Klasyfikacja leksemów na części mowy - Notatki - Gramatyka, Notatki'z Dziennikarstwo. University of Warsaw
Karolina_90
Karolina_9015 April 2013

Klasyfikacja leksemów na części mowy - Notatki - Gramatyka, Notatki'z Dziennikarstwo. University of Warsaw

PDF (98.2 KB)
4 strony
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Literatura i komunikacja: notatki z dziedziny dziennikarstwa dotyczące klasyfikacji leksemów na części mowy.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 4
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
20 XI 2006

20 XI 2006

Wykład 7 Klasyfikacja leksemów na części mowy.

Podział leksemów na klasy gramatyczne.

1. Podział tradycyjny:

Odmienne: rzeczownik, przymiotnik, czasownik, liczebnik, zaimek. Nieodmienne: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik, zaimek przysłowny.

2. Kryteria:

a) fleksyjne – morfologiczne b) semantyczne – znaczeniowe, ( części mowy odwołują się do pojęć ontologicznych

oraz do sposobu odniesienia wyrażenia językowego do rzeczywistości pozajęzykowej) c) syntaktyczne – składniowe

I Semantyczne (Roman Laskowski)

Leksemy

Autosemantyczne Synsemantyczne (samodzielne, (niepełnoznaczne) pełnoznaczne)

symboliczne ekspresywne

nazywające wskazujące szeregujące

zaimek liczebnik wykrzyknik przyimek spójnik partykuła

proces przedmiot cechę cechę przedmiotu przedmiotu

a cechy

czasownik rzeczownik przymiotnik przysłówek - podział nie jest doskonały. Kryterium semantyczne nie różnicuje jasno derywatów

transpozycyjnych, np. biało, biel, biały – różne części mowy. Nieadekwatność: ‘sprawiedliwy’, a ‘osoba, którą cechuje sprawiedliwość’ znaczy to samo, a według kryterium to dwie różne części mowy

- rzeczownik – nazwy osób, przedmiotów, przymiotnik – nazwy cech, osób, przedmiotów, zaimek – nie nazywa a wskazuje, wykrzyknienie – nie nazywa, nie wskazuje, a wyraża emocje

1

przyimek, partykuła, spójnik – Laskowski nie klasyfikuje na poziomie składniowym

Wykrzykniki To leksemy używane samodzielnie jako wypowiedzenia niezależne od kontekstu, Np. cześć!,dobranoc!,ach!,rany boskie!

Dopowiedzenia To samodzielne wypowiedzenia, które stanowią krótkie odpowiedzi na pytania lub reakcje na wcześniejsze wypowiedzi, Np. (Czy Łukaszek zjadł moją czekoladę?) – tak, nie, oczywiście.

Czasowniki To leksemy, których funkcją naczelną jest funkcja nadrzędnika zdania. Należą tu leksemy tradycyjne zaliczane do czasowników: pisać, chodzić, grzmi, a także wyrazy, które różnią się od nich odmianą: widać, warto, można (pisał : można było, pisałby : można by) oraz niezmieniające swej formy: chlup, cmok, won.

Rzeczowniki To leksemy, które funkcjonują w zdaniach jako akomodowane podrzędniki choć w jednym ze związków z nadrzędnikiem zdania zdolne są rządzić jego formą (są jednocześnie akomodowane i akomodujące). Zaliczamy do nich tradycyjne rzeczowniki: pan, okno, ręka, a ponad to zaimki rzeczowne: ja, ktoś, nikt, bo występują w tych samych pozycjach składniowych. Cechą morfologiczną rzeczowników jest odmiana przez przypadki, w większości także przez liczby. Są rządzone przez nadrzędniki zdania pod względem wartości przypadka, a rządzą nimi pod względem liczby, ewentualnie rodzaju. Z wyjątkiem niektórych zaimków mają przypisany jeden rodzaj gramatyczny. Istnieje grupa rzeczowników niezmieniających swej formy: alibi, tabu, aluminium.

Liczebniki Leksemu funkcjonujące w zdaniach jako akomodowane podrzędniki. Rządzą swoim nadrzędnikiem, którym jest rzeczownik, przystosowując go pod względem formy przypadka, a same są rządzone przez rzeczowniki pod względem rodzaju (dwie studentki : pięciustudentów). Tak wyznaczone liczebniki obejmują tylko leksemy tradycyjne – liczebniki główne i zbiorowe. Odmieniają się przez przypadki, rodzaje. Kilka liczebników nie zmienia swej formy: pół, trochę, dużo.

Przymiotniki To leksemy których główną funkcją językową jest funkcja podrzędnika akomodowanego, ale nie mogą rządzi formą swojego nadrzędnika. Do tej klasy należą tradycyjne przymiotniki: biały, inteligentny, a także grupy leksemów zaliczanych dawniej do liczebników – tzw. liczebniki porządkowe, wielorakie, wielokrotne, mnożne: d rugi, dwojaki, dwukrotny, podwójnyoraz zaliczane kiedyś do form czasowników tzw. imiesłowy przymiotnikowe: śpiący, wyspany, a także część tzw. zaimków przymiotnych: mój, każdy, jakiś. Pewna grupa przymiotników nie zmienia swej formy: (spódniczka) mini, bordo, khaki.

Przysłówki To nieakomodowane podrzędniki zdań. Są nieodmienne. Tworzą związki składniowe z czasownikami lub przymiotnikami jako swoimi nadrzędnikami. Należą tu tradycyjne

2

przysłówki: dobrze, głucho, wczoraj, a także tzw. zaimki przysłowne: tak (dobry), wtedy, gdzieś.

Względniki To leksemy, które pełnią funkcję łączącą, równocześnie zajmują pozycję członu zdania. Łączą zdania pojedyncze w zdania złożone w taki sposób, że zastępują jeden z odmiennych członów zdania pierwszego lub całe zdanie pierwsze, ale stanowią człon zdania drugiego. Odmieniają się przez przypadki, większość przez liczby i rodzaje, a ich forma jest uzależniona od dwu składników łączonych zdań, do klasy tej należą leksemy: który, jaki, kto, co, ile, nazywane tradycyjnie odmiennymi zaimkami względnymi.

Relatory Leksemy, których funkcja składniowa jest taka sama jak funkcja względników, ale relatory są nieodmienne w związku z czym, ich forma nie może być akomodowana przez inne człony zdań. Zastępują przysłówki i wyrażenia o podobnym do nich znaczeniu, (np. wtedy) kiedy, (tam w miejscu) gdzie, (tak) tak. Tradycyjnie były również zaliczane do zaomków względnych.

Przyimki Pierwsza klasa leksemów, które nie mogą same zajmować pozycji przewidzianych dla członów zdań. Spełniają funkcję łączącą i rządzą formą przypadka leksemu, z którym wchodzą w związek składniowy. Z reguły jest nim rzeczownik (rzadziej przymiotnik), z którym zajmują jedna z pozycji w schemacie zdania jako tzw. wyrażenie przyimkowe. Ich funkcja językowa polega na łączeniu rzeczownika z innym członem zdania. Każdy przyimek rządzi określona formą przypadka z wyjątkiem wołacza, np. bez, dla + D, ku, wbrew + C, na + B// Mc, z + D// N, za, przed + B// N, niż, jako, +M.

Spójniki Są niepodzielnymi składniowo leksemami o funkcji łączącej, ale nie rządzą formą przypadkową żadnego członu zdania. Część spójników może łączyć człony zdania i zdania pojedyncze w zdania złożone, np. i, czyli, bo, chociaż, inne – tylko zdania, np. że, ponieważ, zanim, gdy. Niektóre spójniki łączące zdania wymagają odpowiedniej formy czasownika – nadrzędnika jednego ze zdań, np. że + przyjdę / przyszedł / przyjdzie /przyszedłby, [ale nie że przyjdź / przyjść]; żebym / żeby + przyszedł, żeby przyjść, ale nie [żeby przyjdę / przyjdź] (spójniki z morfomem –by- przyłączają obowiązkowo końcówki osoby i liczby).

Partykuły To leksemy niesamodzielne składniowo i niełączące, które z definicji łączą się z rzeczownikami, ale mogą wchodzić w związki składniowe z innymi częściami mowy. Należą tu leksemy takie jak: aż, chyba, również, tylko, już, jeszcze, niestety, które w przeszłości były zaliczane do przysłówków.

Operatory trybu To leksemy nieasamodzielne składniowo i niełączące, które tworzą związki składniowe tylko z czasownikami i wymagają odpowiedniej ich formy. I tak: bodaj, byle, niechby, oby + formy z morfemem –ł-, a końcówki osoby i liczby muszą być doczepiane do operatora, np. bodajś przegrał!(po byle, byleby także bezokolicznik),

3

natomiast niech, niechże + formy czasu teraźniejszego i przyszłego prostego, np. niech idzie,niech pomyślę.

Modalizatory To leksemy niesamodzielne składniowo i niełączące, które tworzą związki z czasownikami, lecz nie rządzą ich formami. Nie tworzą związków z rzeczownikami, nie wchodzą w związki z innymi częściami mowy. Do tej nielicznej grupy należą np. aby (czy ty aby nie kłamiesz?), a nuż, ależ, no, -że.

Przyliczebniki To leksemy niesamodzielne składniowo i niełączące. Nie tworzą związków z czasownikami, ale tworzą związki z liczebnikami. Należą tu leksemy takie jak: niespełna, około, ponad, ze (rozmawialiśmy ze dwie godziny!). możliwe są połączenia z liczebnikiem w liczbie pojedynczej, np. niespełna rok, ale to efekt pominięcia niepotrzebnego tu liczebnika jeden. Dopuszczalne są połączenia z derywatami odliczebnikowymi, np. ponadpięciogodzinna dyskusja.

Przywyrazki Mają wszystkie cechy właściwe przyliczebnikom poza ostatnią: wchodzą w zwiqzki z przyimkami (w wyrażeniach przyimkowych), a nie z liczebnikami. To leksemy takie jak: tuż (spotkałam Misia tuz za rogiem), zaraz (Miś miał iść spać zaraz po północy), gdzieś,wprost (zaraz1, gdzieś1, wprost1 są przysłówkami, wprost3 – partykułą).

4

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome