Zagadnienia do egzaminu - Notatki - Podstawy filozofii - Część 3, Notatki'z Wprowadzenie Do Filozofii. University of Warsaw
Aleksander88
Aleksander881 March 2013

Zagadnienia do egzaminu - Notatki - Podstawy filozofii - Część 3, Notatki'z Wprowadzenie Do Filozofii. University of Warsaw

PDF (454 KB)
11 strona
1Liczba pobrań
841Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiające liste zagadnień z tekstów do egzaminów.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 11
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument

23

9. Koncepcja człowieka w wybranych systemach filozoficznych (np. Marka Aureliusza, św. Augustyna, Kartezjusza...)

KONCEPCJA CZŁOWIEKA U MARKA AURELIUSZA

Marek Aureliusz – cesarz-mędrzec, wybitny stoik. (121-180 r. n.e.).

Napisał tylko jedne dzieło, „Rozmyślania”, które pisał w zasadzie wyłącznie dla siebie.

W „Rozmyślaniach” ukazuje przykład stoika, jednocześnie daje ocenę życiu człowieka.

Oto cechy, które posiadać człowiek wg marka Aureliusza:

 Człowiek bez względu na rodzaj i wielkość emocji powinien panować nad nimi i je kontrolować.

 Celem życia człowieka nie jest dążenie do szukania rozkoszy, bogactw i innych uciech, ale szukanie spokoju przez pracę, postawę życzliwości dla innych ludzi, a także uczciwe

wypełnianie powierzonych obowiązków.

 Człowiek powinien działać z godnością, miłością i swobodą, z zachowaniem sprawiedliwości – w duchu stoickim.

 Życia człowieka jest marnością w porównaniu do wielkości świata

 Człowiek nie powinien bać się śmierci, po jest ona dziełem natury, wiec jest pożyteczna.

 Dusza człowieka poniża sama siebie poprzez to, że nie jest zadowolona z tego, co ją spotyka, poprzez niechęć i złość do innych, poprzez uleganie rozkoszy lub bólu, gdy

działa bez rozwagi i uwagi, więc należy wyzbywać się tych uczuć.

 Życie ludzkie jest znikomą wartością i tylko filozofia może być w nim ostoją.

 Człowiek powinien zachowywać umiar we wszystkim, kierować się rozumem.

 Człowiek powinien zajmować się pracą społeczną z myślą o Bogu.

 Należy wystrzegać się uniesień.

 Rozkosze cielesne są nic nie warte.

 Filozof powinien „ponad wszystko utrzymywać duszę własną w takim stanie, aby była rozumna, społeczna, czynna i śpieszyła na pomoc bliźniemu”.

 Wobec ludzi należy zachowywać się społecznie, a we wszystkim wzywać pomocy bogów.

 Należy skromnie przyjmować, spokojnie tracić.

 Człowiek sam jest panem swego szczęścia: „A szczęśliwy - to ten, kto los szczęśliwy sam sobie przygotował. A szczęśliwy los - to dobre drgnienie duszy, dobre skłonności,

dobre czyny”.

KONCEPCJA CZŁOWIEKA U ŚW. AUGUSTYNA

Św. Augustyn przyjmował stanowisko filozofów hellenizmu, mówiące, że celem człowieka jest

szczęście, a zadaniem filozofii jest jego znalezienie. Św. Augustyn połączył krańce religijnie

pojętej filozofii, czyli naukę o wszechmocnym Bogu i naukę o wolnym człowieku.

Szczęście jednak może dać jedynie Bóg. Niezbędne do osiągnięcia szczęścia jest poznanie Boga

oraz własnej duszy.

Zatem upatrywał podstawową działalność człowieka w poznaniu Boga i własnej duszy.

Odrzucał poszukiwania naukowe, np. astronomię i nauki przyrodnicze. Szukał takiego sposobu

poznania, który nie podlega błędom i stanowi dla wiedzy niezawodny punkt wyjścia.

Teocentryzm św. Augustyna nakazywał skupiać wszelkie wysiłki człowieka wokół Boga.

Przewaga duszy nad ciałem również prowadziła do pogardy dla rozkoszy cielesnych i braku

umiaru w zaspokajaniu potrzeb. O duszę należało dbać bardziej niż o ciało. Wzbudzającą

pragnienie dóbr cielesnych rozkosz zmysłową uważał za godną potępienia.

Św. Augustyn uważał, iż naturę ludzką stanowi nie rozum, lecz czynna wola, która jest

zasadniczą postacią życia duchowego. Rozum nie ma zbytniej wartości, gdyż natura człowieka

przejawia się nie w tym, co on wie, ale w tym, czego dany człowiek chce. Więc św. Augustyn

stanął tu na stanowisku woluntaryzmu.

docsity.com

24

Przerastającą przyrodzone władze poznawcze człowieka prawdę o Bogu poznać może nie

rozum, lecz wiara, która to z kolei jest rzeczą woli, a nawet uczucia, czyli sera. Nikt nie kładł

takiego nacisku jak Augustyn na udział wiary w poznaniu. Ponadto, zrywając ze starożytnym

intelektualizmem twierdził, że nie wystarczy znać dobra, aby je czynić. Jego zdaniem dobro

trzeba kochać, bowiem to z miłości płyną dobre czyny. Kładł tutaj nacisk głównie na miłość do

najwyższego dobra, czyli Boga, który jest osobą godną miłości.

Teodycea św. Augustyna:

- po pierwsze: zło nie należy do przyrody, lecz jest dziełem wolnych stworzeń, w tym człowieka.

Bóg stworzył dobrą przyrodę, ale zatruła ją zła wola.

- po drugie: zło nie jest realne, jest tylko brakiem dobra. Nie ma absolutnego zła i absolutnego

dobra. Wolne istoty czynią źle, gdy nie czynią dobrze, czyli wtedy, gdy odwracają się od Boga.

- po trzecie: zło nie psuje harmonii świata i jest dla niej niezbędne. Bóg, bowiem wolał stworzyć

większe dobro ze złem niż mniejsze bez zła.

 Zdaniem Augustyna zło pochodzi od człowieka, dobro zaś od Boga.

 Człowiek nie musi zasługiwać na łaskę Boga, jest ona dana zupełnie darmo.

 Człowiek nie jest odpowiedzialny za dobro, ale jedynie za zło, które czyni.

 Ludzie dzielą się wiec na tych, którzy dostąpili łaski i na tych, którzy jej nie dostąpili.

 Dobrzy ludzie będą zbawieni źli zaś potępieni i ukarani.

 Dążenie do Boga leży w naturze człowieka.

KONCEPCJA CZŁOWIEKA U KARTEZJUSZA

Kartezjusz stał na stanowisku sceptycyzmu metodologicznego. Wątpił on w możliwości

poznawcze człowieka za pomocą zmysłów, oraz z powodu braku wyraźnej granicy między jawą

a snem, jak również możliwością, że jakaś potężniejsza od nas istota wprowadza nas w błąd.

Uważał jednak, że to w człowieku tkwi fundament wiedzy, w samym podmiocie, nie zaś w

przedmiocie. Jeśli z kolei istnieje myśl, to musi istnieć ktoś, kto myśli, musi istnieć jaźń. Czyli

muszę istnieć ja sam. Skoro myślę to znaczy, że jestem. „Cogito ergo sum” (myślę, więc jestem)

to było słynne stwierdzenie Kartezjusza.

Na przekonaniu o istnieniu jaźni oparł swe dalsze wywody. Świat myśli był dla Kartezjusza

fundamentem wiedzy, ten świat jest nam bliższy, lepiej znany i pewniejszy.

Człowiek posiadał idee wrodzone wg Kartezjusza.

Własności duszy

 Główną i zarazem jedyną własnością duszy jest myślenie.

 Dusza nie jest związana z ciałem w żaden sposób nie mogła nawet stanowić czynnika życia.

 Duszę zaś posiada teraz tylko i wyłącznie istota świadoma. Własności ciała

 Główną natomiast i jedyną własnością ciała jest rozciągłość.

 Samo życie pojmował Kartezjusz jako proces czysto mechaniczny, powodowany przez impulsy materialne wytwarzane we krwi.

 Zwierzęta pojmował zaś po prostu jako maszyny.

 Kartezjusz tworząc mechanistyczną koncepcję przyrody, uczynił obraz świata bardziej przejrzystym i łatwiejszym dla naukowych opracowań.

Dualizm duszy i ciała

Zdaniem Kartezjusza istnieją we wszechświecie dwie substancje:

1) Substancja myśląca - dusza

2) Substancja rozciągła - ciało.

Bóg dla Kartezjusza był przede wszystkim wolą, bo wola jako jedyna z władz duchowych, jest

nieograniczona. Zatem Bóg był substancją nieskończoną.

docsity.com

25

Jedynie człowiek jest złożony zarówno z ciała jak i duszy, choć jego ciało podobnie jak

zwierzęce jest tylko automatem. Ciało jednak nie może spowodować zmian w duszy tak samo

jak i dusza nie może stać się przyczyną zmian w ciele. Jednak ciało może wpłynąć na zmianę

kierunku tego, co dzieje się w duszy, a dusza na zmianę kierunku tego, co dziej się w ciele.

To zasadnicze oddzielenie duszy i ciała, świadomego od nieświadomego, różniło się od

starożytnego podziału na żywe i martwe.

Wszystkie przeżycia dzielił Kartezjusz na bierne (gdy mamy jakieś idee, gdy sobie coś

przedstawiamy) i czynne (twierdzimy coś, czemuś zaprzeczamy lub sądzimy, dokonujemy

aktów). W człowieku błądzi wola, nie rozum.

Etyka Kartezjusza była prosta. Należy panować nad afektami i utrzymywać je w granicach

użyteczności. Swą etykę uzupełniał też teorią cnót i celów idealnych. Ostatecznie jednak nie

opracował do końca etyki nie odpowiadającej jego zdolnościom i zamiłowaniem

docsity.com

26

10. Racjonalizm Kartezjusza i Leibniza (metoda, problem substancji, Boga....)

KARTEZJUSZ (1596-1650).

Kartezjusz widział przyczyny niezadowalającego ówczesnego stanu nauk w braku odpowiedniej

metody: badania naukowe wtedy będą pomyślne, gdy będą opierać się na właściwej metodzie.

Taka „metoda” stała się głównym hasłem i zadaniem jego filozofii.

Miara wiedzy, to:

 Jasność;

 Wyraźność Może je zapewnić matematyka, a ściślej – metoda analityczna, stosowana w arytmetyce.

Kartezjusz chciał, żeby pod względem ścisłości wszelkie nauki były podobne do matematyki.

Ideałem Kartezjusza było wszystkie własności rzeczy wywieść z kształtu i ruchu, a przyrodę

rozważać wyłącznie geometrycznie i mechanicznie. Pracował on nad stworzeniem powszechnej

nauki, która w jednym systemie może ująć całokształt wiedzy o wszechświecie, nauki idealnej.

Kartezjusz szukał twierdzenia, które oprze się wszelkim wątpliwościom: metoda jego

polegała na próbowaniu wszelkich argumentów sceptyckich. Zwątpienie nie było tu wynikiem,

lecz punktem wyjścia

Argumenty którymi posługiwał się Kartezjusz były znane ze starożytności:

1) złudzenie zmysłów; 2) brak wyraźnej granicy miedzy jawą a snem; 3) możliwość że jesteśmy wprowadzani w błąd przez jakąś wyższą istotę.

Gdy Kartezjusz dowiódł istnienia jaźni, następnym krokiem był wywód, że ta jaźń myśląca,

czyli dusza, istnieje niezależnie od ciała, jest niezależną substancją.

Człowiek, jako jedyne stworzenie, jest złożony zarówno z ciała jak i duszy, choć jego ciało

podobnie jak zwierzęce jest tylko automatem. Ciało jednak nie może spowodować zmian w

duszy tak samo jak i dusza nie może stać się przyczyną zmian w ciele. Jednak ciało może

wpłynąć na zmianę kierunku tego, co dzieje się w duszy, a dusza na zmianę kierunku tego, co

dziej się w ciele.

To zasadnicze oddzielenie duszy i ciała, świadomego od nieświadomego, różniło się od

starożytnego podziału na żywe i martwe.

Dowód na istnienie Boga wyprowadzał Kartezjusz w ten sposób: istnienie Boga wynika z samej

idei, jaką mamy o Bogu. Jest to idea doskonała, ponieważ skutek nie może być doskonalszy od

przyczyny. Nie człowiek wymyślił idee Boga, została ona wytworzona w jego umyśle przez

istotę doskonałą, czyli przez samego Boga. Jeśli więc posiadamy idee Boga, istnieje Bóg, którą

tę idee w naszym umyśle wytworzył.

Bóg dla Kartezjusza był przede wszystkim wolą, bo wola jako jedyna z władz duchowych, jest

nieograniczona. Zatem Bóg był substancją nieskończoną.

Boga nie ogranicza ani prawda, ani reguły dobra – prawdą i dobrem jest tylko to, czego Bóg

chce.

Wywód był taki:

 Nie ma twierdzeń które są prawdziwe same przez się

 Nie ma rzeczy które są dobre same przez się Prawdziwe i dobre one są jedynie wskutek wyroku boskiego.

LEIBNIZ (1646-1716).

Naczelnym zagadnieniem filozofii XVII wieku było zagadnienie substancji.

Leibniz wystąpił z własnym rozwiązaniem: zakładał istnienie nieograniczonej ilości substancji,

jednak wszystkie one są jednego rodzaju.

Przyjmował, że każde zjawisko jest indywidualne, że nie ma dwóch jednakowych liści ani kropli

wody. Nie ma dwóch rzeczy, które różniłby tylko miejscem zajmowanym w przestrzeni, a poza

tym byłyby identyczne.

docsity.com

27

Leibniz sformułował prawo ciągłości, które pozwalało łączyć zjawiska w szeregi i sprowadzać

jedności do przeciwieństwa.

Dalsze konsekwencje twierdzenia o wielości substancji są następujące:

1) Substancji jest wiele, ponieważ z jednej nie mogłaby się wytworzyć mnogość rzeczy.

2) Substancje są odrębne jakościowo – indywidualne, każda ma odrębny charakter. Takie indywidualne substancje, z których składa się byt, Leibniz nazwał „entelechiami”, jedna

częściej zwał je monadami, dla zaznaczenia, że są one jednostkami prostymi. Stąd swoją

metafizykę nazwał „monadologią”. Monady były dla niego nierozdzielnymi składnikami świata.

3) Substancje (monady) nie działają jedna na drugą – „monada nie ma okien”, jest zamkniętym kosmosem. Posiada ruch wewnętrzny.

4) Substancje (monady) są obdarzone siłami do przetwarzania się. 5) Substancje (monady) są nierozciągłe i niematerialne – bardziej są podobne do

dusz, niźli do ciał.

6) Substancje (monady) mają zdolność postrzegania. 7) Zjawiskiem substancji (monad) są ciała. 8) Substancje (monady) działają celowo – do natury monad należą nie tylko

postrzeżenia, ale i pożądania, one są czynnikiem przemian w monadach.

9) Substancje (monady) stanowią hierarchie. Bóg jest monadą doskonałą. 10) Substancje tworzą harmonijny zespół – harmonia jest wprzód ustanowiona przez

Boga.

Bóg, tworząc świat, wybrał z możliwych najlepszy. Świat rzeczywisty jest

najbardziej harmonijny i jego części doskonale sobie odpowiadają. Niedoskonałości

zaś są potrzebne do dla tym większej doskonałości całości.

docsity.com

28

11. Empiryzm J. Locke’a (krytyka pojęcia substancji) i sceptycyzm (krytyka pojęcia przyczynowości) D. Hume’a.

JOHN LOCKE (1632-1704)

John Locke zastąpił stary program metafizyczny przez epistemologiczny - uważał, że trzeba

poznawać pojęcia o bycie, nie zaś sam byt. Twierdził, iż umysł ludzki nie jest w stanie rozwiązać

zagadnień metafizyki, może jedynie badać poznanie, pochodzenie, pewność i zakres. Pogląd ten

został przez jemu współczesnych zaakceptowany, poprzez co filozofia przestała być poglądem

na świat, a została raczej poglądem na człowieka.

Locke wskazał też metody nowej filozofii:

a) Psychologiczna: badanie pojęć w takiej postaci, w jakiej znajdują się w umyśle ludzkim.

b) Genetyczna: badanie natury pojęć na podstawie ich pochodzenia, zakładając, iż pojawia się

najczęściej w postaci pierwotnej. Większe znaczenie ma psychologia dzieci i dzikich, niż

psychologia ludzi dojrzałych i cywilizowanych.

c) Analityczna: aby zrozumieć pojęcia wystarczy znaleźć ich prostsze składniki

Zazwyczaj filozofii Locke’a nadawano miano empiryzmu. Teza główna jego brzmi: nie ma

wiedzy bez doświadczenia.

Locke twierdził, że umysł ludzki jest niezapisaną kartą, którą jedynie doświadczenie może

zapisać. A wszelka wiedza, sądy, wyobrażenia wytwarzają się przez doświadczenia. Teoria

Locke’a była opisowa, miała charakter psychologiczny. Był to empiryzm subiektywny. Zatem

przyjął pogląd artystotelesowsko-tomistyczny: „Nie ma nic w umyśle, czego nie było przedtem

w zmyśle”.

Locke zwalczał teorie idei wrodzonych, podając za przykład m. in. na dzieci i dzikich, którym

nie są one znane.

Doświadczenie odbywało się wg Locke’a na dwóch drogach:

 doświadczając rzeczy zewnętrznych (postrzeżenia)

 doświadczając samych siebie (refleksje) W umyśle znajdujemy idee – są to postrzeżenia zewnętrzne, doświadczenia wewnętrzne i ich

kopie, pojęcia abstrakcyjne i wytwory fantazji. Znamy bezpośrednio tylko idee, nie rzeczy. One

są punktem wyjścia wiedzy.

Locke przeprowadzał krytykę pojęcia substancji w sposób następujący:

Istotna różnica pomiędzy ideami – to, że są proste i złożone. Proste idee stanowią materiał

wiedzy, pochodzą wyłącznie z doświadczenia.

Śród idei złożonych Locke oddzielił idee substancji od idei stosunków i objawów. Wynikiem

epistemologicznej krytyki pojęcia substancji było:

a) Niepodobna rozstrzygnąć, jaka jest natura substancji, bo doświadczenie nic nie mów ani o substancji duchowe, ani o cielesnej.

b) Doświadczenie zawsze tyczy się własności. c) Pojęcie substancji jest wytworem umysłu, które je podsuwa pod własności, jak pod

opory.

d) Umysł pojmuje własności jako przywiązane do substancji, i mimo zmienności własności uznaje trwałość substancji.

e) Skoro nie wiemy o substancji z doświadczenia, to oznacza, że nic o niej nie wiemy. Zatem Locke zaprzeczał poznawalności substancji, aczkolwiek z ostrożności nie zaprzeczał

jej istnieniu.

SCEPTYCYZM (KRYTYKA POJĘCIA PRZYCZYNOWOŚCI) D. HUME’A

DAVID HUME (1711-1776)

Poprzednikiem Hume’a był Locke, Hume należał do linii angielskiego empiryzmu. Główne

dzieło: „Badania dotyczące rozumu ludzkiego”.

docsity.com

29

Związek w rozumowaniu empirycznym zawsze jest ten sam – to związek przyczynowy. Np.,

jeżeli na pustej wyspie znajdujemy zegarek, wnioskujemy, że byli tu przedtem ludzie. Czy

mamy prawo do takich wniosków? Tylko, jeżeli związek przyczynowy jest konieczny.

A czy jest konieczny?

1) Jeżeli związek przyczynowy poznajemy a’priori lub empirycznie. Nie poznajemy jednak związku przyczynowego a’priori, tak jak z poprzez analizę pojęcia prochu nie można

wskazać, że eksploduje. Żaden przedmiot w swoich właściwościach nie ujawnia

zmysłom przyczyn, które go stworzyły, ani skutków, które z niego powstały. Nie

poznajemy go również empirycznie, ponieważ czyste doświadczenie informuje o stałym

następstwie faktów, ale nie wskazuje, że jeden fakt wynika z drugiego.

Zatem: związek przyczynowy nie jest konieczny.

Należy wyrzec się związków przyczynowych o zadowalać się tylko ustaleniem stałych

następstw.

2) Nie ma żadnej podstawy do uznawania związków przyczynowych jako koniecznych: ani rozumowej, ani doświadczalnej. A jednak mimo to uznajemy je i oczekujemy ich.

Dlaczego, skoro nie mamy ku temu podstaw, uznajemy istnienie związków

przyczynowych? Ponieważ dawne doświadczenia przenosimy na przyszłość. Jeżeli z

pistoletu pada strzał po naciśnięciu spustu, zakładamy, ze tak samo będzie się działo

następnym razem. Ale czy mamy do tego prawo?

Otóż nie, nie ma takiego rozumowania, które upoważniałoby do przenoszenia przeszłych

doświadczeń na przyszłość. Zatem podstawa takiego wniosku jest subiektywna, jest

uczuciowa, nie pojęciowa, i jest aktem wiary, nie wiedzy. Poszukiwanie wniosków

przyczynowych jest instynktem, który nam dała natura, nie dając przy tym zrozumienia. Stąd

wniosek: ZASADA PRZYCZYNOWOŚCI NIE JEST ODPOWIEDNIĄ PODSTAWĄ DO

POZNAWANIA RZECZYWISTOŚCI.

docsity.com

30

12. Cel i wyniki krytycznej refleksji Kanta (obszar rozumu teoretycznego /czas, przestrzeń, podział sądów, kategorie intelektu, przyrodoznawstwo, idee rozumu/, i praktycznego /wolność, obowiązek, autonomia i heteronomia woli (imperatywy, państwo celów...).

IMMANUEL KANT (1724-1804)

Kant stworzył zupełnie nową doktrynę filozoficzną znana pod nazwą krytycyzmu niemieckiego.

Filozofia krytyczna polegała na nowym pomyśle:

Całkowite odwrócenie trybu myślenia – to nie myśl kształtuje się zależnie od przedmiotów, lecz

odwrotnie, przedmioty zależnie od myśli. Był to przełom, który sam Kant określił jako „przełom

kopernikański”

Podział sądów.

Kant zaczął od tego, że postawił pytanie: Jak na podstawie przedstawień możemy cokolwiek

wiedzieć o rzeczach?

Badania, które przeprowadził w tym zakresie Kant nazwał transcedentalnymi, - miały odnaleźć

przedstawienia, które przekraczają granicę podmiotu i stosują się do przedmiotów.

W tym celu Kant przeprowadził dwojaki podział sądów:

 Sądy a’priori – niezależne od doświadczenia, mające źródło w samym umyśle. Ich cechy to powszechność i konieczność.

 Sądy a’posteriori, albo empiryczne – uzyskane na podstawie doświadczenia. Drugi podział sądów:

 Analityczne – w orzeczeniu wypowiadają tylko to, co zawarte jest w podmiocie zdania, czyli to, co należy do definicji podmiotu lub można z niej wyprowadzić. Objaśniają już

posiadaną wiedzę.

 Syntetyczne – w orzeczeniu wypowiadają coś, co nie jest zawarte w podmiocie, i czego nie da się wyprowadzić z jego definicji. Rozszerzają wiedzę.

Połączenie tych rodzajów sądów dało:

- analityczne zawsze a’priori

- syntetyczne a’posteriori

- syntetyczne a’priori

Te ostatnie były najdziwniejsze – jak można wypowiadać o przedmiocie coś, co nie jest ani

zawarte w jego definicji, ani zaczerpnięte z doświadczenia?

Kant udowodnił istnienie syntetycznych sądów a’priori poprzez istnienie ich w matematyce i

czystym przyrodoznawstwie.

CZAS I PRZESTRZEŃ

Rozum wytwarza pojęcia ogólne, zmysły dostarczają wrażeń jednostkowych. Wynikiem

pobudzenia zmysłów przez rzecz jest wrażenie.

Ale istnieje inny czynnik: przestrzeń i czas. Doznajemy w nich wszelkich wrażeń, ale one nie są

przedmiotem wrażeń.

Czas i przestrzeń są zawsze jedne. Są to a’prioryczne czynniki wiedzy.

Dowody były takie:

a) przestrzeń nie jest wyobrażeniem empirycznym; b) przestrzeń jest wyobrażeniem koniecznym. c) Czasu i przestrzeni nie można je usunąć z myśli. d) Stosują się one do wszystkich zjawisk.

CZAS i PRZESTRZEŃ są formami zmysłowości. Są apriorycznymi czynnikami naszej wiedzy.

KATEGORIE INTELEKTU

Rozsądek również ma swoje formy a’prioryczne.

Dla ustalenia udziału rozsądku w tworzeniu wiedzy Kant odróżnił 2 rodzaje sądów:

1) sądy postrzegawcze – dotyczą podmiotu, orzekają wyłącznie o jego stanie; oparte na zeznaniu zmysłów

docsity.com

31

2) sądy doświadczalne – wykracza poza podmiot do przedmiotu i na podstawie stanu podmiotowego orzekają o przedmiocie, wykracza poza działanie zmysłów przy pomocy

rozsądku.

Rozsądek wprowadza jedności do wyobrażeń. Podmiot jest warunkiem przedmiotu: pojęcia

są warunkiem doświadczenia. Kant zestawił formy rozsądku, analogicznych do form

zmysłowości (czasu i przestrzeni). Nazwał je czystymi pojęciami rozsądku lub kategoriami.

Opracował symetryczną tablice 12 rodzajów sądów i odpowiadających im kategorii.

PRZYRODOZNAWSTWO

Kant zastosował zasadę „przewrotu kopernikańskiego” również w odniesieniu do

przyrodoznawstwa: udowodnił, że w tej nauce przełom nastąpił wtedy, gdy twórcy jej

uświadomili sobie czynną rolę umysłu w badaniu rzeczy.

Pojęli, ze rozum to tylko rozumie, co sam wytwarza z własnej inicjatywy. Rozum wyprzedza

doświadczenie, stawiając pytania i skłaniając przyrodę, by na nie odpowiedziała. Tak samo

Kopernik objaśnienie ruchu ciał niebieskich odwrócił całkowicie punkt widzenia,

„zatrzymawszy gwiazdy i każąc widzowi krążyć”. Kant rozumiał prawidłowość, zarówno sądów

jak i zdarzeń, jako twór stale działających form umysłu. Tworem tych samych form jest i nauka,

i przyroda.

IDEE ROZUMU

Rozsądek domaga się uzupełnienia przez rozum, bo to, co poznaje jest zawsze częściowe i

ograniczone, poznając ujmuje tylko fragmenty rzeczywistości. Rozum zaś próbuje poznać

„rzeczy same w sobie”, „noumeny”, wyjść poza zjawiska.

Czyste pojęcia rozumu Kant nazywał ideami. Są trzy główne idee, które rozum wytwarza:

 duszy – usiłuje objąć całość doświadczenia wewnętrznego;

 wszechświata – usiłuje objąć całość doświadczenia zewnętrznego;

 Boga – szuka podstawy wszelkiego doświadczenia w ogóle. Idee stanowią osnowę metafizyki. Idea to cel, do którego rozum dąży, ale dosięgnąć nie może.

WOLNOŚĆ

Wolność jest własnością woli wszystkich istot rozumnych. Każdej istocie rozumnej mającej

wolę jest przypisana koniecznie idea wolności, w imię której jedynie działa. Dobra wola jest

podstawą czynu moralnego. Dobra wola – to są dobre intencje. Motywem działania dobrej woli

jest poczucie obowiązku. Aprioryczne prawo moralne

OBOWIĄZEK

Dobra wola jest dobrą wtedy, gdy usiłuje spełnić obowiązek. Istota obowiązku leży w

podporządkowaniu się prawu.

AUTONOMIA I HETERONOMIA WOLI

Autonomia woli – to podporządkowanie woli do osiągnięcie własnych celów.

Heteronomia woli – podporządkowanie woli wszelkim materialnym określeniom prawa

moralnego.

IMPERATYW KATEGORYCZNY Kanta brzmiał: „Postępuj wedle takiej tylko zasady, co do

której mógłbyś jednocześnie chcieć, aby stała się prawem powszechnym”.

IMPERATYW HIPOTETYCZNY Kanta brzmiał: „Gdy czyn jest dobry tylko środek do

osiągnięcia innego możliwego lub rzeczywistego celu”.

(imperatywy,...).

PAŃSTWO CELÓW

Państwo wg Kanta to „systematyczne powiązanie różnych rozumnych istot przez wspólne

prawa”. Ponieważ prawa określają cele wg ich powszechnego obowiązywania (tak istot

rozumnych jak i celów samych w sobie, jak własnych celów, które każda z nich może sobie

stawiać), to całość wszystkich celów można ująć w systematyczny związek, tj. państwo celów,

które jest możliwe wg tych zasad.

docsity.com

32

13. Idealizm dialektyczny Hegla (pojęcie ducha, prawda, zasada negatywności, „byt w sobie”, „byt dla siebie”, eksterioryzacja, alienacja, historia, „chytrość rozumu”, sztuka, ...sowa Minerwy).

GEORG WILHELM FRIEDRICH HEGEL (1770-1831)

Najważniejsze dzieło; „Fenomenologia ducha”. Hegel osiągnął największe wyniki na polu

systematyzowania myśli, tworząc doktrynę polegającą na włączeniu wszelkich zagadnień

filozoficznych w system i rozwiązanie ich wedle jednej zasady.

POJĘCIE DUCHA

Wg Hegla rzeczy istnieją niezależnie od myśli. Byt, jak myśl, jest natury logicznej. Ogólność,

stanowiąca istotę pojęć stanowi również istotę bytu. Stąd istotne dla Hegla były własności

ogólne.

Przyroda i duch dla Hegla to dwie postacie, w jakie przyobleka się byt. Pierwotna postacią ducha

jest pojęcie, stanowi punkt wyjścia. Przyroda jest jego antytezą, ona jest też ideą, która oddzieliła

się od myśli, przez co wydaje się zewnętrzną.

Syntezą idei i przyrody jest duch. Tym trzem postacią bytu odpowiadają trzy działy filozofii:

logika, filozofia przyrody i filozofia ducha.

Filozofia ducha wywodziła najpierw postacie ducha subiektywnego, potem postacie antytezy –

ducha obiektywnego, wreszcie ich syntezy: ducha absolutnego. Prawo, państwo, moralność sa

głównymi postaciami ducha obiektywnego, a duch absolutny przejawia się w sztuce, religii,

filozofii.

Naprawdę istnieje właśnie „duch”, wciela się on i rozpoznaje swoją duchową naturę. Jest

dynamiczny: urzeczywistnienie się  poszerzanie się. Duch pragnie dąć wyraz swej duchowej

naturze. Musi przejść określone etapy, by zrozumieć swój sens. Duch jest w stałym i

nieustającym ruchu, kształtuje sam siebie.

Substancja ma naturę duchową, istnieje we wcieleniach.

PRAWDA

Prawdą może być jedynie twierdzenie o całości bytu. Myśl nie powinna i nie może unikać

sprzeczności, nie może się bez nich obejść, przez dialektyczny proces myśli prowadzą one do

pełnej prawdy.

Wg Hegla byt ma naturę zmienną, rozwija się nieustannie i wyłania coraz nowe postacie. Więc

byt ma naturę logiczną, a zarazem ewolucyjną.

ZASADA NEGATYWNOŚCI

Prawda i fałsz zespalają się ze sobą, nie są całkowitymi przeciwieństwami. Prawda leży zarówno

w twierdzeniu, jak i w jego zaprzeczeniu, a więc w twierdzeniu sprzecznym. Podmiot zawiera

więc w sobie samym czynnik negacji, zmierzający do rozwiązania sprzeczności.

„BYT W SOBIE”, „BYT DLA SIEBIE”

Tylko to, co duchowe, jest rzeczywiste. Istnieje samo w sobie, jest jednocześnie w swoim bycie i

poza sobą pozostaje u siebie samego, inaczej mówiąc – jest czymś samym w sobie i dla siebie.

To, co się staje, np. embrion, jest sam w sobie człowiekiem, ale nie jest człowiekiem dla siebie.

Dopiero jako ukształtowany rozum, który się uczynił tym, czym jest sam w sobie.

EKSTERIORYZACJA

ALIENACJA

Urzeczywistniając się, byt stopniowo staje się zaprzeczeniem samego siebie, oddziela się od

swej pierwotnej idei. Dokonuje się alienacja.

HISTORIA

docsity.com

33

„CHYTROŚĆ ROZUMU”

Rozum jest immanentny historycznemu istnieniu i spełnia się w nim i poprzez nie. Jest

wewnętrznym duchem, który przemawia i kieruje bohaterami, mającymi wpływ na historię. W

ten sposób przejawia się chytrość rozumu – dąży on do swego pełnego urzeczywistnienia

używając bohaterów jako swych nieświadomych narzędzi.

SZTUKA

Piękno jest wyrazem ducha absolutnego, w nim dokonuje się synteza zjawiska z ideą,

rzeczywistości myślą, treści z formą.

Świat współczesny nie tylko nie sprzyja rozwojowi sztuki, ale właściwie kładzie jej kres, dlatego

że sztuka nie może w świecie współczesnym zaspokajać w takim stopniu potrzeb duchowych

ludzi, jak to się działo w starożytności i średniowieczu.

SOWA MINERWY

Filozofia przychodzi zawsze za późno. Jako myśl o świecie pojawiła się ona dopiero wtedy, gdy

rzeczywistość zakończyła już swój proces kształtowania i stała się czymś gotowym. Idealność

występuje jako coś przeciwstawnego realności dopiero wtedy, gdy rzeczywistość osiągnęła swą

dojrzałość, jak uczy historia. Kiedy filozofia o szarej godzinie maluje swój świat, wtedy pewne

ukształtowanie życia już się zestarzało, a zaczynając od zmroku nie można niczego odmłodzić,

można tylko poznać: sowa Minerwy wylatuje dopiero z zapadającym zmierzchem.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
3 shown on 11 pages
Pobierz dokument