Zagadnienia do egzaminu - Notatki - Podstawy filozofii - Część 1, Notatki'z Wprowadzenie Do Filozofii. University of Warsaw
Aleksander88
Aleksander881 March 2013

Zagadnienia do egzaminu - Notatki - Podstawy filozofii - Część 1, Notatki'z Wprowadzenie Do Filozofii. University of Warsaw

PDF (506 KB)
11 strona
2Liczba pobrań
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające listę zagadnień z tekstów do egzaminów.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument

1

1. Początki filozofii w Grecji starożytnej; mit, a filozofia; poszukiwanie arche przez milezyjczyków; „wariabilizm” Heraklita z Efezu, interpretacje heraklitejskiego „ognia”, pojęcie bytu u Parmenidesa z Elei.

Filozofia, która na początku miała charakter prawie wyłącznie kosmologiczny, powstała w

Grecji w okresie VI-V w p.n.e. Wówczas Grecy nie znali jeszcze nauk szczegółowych, posiadali

natomiast już:

Wierzenia religijne

Umiejętności praktyczne

Reguły życiowe Dawni Grecy doświadczali na sobie mocy natury, z poczucia niemocy i potrzeby pomocy

zrodziła się u nich wiara w potęgi wyższe od człowieka. Potrzeby religijne łączyły się z innymi,

tworząc przedfilozoficzne koncepcje religijno-poetyckie, religijno-moralne i religijno-

poznawcze.

Z koncepcji poetyckiej połączonej z potrzebą religijną u Greków zrodziła się mitologia

Olimpu, niebo było Zeusem, ziemia – Tetydą.

Z koncepcji poetycko-poznawczej powstały mity, które powstały na początku w formie

poetyckiej, jako poezja kosmogoniczna, która stawiała pytanie: Jaka wyższa potęga zrobiła

jakąś rzecz, jakie bóstwo sprowadziło ją na świat?

Wyjaśnienie wiązało się z odpowiedzią, jak ta rzecz powstała. Każda rzecz, która

interesowała i domagała się wyjaśnienia, miała swój mit, to znaczy opis, jaki bóg dał jej

istnienie. Mioty łączyły się w całości i łącznie tworzyły kosmogonię, wyjaśniającą, jak powstał

cały świat. Świat powstał dzięki bóstwom, niższe bóstwa dzięki wyższym.

Najtrudniejsze pytanie stanowił początek genealogii, czyli skąd pochodziła ziemia, czy ona,

jej bóstwa były początkiem wszystkiego?

Poeci kosmologiczni odpowiadali na to na 2 sposoby:

1) świat rozpoczynał się od chaosu, nocy, bezrozumnego prabytu, z którego wyłoniło się wszystko co jasne, rozumne i doskonałe;

2) początkiem świata był Zeus, który rozkazywał i wprowadzał ład na ziemi. Zwolenników 1) poglądu było znacznie więcej.

Właśnie te poszukiwania pierwotnej przyczyny powstania świata, początku i praprzyczyny

wszystkiego, czyli arche, zajmowali pierwszych filozofów Greckich.

Przejście od mitów i umiejętności do nauk nastąpiło ok. VI wieku p.n.e., dokonał tego przejścia

TALES.

Żył na przełomie VII i VI w p.n.e., był to w jednej osobie: polityk, technik, inżynier,

kupiec i podróżnik. Prawdopodobnie nie spisał swych poglądów.

Zajmował się m.in. geometrią (mierzył wysokość piramid, odległość okrętów na morzu),

przepowiedział zaćmienie słońca. Tales posiadał umiejętności, ale nie wiedzę naukową.

Teoria Talesa brzmiała:

Wszystko jest z wody, z wody powstało i z wody się składa.

Tales mówił o wodzie, jego poprzednicy o bóstwach wody, on mówił o realnych przedmiotach,

oni – o mitologicznych postaciach, mówiąc o Okeanosie i Tetydzie, uprawiali nie naukę, lecz

mitologię.

Tales pytał, jaki był świat od początku, a nie skąd pochodził. W ten sposób to, jaki był początek

świata, stanowiło pierwsze zagadnienie filozofii.

Tales nie oddzielał materii od siły, życia i duszy, był HILOZOISTĄ.

Przedmiotem dociekań Talesa i jego bezpośrednich następców była przyroda.

Następcami Talesa byli:

docsity.com

2

ANAKSYMANDER (~609-547 p.n.e.) napisał dzieło O przyrodzie które było pierwszym

greckim dziełem filozoficznym.

Jako pierwszy zaczął używać terminu arche, początek.

Arche dla niego było zarówno początkiem, jak i zasadą rzeczy. Uważał, że to, co było na

początku, nie przestaje istnieć, tylko przybiera inne kształty.

Zaszedł on dalej, niż Tales, i szukał początku nie w wodzie lub innych żywiołach, lecz w naturze

bezgranicznej, w bezkresie, któremu dał nazwę apeiron. Istniała tylko jedna własność pierwotnej

materii: jej bezgraniczność. Stawanie się przyrodzie miało następować wg Anaksymandra na

zasadzie wyłaniania się przeciwieństw. Ruch mył przy tym nieodłączny od materii, jak u

hilozoistów.

Anaksymander był również astronomem, jako pierwszy z Greków wykonał mapę.

ANAKSYMENES (~585-525 p.n.e.)

Anaksymenes zachował pogląd, że świat jest bezkresny i że ruch jest wieczny. Zasadę

bezkresna utożsamił z powietrzem. Powietrze wypełnia wszystko, bezkres.

Dusza – tchnienie nie jest z natury różna od powietrza; dusza utrzymuje ciała przy życiu –

utrzymuje je powietrze.

Anaksymenes był raczej fizykiem, niż filozofem. Zauważył gęstość powietrza. Poprzez

rozcieńczanie się staje się ogniem, poprzez kondensowanie – wiatrem, wodą, ziemia,

kamieniem.

HERAKLIT z EFEZU (żył na przełomie VI-V w. p.n.e.)zainicjował wariabilizm w filozofii

greckiej.

Napisał dzieło składające się z 3 traktatów: kosmologicznego, politycznego i

teologicznego.

Dla Heraklita arche znajdowało się w ogniu.

Ogień staje się morzem, powietrzem, ziemią i znów ogniem. Przemiany odbywają się „w

dół” i „w górę”, przy czym „kierunki są dwa, ale droga w górę i w dół jest jedna”.

Heraklit odkrył zmienność przyrody, obrazem rzeczywistości jest rzeka. Twierdził, że

natura jest ciągłą śmiercią i ciągłym rodzeniem się, ta sama natura jest ciągle inna: nigdy nie

można wejść dwukrotnie do tej samej rzeki”. Nie ma rzeczy o stałych własnościach, wszystko

jest stawaniem się, nie ma bytu. Ta teoria powszechnej zmienności to wariabilizm.

Wszechświat istniał zawsze i będzie istnieć, jest on żywym ogniem; wszystko jest w

gruncie rzeczy jednym i tym samym, niema nic stałego.

Ogień Heraklita był faza wiecznej przemiany, nie składnikiem przyrody; był

równoważnikiem wszystkich rzeczy: ogień zamienia się na nie, a one na ogień.

Heraklit wprowadził pojęcie ROZUMU - logos, który rządzi światem, jest on siłą

kosmiczną Rozum ludzki jest jedynie częścią tej siły kosmicznej.

PARMENIDES (VI-V w. p.n.e.)

Stworzył doktrynę przeciwstawną do teorii Heraklita, która zaprzeczała zmienności

świata w stałości widziała naczelną cechę bytu.

Założenia Parmenidesa:

W przyrodzie o niczym nie można rzec, że jest, lecz że się staje. Przeciwieństwa wzajemnie się

wykluczają.

Nie jest bytem to, co może przestać być.

BYT JEST, A NIEBYTU NIE MA:

 Istnieje tylko to, co jest.

 Byt nie ma początku, – bo powstałby z niebytu, a niebytu nie ma.

 Byt nie ma końca, jest wieczny – bo gdyby się skończył, byłby niebytem

docsity.com

3

 Jest ciągły, nieruchomy, niezmienny, niepodzielny – bo każda przerwa, część, zmiana i różnica musiałaby być niebytem

 Jest stały i jeden, jest przeciwieństwem stawania się i mnogości.

Parmenides oddzielił ruch od materii, zerwał, zatem z hilozoizmem.

Parmenides dochodził do swych wniosków drogą czystego rozumowania, a nie doświadczeniem,

uważał też, że właśnie wyniki rozumowania, a nie zjawiska dają właściwy obraz bytu, gdy

zwrócimy uwagę na proste i niezmienne podłoże zjawisk, abstrahując się od ich różnorodności i

zmienności.

docsity.com

4

2. Sofiści i ich rola w Atenach. Sokrates (dialektyka sokratejska, obrona, intelektualizm etyczny, Sokrates, a sofiści; Sokrates, a Platon, szkoły sokratyczne).

Działalność sofistów i Sokratesa przypadły na okres oświecenia starożytnego, w którym

przeważała filozofia o charakterze humanistycznym (V w. p.n.e.).

Po tym, jak Ateny stały się stolicą greckiej kultury, zmienił się kierunek życia

umysłowego w Grecji – przedmiotem zainteresowań i badań zamiast przyrody, jak to było

dotychczas, stał się człowiek i jego dzieła. Ten nowy typ filozofii był humanistyczny, a

zasadnicze stanowisko relatywistyczne.

Wyrazicielami tej przemiany umysłów byli sofiści – nauczyciele-wychowawcy. Nie

stanowili oni szkoły filozoficznej, nie byli tez filozofami z zawodu. Zajmowali się

przygotowaniem do życia publicznego zarówno młodzież, jak też ludzi dorosłych. Wydatną rolę

w Atenach zajęli wówczas, gdy nacisk zaczęto kłaść na wykształcenie, a nie tylko tężyznę

duchową i fizyczną, jak było pierwotnie. Sofiści uczyli mówić i działać, również sami

występowali jako mówcy i działacze. Nauczali dialektyki, retoryki, polityki, etyki.

Okres działalności sofistów trwał prawie 100 lat. Działali nie tylko w Atenach, ale np. w

Sparcie. Stanowili elitę umysłową Grecji, politycy, poeci, mówcy uczyli się od nich i zabiegali o

ich towarzystwo. Pierwotnie wyraz „sofista” miał wyraz dodatni, oznaczał „uczony”; dopiero

później nabrał negatywnego znaczenia. Sofiści pobierali pieniądze za swoje nauki, to też miano

Najwybitniejszym przedstawicielem sofistów był PROTAGORAS (481-411 r.p.n.e.).

Sformował on zasady filozoficzne sofistów.

Poglądy sofistów:

 Badali głownie dialektykę, retorykę, politykę, etykę, język i obyczaje (czyli kulturę);

 Mieli ujemna opinię o zdolnościach poznawczych człowieka;

 Twierdzili, że prawdę poznajemy tylko przy pomocy zmysłów - SENSUALIZM

 Nie ma prawdy powszechnej, dla każdego jest ona inna – RELATYWIZM

 Prawda jednego ma wyższość nad prawdą drugiego człowieka, o ile posiada większą użyteczność praktyczną – PRAKTYCYZM

 To, że pewne prawdy uchodzą za obowiązujące powszechnie, jest wynikiem umowy - KONWENCJONALIZM

Miarą wszystkich rzeczy jest człowiek

 Za prawo natury uważali tylko prawo silniejszego

 Starały się, by panujące konwencje odpowiadały wymaganiom rozumu

 Wytworzyli pierwszą estetykę grecką, była nią teoria poezji (głownie scenicznej).

SOKRATES (469 - 399 r.p.n.e)

Sokrates urodził się w Atenach, tam też spędził całe swoje życie. Nigdy nie interesował

się polityką, ale zawsze gotów był służyć swojemu krajowi jako urzędnik lub żołnierz.

Jego głównym zajęciem była działalność nauczycielska. Sokrates w przeciwieństwie do

współczesnych mu sofistów, nie pobierał opłat za nauki. Jego celem było umożliwienie rozwoju

innym poprzez pomoc, szczególnie ludziom młodym o chłonnym umyśle, których to starał się

jak najlepiej nauczać przedstawiając im zarazem sposób na życie. Sokrates nauczał rozumu,

który to człowiekowi jest niezbędny, bo wiedzie do zdobycia cnoty, a co za tym idzie,

prowadzenia życia szczęśliwego.

Sokrates-nauczyciel przez jednych był wielbiony, przez innych odwrotnie, a nawet

znienawidzony. Ogólnie przez Ateńczyków był traktowany jak dziwak, który zamiast zająć się

własnymi sprawami, niewiadomo, czemu zajmuje się działalnością altruistyczną. W samym

Sokratesie często też widziano wielkie zagrożenie dla obywateli i dla kraju. Ponieważ zawsze,

zajmując się wnikliwą analiza ludzkich postępków, starał się walczyć z niesprawiedliwością i

głupotą w postawie jednostek będących u władzy, powoli stawał się postacią bardzo niewygodną

i niepożądaną w Atenach. W wieku lat 70 Sokrates doczekał się kary za swoje postępowanie.

docsity.com

5

Został oskarżony o demoralizowanie młodzieży i nauczanie o innych bogach niż uznawanych

przez państwo.

Sokrates nie pozostawił po sobie żadnych pism. Wszystko, co wiemy o nim, wiemy z

dzieł jego uczniów bądź współczesnych mu poetów, np. Ksenofont, najwięcej jednak czytamy o

nim w Platońskich dialogach, w których ich autor czasami starał się koloryzować postać swojego

mistrza. Z kolei Arystofanes wyśmiewał Sokratesa w swych sztukach, przedstawiając go jako

niechlubną postać, pewnego siebie aroganckiego oszusta, nieracjonalnego w swych osobistych

przekonaniach.

Sokrates zajmował się tylko człowiekiem, a w nim – sprawami etycznymi i oraz logiką.

Poglądy etyczne – INTELEKTUALIZM ETYCZNY

Cnota - arete - jest dobrem bezwzględnym:

 Cnotliwy człowiek to człowiek sprawiedliwy, odważny, i panujący nad sobą siłą własnego rozumu.

 O cnotę jako dobro najwyższe wciąż trzeba zabiegać niezależnie od trudów z tym związanych, nawet za cenę niebezpieczeństw i śmierci.

 Tylko to, co dobre, jest naprawdę pożyteczne i aby działać z pożytkiem dla siebie oraz innych wystarczy wiedzieć, co jest dobre.

 Największym zaś dobrem jest właśnie cnota i ona jedynie może dać prawdziwe szczęście.

Cnota jest wiedzą:

 Aby postępować dobrze wystarczy po prostu wiedzieć, czym jest dobro.

 Wszelkie zło w ludzkim postępowaniu wynika z niewiedzy.

 Ponieważ cnota jest wiedzą, można się jej nauczyć,

 Jest to wiedza etyczna – o sprawiedliwości, odwadze, opiera się na praktycznym rozsądku.

 Cnota jest jedna.

Metody Sokratesa

1) Metoda maieutyczna – tzw. położnicza.

Teza: każdy człowiek ma w sobie wiedzę prawdziwą. Aby zrobić z niej użytek, trzeba ją jednak

potrafić z siebie wydobyć. Sokrates pomagał uczniom „zrodzić” wiedzę.

Spełniał metodę przy pomocy prostych pytań stawianych uczniowi. Gdy ten starał się

odpowiadać na kolejne pytania, coraz bardziej zbliżał się do poznania swojej wiedzy. Nikt z jego

rozmówców nie musiał posiadać uprzedniego przygotowania. Pytania skonstruowane były w taki

sposób, że każdy, kierując się własnym rozsądkiem i wyczuciem tego, co dobre i złe, mógł

zostać przez Sokratesa "oświecony".

Sokrates uważał, że każdy posiada intuicyjną wiedzę o dobru.

2) Metoda elenktyczną, czyli metoda zbijania.

Polegała ona przede wszystkim na doprowadzaniu twierdzenia przeciwnika do absurdu. Właśnie

w owej metodzie przejawiała się sławna sokratejska ironia. Na początku dyskusji ironicznie

przyjmował on to, co głosił jego przedmówca, aby ostatecznie pośrednio dać mu do

zrozumienia, że to, co proponuje, nie ma żadnego sensu. Tak długo zadawał pytania pozornie

potwierdzające tezę przeciwnika, że przeciwnik wreszcie dochodził do twierdzenia sprzecznego

z tym, które sam głosił na początku. W ten sposób Sokrates wykazywał, iż rozmówca się myli

oraz, że tak naprawdę nic nie wie.

Obrona Sokratesa

Relacje o niej napisał Platon w „Obronie Sokratesa”.

docsity.com

6

W wieku lat 70 Sokrates został oskarżony przez poetę Melotosa i fabrykanta Anytosa o

demoralizowanie młodzieży i nauczanie o innych bogach niż uznawane przez państwo.

Postanowił broniąc się sam, bez względu na konsekwencje wyprowadzić z błędu wszystkich

zgromadzonych na rozprawie.

Swoją otwartą i niepokorną mową w pełni świadomie zraził do siebie tych, u których

prawdopodobnie mógł droga wzbudzenia litości wyprosić dla siebie łaskę. Do końca nie

przyznawał się do zarzucanej mu czynów, do końca został konsekwentny i niewzruszony.

Nawet, gdy zapadł już wyrok śmierci, gdy przyjaciele proponowali mu zorganizowanie ucieczki,

nie dał się przekonać i spokojnie wypił cykutę.

Sokrates a sofiści

Sokrates sam zawsze powtarzał, że ma świadomość swojej niewiedzy. Słynne jego

zdanie: "wiem, że nic nie wiem" wywarło duży wpływ na późniejszą filozofię. Z drugiej jednak

strony sam fakt, iż wiedział, że nic nie wie traktował już jako pewnego rodzaju wiedzę. Jak sam

twierdził, potrafił bowiem rozpoznać wiedzę.

Sokrates, zrywając tym samym z relatywizmem sofistów, uważał, że można znaleźć

prawdę powszechną i obowiązujące wszystkich zasady. Do zdobycia takiej właśnie wiedzy i

prawdy dążył. Zarazem zachęcał swoimi naukami nie rzadko wprowadzając swoimi ironicznymi

metodami w stan podirytowanie spore grono swoich rozmówców.

Jak nie trudno zauważyć Sokrates był postacią wyjątkową, zarówno pośród filozofów jak

i pozostałych istotnych osób charakterystycznych dla starożytnej Grecji. Jego filozofia wpłynęła

na powstanie nowych szkół filozoficznych i całkiem nowego wówczas nurty zwanego

moralizmem. Ponieważ jako pierwszy zajął się on etyką w takim wymiarze uważany być może

za jej prekursora. Opisywane zaś w niejednym dziele sokratejskie opanowanie, wytrwałość i

konsekwencja stanowiły wzorzec postępowania zarówno dla wielu mu współczesnych jak i osób

żyjących w ciągu tysiącleci po nim.

SOKRATES, A PLATON

Platon by bezpośrednim uczniem Sokratesa. W swych dialogach dokładnie opisywał dokonania

mistrza, szczególnie znana jest „Obrona Sokratesa”, Sokrates występuje również jako bohater

Platońskiej „Uczty”.

Platon przejął od Sokratesa wiarę w poznanie bezwzględne, na podłożu jego pojęć etycznych

stworzył własny system filozoficzny.

SZKOŁY SOKRATYCZNE

Szkoła cyników – rozwinęła teorie moralizmu. Założyciel – Antystenes.

Poglądy cyników:

 jedynym dobrem i celem życia jest cnota, wobec tego wszystko inne jest obojętne;

 w porównaniu z nią inne jest obojętne, między innymi obojętna jest wiedza;

 „prawdziwy filozof” miał być ubogi, ale szczęśliwy;

 dla cyników nie istniały żadne obowiązki społeczne lub religijne; państwo uważali za czcze formy, bez wszelkiej wartości.

Praktykowali 3 cechy:

Antarkia – samowystarczalność

Apatia – beznamiętność

Atyphia – obojętność

Szkoła cyreniaków – rozwinęła teorię hedonizmu (od „przyjemność”)

Założona przez Arystypa z Cyreny. Był on uczniem Sokratesa, ale uznawał doktrynę sofistów za

wierną w wielu punktach.

docsity.com

7

Poglądy cyreniaków:

 przedmiot wiedzy to nie obiektywna rzeczywistość ale treść naszych wrażeń – poznanie ma wartość subiektywną;

 ludzkie poznanie sprowadza się do rozróżniania tego, co przykre lub przyjemne;

 Wszystko, co przykre, jest złe, co przyjemne – dobre;

 przyjemność to doznanie zmysłowe – chwilowe;

 taka chwilowa przyjemność jest celem życia, szczęście to zespół częściowych przyjemności;

 przyjemność jest natury cielesnej;

 przyjemność należy do chwili teraźniejszej, i tylko ona do nas należy;

 przyszłość i przeszłość nie należą do nas, więc żal za przeszłość lub strach przed przyszłością nie mają sensu.

docsity.com

8

3. Platon; teoria bytu i poznania; paideia, koncepcja państwa, status sztuk plastycznych i poezji.

PLATON (427-347 r.p.n.e.)

Żył w Atenach, pochodził ze znakomitego rodu. Był uczniem Sokratesa. Za młodu Platon

ćwiczył się w poezji, malarstwie i muzyce, odnosił sukcesy sportowe. Na zawsze pozostał

artystą. Po śmierci Sokratesa dużo podróżował.

Pisał dialogi, przechowało się 36 jego dzieł, niektóre z nich, to:

 Obrona Sokratesa

 Fajdros

 Fedon

 Uczta

 Państwo Charakterystyczne jest to, że Platon w żadnym dialogu nie wypowiada wprost ani

jednego słowa od siebie. Stąd problem w rozróżnieniu jego własnych poglądów od poglądów

głoszonych w jego tekstach przez postać Sokratesa.

TEORIA BYTU

Wg Platona, istnieje:

 byt poznawany przez zmysły - zniszczalny, zmienny, realny – to są RZECZY

 byt poznawany przez pojęcia – wieczny, niezmienny, idealny – to są IDEE Jedynie idee istnieją, rzeczy najwyżej stają się. Idee nie są nam bezpośrednio dane.

Rzeczy w stosunku do idei są tym samym, co cienie w lub odbicia w wodzie.

Prawdziwie istnieją jedynie idee, w gruncie rzeczy, nie ma dwóch rodzajów bytu, lecz tylko

jeden, mianowicie idee. Idee nie są przyczynami, lecz wzorami rzeczy. Dostrzegamy obecność

idei w rzeczach.

IDEE nie są bytem fizycznym, ani psychicznym, lecz istnieją, tworzą hierarchie, są logicznie

powiązane. Można było pojmować idee w sensie logicznym (immanentnym) lub religijnym

(transcendentnym). Platon nie miał gotowej i ukończonej teorii idei, wahał się pomiędzy tymi

dwiema interpretacjami.

Bóg - demiurg, budowniczy świata, stworzył świat rzeczy, mając na wzór idee, podobnie jak

ludzie tworzą np. sztukę mając za wzór świat rzeczywisty. Zbudował świat, powodowany

dobrocią, wzorował się na doskonałości świata idei, dlatego uczynił świat możliwe najlepszym.

TEORIA POZNANIA

Wg Platona istnieją dwa rodzaje poznania:

 poznanie „rozumowe” dotyczące idei

 poznanie „zmysłowe” dotyczące rzeczy.

Postrzeganie rozumowe jest bardziej skomplikowane i ma związek z Platońskim

przeświadczeniem o poznaniu wrodzonym.

Rozumowo, dzięki duszy potrafimy, bowiem dostrzec własności wspólne. Tak naprawdę nie

poznaje się zmysłami tylko myślą.

Myśl jest od postrzegania zmysłowego całkowicie niezależna. Z postrzegania zmysłowego nie

możemy zaczerpnąć np. pojęcia „równości», dlatego, że rzeczy, które postrzegamy nie są nigdy

idealnie równe.

Dlatego nie pojęcie opiera się na postrzeżeniach, lecz postrzeżenia na pojęciach.

Pojęcia są wrodzone, inaczej skąd znalibyśmy pojęcie równości, jeśli za pomocą postrzeżeń nie

jesteśmy w stanie go zdobyć.

docsity.com

9

Wg Platona, nasz umysł oglądał idee w poprzednim życiu i wciąż o nich pamięta. Stąd zna je od

urodzenia i dopiero poznanie zmysłowe przypomina nam owe pojęcia. Wiedza wrodzona jest

przypominaniem, anamnezis czegoś, co już znamy.

WIEDZA - istnieje rozumowa, wrodzona i niezależna od doświadczenia. Wiedza zmysłowa jest

niewystarczająca i zależna od wiedzy wrodzonej.

W poznaniu Platon wyróżniał dwa rodzaje myśli:

 myśl dyskursywną - pośrednio poprzez rozumowanie dochodzącej do prawdy

 myśl intuicyjną, - która stanowi poznanie bezpośrednie. Wiedza zmysłowa jest jedynie „domysłem”, a nie prawdziwym „poznaniem”.

Prawdziwie poznajemy tylko i wyłącznie idee.

PAIDEIA (WYCHOWANIE, KULTURA)

Dusza a ciało u Platona

Dusza wg Platona jest:

- niematerialna

- niezależna od ciała,

- niezłożona,

- doskonalsza od ciała, bo poznaje same idee

- uwięziona przez ciało i dopiero po śmierci ciała zaczyna się prawdziwe życie duszy,

- nieśmiertelna - ponieważ pojęcie duszy związane jest z życiem, a życie wyklucza śmierć, więc

dusza musi być nieśmiertelna.

- wieczna - ponieważ dusza posiada wiedzę wrodzoną, więc musiała ją zdobyć jeszcze przed

narodzeniem ciała - istnieje, więc odwiecznie.

Złem duszy jest niesprawiedliwość, niewstrzemięźliwość, tchórzostwo, ciemnota.

Platon stworzył teorie trzech cnót, na której opierała się jego etyka.

Przyjął pitagorejską koncepcje cnoty jako ładu i harmonii duszy. Sądził, że każda część duszy

musi mieć udział w tej harmonii, czyli mieć swoją cnotę.

 Mądrość – jest cnotą części rozumnej;

 Męstwo – jest cnotą części impulsywnej;

 Panowanie nad sobą – cnotą części pożądliwej;

 Czwarta cnota – sprawiedliwość – łączy wszystkie trzy części duszy i utrzymuje wśród nich ład.

KONCEPCJA PAŃSTWA

Platon 3 razy był na Sycylii, gdzie próbował urzeczywistnić swoje pomysły dotyczące budowy

państwa idealnego. Był z tego powodu prześladowany.

1) Państwo powinno dążyć do zalet właściwych ideom – powszechność i stałość 2) Państwo doskonałe ma jeden cel obowiązujący wszystkich 3) Państwo ma być zbudowane jako organizm, każdy obywatel w nim ma pełnić określoną

funkcję, która jest podyktowana wspólny, celem wszystkich.

4) Państwo ma być oparte na wiedzy, ponieważ żeby czynić dobro trzeba je znać. 5) Kierować państwem mają filozofowie, którzy posiadają największą wiedzę. 6) Państwu potrzebni są strażnicy. 7) Państwo idealne jest stanowe, składać się ma z 3 stanów: - władcy-filozofowie (ich cnota to mądrość)

- strażnicy (ich cnota to męstwo)

- rzemieślnicy (ich cnota to panowanie nad sobą)

8) Idealne państwo jest ascetyczne, dwa wyższych stanu nie mają własności indywidualnej. Generalna zasada państwa idealnego Platona to podporządkowanie jednostek państwu, a państwa

celom czysto moralnym, idealnym, powszechnym i stałym.

Jednak cała koncepcja nie liczyła się całkowicie z realnymi warunkami, była jedynie doktryna

umysłową.

docsity.com

10

STATUS SZTUK PLASTYCZNYCH I POEZJI.

Ponieważ sam była artystą i poetą, wysoko cenił twórczość.

W poezji widział „boski szał”, a poetę uważał za „pośrednika między bogami, a ludźmi”, przez

którego przemawiają bogowie.

Platon nie wyzbył się jednak greckiego przekonania, że sztuki są jedynie umiejętnościami zaś

artyści jedynie rzemieślnikami.

Zgadzał się z sofistami twierdzącymi, że rolą sztuk jest naśladownictwo rzeczywistości.

Naśladując rzeczy realne np. malarz naśladuje coś, co samo jest już odbiciem najwyższych idei.

Z jednej strony artysta był przez Platon wywyższany, w szczególności poeta, z drugiej zaś - ze

względu na rolę naśladowczą - nie znajdował dla niego miejsca w swoim idealnym państwie.

docsity.com

11

4. Arystoteles (teoria poznania /wiedzy/, nauka o przyczynach, nauka o substancji /kategoriach/, o pierwszym poruszycielu; Arystoteles, a Platon; Arystotelesowska koncepcja tragedii, mimesis, katharsis).

ARYSTOTELES (384 - 322 r.p.n.e)

Arystoteles był synem nadwornego lekarza króla macedońskiego. W 367 roku przybył do

Aten i wstąpił do Akademii Platońskiej, w której spędził całe 20 lat - początkowo jako uczeń,

potem jako samodzielny nauczyciel.

Był nauczycielem Aleksandra Macedońskiego, którego nauczał aż do objęcia przez niego

władzy.

Następnie wrócił do Aten i założył własną szkołę w Likeionie. Byłą to szkoła

zorganizowana, były w niej klasy, biblioteka, gromadzono materiał empiryczny. Szkoła

otrzymała nazwę „perypatetyckiej” (nazwaną tak od tego, iż dysputy toczono tam chodząc).

Podział nauk przez Arystotelesa:

Wyprowadzając swój podział z dwojakiej (jego zdaniem) funkcji rozumu, Arystoteles dzielił

filozofię na „filozofię teoretyczną” oraz „filozofię praktyczną”.

Filozofię praktyczną dzielił dalej na:

 „etykę”

 „politykę” Filozofię teoretyczną zaś ze względu na stopień jej abstrakcyjności podzielił na: „fizykę”,

„matematykę” i „filozofię pierwszą”.

Za najwyższą z nich uważał właśnie pierwszą filozofię, która to dalej niż matematyka

posuwa się w abstrakcji zaś jej przedmiotem jest „byt sam w sobie”.

W przeciwieństwie do innych nauk, które zajmują się szczegółowymi ukształtowaniami

bytu, pierwsza filozofia zajmuje się rozważaniem bardzo ogólnych i powszechnych jego

własności. Arystotelesowska „pierwsza filozofia” po jego śmierci zyskała miano „metafizyki”

(ze względu na to, że znajduje się meta – „po” czy raczej „nad” fizyką).

TEORIA POZNANIA / WIEDZY

Arystoteles wystąpił przeciwko platońskiej nauki o ideach. Zaprzeczał, żeby istniały idee

poza jednostkowymi rzeczami, uznawał natomiast, że wiedza jest zawarta w pojęciach ogólnych.

BYT jest JEDNOSTKOWY, WIEDZA- OGÓLNA.

Pojęcia są ogólne w mniejszym lub większym stopniu i przez to tworzą hierarchie coraz

ogólniejszych pojęć. Na szczycie hierarchii stoją najogólniejsze rodzaje.

Definicja pojęcia dokonuje się poprzez umieszczenie go w coraz najwyższych rodzajach,

przy najwyższym następuje kres definiowania. Najwyższe rodzaje są podstawa wszelkiej

definicji, ale same ni mogą być definiowane, bowiem nie ma wyższych rodzajów ponad nie.

Z tego wniosek, że istnieją pojęcia ogólne i nie potrzebujące definicji.

Sądy wg Arystotelesa również tworzą hierarchie racji i następstw, sądy bardziej j ogóle mogą

stanowić racje dla sądów mniej ogólnych, szczytem hierarchii sądów są najogólniejsze.

Przy najwyższych sądach mamy kres dowodzenia.

Sąd dla Arystotelesa to zespół pojęć, jednostka logiczna – to pojecie.

Z tego wniosek, że istnieją sądy ogólne nie mające i nie potrzebujące dowodu.

W naturze umysłu ludzkiego leży to, że tylko poprzez znajomość szczegółów może on dojść do

ogółu.

W odróżnieniu od Platona, u Arystotelesa w procesie poznania zmysły miały funkcje równie

niezastąpioną, jak i rozum.

W umyśle nie ma pojęć, jest on niezapisaną tablicą.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument