Ryzyko stopy procentowej jako przykład ryzyka rynkowego - Notatki - Finanse i bankowość - Część 2, Notatki'z Bankowość i finanse. University of Silesia in Katowice
lilly_of_the_valley
lilly_of_the_valley19 March 2013

Ryzyko stopy procentowej jako przykład ryzyka rynkowego - Notatki - Finanse i bankowość - Część 2, Notatki'z Bankowość i finanse. University of Silesia in Katowice

PDF (106.4 KB)
9 strona
366Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające zagadnienia z zakresu finansów i bankowości: ryzyko stopy procentowej jako przyklad ryzyka rynkowego. Część 2.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 9
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Microsoft Word - Ryzyko stopy procentowej jako przyklad ryzyka rynkowego.doc

gdzie:

MD – czas trwania Macauleya,

CFi – strumień pieniężny generowany przez instrument finansowy w momencie i, ti – moment czasu,

y = YTM – stopa zwrotu w terminie do wykupu.

Ponieważ rynkową cenę obligacji (P) obliczamy ze wzoru:

( ) ∑

= + =

n

t t

t

YTM

CF P

1 1

Więc wzór na czas trwania możemy analogicznie zapisać w postaci:

( ) P

YTM

tCF

MD

n

t t

t∑ = +

= 1 1

W przypadku stosowania metody ciągłego dyskontowania, czynnik dyskontujący (1+y)-ti zastępowany jest czynnikiem o postaci e

-rt i, gdzie r jest rynkową stopą dochodu. W konsekwencji wzór Macauleya

przyjmuje postać:

1

1

(1.9)

n rt

i i

i

n rt

i

i

CFt e

MD

CFe

=

=

=

gdzie:

r = ln(1+y)

Czas trwania jest wyrażany w jednostkach czasu: dniach, miesiącach, latach, gdyż wagi w obu powyższych wzorach są wielkościami niemianowanymi. Czas trwania można zinterpretować jako środek ciężkości wartości bieżącej dochodów z tytułu posiadania instrumentu dłużnego w portfelu. Można więc obrazowo określić czas trwania jako czas, po którym inwestor otrzyma połowę wszystkich dochodów z tytułu posiadania tego instrumentu. Czas trwania jest najdłuższy dla instrumentów zerokuponowych i jest dokładnie równy terminowi wykupu tych instrumentów. Dla

wszystkich innych instrumentów czas trwania jest zawsze krótszy od terminu wykupu.

Czas trwania można również obliczyć dla portfela instrumentów dłużnych definiując go jako średnią ważoną czasów trwania poszczególnych instrumentów wchodzących w skład portfela, gdzie wagami są ich udziały w wartości portfela.

1

(1.10) n

p i i

i

MD w MD =

=∑

gdzie:

MDMdi – czas trwania portfela instrumentów dłużnych, MDi – czas trwania i-go instrumentu wchodzącego w skład portfela, wi – udział i-go instrumentu w portfelu,

n – liczba instrumentów w portfelu.

Oprócz zwykłego miernika czasu trwania posługujemy się również zmodyfikowanym czasem trwania (modified duration) wyrażanym jako:

(1.11) (1 )

MD MMD

y =

+

Zmodyfikowany czas trwania określa, o ile zmieni się wartość rynkowa instrumentu finansowego w przypadku zmiany stopy procentowej o 1% czyli:

1 0( ) (1.12)P MMD y y∆ = − × −

Czas trwania, wykorzystywany powszechnie w analizie rynku obligacji, może być również skutecznym narzędziem pomiaru ryzyka stopy procentowej w skali całego bilansu instytucji. Bazylejski Komitet Bankowy zaproponował, aby przyjąć jako miarę ryzyka stopy procentowej w sensie ryzyka zmiany wartości netto, różnicę pomiędzy czasem trwania portfela aktywów a czasem trwania portfela pasywów. Różnicę tę można określić jako lukę wartości netto. Dodatnia wartość luki oznacza, iż bank „odzyska” swoje aktywa później niż pasywa, lub inaczej, oznacza konieczność refinansowania aktywów nowo pozyskanymi pasywami. Ujemna wartość luki oznacza wcześniejsze odzyskanie aktywów lub inaczej, możliwość reinwestowania pasywów w nowe aktywa. Analogicznie jak w przypadku luki odsetkowej, można sporządzić mapę wpływu zmian stopy procentowej na sytuację instytucji w wymiarze luki wartości netto:

Tabela 8. Mapa wpływu luki wartości netto na zagrożenie ryzykiem stopy procentowej Wzrost stopy procentowej Spadek stopy procentowej

Luka dodatnia Zagrożenie Korzyść Luka ujemna Korzyść Zagrożenie

Luka czasu trwania może również posłużyć do oszacowania komponentu dochodowego w ryzyku stopy procentowej. Obliczamy w tym celu wielkość luki marży netto, którą możemy wyrazić następującym wzorem:

( ) ( ) ( ) ( )

1 (1.13)

1

p a p p

MN a p

a p a a

P y y dy y G MD MD

A y y dy y

× + × × = − ×

× + × ×

gdzie:

GMN – luka marży netto, MDa – czas trwania aktywów,

MDp – czas trwania pasywów,

A(ya) – rynkowa wartość aktywów, P(yp) – rynkowa wartość pasywów, ya, yp – średnie stopy oprocentowania, odpowiednio aktywów i pasywów, mierzone przez

reprezentatywne rynkowe stopy dochodu.

Dla potrzeb obliczenia luki marży netto zakładamy, że zmiany przychodów i kosztów odsetkowych są ściśle powiązane ze zmianami rynkowych stóp dochodu, a rynkowa wartość aktywów i pasywów jest funkcją wyłącznie ich średnich stóp oprocentowania, a nie wymaganych przez inwestorów na rynku finansowym stóp dochodu.

Niestety, ze względu na wypukły kształt krzywej obrazującej zależność wartości od stopy dochodu, czas trwania jest miernikiem skutecznym tylko dla małych zmian stopy zwrotu w terminie do wykupu,

co można zobrazować graficznie następująco:

Wykres 1.: Oszacowanie zmian wartości za pomocą czasu trwania

Z tego względu analizę czasu trwania uzupełnia się o obliczenie kolejnego miernika jakim jest wypukłość (convexity). Wypukłość instrumentu finansowego wyrażamy następującym wzorem:

( )

( )

( ) )15.1(

1

1

12

1

1 2 ∑

= +

×+× ×

+×× =

n

t t

t

y

CFtt

yP C

gdzie:

C - wypukłość P – cena rynkowa instrumentu

Wypukłość jest dla inwestorów pożądaną cechą obligacji. Dzieje się tak dlatego, że obligacje bardziej wypukłe zyskują więcej na cenie, gdy ich dochodowość spada, aniżeli tracą, gdy ich dochodowość rośnie. Wahania stóp procentowych sprawiają więc, że wzrosty cen obligacji następują szybciej niż spadki. Jest to bardzo atrakcyjna asymetria w zachowaniu cen obligacji, która zwiększa oczekiwaną stopę zwrotu z obligacji. Dlatego inwestorzy muszą płacić więcej i akceptować niższą dochodowość z obligacji charakteryzujących się większą wypukłością.

Wypukłość mierzona jest w latach do kwadratu a jej zastosowanie jest szczególnie uzasadnione w przypadku, gdy inwestor chce dokładniej określić wpływ zmian stopy zwrotu w terminie do wykupu na wartość instrumentu. Może wówczas posłużyć się następującą formułą:

( ) ( ) )16.1(2011 yyCyyMMDP o −×+−×−=∆

Dzięki uwzględnieniu czynnika wypukłości powyższa formuła zapewnia lepsze przybliżenie procentowej zmiany wartości instrumentu od formuły 1.12

YTM

P

Metoda analizy okresowej pozwala zobrazować zarówno dochodowy jak i wartościowy komponent ryzyka stopy procentowej. Niestety i ona nie jest pozbawiona wad, do których można zaliczyć:

1. odpowiednią dokładność wyłącznie dla małych zmian stopy procentowej, 2. przyjęcie założenia o dyskontowaniu wszystkich strumieni pieniężnych tą samą stopa dyskontową, 3. przyjęcie założenia o płaskim przebiegu krzywej terminowej struktury stóp procentowych,

4. problem z uwzględnieniem instrumentów, dla których struktura oczekiwanych strumieni pieniężnych jest zależna od poziomu stopy procentowej takich jak instrumenty z wbudowanymi opcjami; w przypadku portfeli zawierających tego rodzaju instrumenty lepszy wynik daje obliczanie tzw. efektywnego czasu trwania(effective duration).

Podstawy budowy systemu zarządzania ryzykiem

Najprostszym możliwym do wyobrażenia sposobem radzenia sobie z ryzykiem w działalności gospodarczej jest jego unikanie. Strategia ta nie zawsze jest możliwa do zastosowania, choćby ze względu na samą naturę zjawiska ryzyka i związane z nią trudności z dokładnym jego prognozowaniem. Co więcej strategia unikania ryzyka jest sprzeczną z samą istotą przedsiębiorczości, która wiąże się z gotowością do podjęcia ryzyka w celu osiągnięcia pozytywnego efektu ekonomicznego. Ponieważ jednak podjęcie ryzyka nie stanowi celu działalności gospodarczej, ale jedynie warunek możliwości realizacji przedsięwzięcia ekonomicznego, podmioty gospodarcze podejmują działania zmierzające do ograniczenia skali ryzyka do poziomu przez nie akceptowalnego, określane ogólnie mianem zarządzania ryzykiem. Zarządzanie ryzykiem można zdefiniować jako całokształt działań i środków służących identyfikacji zagrożeń w procesie gospodarczym, ograniczenie możliwości ich wystąpienie lub złagodzenie ich skutków. Skuteczne zarządzanie ryzykiem wymaga więc stworzenia systemu obejmującego narzędzia umożliwiające identyfikację i pomiar ryzyka, oraz ograniczanie skali ryzyka lub jego skutków, ale również, a może przede wszystkim, zestaw wytycznych czyli strategię określającą cel zarządzania ryzykiem i wiążące poszczególne elementy systemu zarządzania ryzykiem w spójną całość. Strategie zarządzania ryzykiem w przedsiębiorstwie, z punktu widzenia sposobu wyznaczenia celu zarządzania ryzykiem, można najogólniej podzielić na strategie konserwatywne i aktywne.

Przyjęcie strategii konserwatywnej oznacza dążenie do całkowitego wyeliminowania ryzyka z prowadzonej działalności, bądź inaczej dążenie do stabilizacji wartości przedsięwzięcia i poziomu osiąganych dochodów na pewnym z góry ustalonym poziomie.

Strategia aktywna zakłada natomiast świadome (i w założeniu kontrolowane) podejmowanie ryzyka w celu zwiększenia wartości lub maksymalizacji dochodu.

Choć zarządzanie ryzykiem zostało zdefiniowane jako kompleksowy system to nazwa ta jest również używana w węższym znaczeniu dla określenia działań podejmowanych na ostatnim etapie procesu zarządzania ryzykiem, a więc działań służących ograniczeniu skali lub łagodzeniu skutków ekspozycji na ryzyko. Definicję taką zastosować można oczywiście również do zarządzania ryzykiem finansowym, w tym w szczególności ryzykiem stopy procentowej.

Tradycyjne metody zarządzania ryzykiem stopy procentowej

Tradycyjne podejście do problemu zarządzania ryzykiem stopy procentowej koncentrowało się na zmniejszaniu skali ryzyka za pomocą środków dostępnych dla podmiotu narażonego na ryzyko, czy mówiąc inaczej, na wykorzystaniu wewnętrznych technik i narzędzi ograniczania ryzyka. Większość tych narzędzi była konstruowana z myślą o ich wykorzystaniu przez instytucje finansowe i wiązała się z zarządzaniem ryzykiem pozycji bilansowych wrażliwych na ryzyko stopy procentowej. Wynikało to

między innymi z opisywanego wcześniej słabego postrzegania skali i charakteru ryzyka stopy procentowej w działalności instytucji niefinansowych.

Tradycyjne wewnętrzne narzędzia zarządzania ryzykiem stopy procentowej obejmują: 1. limity pozycyjne i kapitałowe, 2. sterowanie strukturą aktywów i pasywów, 3. wykorzystywanie pozycji negocjacyjnej w celu nadawania pozycjom bilansowym charakteru

umożliwiającego ograniczenie ryzyka.

System limitów służy określeniu dopuszczalnego poziomu zagregowanego ryzyka stopy procentowej akceptowanego przez podmiot, jak i poszczególnych jego składników. Ze względu na powiązania ryzyka stopy procentowej z innymi typami ryzyka rynkowego coraz popularniejsze staje się określanie globalnych limitów, integrujących różne rodzaje ryzyka, umożliwiających dokładniejsze kontrolowanie całkowitej ekspozycji na ryzyko danej instytucji. Limity mogą być określane jako limity pozycyjne lub kapitałowe, ale jednocześnie możliwy jest podział limitów ze względu na wewnętrzną strukturę organizacyjną podmiotu, określanie limitów dla poszczególnych typów portfeli lub typów instrumentów.

W zależności od stosowanych metod pomiaru ryzyka, limity mogą być ustalane w odniesieniu do takich wielkości jak: - maksymalny udział pozycji wrażliwych na wahania stopy procentowej, - udział aktywów o stałej stopie procentowej w wybranych przedziałach czasowych,

- udział pasywów o stałej stopie procentowej w wybranych przedziałach czasowych,

- udział papierów wartościowych o stałej stopie procentowej, - dopuszczalna wielkość luki odsetkowej w wybranych przedziałach czasowych, - dopuszczalna wielkość luki odsetkowej w relacji do dochodów odsetkowych, - dopuszczalna wielkość luki odsetkowej w relacji do sumy bilansowej, - maksymalna różnica czasów trwania aktywów i pasywów.

Zarządzanie ryzykiem stopy procentowej za pomocą systemów limitów jest metodą zarządzania ryzykiem stopy procentowej poprzez ograniczanie skali ryzyka jakie może zaakceptować podmiot. Zarządzanie ryzykiem jest oczywiście ciągłym procesem, dlatego system limitów powinien mieć charakter dynamiczny i podlegać okresowej weryfikacji. Weryfikacja poziomu limitów może być zarówno wynikiem prowadzonego monitoringu efektywności stosowanego systemu, jak i chęci zastosowania aktywnych narzędzi zarządzania ryzykiem stopy procentowej, wykorzystujących prognozy przyszłego kształtowania się poziomu stop procentowych. Przykładem takiej aktywnej techniki jest strategia sterowania luką. Na podstawie prognozy przyszłego poziomu i zmienności stóp procentowych podmiot może się zdecydować na zastosowanie agresywnej lub degresywnej strategii sterowania ryzykiem. Strategia agresywna polega na poszukiwaniu możliwości zwiększenia dochodów poprzez wykorzystanie prognozowanych zmian poziomu rynkowych stóp procentowych.

W tym celu, w przypadku oczekiwania wzrostu poziomu stóp procentowych, podmiot będzie się starał stworzyć pozycję luki ujemnej, natomiast w przypadku oczekiwania spadku poziomu stopy procentowej będzie się starał stworzyć pozycję luki dodatniej. Strategia degresywna jest przeciwieństwem strategii agresywnej. Celem jej zastosowania jest zapobieganie negatywnemu wpływowi zmian stóp procentowych na dochodowość banku i ograniczanie niestabilności dochodów. Realizacja strategii degresywnej polega na próbie zrównoważenia wolumenu aktywów i pasywów wrażliwych na zmiany stóp procentowych w poszczególnych przedziałach czasowych, czyli na utrzymywaniu pozycji luki zerowej (neutralnej).

Wykorzystanie strategii zarządzania luką, zwłaszcza w wersji agresywnej, może wymagać nie tylko weryfikacji wielkości limitów, ale również aktywnych działań w zakresie zmiany struktury aktywów i pasywów. Przykładowo, w oczekiwaniu na wzrost stopy procentowej i dążąc do osiągnięcia dodatniej wartości luki, bank może zdecydować się na zwiększenie akcji kredytowej w zakresie kredytów o zmiennej stopie procentowej, w celu zwiększenia wolumenu aktywów reagujących na zmiany stopy procentowej. Operacje zmiany struktury aktywów mogą również służyć korekcie pozycji instytucji w

przypadku przekroczenia granic ustalonych limitów. Warto zauważyć, że przekroczenie takie nie musi być skutkiem braku dyscypliny i kontroli wewnętrznej instytucji. W miarę rozwoju rynku finansowego w portfelach aktywów i pasywów pojawia się bowiem coraz więcej instrumentów, których warunki przyznają drugiej stronie transakcji opcje umożliwiające np. skrócenie lub wydłużenie terminu zapadalności takiego instrumentu. Wykorzystanie takich opcji może w zasadniczy sposób wpływać na zmianę struktury aktywów lub pasywów instytucji pomimo jej całkowicie pasywnej postawy. Odtworzenie struktury terminów zapadalności wymaganej przez system limitów ustalonych w danej instytucji może wymagać np. zawarcia transakcji na rynku obligacji polegających na sprzedaży papierów długoterminowych, a zakupie papierów krótkoterminowych.

Warto także podkreślić, że praktyczna zdolność banku do dynamicznego i elastycznego reagowania na oczekiwane zmiany struktury terminowej bywa kwestionowana. Zwraca się uwagę, że w warunkach konkurencji rynkowej ograniczona jest swoboda restrukturyzacji struktury aktywów i pasywów

wymagana dla aktywnego zarządzania luką. Bank funkcjonujący w określonym otoczeniu rynkowym, manipulując strukturą aktywów i pasywów, bałby się godzić w interesy swoich klientów i narażać się na ich utratę.

Ograniczanie ryzyka stopy procentowej może również polegać na wykorzystaniu pozycji negocjacyjnej instytucji do wynegocjowania warunków umów czy konstrukcji instrumentów

finansowych nabywanych / sprzedawanych przez podmiot, zapewniających ograniczenie skali potencjalnego ryzyka stopy procentowej. Przykładem takiego działania jest dążenie przez bank do zawierania umów (kredytowych i depozytowych) z klauzulami przyznającymi bankowi prawo do zmiany oprocentowania w przypadku zmiany warunków rynkowych. Strategia tego typu oznacza w

praktyce przeniesienie ryzyka stopy procentowej na druga stronę transakcji. W warunkach rosnącej konkurencji na rynku usług finansowych stosowanie tego rodzaju narzędzi jest jednak coraz bardziej utrudnione.

Kolejna grupa tradycyjnych strategii zarządzania ryzykiem stopy procentowej jest oparta na analizie czasu trwania i wypukłości portfela instrumentów dłużnych. Konserwatywna wersja strategii ubezpieczenia portfela instrumentów dłużnych przed ryzykiem stopy procentowej polega na tym, by posiadać w tym portfelu takie obligacje, dzięki którym w przypadku nieoczekiwanego wzrostu poziomu stóp procentowych ewentualne straty powstałe na skutek spadku cen obligacji

rekompensowano większymi, niż się spodziewano, zyskami z tytułu reinwestycji odsetek. Kiedy natomiast stopy procentowe niespodziewanie spadną, ceny obligacji wzrosną, dzięki czemu zrekompensują spadek zysków z reinwestycji odsetek po niższej stopie procentowej.

Do aktywnych strategii należy prognozowanie stóp procentowych i, w zależności od ich przewidywanych wahań, dostosowywanie duracji portfela. Jeśli spodziewamy się spadków rynkowych stóp procentowych, zarządzający powinni zwiększać durację portfela, i na odwrót - gdy stopy mają zwyżkować, należy zmniejszać durację. Ponadto aktywną strategią zarządzania portfelem obligacji jest stała kontrola cen instrumentów zawartych w portfelu i poszukiwanie takich, które są obecnie niedokładnie wycenione przez rynek w stosunku do teoretycznych modeli i prognozy stóp

procentowych. Oczywiście strategia ta ma wtedy sens, gdy wyprzedzamy rynek. Nie można skorzystać z tego, gdy stopy procentowe mają spaść, a ceny obligacji już to odzwierciedlają.

Zastosowanie instrumentów pochodnych do zarządzania ryzykiem stopy procentowej.

Instrumenty pochodne na stopy procentowe pojawiły się na światowych rynkach finansowych w latach 70-ch XX wieku, a w kolejnych dwóch dekadach nastąpił ogromny wzrost skali ich wykorzystania. Część pochodnych stóp procentowych jest notowana na rynkach regulowanych, jednak większość obrotów odbywa się na rynkach OTC. O skali tego rynku może świadczyć fakt, że w połowie 2004 roku pochodne stóp procentowych na rynku OTC opiewały na instrumenty bazowe o

wartości 164,4 bln USD.

Kontrakty terminowe

Kontrakty terminowe występują w formie wystandaryzowanych i notowanych na giełdzie kontraktów futures oraz w formie indywidualnie negocjowanych i notowanych na rynkach OTC kontraktów

forward. Kontrakty na stopy procentowe można wyraźnie podzielić na kontrakty na stopy krótko i długoterminowe. W pierwszym segmencie rynku największe znaczenie odgrywają kontrakty na stawki oprocentowania depozytów międzybankowych (WIBOR, LIBOR) a w drugim kontrakty na długoterminowe obligacje skarbu państwa. Większość kontraktów, zwłaszcza na stopy krótkoterminowe jest rozliczana gotówkowo, natomiast w przypadku kontraktów na obligacje

skarbowe przewidziana jest na ogół możliwość ich wykonania przez fizyczną dostawę portfela obligacji referencyjnych.

Szczególną formą kontraktu na krótkoterminowe stopy procentowe są pozagiełdowe transakcje FRA (Forward rate Agrement). Kontrakt FRA z formalnego punktu widzenia to umowa pomiędzy dwoma stronami, której przedmiotem jest wymiana płatności kalkulowanych na bazie ustalonych stóp procentowych i kwoty nominalnej za określony w umowie okres, w taki sposób że:

1. jedna ze stron (nabywca FRA) jest zobowiązana do zapłaty kwoty wynikającej ze stałej stopy procentowej stanowiącej stawkę FRA,

2. druga strona (sprzedawca FRA) jest zobowiązana do zapłaty kwoty obliczonej na podstawie referencyjnej stopy procentowej rynku gotówkowego (WIBOR, LIBOR,

EURIBOR itp.) na datę waluty spot na określony w umowie czas trwania kontraktu.

W dniu zawarcia transakcji FRA ustalane są: 1. stopa procentowa FRA,

2. rodzaj stopy stanowiącej stopę referencyjną, 3. nominalna wartość kontraktu, 4. długość okresu przedkontraktowego tzn. okresu od dnia zawarcia kontraktu do dnia

ustalenia stawki referencyjnej i rozliczenia transakcji,

5. długość okresu kontraktowego tzn. okresu od dnia rozliczenia kontraktu do terminu jego zapadalności.

W transakcji FRA nie następuje przepływ kapitału podstawowego pomiędzy stronami a jedynie rozliczenie saldem z tytułu różnicy pomiędzy ustalonymi stopami procentowymi. W dniu rozliczenia kontraktu następuje ustalenie poziomu stopy referencyjnej i jej porównanie ze stopą FRA. Jeżeli obie stopy nie są sobie równe, to następuje obliczenie wartości bieżącej różnicy płatności wyliczonych na podstawie obu stawek a następnie wypłata tej różnicy przez nabywcę FRA, gdy stopa referencyjna jest niższa niż stopa FRA, lub przez sprzedawcę FRA, gdy stopa referencyjna jest wyższa niż stopa FRA.

Przedmiotem transakcji FRA jest więc w praktyce zagwarantowanie poziomu stopy procentowej dla przyszłego okresu (równego okresowi kontraktowemu transakcji FRA). Wypłata kwoty rozliczeniowej

FRA stanowi rekompensatę dla jednej ze stron transakcji w sytuacji, gdy rynkowa stopa procentowa dla okresu kontraktowego okaże się w praktyce różna od stawki uzgodnionej w warunkach transakcji FRA.

Kontrakty na stopy procentowe umożliwiają inwestorom zabezpieczenie ryzyka jednookresowej zmiany stopy procentowej. Są szczególnie popularne wśród krótkoterminowych pożyczkobiorców starających się za ich pomocą zagwarantować sobie efektywne oprocentowanie jakie będą musieli zapłacić w konkretnej dacie przyszłej.

Kontrakty swap

Swap odsetkowy (IRS) jest umową pomiędzy dwoma stronami przewidującą wymianę okresowych płatności, obliczanych na bazie określonych w umowie stop procentowych i kwoty nominalnej. W typowej transakcji swapu odsetkowego nie dochodzi do wymiany kwot nominalnych kapitału

pomiędzy stronami umowy. Określona w umowie kwota bazowa służy jedynie do wyliczenia wartości

okresowych płatności odsetkowych. Co więcej, również wymagane wzajemne płatności odsetkowe mogą być rozliczane na bazie netto, jeżeli warunki umowy przewidują dokonywanie płatności w tych samych terminach.

Transakcja typu IRS może być zaaranżowana bezpośrednio pomiędzy dwoma podmiotami gospodarczymi, jednak w miarę rozwoju rynku swapowego został on zdominowany przez transakcje realizowane za pośrednictwem tzw. market makera – dealera rynku swapowego, którym jest z zasady duża instytucja finansowa.

Transakcje swapowe typu IRS, ze względu na formułę stóp procentowych stanowiących bazę do wyznaczania okresowych płatności, możemy podzielić na dwie podstawowe kategorie:

1. swapy kuponowe (coupon swap),

2. swapy bazowe (basis swap).

Swap kuponowy to najbardziej tradycyjna forma transakcji typu IRS, w której następuje wymiana płatności obliczanych na podstawie stałej stopy procentowej na płatności obliczane na podstawie referencyjnej zmiennej stopy procentowej.

Swap bazowy jest to natomiast transakcją wymiany płatności dokonywanych według zmiennej stopy procentowej wyznaczonej na podstawie jednej stawki referencyjnej, na płatności dokonywane według zmiennej stopy wyznaczonej na podstawie innej stawki referencyjnej.

Walutowy swap kapitałowy (currency swap – CIRS) to druga główna grupa transakcji swapowych.

Jest to umowa pomiędzy dwiema stronami przewidująca wymianę okresowych płatności obliczonych na bazie dwóch kwot nominalnych wyrażonych w różnych walutach. W odróżnieniu od swapów typu IRS tradycyjna konstrukcja swapu walutowego przewiduje wymianę kwot bazowych pożyczki zaciągniętej w różnych walutach bezpośrednio po zawarciu transakcji swapowej oraz wymianę powrotną w terminie wygasania swapu. Kurs wymiany walut ustalany jest w momencie zawierania umowy swapowej, tak więc swap CIRS stanowi również zabezpieczenie przed ryzykiem walutowym Coraz częściej spotykane są jednak swapy walutowe, w których wymiana kapitałów w dwóch różnych walutach następuje jedynie w momencie wygasania swapu lub nie następuje w ogóle. W tym ostatnim przypadku przypływy finansowe w ramach transakcji swapowych, podobnie jak w typowym swapie

IRS, ograniczają się do okresowych płatności odsetkowych. Płatności odsetkowe w swapie walutowym mogą być dokonywane według jednej z trzech formuł:

1. oba strumienie odsetkowe obliczane są na podstawie stałych stóp procentowych, 2. jeden strumień obliczany jest na podstawie stałej, a drugi na podstawie zmiennej stopy

procentowej,

3. oba strumienie odsetkowe obliczane są na podstawie zmiennych stóp procentowych.

W przypadku obu typów transakcji swapowych w momencie ich zawierania nie dochodzi do płatności żadnych wynagrodzeń gdyż swapy są wycenianie w taki sposób aby w momencie ich zawierania NPV obu ‘nóg” swapu była jednakowa. W miarę upływu czasu trwania transakcji i zmian poziomu rynkowych stóp procentowych może powstać różnica pomiędzy NPV obu stron transakcji.

Główne zastosowanie transakcji swap to zarządzanie strukturą płatności odsetkowych od kredytów i możliwość zmiany ich charakteru ze stało na zmiennoprocentowy lub odwrotnie. Opcje na stopy procentowe

Najbardziej klasycznym przykładem opcji na rynku stóp procentowych jest opcja, którą można określić jako opcję gotówkową. Gotówkowa opcja kupna to opcja dająca nabywcy prawo do nabycia instrumentu dłużnego (np. bonu skarbowego, obligacji skarbowej, depozytu międzybankowego) po cenie wykonania i w terminie ustalonym w warunkach kontraktu. Opcja sprzedaży daje natomiast nabywcy prawo do sprzedaży instrumentu dłużnego po cenie wykonania w terminie przewidzianym w warunkach opcji.

Na rynku stóp procentowych istnieje możliwość wykorzystania niezliczonych strategii inwestycyjnych z wykorzystaniem opcji. Prostym przykładem jest strategia „long straddle” polegająca na jednoczesnym zakupie opcji sprzedaży i kupna z jednakową ceną wykonania i terminem wykonania. Strategia taka daje zysk w przypadku wzrostu zmienności stóp procentowych i jest często stosowana gdy w niedalekiej przyszłości spodziewane jest ogłoszenie decyzji o zmianie poziomu stóp procentowych a rodzaj decyzji jest trudny do przewidzenia lub w sytuacji gdy oczekiwane są istotne decyzje makroekonomiczne rządu lub banku centralnego.

Opcje typu CAP, FLOOR i COLLAR to powszechnie spotykane na rynkach pozagiełdowych

przykłady złożonych opcji na stopy procentowe. Przez opcję złożoną rozumiemy instrument pochodny skonstruowany z szeregu pojedynczych opcji.

Opcja CAP jest umową służącą zagwarantowaniu górnej granicy poziomu stopy procentowej, stanowiącej instrument bazowy. Mechanizm działania CAP wygląda tak, że jeśli w ustalonych w umowie terminach poziom stopy procentowej stanowiącej instrument bazowy CAP (najczęściej jest to stopa referencyjna taka jak: LIBOR, EURIBOR, Prime Rate itp.) kształtuje się na poziomie wyższym od poziomu stanowiącego cenę wykonania opcji, to wystawca opcji zobowiązany jest dokonać na rzecz nabywcy wypłaty kwoty równej iloczynowi wartości bazowej CAP oraz różnicy pomiędzy rynkową stopą procentową a stopą ustaloną jako cena wykonania CAP.

Z technicznego punktu widzenia CAP to seria opcji call na kontrakty FRA opiewające na stopy procentowe (najczęściej 1, 3 lub 6 miesięczne) dla kolejnych, następujących po sobie okresów. Pojedyncza opcja tworząca CAP określana jest potocznie jako caplet. Stopa procentowa będąca ceną wykonania opcji może być ustalona indywidualnie dla każdego capletu. W takim przypadku gwarantowany górny maksymalny poziom stopy procentowej będzie ulegał zmianie w ciągu życia opcji CAP. Czas trwania kontraktów CAP waha się od 3 miesięcy do kilkunastu lat. Opcje tego typu to instrumenty rynku hurtowego, wykorzystywane głównie przez inwestorów instytucjonalnych. Stąd wartość CAP waha się najczęściej w przedziale od 5 do 15 milionów jednostek danej waluty. Premia dla kontraktu CAP wyrażana jest w procentach wartości bazowej i jest zazwyczaj płatna z góry, w chwili zawarcia kontraktu. Jednak w przypadku opcji CAP długoterminowych spotyka się schematy ratalnej spłaty premii, nawet przez cały okres życia opcji.

Opcja FLOOR jest dokładnym przeciwieństwem opcji CAP, gdyż dotyczy zagwarantowania dolnej granicy poziomu stopy procentowej na czas trwania kontraktu. Konstrukcja opcji FLOOR odpowiada

dokładnie konstrukcji opcji CAP, z tym że każda indywidualna opcja (tzw. flooret) wchodząca w skład FLOOR ma charakter opcji put.

Opcja COLLAR to właściwie strategia inwestycyjna na rynku opcji polegającą na równoległym zawarciu przeciwstawnych transakcji CAP i FLOOR, a więc na równoległym zakupie CAP i sprzedaży FLOOR lub równoległym zakupie FLOOR i sprzedaży CAP. Zawarcie takich transakcji oznacza wyznaczenie granic przedziału, w ramach którego, w okresie trwania COLLAR, będzie się poruszał poziom bazowej stopy procentowej. Bardzo częstym motywem zawierania transakcji COLLAR jest chęć obniżenia kosztów pozyskania zabezpieczenia typu CAP lub FLOOR. Np. inwestor pragnący ograniczyć koszt kredytu zaciągniętego według zmiennej stopy procentowej poprzez zakup CAP, sprzedaje jednocześnie FLOOR w celu obniżenia kosztu zabezpieczenia. Sprzedaż FLOOR oznacza w praktyce rezygnację z potencjalnych korzyści wynikających z nagłego spadku rynkowych stóp procentowych w czasie trwania COLLAR.

Warto zaznaczyć że opcje CAP, FLOOR i COLLAR mogą występować jako samoistne instrumenty, jednak bardzo często są wbudowane w inne instrumenty finansowe, w szczególności w warunki umów pożyczek długoterminowych. Przykładem rynku kredytowego gdzie konstrukcje takie są powszechnie wykorzystywane jest amerykański rynek długoterminowych kredytów hipotecznych.

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome