Kurs języka turbo pascal - Notatki - Programowanie, Notatki'z Informatyka. Szczecin University of Technology
Norbert_88
Norbert_8812 April 2013

Kurs języka turbo pascal - Notatki - Programowanie, Notatki'z Informatyka. Szczecin University of Technology

DOC (312.0 KB)
33 strony
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Informatyka: notatki z zakresu programowania dotyczące kursu języka turbo pascala.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 33
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Kurs języka Turbo Pascal

Wersja 1.00 (10.03.2004)

Prawa autorskie

Ponieważ uważam za bezsens płacenie za książkę typu "Pascal dla opornych" gdzie najbardziej opornym jest autor, przeszukałem net, odgrzebałem dyskietki ze studiów i zabrałem się do pracy. Opracowując ten kurs, korzystałem z innych kursów (które pewnie korzystały z innych kursów, ponieważ wiele rzeczy się w nich powtarza, a nikt o tym nie wspomina - przedstawiając każdy kurs jako swoje dzieło), z książek, materiałów z okresu studiów, zatem wykorzystuj ten kurs jak Ci się podoba. Jeśli uda Ci się na tym zarobić - chwała Ci, że Ci się to udało - kup mi Ferrari - będziemy kwita.

Kurs ten opracowałem w celach edukacyjnych i nie odnoszę żadnych korzyści materialnych.Nie biorę odpowiedzialności za wszelkie szkody powstałe w wyniku stosowania tego kursu. Wszystko robisz na własną odpowiedzialność, jak napiszesz programik który sformatuje (albo co gorsza zamaże) Ci dysk - TWOJA sprawa.

Wszelkie informacje i uwagi dotyczące kursu (zwłaszcza dotyczące błędów, literówek czy błędów ortograficznych) są dla mnie bezcenne i proszę przesyłać e-mailem jeśli łaska.

Przygodę z programowaniem rozpoczynałem od języka BASIC na maszynie Commodore 64, potem czas przyszedł na Fortran, Pascal-Delphi, C/C++, a obecnie przesiadłem się na GNU/GPL Linux i poznaje Perla i Javę. W sumie nie ma znaczenie jaki znasz język (no, może BASIC był wyjątkowy) - kwestia budowania algorytmów jest najważniejsza, implementacja to tylko zapis pomysłu.

Kurs wykorzystuje style kaskadowe(CSS), a menu ładuje skrypt (JavaScript). Dobra rozdzielczość to 1024x768.

Turbo Pascal w czasach wizualizacji dokonań swojej pracy, gdy skupiamy się nad efektownością a nie nad efektywnością swojej pracy jest postrzegany jako anachronizm. Niestety w obecnych czasach jest nim w istocie, ponieważ już dawno przestano używać DOS'a jako poważnego systemu operacyjnego. Używając okienkowego systemu zapominamy, że pośredniczy on tylko pomiędzy nami a komputerem, tłumaczy wszystkie nasze kliknięca na kod maszynowy - który jest prawdziwym językiem komputera.

Pisanie programu to sztuka porozumienia się z kimś w obcym dla nas języku, który często składa się jedynie z kilkudziesięciu słów (no może więcej :-) ). Musimy wytłumaczyć temu komuś (czyli naszemu biednemu komputerowi) jak wykonać daną czynność, o której on nie ma pojęcia. Do tego służy algorytm - czyli przepis postępowania. Wyobraźmy sobie, że musimy nauczyć komputer parzyć herbatę. Jak wyglądałby taki algorytm? Otóż: 1. Nalej wody do czajnika, 2. Postaw czajnik na gazie, 3. Podpal gaz, 4. Zaczekaj aż zagwiżdże. Proste, nie? Tylko skąd komputer ma wiedzieć co to jest czajnik? Nie mówiąc o slangowym "postaw na gazie". Ponieśliśmy pełną porażkę, ucząc komputer gotować wodę.

Jak komputer wykonuje wszystkie te operacje o które go grzecznie prosimy? Otóż system operacyjny i wszystkie programy których używamy są napisane w sposób który komputer zrozumie. Do tego służą języki programowania, a jednym z nich jest PASCAL. Pascal był kiedyś nazywany językiem wyższego rzędu. Dlatego, że w porównaniu do kodu maszynowego był zrozumiały dla czytelnika. Jego nowsza odmiana nosi nazwę Delphi i jest już zaawansowanym narzędziem programistycznym, lecz nie należy zapominać, że powstała właśnie z Pascal'a.

Delphi jest obiektowym językiem programowania zorientowanym na zdarzenia. Oznacza to, że programując w Delphi, musimy poznać jakie obiekty mamy do dyspozycji, oraz jak możemy je wykorzystać. PASCAL może wykorzystywać obiekty, ale w sensie algorytmizacji kodu jest znakomitym narzędziem do nauki. Przenoszenie procedur (programów) do Delphi jest kwestią

kopiuj/wklej, oraz dostosowania specyficznych niuansów składniowych.

Mam jednak nadzieję, że Pascal nie upadnie, ponieważ jest znakomitym narzędziem do nauki algorytmiki swojej pracy, ponadto - ja akurat rozpocząłem od Pascala - znajomość jednego języka programowania gwarantuje nam (po zaznajomieniu się ze składnią innego języka) programowanie w dowolnym języku jak C, Perl czy Java. Kwestią jest przestawienie się na inne słownictwo, a podstawy, mechanizmy języka w większości pozostają te same.

Po napisaniu kodu języka wyższego rzędu, należy przetłumaczyć go na język zrozumiały dla komputera - do tego służą kompilatory języka na kod maszynowy (asemblery). Po skompilowaniu kodu dostajemy gotowy do używania program. Istnieję także dezasemblery, czyli programy które potrafią zaanalizować kod programu i przetworzyć go na dany język programowania.

Przy opisywaniu języka Pascal posługiwałem się trzema kursami znalezionymi w sieci (niestety znalazłem je jeszcze za studenckich czasów, zatem nie mogę powiedzieć kto jest autorem - nie zachowało mi się to), podręcznikiem, tzw."biblią" "Turbo Pascal 7.0" oraz własnymi doświadczeniami wyniesionymi z okresu studiów - wykładami i własnymi programami - w szczególności moja praca magisterska była napisana w Delphi (nt. Iteracyje metody rozwiązywania wielomianów - czy coś w tym stylu). Gdy teraz czytam swój własny kod sprzed kilku lat, nie ukrywam, że teraz napisałbym go w nieco bardziej elegancki sposób, ale pomińmy to. Zdaje sobie sprawę, że poruszyłem jedynie wierzchołek góry lodowej, ale przynajmniej go trochę uszczknąłem ;-).

Algorytmy i schematy blokowe

Program to dla komputera zestaw instrukcji co zrobić w danym wypadku. Przypomina to spis krok po kroku, co w danej sytuacji robić. Ten spis nazywamy algorytmem postępowania. Musi być on ułożony w sposób przewidujący wszystkie możliwe sytuacje (by program wykonujący algorytm nie zabrnął w ślepą uliczkę i się nie zawiesił) oraz w sensowny sposób prowadzący od danych wprowadzanych do danych wyjściowych.

Po zapisaniu algorytmu w języku programowania jest on tłumaczony przez kompilator na kod maszynowy, który jest już konkretnymi poleceniami dla procesora.

Schematy blokowe są najlepszą metodą nauki algorytmiki, ponieważ pozwalają na prześledzenie kolejnych posunięć programu podczas wykonywania naszych poleceń. Warto sobie ułożyć taki schemat, wiedząc jednak najpierw jakie sposoby możemy wykorzystać.

Język programowania oferuje nam kilka rodzajów poleceń, za pomocą których możemy dokonywać operacji logicznych. Są to instrukcje warunkowe w których możemy wykorzystywać bramki logiczne OR (lub), AND (i,oraz) i wynikającą z nich XOR (albo). Rolą instrukcji warunkowej jest rozstrzygnąć prawdziwość jakiegoś warunku i wykonanie odpowiednich instrukcji w zależności czy dany warunek jest prawdziwy czy też nie. Logika dwuwartościowa jest podstawą algorytmiki dowolnego problemu.

Jak rozpocząć pisanie programu komputerowego? Proste, należy uzbroić się w kartkę papieru, ołówek i gumkę. NIE ŻARTUJĘ! Jeśli ktoś rozpoczyna pisanie kodu od pisania kodu - to czeka go długa droga poprawiania kodu do optymalnego wyniku, czyli gdy względnie działa, i nie wiadomo dlaczego (a jest tak bardzo często!) - ale nas nie interesuje japońska metoda "jako-tako"

Prześledźmy algorytm na podstawie rozwiązania równania kwadratowego. Jest to najpowszechniejszy przykład celowego działania, uzależnionego w trakcie obliczeń od wyniku delty. Algorytm postępowania można zapisać w punktach:

POLECENIE: rozwiąż równanie kwadratowe ax2+bx+c=0

1. Wczytaj współczynniki a, b, c do programu

2. Oblicz deltę = b2 - 4ac 3. Jeśli delta > 0 to oblicz x1 x2 4. Jeśli delta = 0 oblicz x1/2 5. Jeśli delta < 0 to wyświetl komunikat "brak rozwiązań" 6. Podaj odpowiedź - wynik obliczeń.

co schematem blokowym możemy zapisać w sposób:

i od takiego rozrysowania sobie struktury programu powinniśmy rozpocząć naszą pracę. W trakcie kolejnych podpunktów, pokażę, jak taki program napisać...

Po ułożeniu algorytmu, jak i po napisaniu programu testujemy go, czy przewidzieliśmy wszystkie sytuacje, czy program będzie działał niezawodnie, czy (to chyba najważniejsze) liczy to co mu kazaliśmy. Nieocenioną tutaj metodą, jest "metoda kumpla" ponieważ nam brakuje często obiektywnego spojrzenia na nasze dzieło, a kolega potrafi zawiesić nasze super "idiotoodporne" algorytmy średnio w 15 sekund.

Testując sami nasz program, testujemy go na danych typowych (czy działa), na danych brzegowych (czyli szczagólnych sytuacjach), oraz na danych spoza zakresu działania (czyli na przykład wprowadzając przypadkowe czy błędne dane) by sprawdzić, czy program się gdzieś nie wysypie.

Pamiętajmy, że nasz program po napisaniu jest co najwyżej tak doskonały jak my sami (często nawet nie) zatem zawsze znajdzie się ktoś kto go rozłoży na łopatki, a zdarzy się że i zmiesza z błotem.

Środowisko programistyczne

Środowiskiem programistycznym Turbo Pascala jest edytor tekstu zintegrowany z kompilatorem języka, który zamienia plik źródłowy języka pascal formatu nazwa_pliku.pas na plik nazwa_pliku.exe jako pliku wykonywalnego. To przyjazne środowisko, które pozwala na edycję pliku źródłowego, jego kompilowanie oraz debugging czyli wyszukiwanie błędów.

Po zainstalowaniu pakietu oprogramowania Turbo Pascal uruchom plik turbo.exe w podkatalogu C: \BP\BIN\ lub C:\TP\BIN\. Jeśli Turbo Pascala będziesz używać na komputerze z procesorem Pentium Pro 200 MHz lub szybszym, należy zainstalować patch'a, czyli łatkę, bo inaczej wyskakiwać nam będzie cały czas błąd kompilacji!). Zatem przechodzimy do katalogu c:\tp\bin i wydajemy polecenie turbo.exe po czym ujrzymy:

gdzie komendy możemy wydawać za pomocą myszy lub skrótów klawiaturówych. Do menu możemy wchodzić także naciskając F10. W poszczególnych menu możemy (opisuje tylko najprzydatniejsze polecenia):

Menu FILE:

• NEW - tworzy nowy plik noname.pas • OPEN - otwiera dokument z dysku • SAVE - zapisuje plik *.pas • CHANGE DIR - zmienia katalog domyślny

Menu EDIT:

• CUT (del) - wycina zaznaczony tekst • COPY (ctrl+ins) - kopiuje tekst do schowka

(clipboard)

• PASTE (shift+ins) - wstawia tekst ze

• OS SHELL - pozwala na czasowe opuszczenie środowiska i przejście do DOS, powrót do środowiska Pascal'a następuje po wpisaniu EXIT

• QUIT - wyjście z środowiska Turbo Pascala

schowka

• SHOW CLIPBOARD - pokazuje schowek Zaznaczać tekst do operacji blokowych możemy za pomocą myszy, lub też za pomocą kursorów - przytrzymując klawisz SHIFT

Menu RUN:

• RUN (ctrl+F9) - uruchamia program (uprzednio go kompilując)

• TRACE INTO (F7) - wykonuje krok po kroku • USER SCREEN (alt+F5) - pokazuje ekran z

wynikami działania programu

Menu COMPILE:

• COMPILE (ctrl+F9) - kompiluje program • MAKE (F9) - kompiluje program wykonujęc

plik *.exe

• BUILD - kompiluje program do pliku *.exe wraz z bibliotekami

Kompilacja programów

Po napisaniu programu należy go skompilować, tzn. zamienić w postać plik.exe za pomocą polecenia MAKE lub BUILD. W przypadku błędów, kompilacja nie powiedzie się, a my zostaniemy powiadomieni komunikatem, jaki błąd wystąpił.

Błędy możemy podzielić na dwie grupy: składniowe błędy łatwo wychwycić, ponieważ zwykle jest to brak średnika, literówka czy niedomknięty nawias lub źle zastosowana pętla czy instrukcja, ale znacznie poważniejsze są błędy logiczne popełnine przy pisaniu kody, wynikające z niedoskonałości algorytmu. Takie błędy mogą przejść kompilację, a następnie zawieszać program i powodować generowanie przez program absurdalnych wyników.

Jeśli będziesz chciał obserwować poszczególne etapy działania programu, możesz użyć klawisza F8. Wówczas aktualnie wykonywana instrukcja będzie podświetlana w edytorze na zielono, a przejście do wykonania kolejnej instrukcji będzie się odbywać przez kolejne wciskanie F8. Taki sposób uruchamiania programu nazywa się uruchamianiem krokowym (debuging). Obserwować można także wartości zmiennych podczas działania programu - czyli warto zapoznać się z menu DEBUG.

Struktura programu

Pisząc program, dzielimy poszczególne części kodu, i zapisujemy je w postaci procedur i funkcji. Są to jakby gotowe podprogramy do wielokrotnego wywołania, tak by kod zyskał na czytelności. Na początku nie będziemy używać procedur i funkcji, lecz napiszemy program bezpośrednio jako program główny, ale w trakcie jak będziemy rozwijać naszą wiedzę programistyczną, skupimy się na projektowaniu procedur i funkcji oraz ich późniejszym wykorzystaniu.

Piszą program nie wolno zapomnieć o stosowaniu wcięć (tabulcji) układanego kodu, co pozwala nam później dokonywanie poprawek w przejrzystym i eleganckim kodzie. Jeśli program będziemy pisać byle jak, nie używając komentarzy, to zaglądając do niego po roku czy nawet kilku latach nie

będziemy nawet rozumieli - o co nam wtedy chodziło?

Program składa się z danych (zapisanych pod postacią stałych (const) i zmiennych (variables)), instrukcji (czyli krok po kroku zapisanych poleceń naszego ułożonego wcześniej algorytmu), komentarzy podawanych w nawiasach { } (by zrozumieć o co nam chodziło w danej linijce kodu) oraz sposoby podawania wyników obliczeń (wyświetlenie go na ekranie, czy zapisanie go do pliku).

Struktura programu:

program nazwa_programu; {nasza nazwa programu} uses nazwa_modułu, nazwa_modułu; {moduły to biblioteka gotowych

procedur,np.:crt,graph}

type nazwa_typu = definicja_typu; {możemy tworzyć własne typy zmiennych} const nazwa_stałej:typ_stałej=wartość_stałej;

var nazwa_zmiennej:typ zmiennej; {deklaracje zmiennych globalnych}

procedure nazwa_procedury(parametry); function nazwa_funkcji(parametry) : typ_zwracanego_wyniku;

begin {początek programu głównego gdzie znajdują się instrukcje}

[--- kod programu - instrukcje ---]

end. {koniec programu głównego z obowiązkową kropką! } naturalnie pisząc program wykorzystujemy jedynie te elementu które są nam potrzebne. Niezbędna jest deklaracja

program nazwa; begin end.

i to już w zupełności wystarczy. Zauważyć należy, że linie kodu kończymy średnikiem (;), za wyjątkiem begin i ostatniego end który jest z kropką - oznaczającą koniec kodu. Ale nie polecam pisania kodu w sposób pseudooszczędny, czyli w jednej linii, ponieważ jest wtedy nieczytelny, a wcięcia (tabulacje) są nieocenione.

Pierwszy program

I nadszedł czas na napisanie pierwszego, w pełni funkcjonalnego programu, który będzie wyświetlał napis "To mój pierwszy program"

program wizytowka; begin writeln ('To moj pierwszy program '); end. procedura wbudowana w pascal'a (nie trzeba deklarować dla niej modułu który ją zawiera) czyli writeln i jej wersja nie przechodząca po wyświetleniu tekstu do następnej linijki write jest procedurą wyświetlającą podany tekst (ujęty w apostrofach) na ekranie. Po uruchomieniu (ctrl+F9) ekran nam mignie i... nic się nie stanie, ponieważ program wykonał się tak szybko, że nic nie zauważyliśmy. Możemy podejrzeć wyniki jego działania (alt+F5) na wirtualnym ekranie, lub do naszego programu dodać linię readln która będzie oczekiwać na podanie danych (i naciśnięcie klawisza enter) a nam pozwoli podglądać działanie programu.

program wizytowka; begin writeln ('To moj pierwszy program ');

readln; end. gdzie porocedura readln też jest standardowym elementem pascala, służącą do pobierania danych i przechowywanie ich w postaci zmiennej. W naszym przypadku nie podaliśmy jej żadnych argumentów - po prostu postawiliśmy po niej średnik - co spowoduje zatrzymanie programu do naciśnięcia klawisza ENTER.

Warto także pamiętać, że procedura write wyświetli nam tekst i kursor ustawi po tekście, a procedura writeln wyświetli tekst i ustawi kursor na początku następnej linii. Podobne zasady odnoszą się do read i readln.

Zmienne proste

Warto przed sobą przyznać, że napisanie programu, który wyświetli napis nie jest jeszcze pisaniem użytecznych programów. Nie wnosi on nic nowego, nie wykonuje żadnych operacji czy obliczeń. Ale aby program mógł wykonywać obliczenia, należy dostarczyć mu danych, które on musi gdzieś przechowywać, a następnie musi w jakiś sposób (wyświetlając na ekranie, czy zapisując do pliku) podawać nam wyniki naszej pracy. Mechanizmem obsługi danych są zmienne, czyli rezerwacje miejsca w pamięci komputera, do których możemy zapisywać informacje.

Stwórzmy program, który poprosi o podanie dwóch liczb, doda te liczby, oraz wyświetli ich sumę na ekranie:

program dodawanie ;

var liczba1 , liczba2 , suma : integer ;

begin write ( ' Podaj pierwszą liczbę : ' ) ; readln ( liczba1 ) ; write ( ' Podaj drugą liczbę : ' ) ; readln ( liczba2 ) ;

suma : = liczba1 + liczba2 ;

writeln ('Suma liczby ',liczba1, ' i liczby ',liczba2,' wynosi: ',suma); readln; end. omówmy teraz ten program linijka po linijce:

Po słowie "program" pojawiła się deklaracja zmiennych (słowo kluczowe var). Każdą zmienną deklarujemy poprzez jej identyfikator, po niej piszemy dwukropek i typ zmiennej a linię kończymy średnikiem. Zastosowaliśmy typ integer, oznaczający liczbę całkowitą, czyli nie możemy podać liczby z ułamkiem dziesiętnym. Deklaracja z miennej daje znać komputerowi, że w kodzie źródłowym taka zmienna może wystąpić, oraz określa jakie wartości może ona przechowywać, dzięki podaniu jej typu.

Po wyświetleniu na ekranie komunikatu "Podaj liczbę" w programie używamy procedury readln by wczytać pod zmienną liczba1 wartość przez nas podaną. Użycie ponownie tej konstrukcji wczyta nam do programu drugą z liczb. Procedura read przypisuje zmiennej konkretną wartość do późniejszego wykorzystania. Procedury read i readln różnią się od siebie tym, że po wczytaniu za pomocą readln kursor przeskoczy do następnej linii. Po napotkaniu takiej instrukcji program się zatrzyma i poczeka aż wpiszemy mu jakąś liczbę i wciśniemy ENTER.

Po pobraniu danych i przypisaniu ich do konkretnych zmiennychm dokonujemy przypisania pod kolejną zmienną suma sumy zmiennych liczba1 i liczba2. Dokonujemy tego za pomocą operatora przypisania :=. tę linijką możemy przeczytać jako: "do zmiennej suma podstaw sumę liczb zapisanych pod zmiennymi liczba1 i liczba2.

Po obliczeniu sumy dwóch liczb, należy wypisać wartość zmiennej suma na ekranie. Jeśli spojrzymy na konstrukcję tej linijki, zauważymy, że procedura write może wypisywać na ekranie tekst ale też i wartości zmiennych. Ponadto w jednej linii możemy połączyć kilka sposobów wyświetlania oddzielając poszczególne elementy przecinkami. mogliśmy tę linijką napisać w postaci:

write(' Suma liczby '); write(liczba1); write(' i liczby '); write(liczba2); write(' wynosi: '); writeln(suma ); wypisując każdy element osobno, ale możemy zastąpić je wszystkie jedną deklaracją

writeln (' Suma liczby ',liczba1, ' i liczby ',liczba2, ' wynosi: ',suma ) ; tak naprawdę, nie musieliśmy używać nowej zmiennej suma ponieważ w "locie" możemy też obliczać wartość przy wyświetlaniu na ekran typu: "writeln(a+b)", ale przy okazji poznaliśmy operator przypisania i operację na zmiennych.

Ciekawostką jest, że dodawać możemy nie tylko liczby, ale także i łańcuchy znaków (łącząc je w jeden łańcuch). Przykładowo napiszmy programik:

program powitanie; var imie, nazwisko : string; begin write ( ' Podaj swoje imię : ' ) ; readln ( imie ) ; write ( ' Podaj swoje nazwisko : ' ); readln ( nazwisko ) ;

writeln ( ' Witaj ', imie +nazwisko); readln; end. jest tutaj pewien feler - może sam go poprawisz?

Mamy napisać program rozwiązujący równanie kwadratowe ax2+bx+c=0. Możemy już stworzyć szkielet tego programu:

program rownanie_kwadratowe; var a,b,c : real ; begin writeln ( ' Program oblicza pierwiastki równania kwadratowego.') ; writeln;writeln; write ( ' Podaj współczynnik a : ' ) ; readln ( a ) ;

write ( ' Podaj współczynnik b : ' ) ; readln ( b ) ; write ( ' Podaj współczynnik c : ' ) ; readln ( c ) ; writeln ( ' Podałeś równanie ', a , 'x^2 + ', b , 'x + ' , c , ' = 0 ' ) ; readln; end.

Typy zmiennych

Dane w programach przechowywać możemy pod postacią zmiennych, które mogą być różnych typów - w zależności od naszych potrzeb. Oto tablica z najczęściej używanymi typami zmiennych prostych:

byte liczby całkowite z przedziału 0..255 shortint liczby całkowite z przedziału -128..127 word liczby całkowite z przedziału 0..65535 integer liczby całkowite z przedziału -32768..32767 longint liczby całkowite z przedziału -2147483648..2147483647 real liczby rzeczywiste z przedziału -1.7e38..1.7e38 char pojedynczy znak klawiaturowy string ciąg (łańcuch) do 255 znaków boolean wyrażenie logiczne o wartości true lub false (prawda / fałsz)

Warto pamiętać o deklarowaniu zmiennych adekwatnie do potrzeb, z uwagi na wykorzystanie (rezerwację) komórek pamięci, ponieważ może się okazać, że zadeklarowane zmienne nie pomieszczą się w pamięci komputera (zwłaszcza przy deklaracji zmiennych złożonych - tablic). Podchodzimy tutaj do tematy struktur danych, które są wykorzystywane podczas pisania programów jak tablice, rekordy czy obiekty, mają za zadanie odzwierciedlać rzeczywiste obiekty w pamięci komputera.

Przyjrzyjmy się niektórym typom zmiennych:

integer jest typem zmiennych reprezetnujących liczby całkowite (w pewnym zakresie), gdzie nie jest polecane używanie operatora dzielenia: "/". W zastępstwie używa się operatora "div" oraz "mod" podających część całkowitą z dzielenia oraz resztę z dzielenia. Ten drugi jest szczególnie przydatny przy sprawdzaniu podzielności jednej liczby przez drugą (jeśli a mod b = 0 to b jest dzielnikiem liczby a). Wynika to z faktu, że w liczbach całkowitych dzielenie nie jest działaniem wewnętrznym (czyli wynik działania dzielenie na liczbach całkowitych niekoniecznie jest liczbą całkowitą).

real jest typem reprezentującym liczby rzeczywiste i przy działaniach na nich możemy używać operatora "/", z kolei nie możemy używać "div" i "mod". Warto wiedzieć, że liczby te często wyświetlane są w zapisie wykładniczym, czyli przykładowo 3.14e3 to 3,14*10 3 czyli 3140.

char to typ znakowy o rozmiarze 1 bajtu, czyli po prostu 1 znak ASCII. Dla zmiennej znakowej przypisać możemy wartość podobnie jak w przypadku zmiennej string, lub kodem ASCII, postaci c:='n' lub c:=#65 lub c:=chr(65) . Jeśli nie wiemy jaki jest kod ASCII danego znaku, możemy użyć procedury chr, w której podajemy jako argument znak, a otrzymujemy numer znaku w kodzie ASCII. Najczęściej do podstawienie pod zmienną char wartości znakowej używamy bezargumentowej procedury readkey (czytaj znak), zatrzymującej działanie programu i czekającej na naciśnięcie klawisza, np.: znak:=readkey będącej składową modułu crt który deklarujemy w sekcji uses.

string to typ zmiennych służący do operacji na linijce tekstu do 255 znaków. Tak naprawdę jest to tablica znaków char. Co to jest tablica - omówię w części poświęconej zmiennych złożonych (warto po jej lekturze powrócić tutaj i jeszcze raz przeczytać ten akapit, by go lepiej zrozumieć). Obsługiwać możemy go za pomocą write i read tak jak normalne typy zmiennych, ale ponadto posiada on kilka przydatnych funkcji, jak na przykład length która zwraca nam długość łańcucha znaków, ponadto możemy się odwoływać się do konkretnego znaku w danym stringu. Przykładowo, po zadeklarowaniu var napis:string możemy:

napis := 'to jest ciekawy napis'; {przypisać zmiennej wartość} writeln(napis[10]); {wypisze nam 10 znak w ciągu} napis[2]:='e'; {podmieni 2 znak na e} napis:=napis+'aaabbbaaa'; {doda do napisu jeszcze kawałek tekstu} writeln(lenght(s)); {wyświetli nam ilość znaków w napis}

ponadto możemy ograniczyć string nie do 255 znaków, a na przykład do 20, wtedy deklarujemy zmienną nie jako string a jako string[20].

Typy zmiennych złożonych (strukturalnych) - tablice, rekordy

Złożone struktury zmiennych (zwłaszcza rekordy) są wprowadzeniem do programowania obiektowego, które w obecnych czasach jest chyba najbardziej rozwiniętym zagadnieniem programowania.

Tablice zmiennych

Tablice są strukturami złożonymi z ustalonej liczby elementów tego samego typu, który może być zarówno typem prostym, łańcuchowym lub strukturalnym. Elementy tablicy są wskazywane przez indeks lub zespół indeksów. Powstały, ponieważ przechowywanie dużej ilości danych w zadeklarowanych zmiennych byłoby utrudnione - w przypadku gdybyśmy chcieli przechować na przykład listę uczniów szkoły - musimy zadeklarować kilkaset zmiennych. Pomijając naszą fantazję w wymyślaniu nazw, pisanie programu mogłaby się nieco wydłużyć, a sama lista zadeklarowanych zmiennych byłaby olbrzymia. Tablica to ciąg zmiennych, gdzie każda ze zmiennych posiada swój unikalny identyfikator - numer swojej pozycji. Można wyobrazić sobie tablicę, jako dwuwierszową tabelę, której górny wiersz to indeksy pozycji, a dolny to wartości. W szczególności na przykład tablica 255 elementów typu char to string.

Tablicę deklarujemy słowem array w sekcji var. Przykładowo:

program tablica; var moja_tablica : array [1..10] of integer; begin moja_tablica[1]:=12; writeln(moja_tablica[1]); moja_tablica[2]:=2; moja_tablica[3]:=moja_tablica[1] +moja_tablica[2]; end. zadeklarowana tablica moja_tablica jest ciągiem 10 elementów typu integer, w szczególności słówko of określa nam typ zmiennej, która przechowywana będzie w tablicy, a 1..10 podaje w jaki sposób będzie indeksowana tablica, oraz podaje ilość jej elementów. Odwołanie do konkretnego elementu tablicy następuje poprzez wywołanie go jako indeks w nawiasach kwadratowych. Możemy tworzyć tablice nie tylko liczb, ale i tablice znaków czy stringów. Zadeklarowanie w tej postaci nazwisko 1000 uczniów nie przedstawia już większego problemu.

Ponadto tworzyć możemy tablice wielowymiarowe (na przykład dwuwymiarową macierz w-wierszy na k-kolumn pewnego układu równań, czy też tabelę-szachownicę 8 kolumn na 8 wierszy), w których możemy przechowywać duże ilości informacji. Przykładowo:

program tablica; var moja_tablica : array [1..8,1..8] of integer; begin moja_tablica[1,2]:=12; end. tablica zadeklarowana powyżej ma 64 pola - 8 wierszy na 8 kolumn. Możemy tworzyć tablice o dowolnej liczbie wymiarów, a przy okazji deklarowania tablic warto zauważyć, że struktura języka

Pascal nie może zajmować więcej niż 216 = 65 536 bajtów, a nawet łącznie całość zarezerwowanych komórek pamięci też nie może przekroczyć tego rozmiaru. Zatem nie możemy zadeklarować dowolnie dużej tablicy, ponieważ nie wystarczy nam na to pamięci. Problem ten znika podczas programowania dynamicznego i dynamicznego przydzielania pamięci które omówimy później.

Rekordy

Pamiętając nasz przykład z deklaracją 1000 elementowej tablicy z nazwiskami uczniów, zauważyć możemy, że przechowywanie samych nazwisko nie jest rozsądnym posunięciem. Warto by przechowywać także inne dane związane z daną osobą. Należy zdefiniować strukturę, która przechowywać będzie nie tylko jedno pole ale wiele pól.

Rekord to struktura złożona z pól dowolnego typu, popatrzmy na deklarację:

program uczniowie; var imie: string[20]; nazwisko: string[30]; data_urodzenia:string [10]; klasa:string[10]; begin end. Nie jestem sobie w stanie wyobrazić, jak przechować dane 1000 uczniów za pomocą takich zmiennych. potrzebna nam jest zupełnie inna deklaracja.

Zdefiniujemy sobie nowy typ zmiennych - nazwiemy go uczen który będzie opisywał wszystkie dane związane z jedną osobą. Ten zadeklarowany typ to właśnie będzie rekord.

program uczniowie; type czlowiek = record imie: string[20]; nazwisko: string[30]; data_urodzenia:string [10]; klasa:string[10]; end;

var uczen:czlowiek; begin end. Deklarując rekord używamy ram nazwa_rekordu=rekord deklaracje pól end;. Następnie gdy zdefiniujemy rekord możemy zadeklarować zmienną która będzie rekordem. By obsługiwać poszczególne pola rekordu (które też są konkretnymi zmiennymi)stosujemy składnię nazwa_zmiennej_rekordowej.nazwa_pola gdzie kropka oddziela nam nazwę rekordu od nazwy pola. Rozwińmy nasz na przykład:

program uczniowie; type czlowiek = record imie: string[20]; nazwisko: string[30]; data_urodzenia:string[10];

klasa:string[10]; end; var uczen:czlowiek;

begin writeln('Podaj imię:'); readln(uczen.imie); {wczytujemy do pola imie rekordu uczen} writeln('Podaj nazwisko:'); readln(uczen.nazwisko); writeln('Podaj datę urodzenia:'); readln(uczen.data_urodzenia); writeln('Podaj klasę:'); readln(uczen.klasa);

writeln('Dane ucznia: nazwisko : ',uczen.imie,' ',uczen.nazwisko); writeln('Urodzony',uczen.data_urodzenia,' zapisany do klasy ',uczen.klasa);

end. Ale na razie poza skomplikowaniem sobie sposobu dostępu do zmiennych, niewiele nam to ułatwiło i nie widać gdzie jest wygoda w stosowaniu rekordów do przechowywania informacji. Odpowiedź jest prosta - możemy połączyć struktury tablicy za strukturą rekordu. Do przechowywania danych 1000 osób możemy zadeklarować 1000-iąc polową tablicę w której elementami będą rekordy (gdybyśmy chcieli, możemy zbudować rekord, w którym polami będą tablice :-), albo tablice rekordów w których polami są tablice :-))) itd. ). Popatrzmy:

program uczniowie; type czlowiek = record imie: string[20]; nazwisko: string[30]; data_urodzenia:string[10]; klasa:string[10]; end; var uczniowie : array[1..1000] of czlowiek; begin writeln('Podaj imię:'); readln(uczniowie[1].imie); {wczytujemy do pola imie w rekordzie uczen podaną wartość } writeln('Podaj nazwisko:'); readln(uczniowie[1].nazwisko); writeln('Podaj datę urodzenia:'); readln(uczniowie[1].data_urodzenia); writeln('Podaj klasę:'); readln(uczniowie[1].klasa); writeln('Dane ucznia: nazwisko : ',uczniowie[1].imie,' ',uczniowie[1].nazwisko); writeln('Urodzony',uczniowie[1].data_urodzenia,' zapisany do klasy ',uczniowie [1].klasa); end. odwołując się do następnego ucznia po prostu zmieniamy indeks na przykład na uczniowie[2] i pracujemy z nowym uczniem. Przydatną przy pracy z rekordami jest funkcja wiążąca with , która pozwala operować na rekordzie po jego skojarzeniu (czyli ustaleniu pozycji w tablicy), przykładowo:

program uczniowie; type

czlowiek = record imie: string[20]; nazwisko: string[30]; data_urodzenia:string[10]; klasa:string[10]; end; var uczniowie : array[1..1000] of czlowiek; begin writeln('Podaj imię:'); readln(uczniowie[1].imie); writeln('Podaj nazwisko:'); readln(uczniowie[1].nazwisko); writeln('Podaj datę urodzenia:'); readln(uczniowie[1].data_urodzenia); writeln('Podaj klasę:'); readln(uczniowie[1].klasa);

{a teraz możemy skorzystać ze skojarzenia, by wypisać pola danego rekordu }

with uczniowie[1] do begin writeln(imie); writeln(nazwisko); writeln(klasa); end;

{tak jakbyśmy korzystali ze zwykłych zmiennych}

end. Tablice i rekordy jako zmienne strukturalne są wstępem do współczesnego programowania obiektowego. Po dołożeniu do ich struktur procedur (funkcji) określanych mianem metod, mamy pascalowy obiekt.

If...Then...Else - instrukcja warunkowa

Instrukcja Jeżeli (warunek) jest prawdziwy to wykonaj (instrukcję_1) jeżeli warunek jest nieprawdziwy to wykonaj (instrukcję_2) pozwala nam na sterowanie kodem programu, uzależniając jego wykonanie od wartości logicznej TRUE/FALSE (prawda/fałsz) warunku. Instrukcja może też być konstrukcji if (warunek) then (instrukcje) pomijając słowo kluczowe else. Konstruując warunek do sprawdzenia, możemy używaż operatorów logicznych AND (koniunkcja) sprawia, że instrukcja zostanie wykonana tylko w przypadku gdy spełnione są oba warunki, operator OR (alternatywa), to wystarczy by jeden z warunków został spełniony, a operator NOT (negacja) spowoduje, że instrukcję zostaną wykonane gdy warunek nie zostanie spełniony. Często przy konstruowaniu warónków używamy matematycznych operatorów porównań (relacji)

= "równy" <> "nierówny" < "mniejszy" > "większy" <= "nie większy" lub "jest zawarty" >= "nie mniejszy" lub "zawiera" in "należy do zbioru"

zatem przykładowa konstrukcja dla naszego programu rozwiązyjącego funkcję kwadratową, może mieć postać:

program rownanie_kwadratowe; var a,b,c,delta,x1,x2 : real ; begin writeln ( ' Program oblicza pierwiastki równania kwadratowego.') ; writeln;writeln; write ( ' Podaj współczynnik a : ' ) ; readln ( a ) ; write ( ' Podaj współczynnik b : ' ) ; readln ( b ) ; write ( ' Podaj współczynnik c : ' ) ; readln ( c ) ;

writeln ( ' Podałeś równanie ', a , 'x^2 + ', b , 'x + ' , c , ' = 0 ' ) ;

delta:=sqr(b)-(4*a*c); {obliczamy współczynnik delta}

if (delta > 0) then begin x1=(-b-sqrt(delta))/(2*a); x1=(-b+sqrt(delta))/(2*a); writeln('dwa pierwiastki, x1 = ', x1 , ' x2 = ' , x2 ); end;

if (delta = 0) then begin writeln('jeden pierwiastek, x= '(-b)/(2*a)'); end;

if (delta < 0) then begin writeln('brak pierwiastków'); end;

readln;

end. Używamy tutaj operatorów arytmetycznych +,-,*,/ oraz funkcji sqr() jako kwadratu liczby i sqrt() jako pierwiastka z danej liczby.

case...of... - instrukcja wyboru opcji

Instrukcja case wykorzystywana jest podacza wyboru jednej opcji z wielu. Można uważać ją za uogólnienie funkcji if...then w sprawach porządkowych (jako warunku używamy tutaj typu całkowitego).

CASE ( wyrażenie ) OF opcja1 : instrukcje do wykonania

opcja2 : instrukcje do wykonania opcja3 : instrukcje do wykonania ELSE instrukcje do wykonania END; przykładowo:

Program nazwa_miesiaca; var m:INTEGER; Begin Write ('Podaj numer miesiąca w roku: '); Readln (m);

CASE m OF 1: Writeln ('Styczeń'); 2: Writeln ('Luty'); 3: Writeln ('Marzec'); 4: Writeln ('Kwiecień'); 5: Writeln ('Maj'); 6: Writeln ('Czerwiec'); 7: Writeln ('Lipiec'); 8: Writeln ('Sierpień'); 9: Writeln ('Wrzesień'); 10: Writeln ('Październik'); 11: Writeln ('Listopad'); 12: Writeln ('Grudzień') ELSE

Writeln ('Numer nie poprawny') End; End.

Pętle

Pętle to instrukcje iteracyjne, czyli nasz sposób, by zmusić program do wykonania części kodu określoną przez nas ilość razy.

For...to(downto)...do

Pętla for..to..do jest pętlą iterowaną przez całkowity licznik. Oznacza to, że ściśle określamy ile razy dana sekwencja kodu ma się wykonać. Możemy zamiennie używać słowa to i downto by sterować

ilością wykonanych sekwencji. Po każdej sekwencji wykonanego kodu, licznik ulegnie odpowiednio inkrementacji lub dekrementacji (czyli zwiększeniu lub pomniejszeniu o jeden), a gdy osiągnie wartość określoną po słowie to/downto pętla przestanie sie wykonywać. Pamiętając nasz przykład z rekordami i uczniami, możemy zadeklarować ilość uczniów w szkole, a następnie w pętli wpisać wszystkie ich dane do tablice rekordów. Pozwoli to użyć wielokrotnie wywołania "wczytaj ucznia" bez konieczności powtarzania linii kodu. Przykładowo:

program uczniowie; type czlowiek = record imie: string[20]; nazwisko: string[30]; data_urodzenia:string[10]; klasa:string[10]; end; var uczniowie : array[1..1000] of czlowiek; i:integer; {deklaracja licznika}

begin {początek programu} for i:= 1 to 1000 do begin writeln('Podaj imię:'); readln(uczniowie[i].imie);

{używamy licznika pętli by przechodzić od ucznia do następnego ucznia} writeln('Podaj nazwisko:'); readln(uczniowie[i].nazwisko); writeln('Podaj datę urodzenia:'); readln(uczniowie[i].data_urodzenia); writeln('Podaj klasę:'); readln(uczniowie[i].klasa); end;{koniec pętli}

{a teraz możemy skorzystać ze skojarzenia, by wypisać 1000 rekordów po kolei}

for i:= 1 to 1000 do begin with uczniowie[i] do begin writeln(imie); writeln(nazwisko); writeln(klasa); end;{end dla with} end;{end dla pętli}

end.{koniec programu} Instrukcja może też być iterowana od i:=1000 downto 1 (jeśli zachodzi taka potrzeba). Ważne jest to, że wykona się ona określoną ilość razy - zatem musimy znać wcześniej liczbę uczniów. Otóż nie musimy.

Pętla while..do

Nie musimy deklarować ilości uczniów, ponieważ możemy użyć pętli które też powtarzają część kodu, ale możemy ich użyć jako pętli iterowanych (wkładając do nich instrukcję inkrementacji lub dekrementacji), ale też możemy sprawić, by wykonanie kodu uzależnić od spełnienia wrunku logicznego (jak w przypadku instrukcji warunkowej).

while (warunek) do (instrukcje) jest pętlą dopóki (warunek jest spełniony) wykonuj

(instrukcje). Zwrócić uwagę należy na to, że ta pętla może się ani razu nie wykonać w programie - jeśli nie zostanie spełniony warunek wejścia do pętli. Przykładowo, program obliczający sumę cyfr:

Program Suma; var suma,liczba:real;

licznik:integer;

begin i:=1; {przypisujemy licznikowi wartość początkową} suma:=0; {zerujemy wartość sumy }

WHILE i < = 6 DO begin Write ('Podaj liczbę ='); Readln(liczba); suma:=suma+liczba; {dodajemy do sumy} i:=i+1; {następuje inkrementacja licznika} END; Writeln ('Suma wynosi = ', Suma:10:2'); End. i pętla wykona się 6 razy - zatem możemy zastąpić pętlą for...to...do, ale za pomocą pętli while...do potrafimy wykonać sporo więcej. Powiedzmy, że warunkiem zatrzymania będzie podanie liczby 0 (jako elementu neutralnego dla sumowania), to pętla może mieć postać:

Program Suma; var suma,liczba:real;

begin

suma:=0; {zerujemy wartość sumy } liczba:=1; {by pętla rozpoczęła działalność}

WHILE liczba <> 0 DO begin Write ('Podaj liczbę ='); Readln(liczba); suma:=suma+liczba; {dodajemy do sumy} END;

Writeln ('Suma wynosi = ', Suma:10:2');

End. Jeśli prześledzimy ten kod krok po kroku, zauważymy, że warunkiem wyjścia z pętli jest podanie liczby zero. W ten sposób możemy wysumować dowolną ilość liczb. Warto pamiętać, że ponieważ pętle while...do jak i omawiana za chwilę repeat...until nie mają określonej liczby powtórzeń do wykonania, zatem sami musimy zadbać, by wykonywanie kodu kiedyś się skończyło(!).

Pętla repeat...until

Pętla repeat (instrukcje) until (warunek) jest przykładem pętli która wykona się przynajmniej jeden raz. Rozumieć ją możemy jako pętle powtarzaj (instrukcję) dopóki (warunek nie jest spełniony). W momencie kiedy warunek osiągnie wartość logiczną TRUE pętla kończy swoją działalność. W pętli repeat...until zbędne jest ograniczanie sekwencji kodu słowami begin-end

ponieważ są one ograniczone słowami repeat-until z pętli.

Często wykorzystywaną sztuczką jest użycie słowa keypressed jako warunku (czyli pętla wykonuje się tak długo aż nie zostanie naciśnięty jakiś klawisz) lub warunku FALSE (pętla nigdy nie skończy swojej działalności). Konstrukcja pętli wymusza nam sprawdzanie warunku logicznego po wykonaniu instrukcji. Ten prosty programik demonstruje nam użycie tej pętli, powtarzając napis aż do naciśnięcia klawisza N lub n (zabezpieczamy się przed SHIFT+n).

program drukarz; var odpowiedz:char; begin repeat writeln('to jest mądry napis'); writeln('powtarzać dalej? '); readln(odpowiedz); until (odpowiedz='n') OR (odpowiedz='N'); End. w ten sposób możemy powtarzać sekwencję dowolną ilość razy

Podprogramy - procedury i funkcje

Jeśli część kodu wykorzystywać będziemy wielokrotnie - możemy użyć pętli, a jeśli wykorzystywać będziemy wielokrotnie ale w różnych miejscach programu - możemy stworzyć procedurę lub funkcję (w zależności od potrzeb) która będzie fragmentem kodu do powtórzenia. Co zyskujemy w ten sposób? Przede wszystkim przejrzystość strukturalną samego programu, jest on bardziej czytelny, a w przypadku eksportu procedur do osobnych modułów (na tym opera sie obecnie Delphi) możemy używać ich wielokrotnie w różnych programach - zatem stają się one uniwersalne i przeznaczone do wykorzystania w przyszłości. Jaka jest różnica pomiędzy procedurą a funkcją? Procedura to podprogram - możemy przekazać mu dane do obliczeń, a następnie z procedury powrócić do programu głównego i pracować dalej, ale możemy też wywołać procedurę bez żadnych parametrów - ot, tak, jako część kodu do powtórzenia - w celu wyświetlenia menu programu czy pomocy. Funkcji uzywamy zwykle w celu dokonania jakiś obliczeń - przykładowo sqr() czy sqrt() - ponieważ zwracają one wartość.

Procedurę definiujemy postaci: Funkcję definiujemy postaci procedure nazwa_procedury (lista parametrów); deklaracja zmiennych lokalnych; begin instrukcje procedury; end;

function nazwa_funkcji (parametry):typ_zwracanego_wyniku; deklaracja zmiennych lokalnych; begin instrukcje funkcji; end;

Lista parametrów jest sposobem na przekazania danych dla danej funkcji czy procedury, a poszczególne parametry oddziela się średnikami. Zmienne deklarowane w podprogramie są lokalne, to znaczy istnieją tylko na czas działania podprogramu - program główny nie ma do nich dostępu - za to podprogram ma dostęp do zmiennych globalnych - czyli tych zadeklarowanych na początku po słowie var.

By skorzystać z funkcji, podajemy w programie jej wywołanie czyli jej nazwę z odpowiednimi parametrami. Brak opdpowiednich parametrów, lub niedopasowanie ich typów to najczęstsze problemy przy korzystaniu z procedur. Pamiętać należy, że deklaracja parametrów procedury ma postać: procedure nazwa(nazwa_parametru : typ_parametru ; nazwa:typ; nazwa:typ ); i dokładnie tego samego typu muszą być parametry przy wywołaniu procedury, a w przypadku funkcji także musi się zgadzać typ zwracanego wyniku, bo deklaracja parametrów funkcji ma postać: function nazwa(nazwa_parametru : typ_parametru ; nazwa:typ; nazwa:typ ):typ_wyniku; a jej wywołanie jest postaci: zmienna:= nazwa_funkcji(parametry); {czyli typ wyniku funkcji musi być taki sam jak typ zmiennej}

Mechanizm przekazywania parametrów. ( !! ) Parametr procedury lub funkcji nie poprzedzony słowem kluczowym VAR jest przekazywany przez wartość, czyli procedura lub funkcji nie operuje na danej zmiennej ale otrzymuje jej kopię i wykonane działania na zmiennej są aktualne jedynie w obrębie podprogramu. Po zakończeniu podprogramu zmienna wraca do wartości sprzed wywołania.

Poprzedzenie parametru słowem kluczowym VAR jest przekazywaniem poprzez zmienną, czyli procedura lub funkcja dokonuje trwałych zmian na zmiennej, a jej modyfikacje skutkują także w programie głównym.

Przykładowa bezparametrowa procedura może mieć postać:

program bardzo_wazny;

procedure opis_programu; begin writeln('Ten program jest ważny'); writeln('albo jeszcze ważniejszy'); end;

begin {początek programu głównego} opis_programu; end. {koniec programu głównego} ale możemy także zdefiniować procedurę (albo jeszcze lepiej funkcję), np.: dodającą dwie liczby i zwracającą ich sumę.

program funkcjonalne_dodawanie; var a,b,wynik:integer;

function suma(a,b: integer): integer; begin suma:=a+b; end;

begin writeln('Podaj 1-szą liczbę'); readln(a); writeln('Podaj 2-gą liczbę'); readln(b) wynik:=suma(a,b); writeln('Suma tych liczb to : ',wynik); end. Na szczególną uwagą zasługuje linijka piąta, jako przypisanie wartości funkcji suma poprzez odwołanie się do jej nazwy.

Moduły języka Pascal oraz konstrukcja własnych modułów

Język Pascal (a jeszcze bardziej Delphi i inne języki wysokiego rzędu) jest oparty na modułach. Nawet jeśli nie wiedzimy ich - one pracują za nas. Przecież używamy procedury writeln - czyli gdzieś musi być jej deklaracja, używamy pętli, lub procedury readln wczytującej do komórek pamięci nasze dane.

Moduły to zestawy gotowych do użycia procedur, skompilowane i zapisane w postaci nazwa_modułu.tpu. Zwykle przechowywane one są w podkatalogu c:\tp\units\ (za wyjątkiem modułów standardowych). Jeśli chcemu użyć modułu - deklarujemy go po prostu w sekcji uses podając jego nazwę. Do najpopularniejszych modułów zaliczyć należy:

• SYSTEM - nie deklarowalny moduł podstawowy • CRT - moduł zawierający mechanizmy sterowania ekranem, jak np.: procedurę czyszczącą

ekran ClrScr

• DOS - obsługa systemu i systemu plików • GRAPH - umożliwia wykonywanie rysunków itp w trybie graficznym • PRINTER - obsługa wydruków

Pisząc program warto pogrupować procedury tematycznie, a następnie zapisać je w modułach, tak by w programie głównych używać jedynie ich wywołań. Przy pisaniu programu z dużą ilością procedur jest to wręcz niezbędne - bo orientować się w kodzie. Moduł możemy napisać tak jak program, a następnie skompilować go to postaci *.tpu by wykorzystywać go w późniejszych działaniach. Struktura modułu:

unit nazwa; {słowo unit zamiast program}

interface

{tym słowem rozpoczynamy część opisową, gdzie umieszczamy nagłówki

(sposoby wywołania) procedur, można tutaj zadeklarować inne moduły

- tak by w module korzystać z modułów, ta część modułu jest widoczna z wywołujących moduł

programów}

implementation

{tutaj znajduje się część implementacyjna procedur}

begin

{część inicjująca}

end. Pod względem budowy moduł dzieli się na trzy części: opisową, implementacyjną oraz inicjującą. W części opisowej deklarujemy elementy, z których będzie można korzystać w programie. W części implementacyjnej definiujemy (opisujemy) je, czyli piszemy treści procedur, funkcji, a część inicjująca, to po prostu słówka begin-end. lub instrukcja złożona, która będzie wykonana w celu zainicjowania modułu.

Na modułach oparty jest język Delphi, który stanowi rozwinięcie języka Pascal. Poszczególne procedury i funkcje, których używamy, możemy pogrupować tematycznie, a następnie pisząc inny program - nie musimy kopiwać procedur do kodu naszego nowego programu, wystarczy że zadeklarujemy uses MODUŁ i wszystkie procedury i funkcje będą dostępne w naszym nowym programie. W ten sposób oszczędzamy ilość linii kodu, oraz zyskujemy na przejrzystości programu (a przy okazji możemy te same procedury wykorzystywać w innych programch!).

Aktualizacja podstrony : piatek, 12 marca 2004, Pliki tekstowe

Na pewno zauważyłeś pewną niedogodność w dotychczasowej pracy z językiem programowania - wyniki pracy nikną po wyłączeniu programu. Nie byłoby to korzystne w przypadku bazy 1000 uczniów (przyczepiłem się to tego przykładu, ale jest on dość wygodny) wpisywanie ich danych co ranek do komputera. W sumie to można by nie wyłączać komputera z sieci, ale w przypadku awarii w dopływie prądu, nawet przy zastosowaniu UPS'a jesteśmy bezsilni.

Pisząc bazę danych (a program przechowujący dane uczniół taką prostą bazą danych jest), wypadałoby, by jej zawartość nie "nikła" po wyłączeniu komputera, tak by można ją później odczytywać, dopisywać nowych uczniów, usuwać starych itp. Bez tych operacji program nie można nazwać bazą.

By przechowywać dane w plikach, na początku należy zadać sobie pytanie - czy przechowywać będziemy tam tekst, czy też może będzie to plik zawierający np.: rekordy. W zależności od naszego wyboru, dany plik obsługujemy nieco inaczej, a ataka deklaracja jest niezbędna też dla naszego komputera, który też musi go umieć obsłużyć

Zadeklarowanie zmiennej postaci var moj_plik:text; lub var moj_plik:file of char; jeszcze nie jest wystarczające dla potrzeb programu. Jest to informacja, że zmienna moj_plik jest jakim tekstem (plikiem tekstowym) i nic więcej. Należy skojarzyć ją z odpowiednim plikiem mieszczącym się na naszym dysku, za pomocą polecenia assign (moj_plik,'adres_pliku') (plik ten może jeszcze nie istnieć, możemy go utworzyć w poziomu programu) i od tej pory operacje wykonywane na pliku moj_plik tak naprawdę wykonywane będą na danym pliku pod podanym adresem (ścieżką dostępu).

Następnie plik trzeba otworzyć, czyli przygotować go do wykonywania na nim operacji. Możemy to zrobić na kilka sposobów, np.: rewrite(zmienna_plikowa) - tworzy nowy plik (dlatego pisałem powyżej, że możemy stworzyć plik z poziomu programu), reset(zmienna_plikowa) - otwiera istniejący już plik i ustawia wirtualny kursor na jego początku, a poleceniem append (zmienna_plikowa) otwieramy plik i ustawiamy kursor na ostatnim miejscu w pliku, przygotowując go jakby do dopisywania informacji do pliku. Po skończonych operacjach plik należy zamknąć poleceniem close(zmienna_plikowa) w przeciwnym przypadku mogą z niego ulecieć dane (jak ptaszki z klatki).

program pokazywacz_plikow_tekstowych; var plik_tekstowy:text; linia_pliku:string;

begin assign(plik_tekstowy,'c:\pliki\plik.txt'); {taki plik zakładam że istnieje i coś tam wpisaliśmy} reset(plik_tekstowy); {otwieramy plik w trybie do odczytu danych} repeat readln (plik_tekstowy,linia); {czytamy linię pliku tekstowygo} writeln (linijka); {i wypisujemy ją na ekran} until eof(plik);

close (plik); {zamykamy plik}

end.

Analizując powyższy kod, powiedzieć możemy, że do odczytu i zapisu z plików tekstowych służą nam te same procedury, które już znamy - writeln i readln. Poznaliśmy za to nową procedurę eof (plik) czyli end of file zwracającą wartość logiczną - prawdę w przypadku końca pliku i fałsz gdy koniec pliku nie został jeszcze osiągnięty. Możemy też odczytywać tekst z pliku znak po znaku, ale dodatkowo wtedy procedurą eol(plik) czyli end of line należy sprawdzać, czy należy podczas odczytywania "przeskoczyć" do następnego wiersza.

Pliki binarne

Jeśli w pliku chcemy przechowywać rekordy, to możemy użyć pliku tekstowego (na przykład poszczególne pola oddzielając os siebie średnikami, lub zwracając uwagę na reprezentację pola (jego długość czy zakres), ale możemy użyć plików binarnych, które są wygodną formą obsługi bazy danych opartej na rekordach.

Operacje które wykonywać będziemy na pliku binarnym są podobne do tych operacji wykonywanych na plikach tekstowych, za wyjątkiem polecenia append które jest specyficzne tylko dla plików tekstowych. Oznacza to, że plik binarny należy zadeklarować, skojarzyć, otworzyć i zamknąć.

Stwórzmy książkę telefoniczną:

program telefony; {--------------------------------------------- definiujemy nowy typ jako rekord ---} type osoba=record nazwisko:string[30]; imie:string[30]; telefon: string[20]; end; {--------------------------------------------- deklarujemy zmienne ----------------} var plik : file of osoba; ktos : osoba; {--------------------------------------------- Program główny ---------------------} begin {--------------------------------------------- kojarzymy plik ---------------------}

assign (plik,'tel.dat'); {--------------------------------------------- tworzymy plik --------------} rewrite (plik); {--------------------------------------------- wpisujemy dane do pliku ------------} kto.nazwisko:='Kowalski'; kto.imie:='Jan'; kto.telefon:='012/3456789'; write (plik,kto);

kto.nazwisko:='Nowak'; kto.imie:='Janina'; kto.telefon:='098/7654321'; write (plik,kto); close (plik); {--------------------------------------------- dane zostały zapisane ----------------} {----teraz możemy jed odczytać, otwierając pliki i wyświetlając zawartość rekordu----} assign (plik,'tel.dat'); reset (plik);

read (plik,kto); writeln (kto.nazwisko,' ',kto.imie,' - ',kto.telefon); read (plik,kto); writeln (kto.nazwisko,' ',kto.imie,' - ',kto.telefon); close (plik) end. Jeśli chcemy odczytać konkretny rekord, znając uprzednio jego pozycję w pliku, używamy instrukcji seek(plik,pozycja) by ustawić kursor przed żądanym rekordem. Pamiętać należy, że plik indeksowany jest od zera i pozycja 3 to znaczy po trzecim rekordzie. By dopisać do bazy kolejną osobę - należy ustawić kursor na końcu pliku - ale nie używając instrukcji append. Z pomocą przychodzi nam instrukcja filesize(plik) która podaje ilość elementów pliku, zatem po zastosowaniu sztuczki seek(plik,filesize(plik)) ; mamy kursor ustawiony na końcu pliku. By usunąc element z pliku, potrzebne jest przepisanie wszystkich jego elementów (przesunięcie ich o jedną pozycję po przodu) oraz obcięcie końca pliku za pomocą instrukcji truncate(plik) która usuwa wszystkie elementy w pliku, począwszy od aktualnej pozycji kursora. Jeśli chcemy usunąć plik w całości wydajemy instrukcję erase(plik).

Polecenia dotyczące operacji na plikach

assign(plik, nazwa_pliku) Procedura ta przypisuje nazwę pliku dyskowego do zmiennej plikowej plik. Wszystkie operacje wykonywane na zmiennej plik będą operacjami na pliku dyskowym. W przypadku nie podania ścieżki dostępu, domyślnie przyjmowana jest aktualna, czyli katalog bieżący.

rewrite(plik) Procedura ta tworzy i otwiera nowy plik uprzednio związany poleceniem assign ustawiając kursor (wskaźnik pliku) na jego początku. Jeżeli istnieje już taki plik, to jest on usuwany i na jego miejscu tworzony jest nowy plik.

reset(plik)

Procedura ta otwiera plik związany poleceniem assign i ustawia wskaźnik pliku na początku. Plik musi istnieć przed otwarciem.

write(plik,dane) Procedura ta zapisuje do skojarzonego pliku dane, przesuwając jednocześnie wskaźnik pliku.

writeln(plik,dane) Procedura ta zapisuje do skojarzonego pliku dane, znak końca linii i przesuwając wskaźnik pliku do następnej linii.

read(plik,dane) Procedura ta czyta ze skojarzonego pliku dane, przesuwając po przeczytaniu wskaźnik pliku.

readln(plik,dane) Procedura ta czyta ze skojarzonego pliku linijkę danych, przesuwając po przeczytaniu wskaźnik pliku do następnej linii.

eoln(plik) Funkcja zwracająca wartość logiczną TRUE gdy osiągnięto koniec linii podczas odczytu pliku tekstowego.

eof(plik) Funkcja zwracająca wartość logiczną TRUE gdy osiągnięto koniec pliku i FALSE gdy nie osiągnięto końca pliku.

close(plik) Procedura ta zamyka skojarzony plik.

seek(plik, numer) Procedura plików binarnych ustawiająca wskaźnik pliku przed składową o podanym numerze.

filesize(plik) Funkcja zwracająca ilość elementów w pliku.

filepos(plik) Funkcja podająca aktualną pozycję wskaźnika pliku. Jeżeli wskaźnik pliku znajduje się na końcu pliku, to filepos(plik)=filesize(plik). Funkcja może być użyta tylko wtedy, gdy plik jest otwarty.

erase(plik) Procedura usuwająca skojarzony i zamknięty uprzednio plik.

rename(plik, nowa_nazwa_pliku) Procedura ta zmienia nazwę pliku zewnętrznego związanego ze zmienną plikową (przydatne podczas tworzenia kopii zapasowych)

truncate(plik) Procedura obcinająca wszystkie składowe pliku od aktualnego położeniem wskaźnika pliku. Aktualne położenie wskaźnika pliku staje się końcem pliku.

Wskaźniki czyli programowanie dynamiczne

Jeżeli pisząc program używamy zmiennych stałych, to program deklaruje miejsce w pamięci, które jest zarezerwowane dla tych właśnie zmiennych. Wskaźnik to odwołanie do zmiennej, które podczas działani programu możemy zainicjować, a jeśli zmienna staje się niepotrzebna - możemy zwolnić zajmowaną przez nią pamięć.

Każdy wskaźnik na początku przyjmuje wartość nil, co oznacza, że nie wskazuje na nic (w sumie logiczniej można by powiedzieć że wskazuje na nic, ale prof.Miodkiem nie jestem i w niuanse języka polskiego zagłębiać się nie będę). My decydujemy na co ma pokazywać nasza zmienna i tak np. chcąc aby wskazywała na jakąś konkretną zmienną, musimy za pomocą zwykłej instrukcji

przypisania przypisać jej miejsce w pamięci gdzie ta zmienna się znajduje, używamy do tego znaku @ (małpki):

var x : pointer; z : integer; begin z:=-100; x:=@z; end. Od tej chwili x wskazuje na adres z, a nie przyjmuje jej wartość. Aby odczytać wartość jaka jest przechowywana w pamięci musimy skorzystać ze znaczka ^ po nazwie wskaźnika. Jego pominięcie oznaczałoby chęć odczytania adresu w pamięci pod jakim znajduje się zmienna. Te różnice to zwykle najczęstsze błęby popełniane przy wskaźnikach.

Wskaźniki typu pointer są niewygodne w użyciu, ponieważ sami musimy określać na jakiego typu zmienną wskazują, dlatego w praktyce wykorzystujemy deklarację tworzoną za pomocą znaczka ^ postaci:

program znaki; var x : ^byte; c : char; begin readln (c); x:=@c; writeln (x^) end. Na zmienne statyczne deklarowane po słowie kluczowym var pamięć jest rezerwowana na samym początku programu, a zwalniana na końcu. W przypadku zmiennych dynamicznych o jednym i drugim decydujemy my, ponadto mamy do dyspozycji nie 64kb pamięci, a 640kb. Gdybyśmy spróbowali zadeklarować tablicę var tab :array [1..200,1..327] of byte; to ta tablica ta ma wielkość 65kb i deklaracja się nie powiedzie. Wykorzystując zmienne dynamiczne można taką tablicę zadeklarować.

Chcąc zadeklarować zmienną dynamiczną deklarujemy wskaźnik do typu tej zmiennej, jeśli chcemy wykorzystać wskaźnik do rekordu lub tablicy, najpierw musimy utworzyć nowy typ, będący tablicą lub rekordem a następnie dopiero się do niego odwołać:

type tablica = array [1..200] of byte; var zmienna : ^tablica;

begin new (zmienna); zmienna^[20]:=7; dispose (zmienna) end. Jeżeli prześledzimy kod linia po lini, zauważymy dwie nowe procedury, oraz nowy typ odwołania, poprzez podążanie za wskazaniem wskaźnika.Procedura new(amienna) alokuje czyli przydziela miejsce w pamięci dla tablicy. Następnie podany mamy sposób w jaki będziemy odwoływać się do miejsca w pamięci, a następnie pokazana jest procedura dispose(zmienna) której zadaniem jest zwolnić pamięć zajmowaną przez zmienną. Jeśli zapomnimy o zwolnieniu pamięci, to systuacja nie jest korzystniejsza od wykorzystania zmiennych statycznych - śmieci pozostaną w pamięci - niepotrzebne marnowanie pamięci blokować może nowe dane lub spowolnić działanie programu. Postarajmy się stworzyć tablicę 400 na 400 elementów typu byte. W tym celu stworzymy tablicę statyczno - dynamiczną:

type kolumna = array [1..400] of byte; tab = array [1..400] of ^kolumna;

var tablica : tab; i : integer; begin for i:=1 to 400 do new (tablica[i]);

tablica[123]^[123]:= 6;

for i:=1 to 400 do dispose (tablica[i]) end. Zadeklarowana tablica ma rozmiar 160kb, a odwołujemy się do zmiennej statycznej - tablicy, której elementami są zmienne dynamiczne - też tablice.

Listy i drzewa

Zmienne dynamiczne nie posiadają indetyfikatorów, a jedynie wskaźnik, który wskazuje gdzie się one w pamięci znajdują. W przypadku zmiennych statycznych mamy strukturę tablicy, która jest indeksowanym ciągiem zmiennych, ale w przypadku wskaźnika do tablicy mamy pseudodynamiczną zmienną tablicową. W przypadku zmiennych dynamicznych możemy mówić o pojęciu listy (jednokierunkowej czy dwukierunkowej) i drzewa wskaźników. Lista to jakby plik luźnych kartek, z których wiema jaka jest pierwsza i wiemy jaka jest ostatnia, oraz na każdej z nich jest informacja jak dojść do następnej kartki. Jeżeli jest na niej informacja jak dojść do następnej i poprzedniej to możemy mówić o liście dwukierunkowej, a jeśli nożemy dojść do kilku kartek (w dół drzewa) i wyjść do poprzedniej (w górę drzewa) to możemy mówić o drzewie wskaźników.

Programowanie obiektowe

Jeżeli chcemy opisać pewien przedmiot, to możemy go opisać za pomocą jego własności (czyli tworzymy pewnien rekord który przechowywał by informacje o przedmiocie - jego cechy i własności) oraz jego działanie (za pomocą procedur i funkcji które nazywamy metodami - opisującymi co z obiektem możemy zrobić).

type BMW = object

model : string; { deklaracja pól rekordu } kolor : string;

{ deklaracja metod }

procedure do_lakiernika (color:string); procedure jedziemy (x,y:byte); end; Po zdefiniowaniu obiekty należy napisać do niego metody.

procedure BMW.do_lakiernika (color:string); begin kolor:=color end;

procedure BMW.jedziemy (x,y:byte); begin gotoxy (x,y); {procedura modułu CRT służąca do poruszania się po ekranie tekstowym} write (model) end; Wywołanie pola obiektu polega na podaniu: nazwy_obiektu.nazwa_pola(metody):

var auto: BMW; begin auto.model:='7'; {ach te marzenia...} auto.kolor:='szary'; auto.jedziemy (10,4); {przejechaliśmy do punktu 10,4} auto.do_lakiernika ('zielony'); {przemalowaliśmy samochód} auto.jedziemy (12,6); {i jedziemy dalej } end. Naturalnie, podobnie jak przy rekodach możemy skorzystać z instrukcji with w celu łatwiejszego korzystania z obiektu po jego skojarzeniu. Jak na razie nie do końca widać, dlaczego obiekty są rozwinięciem rekordów. Przydatność obiektów ujawnia się kiedy jest potrzeba szybkiego obsłużenia wielu rzeczy na raz, na przykład:

var garaz : array [1..10] of BMW; {ach te marzenia .....} i: integer; begin for i:=1 to 10 do garaz[i].jedziemy(10,10); end. Wystarczyła jedna pętla, by z garażu wyjechało 10 naszych BMW. Kolejną ważną cechą obiektów jest ich dziedziczność, czyli jeżeli obiekt jest potomkiem pewnego typu obiektóe, to dziedziczy wszystkie metody i pola "rodzica" oraz może dodatkowo posiadać swoje własne.

type moje_BMW = object (BMW); paliwo : string; procedure zatankuj; procedure jedziemy (x,y:byte); end; W tym przykładzie utworzyliśmy typ obiektowy moje_BMW, który jest potomkiem typu BMW, czyli korzysta z poprzednich deklaracji, dodaje swoje własne, a metodę jedziemy zdefiniował na swój sposób - nie na sposób rodzica (dzieci nie jeżdzą tak jak rodzice:-) ) zatem metoda jedziemy została zastąpiona przez nową (pokryta) - czyli trzeba napisać ją na nowo.

Programowanie obiektowe to podstawa współczesnego programowania.

Spis ważniejszych poleceń języka Turbo Pascal

Abs (x); Zwraca wartość bezwzględną przekazanego jej argumentu. Można ją wywoływać tylko z argumentem będącym liczbą całkowitą lub zmiennoprzecinkową.

Addr (x); Zwraca wskaźnik zawierający adres zmiennej, funkcji lub procedury.

Append (plik : Text ); Otwiera plik określony przez zmienną plikową w trybie do dopisywania. Zmiennej musi być wcześniej przypisana nazwa pliku poleceniem assign i musi być to plik tekstowy.

Arc (x,y : Integer ; kąt_pocz, kąt_kon, promień : Word ; Procedura modułu graph rysująca łuk okręgu o środku w punkcie (x, y) i danym promieniu. Rysuje od kąt_pocz do kąt_końcowy oba podane w stopniach.

ArcTan (x : Real ); Zwraca arcustangens podanej wartości (w radianach).

Assign (plik : String); Procedura przypisuje zmiennej plikowej "plik" plik o nazwie "nazwa".

BlockRead (var plik : file ; var bufor ;ile_czytać : word; var ile_przeczytał : word ); BlockWrite (var plik : file ; var bufor ;ile_zapisać : word; var ile_zapisał : word ); Procedura BlockRead wczytuje z pliku "plik" do zmiennej "bufor" nie więcej niż "ile_czytać" bajtów i umieszcza w zmiennej "ile_przeczytał" ilość rzeczywiście przeczytanych bajtów (która może być mniejsza od oczekiwanej np. ze względu na rzeczywistą długość pliku). Procedura BlockWrite działa tak samo, tylko zapisuje do pliku.

ChDir (nowy_katalog : string ); Procedura zmienia bieżący katalog na podany.

Chr (kod : byte):char; Funkcja zwraca znak (wartość typu char) o podanym kodzie ASCII.

Close (var plik : file); Procedura służąca do zamykania otwartego pliku dowolnego typu.

Concat (łańcuch1, łańcuch2,...): string; Funkcja łączy otrzymane łańcuchy w jeden, który następnie zwraca, łączna długość danych łańcuchów nie może przekroczyć 255, czyli maksymalnej długości łańcucha. Jeśli przekroczy, to zwracane jest tylko pierwsze 255 znaków. Podobny efekt można uzyskać stosując operator '+'.

Copy (łańcuch : string; skąd, ile : integer): string; Funkcja zwraca podciąg łańcucha zaczynający się od indeksu "skąd" i mający "ile" znaków.

Cos(x : real):real; Sin(x : real):real; Funkcje zwracają wartość sinusa i cosinusa kąta wyrażonego w radianach.

Dec (var x ;ile: LongInt); Procedura dekrementacyjna zmniejsza parametr "x" o wartość "ile", jeśli "ile" nie jest podane, domyślnie przyjmuje się 1.

Delete (var s : string; początek, ile : integer); Procedura usuwa z określonego parametrem łańcucha "s","ile" znaków zaczynając od indeksu "początek"

Dispose (var p: Pointer); Procedura zwalniająca pamięć zmiennej dynamicznej wskazywanej przez "p" zaalokowanej wcześniej przy pomocy procedury new.

Eof (var plik: file ): Boolean Funkcja zwraca wartość logiczną "True" jeśli osiągnięty został koniec pliku.

Eoln (var plik: file): Boolean; Zwraca wartość logiczną "True" jeśli wskaźnik pozycji pliku wskazuje na koniec wiersza.

Erase(var plik:file); Procedura kasuje plik na dysku. Nie wolno używać jej na otwartym pliku.

Exit; Wywołanie procedury Exit powoduje natychmiastowe opuszczenie bloku programu, w którym to wywołanie nastąpiło. Można jej użyć do opuszczenia pętli, wyjścia z procedury/funkcji lub programu głównego.

Exp(x : real) : real; Funkcja zwraca wartość ex.

FilePos (var plik : file) : LongInt; Funkcja zwraca aktualną pozycję pliku. Plik nie może tekstowy i musi być otwarty.

FileSize (var plik : file) : LongInt; Funkcja zwraca wielkość pliku. Plik nie może być tekstowy i musi być otwarty.

FillChar(var zm; ile : word; znak : char); Procedura zapełnia pierwsze "ile" bajtów zmiennej "zm" wartością "znak"

Flush(var plik : text); Procedura opróżnia bufor pliku tekstowego (zapisuje na dysk). Procedury tej używa się, by upewnić się, że wszystkie dane zapisane do pliku przez procedurę Write i zostały fizycznie umieszczone w pliku.

Frac( x : real) : Real; Funkcja zwraca część ułamkową danej liczby.

FreeMem(var wsk : pointer; ile : word); Procedura zwalnia pamięć zaalokowaną przy pomocy GetMem. Parametr określający długość zwalnianego bloku musi być równy wielkości podanej w wywołaniu GetMem.

GetDir(napęd : integer; var katalog : string); Wypisuje katalog bieżący podanego "napędu" do łańcucha "katalog", 0-bierzący, 1-A, 2-B, 3-C, itp.

GetMem(var wsk : pointer; ile : word); Procedura przydziela ze sterty blok pamięci o wielkości określonej parametrem "ile" i ustawia wskaźnik "wsk" na ten blok. Przydzieloną w ten sposób pamięć należy później zwolnić przy pomocy procedury FreeMem.

Halt; Wywołanie powoduje natychmiastowe wyjście z programu.

Hi( x ) : byte ; Funkcja zwracająca starszy bajt parametru. Parametr może być typu integer albo word.

Inc (var x ;ile: LongInt ); Procedura inkrementacyjna zwiększająca parametr "x" o wartość "ile". Jeśli "ile" nie jest podane, domyślnie przyjmuje się 1.

Insert(co : string; var dokąd : String; indeks : integer); Procedura wstawiająca łańcuch "co" do łańcucha "dokąd" zaczynając od miejsca w "dokąd" o numerze "indeks". Jeśli wynikowy łańcuch miałby ponad 255 znaków, to jest on obcinany (do 255 znaków).

Int(x : real) : Real; Funkcja zwraca wartość argumentu x po obcięciu części ułamkowej.

Length(łańcuch : string ) : integer; Funkcja zwracająca długość danego łańcucha (ilość znaków).

Ln(x : real) : Real; Funkcja zwraca wartość logarytmu naturalnego z x.

Lo( x ) : byte ;

Funkcja zwracająca młodszy bajt parametru.

MaxAvail : LongInt; Funkcja zwracająca wielkość najdłuższego ciągłego bloku wolnej pamięci, którą można przydzielić przez GetMem.

MemAvail : LongInt; Funkcja zwracająca ilość wolnej pamięci w bajtach. Jest to suma długości wszystkich wolnych bloków pamięci. Z reguły ze względu na fragmentację pamięci nie można całej tej pamięci przydzielić jednej zmiennej dynamicznej.

Move(var skąd, dokąd; ile : word); Procedura kopiuje "ile" bajtów ze zmiennej "skąd" do zmiennej "dokąd". Nie jest sprawdzane, czy parametr "ile" nie wykracza poza zakres zmiennych.

New(var wskaźnik : pointer); Procedura alokuje dla zmiennej dynamicznej pamięć na stercie i ustawia "wskaźnik" na odpowiedni adres.

Odd( x : longint ) : boolean; Zwraca wartość "true" jeśli dana liczba jest nieparzysta.

Ofs(x): word; Zwraca przesunięcie (offset) danej w segmencie.

Ord(x) : longint; Zwraca numer elementu x. X musi być wyrażeniem typu porządkowego.

ParamCount : word ; Zwraca ilość parametrów podanych programowi w linii poleceń. 0 oznacza brak parametrów.

ParamStr(nr : word ) : string ; Zwraca parametr o danym numerze podany w linii komend. Parametrem o numerze 0 jest nazwa pliku wykonywanego.

Pi Zwraca wartość liczby pi. potrzebne choćby dla stopnie := radiany * 180 / pi; a radiany := stopnie * pi / 180;

Pos (podciąg, łancuch : string) : byte; Podaje pozycje wyszukanego podciągu w danym łańcuchu znaków.

Pred(x); Podaje poprzednika liczby podanej jako parametr.

Ptr (segment, przesuniecie : word) : pointer; Funkcja przypisująca zmiennej wartość podanego miejsca w pamięci.

Random [(zakres : word )]; Funkcja pseudolosowa służy do losowania wartości z przedziału <0;zakres -1>

Randomize; Inicjuje wbudowany generator liczb losowych (sprawia aby liczby były za każdym razem inne).

Read(parametr) Odczytuje z aktualnego źródła to co jest podane jako parametr.

ReadKey; Funkcja odczytuje wciśnięty klawisz.

RemoveDir(S:string); Procedura usuwająca pusty katalog

Rename( F;NowaNazwa); Procedura zmieniająca nazwę pliku

Reset (plik); Otwiera istniejący plik.

Rewrite(plik) Tworzy i otwiera nowy plik.

RmDir(S:string); Usuwa pusty katalog o podanej ścieżce

Round(liczba) Zaokrągla liczbę rzeczywistą podaną w parametrze do liczby całkowitej.

RunError [(kod:byte)] Instrukcja zatrzymuje wykonywanie się programu generując błąd podany w parametrze.

Seek (F;N:Longint); Ustawia pozycję w pliku F na indeksie N.

SeekEof : boolean; Funkcja zwraca wartość TRUE jeśli jest koniec pliku.

SeekEoln : boolean; Funkcja przyjmuje wartość TRUE jeśli jest koniec linii w pliku.

Seg(x):word; Zwraca segment obiektu zawartego w X, gdzie X jest funkcją lub procedurą.

SetColor(parametr); Instrukcja ustawia kolor pisania i rysowania w trybie graficznym. Parametrem jest nazwa lub liczba danego koloru.

Kolory i ich wartości liczbowe:

Kolor Wartość Czarny 0 Niebieski 1 Zielony 2 Cyjan 3 Czerwony 4 Magenta 5 Brązowy 6 Jasnoszary 7 Ciemnoszary 8 Jasnoniebieski 9 Jasnozielony 10 Jasny cyjan 11 Jasnoczerwony 12 Jasna magenta 13 Żółty 14

SetTextBuf(F:Text;Bufor) Procedura ustawia bufor wejścia/wyjścia dla pliku tekstowego.

SizeOf(parametr) Funkcja zwraca ilość bajtów jaką zajmuje obiekt podany jako parametr.

Str(X;S:string); Instrukcja zamienia liczbę X na łańcuch znaków S.

Sqr(liczba) Funkcja podnosi liczbę do kwadratu.

Sqrt(liczba : real) : real

Funkcja pierwiastkuje liczbę.

Succ(parametr) Funkcja podaje następnika parametru.

Swap(liczba) Funkcja zamienia "wysokie" i "niskie" bity w liczbie. Liczba jest typu Integer lub Word.

Trunc( liczba:real) : longint; Funkcja skraca liczbę rzeczywistą do liczby całkowitej.

Truncate(plik) Skraca plik począwszy od aktualnej pozycji.

UpCase(Ch : char) : char; Konwertuje znak do wielkiej litery.

Val(S:string;V:integer;error:integer); Funkcja przekształca ciąg znaków na liczbę.

Var Po tym słowie kluczowym następuje deklaracja zmiennych użytych w programie.

Write( [F;] X); Instrukcja zapisuje wartość parametru X na aktualne urządzenie wyjścia. Jeżeli podana jest specyfikacja pliku to zapisz tą wartość do pliku.

Writeln() Instrukcja działa analogicznie do lecz na końcu przechodzi do następnej linii.

Pominięte zostały instrukcje i polecenia omówione w zakładkach, jak if..then...else czy while....do

Dodatek

Typy zmiennych prostych

Zmienne mogą się różnieć w zależności od używanego kompilatora, ale są to zwykle małe, kosmetyczne różnice.

Zmienne liczbowe i ich zakres reprezentacji liczby: Typy całkowite: Integer -32768..32767 LongInt -2147483648..2147483647 ShortInt -128..127 Byte 0..255 Word 0..65535

Typy zmiennoprzecinkowe: Real 2,9e-39..1,7e+38 Single 1,5e-45..3,4e+38 Double 50e-324..1,7e+308 Extended 3,4e-4932..1,1e+4932 Comp -9,2e-18..9,2e+18 Inne typy zmiennych Pointer Jest to zmienna która wskazuje na miejsce w pamięci. String Jest to zmienna tekstowa zawierająca łańcuch znaków (max.255). Char Jest to zmienna zawierająca jeden znak.

Procedury Write i WriteLn pozwalają na wyprowadzanie liczb w tzw. postaci sformatowanej, z określoną liczbą cyfr przed i po kropce dziesiętnej. Aby to osiągnąć, argumenty procedury Write, WriteLn uzupełnia się o określenie szerokości pól przykładowo: Writeln (Liczba:Szerokość_pola:Liczba_miejsc_dziesiętnych), czyli Write(Pi:2:2); co jest szczególnie przydatne przy używaniu typów zmiennoprzecinkowych.

Operatory logiczne

Operatowami logicznymi w języku Pascal są i, lub i albo czyli AND, OR i XOR. Koniunkcja (AND) jest prawdziwa (czyli ma wartość logiczną TRUE czyli bit o wartości 1) gdy oba elementy nią połączone są prawdziwe - w przeciwnych wypadkach jest fałszywa (wartość logiczna FALSE czyli bit o wartości 0), alternatywa (OR) jest prawdziwa, gdy choć jeden element nią połączony jest prawdziwy, różnica symetryczna (XOR) jest prawdziwa,gdy elementy nią połączone są różnej wartości logicznej. Operatorem zaprzeczenia jest nie czyli NOT, w szególności NOT FALSE = TRUE. Do głębszych rozważań odsyłam do matematycznej logiki dwuwartościowej i zdań logicznych.

Operatory i funkcje matematyczne

Operator Opis Przykład + dodawanie 2+3 - odejmowanie 5-3 * mnożenie 3*4 / dzielenie 8/2 < mniejsze 3<6 > większe 6>4 >= większe lub równe 5>=5 <= mniejsze lub równe j.w. <> nierówne 5 <> 8 DIV dzielenie całkowite 7 DIV 4 = 1 MOD reszta z dzielenia 7 MOD 4 = 3 ABS(x) wartość bezwzględna (moduł) liczby x ABS(-5) = 5 SQR(x) kwadrat liczby x SQR(5) = 25 SQRT(x) pierwiastek kwadratowy z x SQRT(9) = 3 LN(x) logarytm naturalny z x LN(1) = 0 EXP(x) liczba e do potęgi x EXP(1) = e SIN(x) sinus x SIN(0) = 0 COS(x) cosinus x COS(0) = 1 ARCTAN(x) arcustangens x ARCTAN(1)=0.785=PI/4 SUCC(x) następnik SUCC(8)=9 PRED(x) poprzednik PRED(8)=7 ROUND(x) zaokrąglenie do najbliższej liczby całkowitej ROUND(3.4)=3

TRUNC(x) obcięcie części dziesiętnej liczby TRUNC(3.7)=3 ODD(x) funkcja nieparzystości ODD(4)=False

Uwaga

W nazwie zmiennej czy nazwie procedury czy funkcji nie może wystąpić jakikolwiek znak odstępu (spacja, tabulacja i zmiana wiersza) oraz znaki polskie. Komentarze dodjemy w nawiasach { }. Należy stosować wcięcia - poprawiają czytelność programu.

Błąd Runtime Error 200 występuje jeżeli programujesz w Pascal'u na komputerze z procesorem Pentium pow.200Mhz (czyli dzisiaj zawsze:-). Jest to błąd modułu CRT a dokładniej w instrukcji Delay. Należy zainstalować łatkę(patch) do Turbo Pascala.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome