Konkurencja monopolistyczna - Notatki - Ekonomia - Część 1, Notatki'z Ekonomia. Cracow University of Economics
Misio_88
Misio_887 March 2013

Konkurencja monopolistyczna - Notatki - Ekonomia - Część 1, Notatki'z Ekonomia. Cracow University of Economics

PDF (507.6 KB)
7 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki omawiające stwierdzenia z zakresu ekonomii: konkurencja monopolistyczna; model Chamberlina, modele oligopolu, duopol, model Cournota.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 7
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

Konkurencja monopolistyczna

Model Chamberlina

Teoria konkurencji monopolistycznej jest przede wszystkim zasługą E. Chamberlina i

J. Robinson. Omówimy tu znaną szerzej i uchodzącą za bardziej oryginalną koncepcję Chamberlina.

Posłużymy się przy tym maksymalnie uproszczoną wersją modelu. Między innymi zamiast stosowanego

przez Chamberlina pojęcia grupy produktowej (do której należą produkty będące wobec siebie

stosunkowo bliskimi substytutami) wykorzystamy znane już pojęcie gałęzi produkcji.

W porównaniu z konkurencją doskonałą konkurencja monopolistyczna charakteryzuje się przede

wszystkim opadającą krzywą popytu. Wynika to m.in. ze wstępnych założeń modelu Chamberlina. Oto

najważniejsze z nich:

1. W danej gałęzi produkcji działa tak dużo firm, że każda z nich może uprawiać własną politykę

bez obawy przed działaniem odwetowym ze strony pozostałych rywali.

2. Produkty tych firm są zróżnicowane, a nie homogeniczne — jak to jest w przypadku

konkurencji doskonałej — nabywcy zaś przejawiają preferencję w stosunku do wyrobów firmowych

określonych sprzedawców. Sprzedawcy starają się, aby ich produkt różnił się czymś od produktów innych

firm. Dzięki reklamie i takim cechom, jak np. wygląd, marka, opakowanie czy zakres usług serwisowych,

produkt może zostać wyodrębniony w świadomości odbiorców jako różny od innych, a firma uzyskać

wyodrębniony rynek stając się na nim w dużej mierze monopolistą i uzyskując tym samym pewien

wpływ na cenę.

3. Dostęp do danej gałęzi produkcji jest swobodny, a nowi producenci są w stanie podjąć

produkcję bliskich substytutów istniejących już produktów.

4. Krzywe popytu i kosztów wszystkich działających w danej gałęzi firm są takie same.

Ostatnie z tych założeń jest niezwykle restrykcyjne, na co zwraca uwagę wielu komentatorów

podkreślających jego niespójność z innymi założeniami, zwłaszcza z założeniem dotyczącym

zróżnicowania produktu. Z kontrowersyjności tego założenia doskonale zdawał sobie zresztą sprawę

twórca modelu, który określał je jako heroiczne, a pisząc o produkcie zawsze brał to słowo w cudzysłów.

Bez takiego założenia byłoby jednak trudno o szersze, wychodzące poza pojedynczą, konkretną firmę,

uogólnienia.

Swoją analizę równowagi firmy działającej w warunkach konkurencji monopolistycznej

przeprowadza Chamberlin w dwóch etapach. Na etapie pierwszym skupia uwagę wyłącznie na

dostosowaniach w zakresie cen i ilości produktu, traktując sam produkt jako dany. Kwestię

zróżnicowania produktu uwzględnia dopiero na etapie drugim, przyjmując z kolei, że cena produktu jest

stała. Poniżej przedstawimy nieco bliżej tylko pierwszy etap analizy Chamberlina.

Załóżmy, że rynkowy popyt na produkty danej gałęzi produkcji dzieli się proporcjonalnie między

wszystkie firmy z tej gałęzi - jeśli firm jest n, to na każdą przypada 1/n popytu rynkowego przy każdym

poziomie ceny. Krzywą pokazującą ilości produktu, które dana firma może sprzedać i odzwierciedlającą

docsity.com

2

obiektywne warunki rynku, możemy nazwać obiektywną krzywą popytu. Nachylenie tej krzywej,

ukazującej udział analizowanej przez nas firmy w całkowitej ilości dobra żądanej przez nabywców,

odpowiada nachyleniu krzywej na produkty całej gałęzi produkcji. Oznaczmy tak rozumiany popyt na

produkt tej firmy symbolem Ppo.

W odróżnieniu od konkurencji doskonałej, każda firma działająca w warunkach konkurencji

monopolistycznej ma świadomość zależności ilości sprzedawanego produktu od jego ceny, ale też wie, że

jest tylko jedną z wielu firm, mającą niewielki wpływ na cały rynek. Może więc zakładać, że zmiana

przez nią ceny, tzn. jej obniżka w celu zwiększenia sprzedaży, nie spowoduje reakcji innych firm.

Dlatego też nasza firma postrzega swój popyt, ściślej popyt na swój produkt, jako bardziej elastyczny niż

jest on w istocie. W ten sposób dochodzimy do drugiej krzywej popytu: postrzeganej przez firmę

krzywej popytu. Oznaczmy odzwierciedlony przez tę krzywą popyt symbolem Ppf.

Udział w rynku każdej z firm należących do danej gałęzi produkcji zależy od liczby firm oraz od

żądanych przez nie cen. Przy danej gałęziowej krzywej popytu, danej liczbie firm i danej cenie

dyktowanej przez wszystkie inne firmy, pojedyncza firma może podejmować próby zwiększenia swojego

udziału w rynku, żądając niższej ceny niż ustalona przez rynek. Ponieważ jednak wszystkie firmy są w

takiej samej sytuacji, to będą postępowały tak samo — również obniżą cenę. W rezultacie krzywa popytu

postrzegana przez firmę będzie inna niż obiektywna krzywa popytu, a obniżki cen wprowadzane przez tę

firmę będą wywoływały inne skutki niż zakładane przez nią, gdyż będą zdeterminowane przez takie same

zachowania innych firm (rys. poniżej).

Na rys. mamy m.in. dwie krzywe popytu firmy: obiektywną krzywą Ppo i postrzeganą krzywą Ppf.

Poziomy ceny i wielkości produkcji firmy wyznaczone są przez punkty przecięcia tych dwu krzywych.

Nachylenie krzywej Ppf jest mniejsze niż krzywej Ppo. Oznacza to, że funkcja, której odzwierciedleniem

jest krzywa Ppf,jest bardziej elastyczna. Skutki zmiany ceny analizowane na podstawie tej krzywej będą

więc większe od rzeczywistych, pokazywanych przez obiektywną krzywą Ppo.

Rys. Krzywe popytu przedsiębiorstwa w modelu konkurencji monopolistycznej Chamberlina

docsity.com

3

Zauważmy, że krzywa popytu Ppf jest równocześnie krzywą utargu przeciętnego firmy (Up).

Znając ją możemy wykreślić krzywą utargu krańcowego (Uk). Układ tych dwu krzywych utargu jest taki

sam, jak w przypadku monopolu.

Punktem wyjściowym analizy jest na powyższym rys. punkt A, czyli punkt, w którym obiektywna

krzywa popytu firmy Ppo przecina się z postrzeganą przez firmę krzywą popytu Ppf. Punktowi temu

odpowiada cena c1 i wielkość produkcji Q1. Będąc w punkcie A, dążąca do maksymalizacji zysku firma

powinna obniżyć cenę do c2, a produkcję zwiększyć do Q2. Odpowiada to punktowi, w którym koszt

krańcowy równa się utargowi krańcowemu (Kk = Uk). Po obniżce ceny produkcja wyniesie jednak nie Q2

(jak zakłada analizowana przez nas firma), lecz Q3. Stanie się tak, ponieważ inne firmy również obniżą

cenę do c2, a krzywą popytu, po której będą się przesuwać, będzie krzywa obiektywna Ppo, nie zaś krzywa

postrzegana Ppf. Skoro wszystkie firmy żądają ceny c2, krzywa Ppf przesunie się w dół aż do punktu

przecięcia C z krzywą Ppo na poziomie c2. Punktem wyjścia do kolejnych dostosowań będzie teraz punkt

C. Zmiana położenia krzywej Ppf przesuwa również krzywą utargu krańcowego Uk, w rezultacie nasza fir-

ma będzie chciała maksymalizować zysk posługując się nową krzywą i znów obniży cenę (np. do c3) itd.

Proces ten będzie trwał dopóty, dopóki wszystkie firmy uznają, że nie ma powodu do dalszych zmian, a

nastąpi to w punkcie, w którym ustali się krótkookresowa równowaga, np. w punkcie Ek na rys. poniżej,

któremu to punktowi odpowiada wielkość produkcji Qk oraz cena crk wyznaczona przez punkt F, czyli

punkt przecięcia postrzeganej krzywej popytu Ppfk z obiektywną krzywą popytu Ppok. Punkt Ek jest

równocześnie punktem, w którym krzywa krótkookresowego kosztu krańcowego przecina krzywą

krótkookresowego utargu krańcowego (Kk = Uk). Przyjmujemy tu, że krótkookresowy koszt krańcowy

(Kk) przy cenie krótkookresowej równowagi crk jest równy długookresowemu kosztowi krańcowemu

(DKk).

Równowaga krótkookresowa jest punktem wyjścia analizy równowagi długookresowej; na

poniższym rysunku — dla jasności obrazu — odpowiadające równowadze krótkookresowej krzywe, czyli

obiektywna krzywa popytu Ppok i postrzegana krzywa popytu Ppfk, oraz krzywa utargu krańcowego Uk

zostały wykreślone jako linie przerywane. W okresie długim do danej gałęzi produkcji napłyną nowe ka-

pitały, zachęcone tym, że firmy funkcjonujące w tej gałęzi osiągają dodatnie zyski ekonomiczne

(ponadnormalne), jako że cena crk przy produkcji Qk przewyższa długookresowy koszt przeciętny.

Zwiększy się liczba firm działających w tej gałęzi, a tym samym skurczy się rynek analizowanej przez

nas firmy. Obie krzywe popytu naszej firmy, zarówno obiektywna jak i postrzegana, przesuną się w lewo.

Po kolejnych dostosowaniach ustali się długookresowa równowaga tej firmy w punkcie Ed, czyli w

punkcie przecięcia krzywych długookresowego kosztu krańcowego i długookresowego utargu

krańcowego (DKk = DUk), któremu odpowiada wielkość produkcji Qd oraz cena crd wyznaczona przez

punkt G, czyli punkt przecięcia postrzeganej przez firmę krzywej długookresowego popytu Ppfd z

obiektywną krzywą długookresowego popytu Ppod, który to punkt jest równocześnie punktem styczności

postrzeganej krzywej popytu Ppfd z krzywą długookresowego kosztu przeciętnego DKp.

docsity.com

4

Rys. Równowaga przedsiębiorstwa w modelu konkurencji monopolistycznej Chamberlina

Do długookresowej równowagi firmy dojdzie, oczywiście, dopiero wtedy, gdy ustaną procesy

dostosowawcze (zmiany cen, popytu i kosztów) i skończą się wejścia nowych firm do danej gałęzi produ-

kcji, a te wejścia skończą się wtedy, gdy zyski ekonomiczne (ponadnormalne) wszystkich firm w gałęzi

zostaną sprowadzone do zera i pozostaną tylko zyski normalne. Taka sytuacja w przypadku analizowanej

przez nas firmy ma miejsce właśnie w punkcie G, czyli w punkcie styczności postrzeganej krzywej

popytu Ppfd z krzywą długookresowego kosztu przeciętnego DKp.

W praktyce obniżki cen dokonywane przez funkcjonujące w danej gałęzi firmy mogą też mieć za

zadanie niedopuszczenie innych firm do rynku, czyli stworzenie barier wejścia na rynek (zakładając, że

funkcjonujące firmy będą miały niższe koszty niż firmy nowe). Jednakże model konkurencji

monopolistycznej wyklucza istnienie barier wejścia.

W przedstawionej wyżej prezentacji modelu Chamberlina uwaga jest skoncentrowana na

decyzjach firmy dotyczących wysokości ceny i wielkości produkcji. W praktyce tego typu firma musi

również, a może przede wszystkim, rozstrzygać o tym, jak różnorodne produkty wytwarzać oraz ile

wydawać na reklamę.

Współcześnie przyjmuje się, że obniżki cen nie są ani jedynym, ani nawet głównym sposobem

zwiększania udziału w rynku przez firmy funkcjonujące w warunkach konkurencji monopolistycznej.

Eksponuje się raczej: (a) różnicowanie produktów, tj. wprowadzanie do nich pewnych zmian

wyróżniających je spośród innych lub przynajmniej przekonanie o tych zmianach potencjalnych

nabywców, a także (b) aktywną promocję sprzedaży (w tym reklamę). Te sposoby oczywiście kosztują,

ale w dłuższym okresie mogą zwiększyć udział firmy w rynku przy danej cenie. Innymi słowy, mogą

przesunąć krzywe popytu firmy w prawo przy danej cenie.

docsity.com

5

Jeśli chodzi o powszechnie akceptowane główne wnioski wynikające z modelu Chamberlina, to

najczęściej uważa się, że w porównaniu z gałęziami produkcji, w których istnieje doskonała konkurencja,

w gałęziach produkcji, w których istnieje konkurencja monopolistyczna:

- łączna produkcja (tzn. produkcja wszystkich firm) będzie nieco mniejsza, a ceny będą nieco

wyższe,

- stopień niewykorzystania mocy wytwórczych będzie większy.

Drugi z tych wniosków wynika, w gruncie rzeczy, z pierwszego, gdyż mniejsza produkcja wiąże

się z wyższym stopniem niewykorzystania mocy wytwórczych. O poprawności pierwszego z tych

wniosków świadczy z kolei, przynajmniej pośrednio, poniższy rys. - pośrednio, gdyż typowe

przedsiębiorstwo działające w warunkach konkurencji doskonałej nie jest całkowicie porównywalne z

typowym przedsiębiorstwem działającym w warunkach konkurencji monopolistycznej.

Jak wynika z poniższego rys., zarówno w konkurencji doskonałej, jak i w konkurencji

monopolistycznej przedsiębiorstwo osiąga długookresową równowagę w punkcie styczności krzywej

utargu przeciętnego Up, będącej zarazem krzywą popytu Pp, z krzywą długookresowego kosztu

przeciętnego DKp. Jednakże krzywa utargu przeciętnego (popytu) przedsiębiorstwa jest w warunkach

konkurencji doskonałej linią prostą równoległą do osi odciętych, podczas gdy w warunkach konkurencji

monolistycznej linią opadającą. W rezultacie, punktowi długookresowej równowagi firmy w warunkach

konkurencji monopolistycznej odpowiada mniejsza ilość produktu i wyższa jego cena, niż w warunkach

konkurencji doskonałej.

Rys. Długookresowa równowaga a ceny i produkcja przedsiębiorstwa

w warunkach konkurencji doskonałej i monopolistycznej

Modele oligopolu

Oligopol jest strukturą rynku charakteryzującą się działaniem w danej gałęzi produkcji małej

liczby firm o dużej sile rynkowej, mających znaczny wpływ na podaż i ceny, ale równocześnie

konkurujących ze sobą. Wejście do tej gałęzi jest utrudnione, ale nie jest całkowicie zablokowane.

Zachowania firm są współzależne.

docsity.com

6

Jedna z najbardziej istotnych różnic między konkurencją doskonałą a oligopolem odnosi się do

kształtowania się cen. W konkurencji doskonałej ceny zmieniają się często, a firmy reagują elastycznie

zmianami cen na wszelkie zmiany w popycie i kosztach produkcji. W oligopolu ceny zmieniają się

rzadko, a firmy reagują tylko na stosunkowo duże i zarazem względnie trwałe zmiany w popycie i

kosztach.

Modele oligopolu często są modelami duopolu. Duopol jest szczególnym przypadkiem oligopolu,

przedstawia rynek, na którym działają tylko dwaj producenci (sprzedawcy), oferujący taki sam produkt.

Do najbardziej znanych modeli duopolu należą modele A. Cournota, F. Edgewortha oraz E. Chamberlina.

Model Cournota

A. Cournot przedstawił swoją teorię duopolu już w 1838 r., na przykładzie dwóch producentów

wody mineralnej. Model duopolu Cournota oparty jest m.in. na następujących założeniach:

1. Nabywcy określają ceny, a sprzedawcy tylko dostosowują swoją produkcję do danych cen.

2. Każdy z duopolistów szacuje popyt na swój produkt i ustala ilość, jaką sprzeda, przy założeniu,

że produkcja jego rywala nie zmieni się.

3. Produkcja odbywa się bez kosztów, w każdym razie nie ma różnic w kosztach między

obydwoma duopolistami, a ich koszt krańcowy wynosi zero (Kk = 0); dzięki temu założeniu podaż każdej

firmy jest praktycznie nieograniczona.

4. Produkt obydwu duopolistów jest identyczny.

Mimo założenia, że każdy z duopolistów równocześnie dostosowuje rozmiary własnej produkcji

do produkcji rywala, przyjmując w tym momencie, iż wielkość jego produkcji jest stała, Cournot

dochodzi do oznaczonego rozwiązania wprowadzając pojęcie tzw. krzywych reakcji. Każda z tych

krzywych przedstawia punkt optimum jednego duopolisty jako funkcję reakcji drugiego przy założeniu,

że każdy z nich mógłby dostarczać całą podaż danego produktu (wody mineralnej) przy zerowym koszcie

produkcji.

Załóżmy, że działalność rozpoczyna firma A, która przyjmuje, że firma B nie będzie sprzedawać

nic. Innymi słowy, rozpoczynamy analizę duopolu zakładając jak gdyby istnienie na początku pełnego

monopolu. Zakładamy też, że krzywa popytu firmy (równoznaczna z krzywą jej utargu przeciętnego oraz

krzywą popytu rynkowego) jest obrazem funkcji liniowej (jest linią prostą).

Przypomnijmy, że w przypadku liniowej funkcji popytu utarg krańcowy monopolu równy jest

zeru (Uk = 0) wtedy, gdy wielkość produkcji odpowiada połowie wielkości popytu (utargu przeciętnego)

przy cenie równej zeru (Uk = 0 dla 1/2 Up przy c = 0).

Przyjmijmy, że popyt rynkowy przy cenie równej zero wynosi 960 jednostek (patrz rys. poniżej).

Wielkość produkcji producenta A (który zachowuje się początkowo jak monopolista) zapewniająca mu

maksymalizację zysku (wyznaczoną przez regułę: Kk = Uk) wyniesie więc 480, gdyż przy cenie równej

zeru utarg krańcowy wynosi zero w punkcie, w którym krzywa utargu krańcowego firmy A (UkA)

docsity.com

7

przecina oś poziomą, czyli przy produkcji równej 480 jednostkom. Tak więc firma A postanowi

sprzedawać 480 jednostek przy cenie CA. Teraz wchodzi do akcji firma B. Ponieważ firma A produkuje

(i sprzedaje) 480 jednostek, firma B oceni swój rynek (popyt na swój produkt) też na 480 jednostek (cały

popyt minus sprzedaż firmy A). Firma B wyprowadza teraz swoją krzywą utargu krańcowego (UkB) oraz

określa swą produkcję i sprzedaż, która zapewni jej maksymalny zysk, na 240 jednostek po cenie CB.

Zmieniona sytuacja na rynku skłania do działania firmę A. Przyjmuje ona teraz produkcję firmy B jako

daną (240 jednostek) i ocenia swój rynek na 720 jednostek (cały popyt minus sprzedaż firmy B). Ustali

zatem swoją produkcję (podaż) na 360 jednostek, co z kolei wywoła reakcję firmy B, itd. Proces

kolejnych dostosowań doprowadzi ostatecznie do ustalenia wielkości produkcji każdej z firm na poziomie

1/3 całego popytu rynkowego, czyli 320 jednostek. Łącznie obie firmy będą więc produkowały i

sprzedawały 640 jednostek, czyli 2/3 całego popytu rynkowego, po cenie CE.

Z powyższego rozumowania wynika wzór na ilość, którą będzie chciała sprzedawać firma A przy

każdej ilości sprzedawanej przez firmę B, i analogiczny wzór dla firmy B:

QA = 1/2*(QCAŁK – QB) oraz QB = 1/2*(QCAŁK – QA)

gdzie: QCAŁK - popyt całkowity; QA - ilość dostarczana przez firmę A; QB -ilość dostarczana przez firmę B.

Rys. Krzywe utargu w modelu Cournota

Powyższe równania to funkcje reakcji obu duopolistów, które pokazują jak każda firma będzie

reagować na poziom produkcji (sprzedaży) przyjęty przez drugą firmę. Ich graficznym wyrazem są

krzywe reakcji RA i RB (rys. poniżej).

Równowaga duopolu ustala się w punkcie oznaczonym na rys. poniżej jako Ec (zwanym często

punktem równowagi Cournota lub krócej punktem Cournota), czyli w punkcie, w którym krzywa reakcji

firmy A (RA) przecina krzywa reakcji firmy B (RB).

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome