj i samowymiarowej wskazuje, że wspomniana deklaracja podatkowa nie kreuje samego zobowiązania, które powstaje w wyniku określonego w ustawie

zdarzenia, a jest jedynie instrumentem wymiaru, który zresztą może być wielokrotny na podstawie tego samego stosunku prawnego zobowiązania podatkowego. Poniekąd deklaracja ta zastępuje decyzję wymiarową, z zastrzeżeniem wskazanym w art. 21 § 3 o.p. Uzasadnia to

twierdzenie, że wymiar zobowiązania następuje na mocy deklaracj i (zeznania) albo na podstawie decyzji podatkowej. Nie można jednak nie zauważyć, że na gruncie obowiązującego prawa istnieje jednak istotna różnica

między deklaracją samowymiarową a decyzją administracy jną ustalającą wymiar podatku, nawet w sy tuacj i gdy zobowiązanie podatkowe powstaje z chwilą zdarzenia przewidzianego w ustawie, z którym ustawodawca wiąże powstanie takiego zobowiązania (por.

art. 21 § 1 pkt 1 o.p.), ile kroć rozpatrywać będziemy wspomniane dokumenty jako podstawy wpisu hipoteki przymusowej (pomijamy w tym miejscu charakter wpisu tej hipoteki, a mianowicie, czy chodzi o hipotekę zwykłą, czy też o kaucyjną, co będzie miało istotne znaczenie w

dalszych rozważaniach). Jeżeli bowiem spojrzymy na przepis art. 35 § 2 pkt 1 oraz pkt 2 o.p., który wskazuje właśnie na dokumenty mogące stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej, to widzimy , że dokumentami tymi są: decyzja (§ 2 pkt 1 l it. a-f), ty tuł wykonawczy lub

zarządzenie zabezpieczenia, a nigdy deklaracja podatkowa (samowymiarowa). Wskazane problemy - jak się wydaje - wymagają bliższej analizy . Deklaracja samowymiarowa jako podstawa wydania

administracyjnego tytułu wykonawczego

Można przy jąć, że konsekwencją przyjętego charakteru deklaracj i samowymiarowej jest to, iż z terminem jej złożenia wiąże się wymagalność zobowiązania i termin zapłaty . Oznacza to, że niewykonanie w całości lub części zobowiązania wynikającego z deklaracj i powoduje

przekształcenie się niezapłaconej kwoty w zaległość podatkową. Należy zatem zapy tać, czy wskazany wyżej charakter deklaracj i samowymiarowej sprawia, że kreuje ona wymagalność zobowiązania z tym skutkiem, iż może

stanowić podstawę wszczęcia postępowania administracy jnego, i to egzekucji świadczeń pieniężnych. W piśmiennictwie zwraca się uwagę, że nie wnikając w istotę deklaracj i (oraz innych informacji, zgłoszeń, zeznań), dopiero z mocy art. 3a § 2 pkt 1 u.p.e.a. podstawą

egzekucji administracyjnej jest także deklaracja podatnika lub płatnika w zakresie zobowiązań powstałych między innymi w sy tuacj i wskazanej w art. 21 § 1 pkt 1 i 2 o.p. Ten ostatni przepis prawa określa sy tuację, w której zobowiązanie powstaje z dniem "zaistnienia zdarzenia, z

którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania". Artykuł 3a u.p.e.a. pozwala na egzekwowanie powyższych należności w trybie egzekucji administracy jnej , mimo że wynikają one z deklaracj i samowymiarowej, a nie z decyzji administracyjnej sensu

stricto, jeżeli zostaną spełnione jednocześnie dwie przesłanki: 1) wierzyciel przed wszczęciem postępowania musi przesłać upomnienie zobowiązanemu, o którym mowa w art. 15 § 1 cy t. ustawy ,

2) w deklaracj i zeznaniowej zamieszczono klauzulę zawierającą pouczenie, że stanowi ona podstawę do wystawienia ty tułu wykonawczego (art. 3a § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a.). Sposób i tryb zabezpieczenia hipotecznego świadczenia

pieniężnego określonego w deklaracj i samowymiarowej, w sy tuacj i gdy na podstawie tej właśnie deklaracj i zostaje wystawiony administracy jny ty tuł wykonawczy . Poszukiwanie odpowiedzi musi oczywiście uwzględniać uregulowanie zawarte w przepisie art. 35 § 2 pkt 2 o.p.,

według którego hipote ka przymusowa powstaje przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej na podstawie ty tułu wykonawczego, jeżeli może być on wystawiony na podstawie przepisów o postępowaniu w egzekucyjnym w administracj i, bez wydania decyzji wskazanej w pkt 1 § 2

cy t. przepisu. Na możliwość taką wskazuje właśnie przepis art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a. Problem jednak w tym, że hipoteka przymusowa może mieć charakter hipoteki przymusowej zwykłej oraz hipoteki pr zymusowej kaucyjnej . Zwykle charakteru

wspomnianej hipoteki w praktyce nie odróżnia się, przyjmując niemal powszechnie, że zabezpieczenie zobowiązań podatkowych następuje na podstawie art. 35 § 2 pkt 2 o.p. przez wpis hipote ki pr zymusowej. Godne odnotowania jest stanowisko prezentowane przez J.

Pisulińskiego. Według tego autora, który rozważany problem podjął na tle regulacj i przepisu art. 26 ust. 2 cy t. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o sy stemie ubezpieczeń społecznych, hipoteka przymusowa, wpisana zgodnie z przy toczonym uregulowaniem na podstawie

administracy jnego ty tułu wykonawczego, może mieć

także charakter hipoteki przymusowej kaucy jnej , jeżeli ty tuł wykonawczy został wystawiony na podstawie deklaracj i rozliczeniowej, złożonej przez płatnika składek (art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Zobowiązanie do zapłaty składki na ubezp ieczenie społeczne powstaje z mocy

prawa. Do wystawienia ty tułu wykonawczego przez ZUS na podstawie deklaracj i rozliczeniowej dojdzie wówczas, gdy stwierdzone zostanie, że kwota wskazana w deklaracj i nie została zapłacona w całości. Istnienie zaległości i jej wysokość może zostać stwierdzona dopiero po

przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w wyniku którego zostanie wydana decyzja określająca wysokość należności z ty tułu składek. Poszukiwanie odpowiedzi co do charakteru hipoteki przymusowej, wpisanej w księdze wieczystej na podstawie

administracy jnego ty tułu wykonawczego, wydanego na podstawie deklaracj i samowymiarowej, stanowi dalszy ciąg podjętych rozważań. Treść i granice wniosku o wpis hipote ki przymusowej

na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego w

wyniku de klaracji samowymiarowej (rozliczeniowej) Zgodnie z art. 6268 § 1 k.p.c., wpis hipoteki przymusowej (art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece) dokonywany jest na wniosek i w jego granicach. Z mocy § 2 art. 626 k.p.c., rozpoznając

wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku. Niemal powszechną praktyką wnioskodawców jest precyzowanie żądania w przedmiocie dokonania wpisu hipoteki przymusowej zwykłej w określonej kwocie. Oczywiście treść wniosku ogranicza się wy łącznie do

sformułowania: "wnosi o wpis hipoteki przymusowej w kwocie.... z odsetkami ustawowymi...". Wskazanie we wniosku na wpis konkretnej kwoty powszechnie sądy rejonowe traktują jako żądanie wpisu hipoteki przymusowej zwykłej . Również powszechnym zjawiskiem

wnioskodawców jest pomijanie w treści wniosku żądania co do wskazania konkretnego dokumentu dołączonego do wniosku jako mającego stanowić podstawę dokonanego wpisu. Po prostu dołączone do wniosku dokumenty (dokument) traktują jako typowe załączniki pozostawione

do "dyspozycji" sądu.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome