Nauka o karze - Notatki - Politologia, Notatki'z Politologia
Moniczka
Moniczka12 June 2013

Nauka o karze - Notatki - Politologia, Notatki'z Politologia

PDF (700.1 KB)
22 strony
611Liczba odwiedzin
Opis
Politologia: notatki z zakresu politologii opisujące prawo karne jako naukę o karze.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 22
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1

NAUKA O KARZE Kara jest szczególnie ostrym środkiem przymusu państwowego, służącym do zwalczania przestępstw. Kara występuje już w najdawniejszych społeczeństwach, w różnych formach; różne były również motywacje karania, czyli tak zwane racjonalizacje kary. Pojęcie to wprowadził do naszego prawa B. Wróblewski m.in. w pracy Penologia z 1926 roku. W. Świda pisał, że w treści swej racjonalizacja jest odbiciem kultury duchowej i prądów intelektualnych danej społeczności. Wymienia się trzy racjonalizacje: 1. racjonalizacja religijna – karanie w celu przebłagania bóstwa, uniknięcia gniewu

bogów 2. racjonalizacja sprawiedliwościowa – kara jest odpłaceniem złem za zło 3. racjonalizacja celowościowa – kara ma na celu zatrzymanie popełniania przestępstw Rozwiniętą postacią racjonalizacji kary są jej teorie. Niemiec Zachariae podzielił teorie kary na bezwzględne, względne i mieszane. - bezwzględne teorie kary (absolutne, odwetowe) – wg nich kara jest odpłatą za czyn

przestępny - teoria odwetu moralnego (sprawiedliwościowego, Kant) – kara to akt

sprawiedliwości - teoria odwetu dialektycznego (Hegel) – kara jest zwykłym nakazem

logiki; negacją negacji - teoria odwetu Bożego – państwo działa jako pełnomocnik Boga - teoria odwetu fizycznego – kara wynika z prawa natury

- względne teorie kary (celowościowe, ochronne, utylitarne) – w Oświeceniu. kara nie może być odpłatą za przestępstwo, powinna przynosić korzyści: dla państwa, przestępcy, społeczeństwa. Kara jest surowa i nieunikniona .

H. Grotius – kara jest naturalną konsekwencją przestępstwa, ale zarazem powinna być pożyteczna T. Hobbes akcentuje jej odstraszający charakter, S. Puffendorf aspekt wychowawczy. Już Seneka (wg Makarewicza powtórzył on po Protagorasie), że „nikt rozsądny nie karze dlatego, że popełniono przestępstwo, lecz po to aby nie popełniano przestępstw” (nemo prudens punit quia peccatum est; sed ne peccatur). C. Beccaarii – w „Przestępstwach i karach” pisze tak: „Cel kary sprowadza się do tego, aby przeszkodzić winnemu w wyrządzaniu nowych szkód współobywatelom oraz aby powstrzymać innych od wyrządzania szkód tego samego rodzaju.” Te postulaty określa się obecnie mianem prewencji ogólnej i szczególnej. J. Bentham – akcentuje postulaty prewencji oraz indywidualno – prewencyjne cele kary, wyróżniając trzy:

1) unieszkodliwienie sprawcy, uniemożliwienie mu popełniania nowych przestępstw 2) poprawę 3) odstraszenie

Teorię tę popierali również K. Grollman, F. Liszt czy A. Feuerbach (ten ostatni stworzył przymus psychologiczny – odstraszanie osiąga się przez samo zagrożenie karą). - mieszane teorie kary –XIX w.- łączą cel odpłaty z innymi celami kary. Wg E.

Krzymuskiego teoria ta nawiązuje do Grotiusa. P. Rossi, Bar. Berner i Makarewicz. Wg Makarewicza kary nie trzeba uzasadniać, gdyż jest ona (tak jak przestępstwo) zjawiskiem społecznym. Nic nie zmieni faktu że kara jest odpłatą.

OGÓLNE DYREKTYWY WYMIARU KARY; CELE KARY W KODEKSIE Kodeks karny określa ogólne dyrektywy wymiaru kary w art. 53§1 - Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu

docsity.com

2

oraz biorąc pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Jak widać wymienia się tu 4 dyrektywy wymiaru kary: 1) stopień winy - dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy 2) stopień społecznej szkodliwości czynu – nakaz uwzględnienia stopnia społecznej szkodliwości 3) cele zapobiegawcze i wychowawcze w stosunku do skazanego – postulat prewencji szczególnej

(indywidualnej) - działanie na konkretnego sprawcę, by nie popełnił już nowego przestępstwa 4) potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa – postulat prewencji

ogólnej (generalnej) – popularyzacja norm prawa karnego, uchronienie ludzi od wejścia w kolizję z prawem.

Obowiązujący kodeks buduje rozwiązania na podstawie grupy mieszanej teorii kary, a więc wg niego celami kary są: 1) odpłata jako zadośćuczynienie społecznemu poczuciu sprawiedliwości 2) wychowanie (poprawa) 3) odstraszenie 4) izolacja lub trwała eliminacja KARY I ŚRODKI KARNE System kar – jest to katalog środków karnych łącznie z ustawową skalą zagrożeń, powiązania ich z instytucjami i zasadami zakreślającymi granice orzekania poszczególnych środków karnych. Inaczej jest to katalog kar i zasady ich orzekania. Obowiązujący kodeks zrezygnował z podziału kar na zasadnicze i dodatkowe i wprowadził kary i środki karne. Poza tym występuje odrębnie grupa „środków związanych z okresem próby” (art. 66 i n.) oraz „środki zabezpieczające” (art. 93 i n.). KARY Kodeks karny przewiduje w art. 32 takie rodzaje kar: 1) grzywna 2) ograniczenie wolności 3) pozbawienie wolności 4) 25 lat pozbawienia wolności 5) dożywotnie pozbawienie wolności w art. 322 w części wojskowej jest również przewidziana kara aresztu wojskowego Według kodeksu karnego skarbowego z 10 września 1999 r. mamy trzy kary: 1) grzywna 2) ograniczenie wolności 3) pozbawienie wolności Według kodeksu wykroczeń z 20 maja 1971 mamy ich cztery rodzaje: 1) areszt 2) ograniczenie wolności 3) grzywna (od 20 zł do 5000 zł) 4) nagana Kara grzywny Grzywna może być orzeczona samoistnie bądź też obok kary pozbawienia wolności. Samoistnie orzekana jest za przestępstwa o mniejszym ciężarze gatunkowym. Karę grzywny określa się w stawkach dziennych (a nie w kwotach jak w poprzednich kodeksach) od 10 do 360 stawek dziennych, do 540 stawek dziennych w ramach kary łącznej do 2000 stawek dziennych w przypadku szczególnego nadzwyczajnego złagodzenia kary za niektóre przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu

docsity.com

3

Jedna stawka dzienna może mieć wartość od 10 zł do 2000 zł (art. 33 § 3). System kwotowy natomiast występuje w kodeksie wykroczeń i skarbowym. Grzywna obok kary pozbawienia wolności może być orzekana, gdy:

- sprawca działał celu osiągnięcia korzyści majątkowej - sprawca tę korzyść osiągnął - gdy nie zachodzi żadna z tych sytuacji, a wobec sprawcy stosuje się warunkowe

zawieszenie wykonania kary do 180 stawek dziennych przy karze pozbawienia wolności do 90 stawek dziennych przy karze ograniczenia wolności Orzekając wysokość grzywny sąd bierze pod uwagę okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej sprawcy i jego rodziny. Art. 58 §2 zabrania orzekania grzywny niemożliwej do uiszczenia. Według k.k. wykonawczego sąd wzywa skazanego na grzywnę do jej uiszczenia w terminie 30 dni, po upływie tego terminu grzywnę ściąga się w drodze egzekucji. Sąd może zamienić grzywnę nie przekraczającą 100 stawek (po zgodzie skazanego) na pracę społecznie użyteczną. Praca ta może trwać od 1 miesiąca do 12 miesięcy. Jeżeli skazany nie uiścił grzywny i nie można jej ściągnąć, ani nie wykonuje pracy, sąd orzeka wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności (1 dzień kary = 2 stawki dzienne). Kara zastępcza nie może przekroczyć 12 miesięcy pozbawienia wolności ani górnej granicy kary pozbawienia wolności przewidzianej za dane przestępstwo, a jeżeli ustawa nie przewiduje w danym przypadku kary pozbawienia wolności – kara zastępcza nie może przekroczyć 6 miesięcy. Kara ograniczenia wolności Jest to model kary wprowadzony przez kodeks z 1969 r. i wtedy mogła trwać od 3 miesięcy do 2 lat. Obecnie orzeka się ją w rozmiarze od 1 do 12 miesięcy. Ograniczenie wolności polega na tym, że w czasie jej odbywania skazany: 1) nie może bez zgody sądu zmienić miejsca stałego pobytu 2) jest zobowiązany do wykonywania pracy wskazanej prze sąd (art. 35 §1) 3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary. Ad 2) Obowiązek wykonywania pracy wskazanej przez sąd polega na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w odpowiednim zakładzie pracy w wymiarze od 20 do 40 godzin miesięcznie. Zamiast tego sąd może wobec osoby zatrudnionej orzec potrącenia od 10% do 25% wynagrodzenia na rzecz Skarbu Państwa lub na określony przez sąd cel społeczny. Dodatkowo sąd może również zobowiązać skazanego do naprawienia w całości lub części szkody wyrządzonej przestępstwem oraz do przeproszenia pokrzywdzonego, wykonywanie obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby, powstrzymania się od nadużywania alkoholu czy innych środków odurzających. Sąd może również oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji lub organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym. Karę ograniczenia wolności odbywa się w miejscu stałego pobytu lub zatrudnienia skazanego, lub w niewielkiej odległości od tego miejsca, chyba że ważne względy przemawiają za wykonaniem kary w innym miejscu. Listę zakładów pracy ustalają organy samorządu terytorialnego. Jeżeli skazany uchyla się od wykonywania kary ograniczenia wolności, sąd określa zastępczą karę grzywny (1 dzień ograniczenia wolności = 1 stawka dzienna). Wysokość stawki – od 10 zł do 2000 zł. Można również zastosować zastępczą karę pozbawienia wolności (1 dzień zastępczej kary pozbawienia wolności = 2 dni ograniczenia wolności). Tę ostatnią (zastępczą karę pozbawienia wolności) stosuje się gdy skazany nie uiścił zastępczej kary grzywny i nie można jej ściągnąć w drodze egzekucji. W czasie wykonywania, sąd może zarządzić zmianę w sposobie wykonywania obowiązku pracy. Po odbyciu połowy orzeczonej kary, sąd może zwolnić skazanego od reszty kary (gdy ten się dobrze sprawował).

docsity.com

4

Kara pozbawienia wolności Kodeks karny z 1997 przewiduje jednolitą karę pozbawienia wolności (w kodeksie z 1932 istniał podział na karę więzienia i aresztu, dawniej były również ciężkie więzienia i więzienia innych stopni). Obecnie kara pozbawienia wolności występuje w trzech postaciach:

- kara terminowa od 1 miesiąca do 15 lat - kara 25 lat pozbawienia wolności - kara dożywotniego pozbawienia wolności

Według Kodeksu Karnego Wykonawczego kara pozbawienia wolności (1 m-c do 15 lat) ma na celu wzbudzenie w skazanym poczucia odpowiedzialności, dlatego też powinien on zostać poddany działalności resocjalizacyjnej. Jest ona wykonywana w zakładach karnych; mamy: 1) zakłady karne dla młodocianych 2) zakłady karne dla odbywających karę po raz pierwszy 3) zakłady karne dla recydywistów penitencjarnych 4) zakłady karne dla odbywających karę aresztu wojskowego Ponadto KK Wykonawczy wprowadza trzy typy zakładów karnych, różniących się stopniem zabezpieczenia: 1) zakłady karne typu zamkniętego 2) zakłady karne typu półotwartego 3) zakłady karne typu otwartego Kara pozbawienia wolności może być wykonywana w trzech systemach: 1) programowego oddziaływania 2) terapeutyczny 3) zwykły Według art. 82 k.k.w. skazanych kwalifikuje się według następujących kryteriów: 1. płeć 2. wiek 3. uprzednie odbywanie kary pozbawienia wolności 4. umyślność lub nieumyślność czynu 5. wysokość pozostałej do odbycia kary pozbawienia wolności 6. stan zdrowia fizycznego i psychicznego 7. stopień demoralizacji i zagrożenia społecznego Pierwsze systemy więziennictwa wytworzyły się na przełomie XVIII i XIX w. Są to:

- system filadelfijski (pensylwański, celkowy) – więzień miał cały czas siedzieć w celi, nie pracował mógł jedynie czytać Biblię, był odwiedzany przez pastora i więziennego nauczyciela. Poprzez własne przemyślenia miał osiągnąć stan skruchy. Zakłady tego typu powstały w Filadelfii w 1792 i 1826-129

- system auburski – więzień siedział w celi tylko w nocy; w ciągu dnia wykonywał wspólnie, w całkowitym milczeniu ciężkie prace. Z czasem reżim odosobnienia i milczenia został złagodzony i stosowany tylko jako kara dyscyplinarna. Zakład tego typu powstał w Auburn, w Nowym Jorku, a następnie był szeroko stosowany w USA

- progresywne systemy angielsko-irlandzkie – powstał w związku z deportacją skazanych z Anglii do jej kolonii.

- system angielski – obejmował trzy etapy: I etap – w czasie jego trwania skazany odbywał karę w izolacji. II etap – skazani musieli razem pracować; noc spędzali osobno, w celach; II etap dzielił się na 4 klasy. Przejście z klasy niższej do wyższej uzależnione było od osiągniętych postępów, wyrażanych w kreskach. Im wyższa klasa, tym lepsze warunki więzienia. Więzień który otrzymał odpowiednią liczbę kresek w czwartej grupie (ostatniej) przechodził do etapu III III etap – warunkowe zwolnienie

- system irlandzki – mniej rygorystyczny; obejmował 4 etapy kary:

docsity.com

5

I etap – okres odosobnienia II etap – okres wspólnej pracy III etap – okres zakładu pośredniego o charakterze półwolnościowym IV etap – warunkowe zwolnienie

Kara 25 lat pozbawienia wolności W kodeksie z 32 roku nie była ona znana, istniała natomiast kara śmierci. W 69 zrezygnowano z kary dożywotniego pozbawienia wolności na rzecz kary 25 lat pozbawienia wolności. Kara 25 lat pozbawienia wolności jest rodzajowo inną karą niż pozbawienie wolności do lat 15, jest przykładem kary bezwzględnie oznaczonej, podobnie jak kara dożywotniego pozbawienia wolności. Możliwe jest warunkowe zwolnienie po odbyciu 15 lat pozbawienia wolności. Kara dożywotniego pozbawienia wolności Kara ta występowała do 1970 (w kodeksie z 32), wprowadzono ją ponownie w 1995 roku, po wprowadzeniu moratorium na wykonywanie kary śmierci. Jest przewidziana w obowiązującym kodeksie za kilkanaście przestępstw skierowanych przeciwko ludzkości i pokojowi, przeciwko państwu i życiu człowieka. Wyraża ona cel izolacyjno-eliminacyjny. Warunkowe zwolnienie możliwe jest po odbyciu 25 lat pozbawienia wolności. Kodeks karny z 1997 jako pierwszy z polskich kodeksów nie przewiduje kary śmierci. Faktycznie jednak kary śmierci nie wykonywano od 1988 roku, a formalne moratorium na jej wykonywanie wprowadzono w 1995 r. W sporze o tą karę zwyciężył pogląd o jej niecelowości. ŚRODKI KARNE Kodeks karny obok kar przewiduje środki karne (dawne kary dodatkowe) Wg art. 39 k.k. są to: 1) pozbawienie praw publicznych 2) zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia

określonej działalności publicznej 3) zakaz prowadzenia pojazdów 4) przepadek przedmiotów 5) obowiązek naprawienia szkody, 6) nawiązka, 7) świadczenie pieniężne, 8) podanie wyroku do publicznej wiadomości Nadto poza tym katalogiem mamy jeszcze art. 45 - przepadek korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa lub przepadek jej równowartości art. 52 – sąd może orzec przepadek niezależnie pozyskanej korzyści majątkowej, co odpowiada odpowiedzialności posiłkowej z k.k. skarbowego Dodatkowo wobec żołnierzy stosuje się wg art. 324 § 1 trzy środki karne: 1) obniżenie stopnia wojskowego, 2) wydalenie z zawodowej służby wojskowej, 3) degradacja Do roku 1990 kodeks karny znał również konfiskatę mienia. Obecnie wobec żołnierzy służby zasadniczej nie orzeka się środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 7 – świadczenie pieniężne. W kodeksie wykroczeń występują następujące środki: 1) zakaz prowadzenia pojazdów 2) przepadek przedmiotów 3) nawiązka 4) obowiązek naprawienia szkody 5) podanie orzeczenia o ukaraniu do publicznej wiadomości w szczególny sposób W kodeksie karnym skarbowym środkami karnymi są: 1) dobrowolne poddanie się odpowiedzialności

docsity.com

6

2) przepadek przedmiotów 3) ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów 4) przepadek osiągniętych korzyści majątkowych 5) zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, wykonywania określonego zawodu i

zajmowania określonych stanowisk 6) podanie wyroku do publicznej wiadomości w szczególny sposób 7) pozbawienie praw publicznych 8) środki związane z okresem próby, czyli:

- warunkowe umorzenie postępowania - warunkowe zawieszenie wykonania kary - warunkowe przedterminowe zwolnienie

Nowymi środkami są świadczenie pieniężne, naprawienie szkody i nawiązka (ta ostatnia istniała wcześniej, lecz nie była zaliczana ani do kar zasadniczych ani do dodatkowych). Środki karne wzmagają represję, większość z nich ma nadto charakter zapobiegawczy. Naprawienie szkody i nawiązka mają charakter kompensacyjny. 1. Pozbawienie praw publicznych Pozbawienie praw publicznych obejmuje: 1. utrata czynnego i biernego prawa wyborczego do organów władzy publicznej, organu samorządu

zawodowego lub gospodarczego 2. utrata prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości 3. utrata prawa pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego

i zawodowego 4. utrata posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego 5. utrata orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utrata zdolności do ich uzyskania w okresie

trwania pozbawienia praw publicznych Ten środek można orzec w razie skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 3 lata za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie. 2. Zakaz zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu Ten środek orzeka się gdy sprawca przy popełnieniu przestępstwa nadużył stanowiska lub zawodu albo okazał, że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża interesowi społecznemu. Zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej sąd może orzec w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej działalności, jeżeli jej dalsze prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym przez prawo. 3. Zakaz prowadzenia pojazdów Zakaz prowadzenia pojazdów określonego typu sąd może orzec w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności gdy z okoliczności przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji. Sąd określa wtedy rodzaj pojazdu. Sąd może również orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, gdy sprawca w chwili popełnienia przestępstwa był:

- w stanie nietrzeźwości - pod wpływem środka odurzającego - gdy sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia będącego katastrofą w komunikacji,

sprowadzenie niebezpieczeństwa w komunikacji lub wypadek komunikacyjny Sąd może również orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze, gdy następstwem tego czynu była śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu lub gdy w czasie popełnienia przestępstwa ciężkiego wypadku komunikacyjnego sprawca był

- w stanie nietrzeźwości - pod wpływem środka odurzającego - gdy sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia

docsity.com

7

Sąd MUSI orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze, gdy sprawca PONOWNIE popełnił przestępstwo w warunkach powyżej podanych, czyli

- w stanie nietrzeźwości - pod wpływem środka odurzającego - gdy sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia

Stan nietrzeźwości – zgodnie z art. 155 § 16 zachodzi gdy: 1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość lub 2) zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość. Stan po użyciu alkoholu - gdy zawartość alkoholu we krwi jest pomiędzy 0,2% a 0,5% Zawartość alkoholu we krwi do 0,2% uważa się za mieszczącą się w normie. 4. Przepadek przedmiotów Przepaść mogą przedmioty pochodzące bezpośrednio z przestępstwa lub przedmioty, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa. Nadto sąd może orzec przepadek przedmiotów, których wytwarzanie, posiadanie, obrót, przewóz jest zakazany. Wszystkie te przedmioty, jeśli nie są własnością sprawcy, mogą ulec przepadkowi TYLKO gdy ustawa tak stanowi. Zezwala na to art. 316 w stosunku do:

- - Pieniędzy, dokumentów i znaków wartościowych, jeśli zostały podrobione lub przerobione lub usunięto z nich oznakę umorzenia

- - podrobionych narzędzi pomiarowych i środków technicznych, służących do popełniania przestępstw określonych w rozdziale XXXVII – „Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi”.

- Art. 293 §1 zezwala na przepadek rzeczy pochodzących z przestępstwa paserstwa, w tym programu komputerowego. Przepadek następuje na rzecz Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Przedmioty pochodzące bezpośrednio z przestępstwa ulegają przepadkowi, gdy nie podlegają zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. Nie stosuje się przepadku przedmiotów służących do popełniania przestępstwa, jeśli jest to niewspółmierne do wagi popełnionych czynów. Art. 45 k.k. dopełnia przepis o przepadku przedmiotów. Określa on możliwość orzeczenia przepadku korzyści majątkowej pochodzącej chociażby pośrednio z popełnienia przestępstwa lub przepadek jej równowartości. Przepadek nie obejmuje korzyści, w całości lub w części lub jej równowartości, jeżeli podlega ona zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. 5. Obowiązek naprawienia szkody Kodeks z 1997 wprowadził jako samodzielny środek karny obowiązek naprawienia szkody. – Art. 46. Sąd na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka ten obowiązek w całości lub w części w razie skazania za przestępstwo:

- spowodowania śmierci - ciężkiego uszczerbku na zdrowiu - naruszenia czynności narządu ciała - rozstroju zdrowia - przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji - przestępstwo przeciwko środowisku, mieniu, obrotowi gospodarczemu

Przy rozstrzyganiu NIE bierze się pod uwagę przepisów prawa cywilnego o przedawnieniu roszczenia oraz możliwości zasądzenia renty.

docsity.com

8

6. Nawiązka Nawiązka zawiera charakter zarówno odszkodowania jak i grzywny. Odszkodowaniem nie jest bo orzeczona równa się wielokrotności wartości szkody, poza tym można dochodzić dodatkowo odszkodowania; a nie jest grzywną, gdyż obok nawiązki można orzec i grzywnę. Według części ogólnej k.k. są może orzec nawiązkę, gdy: 1) sąd nie orzeka przepadku przedmiotów, które służyły lub miały służyć do popełnienia

przestępstwa, gdyż byłoby to niewspółmierne do wagi przestępstwa; nawiązka idzie na rzecz Skarbu Państwa

2) sąd nie orzeka naprawienia szkody w myśl art. 46 §1 – nawiązka ma być zadośćuczynieniem na rzecz pokrzywdzonego

3) sąd skazuje sprawcę za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu lub za inne umyślne przestępstwo, którego skutkiem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu; nawiązka na wskazany cel społeczny związany z ochroną zdrowia.

4) W razie skazania za przestępstwo przeciwko środowisku nawiązka idzie na określony cel społeczny związany z ochroną środowiska

5) W razie skazania za przestępstwo określone w art. 173-174, 177, 175 lub 355 prowadzącego pojazd mechaniczny, jeżeli był on w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środków odurzających lub zbiegł z miejsca zdarzenia – orzeka się OBLIGATORYJNIE nawiązkę na rzecz instytucji lub organizacji społecznej, której statutowymi zadaniami jest świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych.

Wysokość jednej nawiązki nie może przekroczyć 10-krotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w I instancji. W przypadku przestępstwa przeciwko środowisku nawiązka może być orzeczona w wysokości od3- krotnego do 20-krotności najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w I instancji. W razie skazania za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia nawiązka może być orzeczona w wysokości od 3-krotnego do 100- krotnego najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w I instancji. Według części szczególnej k.k. nawiązkę orzeka się, gdy: 1) za przestępstwo zniesławienia 2) za przestępstwo zniewagi 3) za przestępstwo wyrębu drzewa z lasu – wtedy nawiązka w wysokości dwukrotności wartości

drzewa idzie na rzecz pokrzywdzonego Nawiązka nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu naprawienia szkody. 7. Świadczenie pieniężne Jest to nowy środek karny. Może być orzekany w wysokości 3-krotnego najniższego miesięcznego wynagrodzenia. Orzeka się go: 1) w razie odstąpienia od wymierzenia kary 2) w wypadkach wymienionych w ustawie, czyli np. w razie warunkowego zawieszenia

postępowania, warunkowego zawieszenia wykonania kary 3) OBLIGATORYJNIE – w wysokości do 10-krotności najniższego wynagrodzenia - za

prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, po środkach odurzających – na rzecz instytucji lub organizacji społecznej, do której celów należy świadczenie pomocy ofiarom wypadków komunikacyjnych

8. Podanie wyroku do publicznej wiadomości Sąd może orzec w wypadkach przewidzianych w ustawie podanie wyroku do publicznej wiadomości w sposób przez siebie określony. Powinien mieć na uwadze społeczne oddziaływanie tego środka karnego. Wyrok można ogłosić w zakładzie pracy, w czasopiśmie lub w inny sposób.

docsity.com

9

Art. 52 – utrata nienależnych korzyści majątkowych Jeśli sprawca, reprezentując inną osobę (fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej), działając w jej imieniu lub interesie, popełni przestępstwo przynoszące tej osobie (jednostce) korzyści majątkowe, sąd obowiązuje podmiot, który je otrzymał do ich zwrotu w całości lub części na rzecz Skarbu Państwa. Nie dotyczy to korzyści, które mają być zwrócone innemu podmiotowi. Kodeks karny z 1997 nie przewiduje orzekania w postępowaniu karnym pozbawienia lub ograniczenia praw rodzicielskich lub opiekuńczych. Jest to zadanie sądu rodzinnego, który tą sprawą zajmuje się po zakończeniu postępowania karnego. WYMIAR KARY Mamy 4 rodzaje wymiaru kary: ustawowy i sądowy, w tym zwykły i nadzwyczajny Ze względu na podmiot, który tę karę określa (wymierza) mamy: 1) ustawowy wymiar kary – jest to określenie przez ustawę rodzaju kary za przestępstwo, a w

przypadku kary pozbawienia wolności – również jej granice 2) sądowy wymiar kary – jest to wymiar kary zastosowany przez sąd w konkretnym przypadku

zwykły sądowy wymiar kary – gdy sądowy wymiar kary mieści się (zawiera) w ramach ustawowego wymiaru

nadzwyczajny sądowy wymiar kary – jest to prawo sądu do przekroczenia granic kar, określonych przy typie przestępstwa, czyli jej zaostrzenia lub złagodzenia

Ustawowe zagrożenie karą musi mieć charakter ogólny i być dość ramowy, by sąd mógł stosować zasadę indywidualizacji kary. Nadzwyczajny wymiar kary:

- nadzwyczajne obostrzenie kary – podniesienie dolnej lub górnej granicy lub obu granic. Możliwe jest w przypadkach recydywy szczególnej, zwykłej i wielokrotnej; przestępczości zorganizowanej i zawodowej; ciągu przestępstw; z powodu niektórych przestępstw komunikacyjnych; wymiaru kary grzywny orzekanej obok kary pozbawienia wolności za przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu

- nadzwyczajne złagodzenie kary w tym zrezygnowanie z wymierzenia kary lub środka karnego – orzeczenie kary łagodniejszego rodzaju lub kary tego samego rodzaju, lecz niższej niżby to wynikało z części szczególnej ustawy.

PRZESŁANKI WYMIARU KARY Ogólne dyrektywy wymiaru kary Sąd wymierza karę 1) według własnego uznania 2) w granicach przewidzianych w ustawie (poza dozwolonymi wypadkami) 3) bacząc, by dolegliwość kary nie przekraczała stopnia winy 4) uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu 5) uwzględniając cele zapobiegawcze i wychowawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do

skazanego 6) uwzględniając potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa

(pozytywna prewencja ogólna) Kodeks karny nie wprowadza hierarchii celów kary. O tym, która dyrektywa powinna mieć znaczenie decydujące orzec można dopiero w konkretnym przypadku.

docsity.com

10

Szczegółowe przesłanki wymiaru kary Sąd powinien mieć na uwadze, orzekając karę: 1) motywację i sposób zachowania się sprawcy 2) popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim 3) rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków 4) rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa 5) właściwości i warunki osobiste 6) sposób życia sprawcy przed popełnieniem przestępstwa 7) zachowanie się sprawcy po popełnieniu przestępstwa 8) starania sprawcy o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu

poczuciu sprawiedliwości 9) zachowanie się pokrzywdzonego 10) pozytywne wyniki przeprowadzonej mediacji pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą lub ugodę

między nimi osiągniętą w postępowaniu przed sądem lub prokuratorem Bardzo ważna jest zasada indywidualizacji kary i znaczenie mediacji. Zalecenia szczególne 1) unikanie bezwzględnej kary pozbawienia wolności orzekanej za przestępstwo zagrożone

alternatywnie różnymi karami. 2) Zakaz orzekania grzywny, gdy już podczas orzekania nie wydaje się ona realna 3) Zamienianie rodzaju kary i odstąpienia od jej wymierzenia, zwłaszcza gdy sąd orzeka

równocześnie środek karny 4) Inne traktowanie nieletnich i młodocianych – wobec sprawcy, który w chwili popełnienia

przestępstwa nie ukończył 18 lat nie stosuje się kary dożywocia; Nieletni do lat 17 wg kodeksu nie popełnia przestępstwa (są od tego wyjątki – za niektóre przestępstwa odpowiada się od 15 roku życia – wobec tych kara nie może przekroczyć 2/3 górnej granicy ustawowej kary za dane przestępstwo).

INSTYTUCJE NADZWYCZAJNEGO ZAOSTRZENIA KARY Są to:

- recydywa - przestępczość zorganizowana i zawodowa - inne

Recydywa Aby istniała

- oba przestępstwa (poprzednie i następne) muszą być przestępstwami umyślnymi - recydywista musiał być uprzednio skazany na karę pozbawienia wolności i musiał ją

odbyć co najmniej przez 6 miesięcy Wyróżniamy : 1) recydywę kryminologiczną – fakt popełnienia przez tego samego sprawcę przestępstwa po raz

drugi, niezależnie czy był on za to pierwsze ukarany czy nie 2) recydywę ustawową (jurydyczną), - w tym:

- recydywa ogólna - gdy sprawca popełni ponownie jakiekolwiek przestępstwo - recydywa szczególna (specjalna, zwykła) – (= jednokrotna)

- szczególna jednokrotna – popełnienie ponownie przestępstwa tego samego lub podobnego typu (przeciwko temu samemu rodzajowi dobru chronionemu przez prawo) w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy pierwszej kary

- szczególna wielokrotna – przy trzecim skazywaniu tego samego sprawcy. Sprawca, który był wcześniej skazany jako recydywista i odbył co najmniej 1 rok pozbawienia wolności, w ciągu 5 lat od odbycia w całości lub części ostatniej kary, dopuszcza się przestępstwa umyślnego przeciwko życiu, zdrowiu, przestępstwa zgwałcenia,

docsity.com

11

rozboju, kradzieży z włamaniem, lub innego przestępstwa przeciwko mieniu z użyciem przemocy lub groźby jej użycia

3) recydywa penitencjarna – ponowne znalezienie się tego samego sprawcy w zakładzie karnym w związku z ponownym skazaniem go na bezwzględną karę pozbawienia wolności

Kara pozbawienia wolności orzekana jest wobec recydywistów wielokrotnych. Wobec nich sąd orzeka karę pozbawienia wolności powyżej ustawowej dolnej granicy i może przekroczyć górną granicę o połowę. Przestępczość zorganizowana Sprawca zawodowy – to ten, który uczynił z przestępstwa stałe (niekoniecznie jedyne) źródło dochodów. Formami przestępczości zorganizowanej są działanie w zorganizowanej grupie przestępczej lub związku przestępnym (związku mającym na celu popełnianie przestępstw). Sam udział w zorganizowanej grupie lub związku jest przestępstwem, a popełnianie przestępstw w ich ramach daje podstawę do obostrzeń - sąd orzeka karę pozbawienia wolności powyżej ustawowej dolnej granicy i może przekroczyć górną granicę o połowę. Inne podstawy nadzwyczajnego zaostrzenia kary Możliwość podwyższenia górnej granicy o połowę odnosi się również do: 1) tzw. ciągu przestępstw 2) niektóre przestępstwa komunikacyjne (nietrzeźwość, środki odurzające, zbiegnięcie z miejsca

zdarzenia) 3) wymiaru kary grzywny obok pozbawienia wolności za niektóre przestępstwa przeciwko obrotowi

gospodarczemu – grzywna w tych wypadkach może sięgać do 2 tys. Stawek dziennych. NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY I INNE INSTYTUCJE POKREWNENadzwyczajne złagodzenie kary Jest to:

- wymierzenie kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia - wymierzenie kary łagodniejszego rodzaju niż kara przewidziana w przepisie

określającym przestępstwo np. przy usiłowaniu nieudolnym, przy przekroczeniu granic obrony koniecznej, przy pomocnictwie itd. ; Stosuje się ją w sytuacji, w której nawet najniższa kara orzeczona w ramach ustawowego zagrożenia byłaby niewspółmiernie surowa. Granice wymiaru kary nadzwyczajnie zagrożonej są uzależnione od tego z jakim przestępstwem mamy do czynienia: - zbrodnia - to karę wymierza się od 1/3 ustawowego zagrożenia do dolnej granicy ustawowego

zagrożenia pomniejszonej o miesiąc np. przy karze pozbawienia wolności - występek zagrożony karą od roku pozbawienia wolności – jako karę nadzwyczajnie złagodzona

wymierza się karę grzywny od 10 do 360 stawek, karę ograniczenia wolnościod 1 miesiąca do 12 miesięcy ograniczenia wolności) albo karę pozbawienia wolności od 1 do 11 miesięcy

- występek w dolnej granicy zagrożony karą poniżej roku pozbawienia wolności – wymierzenie grzywny lub ograniczenia wolności w granicach rodzajowych

- przestępstwo zagrożone jest alternatywnie karą pozbawienia wolności, ograniczenia wolności lub grzywny – nadzwyczajne złagodzenie kary polega na odstąpieniu od wymiaru kary.

Zamiana rodzaju kary Jest to możliwe dzięki art. 58§3 k.k. Otóż jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pobawienia wolności nie przekraczającą 5 lat, sąd może zamiast niej orzec grzywnę lub karę ograniczenia wolności, w szczególności gdy równocześnie orzeka środek karny. Zamiana rodzaju kary NIE jest możliwa wobec sprawcy występku umyślnego już poprzednio ukaranego karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 6 miesięcy bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.

docsity.com

12

Odstąpienie od wymierzenia kary lub środka karnego Istnieje również możliwość rezygnacji z kary. Według przepisów części ogólnej k.k. jest to możliwe, gdy: 1) gdy przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie przekraczającą 3 lat lub

alternatywnie karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności, a społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna

2) gdy odstąpienie od wymierzenia kary i zastosowanie tylko środka karnego jest możliwe w ramach nadzwyczajnego złagodzenia kary, a czyn jest zagrożony alternatywnie innymi karami

3) gdy podstawę ogólną odstąpienia od wymierzenia kary formułuje art. 61 §1 - ? Według części szczególnej z możliwością nadzwyczajnego złagodzenia kary współpracują: 1) nieudolne usiłowanie 2) nieskuteczne podżeganie lub pomocnictwo 3) jeśli fałszywe zeznania dotyczą okoliczności nie mających wpływu na rozstrzygnięcie sprawy 4) udzielenie pomocy osobie najbliższej lub działanie z obawy przed odpowiedzialnością grożącą

jemu samemu lub jego najbliższym ZBIEG PODSTAW NADZWYCZAJNEGO WYMIARU KARY Może stać się tak, że zbiegnie się kilka podstaw do złagodzenia (zaostrzenia) kary lub też zbiegną się postawy do zaostrzenia i do złagodzenia. W pierwszym przypadku sąd może tylko raz karę nadzwyczajnie złagodzić lub obostrzyć, biorąc pod uwagę łącznie zbiegające się podstawy złagodzenia lub zaostrzenia. Art. 57 §2 rozstrzyga drugą sprawę – zbieg podstaw do złagodzenia i do zaostrzenia – daje swobodę decyzji sądowi. WYMIERZANIE KARY ŁĄCZNEJ Za minimum kary łącznej przyjmuje się najwyższą z wymierzonych kar podlegających łączeniu, maksimum wyznaczone jest przez sumę kar podlegających łączeniu. Drugą granicę wyznaczającą maksimum wyznacza art. 86 – kara łączna pozbawienia wolności nie może przekroczyć 15 lat, kara łączna ograniczenia wolności nie może przekroczyć 18 miesięcy, kara łączna grzywny nie może przekroczyć 540 stawek dziennych. Przykład: 1 przestępstwo – 3 lata pozbawienia wolności 2 przestępstwo – 2 lata pozbawienia wolności 3 przestępstwo – rok ograniczenia wolności i 300 stawek dziennych (miesiąc ograniczenia wolności = 15 dni pozbawienia wolności) kara łączna: minimum 3 lata pozbawienia wolności, maksimum 5 lat i 6 miesięcy (czyli od 3 do 5,5 lat pozbawienia wolności) i 300 stawek dziennych. Karę łączną wymierza się po to żeby nie mnożyć wykonywania kar. Kara nie może być niższa od najwyższej kary wymierzonej, bo by się opłacało popełniać wiele przestępstw. Z drugiej strony nie może ona pogarszać sytuacji sprawcy tak, żeby odsiadywał więcej niż sumę wszystkich kar. Taka jest idea aksjologiczna. Wyjątek: jeżeli za jedno ze zbiegających się przestępstw orzeczono karę 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności tę karę orzeka się jako karę łączną, pełna absorpcja. Zasady łączenia kar dotyczą również analogicznie terminowych środków karnych. Jeżeli wydano np. za dwa przestępstwa zakazy prowadzenia pojazdów to się wydaje orzeczenie łączące te zakazy w całość. Wyrok łączny – gdy kara zostaje orzeczona w odrębnym wyroku, gdy w sprawie tego samego sprawcy orzekały inne sądy. Wtedy sąd ostatni orzekający w sprawie tego samego sprawcy wydaje karę łączną w wyroku łącznym, a jeżeli były to sądy różnego szczebla – karę łączną orzeka w wyroku łącznym sąd najwyższej instancji.

docsity.com

13

Zbieg nie uzasadniający kary łącznej – nic się nie dzieje. Sąd musi takie przestępstwo osądzić, sprawca po kolei będzie odbywać wyroki. Będzie to wielość przestępstw nie uzasadniająca kary łącznej i nie uzasadniająca przyjęcia ciągu przestępstw. Ciąg przestępstw – kwalifikowana forma zbiegu przepisów charakteryzująca pewien typ zbiegów przepisów. Chodzi o zbieg przepisów uzasadniający karę łączną ale dodatkowo wszystkie przestępstwa mają realizować znamiona tego samego typu czynu zabronionego, przestępstwa mają być popełnione w krótkich odstępach czasu (nawet do kilku miesięcy) oraz muszą być te przestępstwa popełnione w podobny sposób. Pozostają w zbiegu sytuacje kiedy sprawca dopuścił się usiłowania i dokonania, nie pozostają w zbiegu przypadki kiedy sprawca dopuścił się podżegania do jakiegoś przestępstwa oraz sprawstwa tego przestępstwa, bo to już nie jest ten sam przepis. Sąd wtedy wymierza jedną karę za wszystko i tą jedna karę będzie się starał sąd oddać całą zawartość kryminalną bezprawia. Ustawodawca przewiduje możliwość orzeczenia tej kary do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. ŚRODKI ZWIĄZANE Z OKRESEM PRÓBY Są to: 1) warunkowe umorzenie postępowania – występuje przed rozprawa główną 2) warunkowe zawieszenie wykonania kary – czasowe lub trwałe zatamowanie wykonania kary

wobec sprawcy skazanego za przestępstwo 3) warunkowe przedterminowe zwolnienie- skrócenie czasu wykonywania orzeczonej kary Mamy różne systemy warunkowego skazania: 1) angloamerykański - odroczenie orzekania o karze lub o winie i karze na okres próby, w czasie

którego sprawca podlega nadzorowi kuratora 2) francusko-belgijski – orzeczona kara ulega zawieszeniu na okres próby 3) norwesko-duńsko-holenderski – wstrzymanie ścigania karnego etapie postępowania

przygotowawczego WARUNKOWE UMORZENIE POSTĘPOWANIA KARNEGO Jest to najłagodniejszy środek reakcji na czyn sprawcy i został wprowadzony przez kodeks z 1969 roku. Podstawa do tego jest zasada, że winy i czynu się nie kwestionuje. Andrzej Marek traktuje warunkowe umorzenie postępowania jako „szczególną postać odpowiedzialności karnej”. Podstawami do warunkowego umorzenia postępowania wg art. 66 k.k. są:

1) małe znaczenie winy i społecznej szkodliwości czynu 2) brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia czynu 3) sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne 4) warunki osobiste i właściwości sprawcy oraz jego dotychczasowy tryb życia uzasadniają

przypuszczenie że po umorzeniu sprawca nadal będzie przestrzegał porządku prawnego; że nie popełni przestępstwa

5) popełnione przestępstwo jest zagrożone karą nie przekraczającą 3 lat pozbawienia wolności 6) jeśli pokrzywdzony i sprawca pojednali się, warunkowe umorzenie jest możliwe wobec

sprawcy, który popełnił przestępstwo zagrożone karą do 5 lat pozbawienia wolności Według kodeksu z 97 warunkowe umorzenie postępowania należy wyłącznie do sądu (w ’69 również do prokuratora). Warunkowe umorzenie postępowania następuje na okres próby – od 1 roku do 2 lat i zaczyna się w momencie uprawomocnienia się orzeczenia. Sąd określa - ustanawia nadzór kuratora - obowiązki narzucone na oskarżonego – obowiązkowo – naprawienie szkody w całości lub części i

ew. dodatkowo: 1. informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby

docsity.com

14

2. przeproszenie pokrzywdzonego 3. wykonywanie ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby 4. powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających 5. orzec świadczenie pieniężne 6. zakazać prowadzenia pojazdów do 2 lat Naruszenie tych obowiązków prowadzi do podjęcia postępowania warunkowo umorzonego. Może to nastąpić na wniosek oskarżyciela lub pokrzywdzonego lub z urzędu. Sąd nie może podjąć postępowania, gdy upłynął okres próby i dodatkowe 6 m-cy. Umorzenie jest wówczas definitywne z mocy prawa. WARUNKOWE ZAWIESZENIE WYKONANIA KARY Sąd orzeka wobec sprawcy karę lecz kara ta nie ulega wykonaniu, jeżeli sprawca w określonym czasie dokona wyznaczonych warunków. Przesłanką warunkowego zawieszenia kary jest pozytywna prognoza, że pomimo niewykonania orzeczonej kary sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego i nie popełni ponownie przestępstwa. Obejmuje ono warunkowe zawieszenie kary, która przewiduje pozbawienie wolności do dwóch lat, karę ograniczenia wolności oraz karę grzywny samoistnej. Następuje ono na okres próby, który biegnie od uprawomocnienia się wyroku: 1) w przypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności okres ten wynosi

od 2 do 5 lat, 2) w stosunku do młodocianych i recydywistów wielokrotnych – od 3 do 5 lat, 3) w przypadku warunkowego zawieszenia kary ograniczenia wolności oraz grzywny okres próby

wynosi od 1 roku do 3 lat. Zawieszając wykonanie kary pozbawienia wolności lub ograniczenia wolności można orzec karę grzywny. Jej wymiar wynosi wówczas do 180 stawek dziennych przy zawieszeniu kary pozbawienia wolności, do 360 stawek dziennych – przy zawieszeniu wykonania kary ograniczenia wolności. Nie podlega ona jednak wykonaniu, jeśli nastąpiło zarządzenie wykonania zawieszonej kary. jeśli zaś uiszczenie grzywny nastąpiło wcześniej to kara pozbawienia lub ograniczenia wolności ulega skróceniu o okres odpowiadający liczbie uiszczonych stawek dziennych. W ramach warunkowego zawieszenia wykonania kary można na sprawcę nałożyć obowiązki próby – takie jak: 1) informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, 2) przeproszenie pokrzywdzonego, 3) wykonanie ciążącego na sprawcy obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby, 4) wykonywanie pracy zarobkowej, podjecie nauki lub przygotowanie się do zawodu 5) powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających, 6) poddanie się leczeniu (odwykowemu lub rehabilitacyjnemu), 7) powstrzymanie się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach 8) naprawienia w całości lub części szkody, chyba że sąd orzekł obowiązek naprawienia szkody jako środek karny

9) obowiązek innego stosowanego postępowania w okresie próby, by zapobiec popełnieniu przestępstwa

Można też oddać sprawcę na okres próby pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji lub organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie skazanych. Istotą warunkowego skazania jest uzależnienie skutków prawnych od przebiegu okresu próby od jej wyników. POZYTYWNY WYNIK – powoduje zatarcie skazania z mocy prawa. Przyjmuje się, że próba jest udana, jeżeli w ciągu 6 m-cy od jej upływu nie nastąpiło zarządzenie sądu o wykonaniu zawieszonej kary. W przypadku, gdy wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie skazania następuje po wykonaniu darowania lub przedawnienia wykonania orzeczonej grzywny lub środka karnego. Zatarcie skazania oznacza prawne uznanie niekaralności sprawcy przestępstwa.

docsity.com

15

NEGATYWNY WYNIK – oznacza naruszenie jej warunków lub dopuszczenie się nowego przestępstwa. Obligatoryjnie zarządza się wykonanie zawieszonej kary, gdy sprawca w okresie próby popełni przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności. Fakultatywnie zaś, gdy sprawca w okresie próby lub przed uprawomocnieniem się wyroku rażąco narusza porządek prawny, gdy popełni inne przestępstwo niż określono poprzednio, gdy uchyla się od uiszczenia grzywny, uchyla się od wykonania nałożonego obowiązku próby, dozoru kuratorskiego. WARUNKOWE PRZEDTERMINOWE ZWOLNIENIE Jest ono wyrazem indywidualizacji kary pozbawienia wolności. Są dwie przesłanki warunkowego przedterminowego zwolnienia:

1) merytoryczna – tj. pozytywna prognoza kryminologiczna - oparta na ocenie właściwości i warunków osobistych skazanego, jego sposobu życia przed i po popełnieniu przestępstwa oraz w toku wykonywania kary,

2) formalna – chodzi o czas odbytej kary - tj. odbycie przez skazanego określonej w ustawie części kary – przynajmniej połowy, lecz nie mniej niż 6 miesięcy, zaś w przypadku:

- recydywistów podstawowych (jednokrotnych) – nie wcześniej niż po odbyciu 2/3 kary, nie wcześniej niż po roku

- recydywistów wielokrotnych – nie wcześniej niż po odbyciu ¾ kary, nie wcześniej niż po roku,

- skazanych na 25 lat pozbawienia wolności – po odbyciu kary 15 lat pozbawienia wolności,

- skazanych na dożywotnie pozbawienie wolności - po odbyciu kary 25 lat pozbawienia wolności.

Zwolnienie to następuje na okres próby, tj. na czas pozostałego odbycia kary, nie krócej niż na 2 lata i nie dłużej niż 5 lat (w przypadku recydywistów wielokrotnych – nie krótszy niż 3 lata). O warunkowym przedterminowym zwolnieniu oraz o jego odwołaniu decyduje sąd penitencjarny, na posiedzeniu odbywającym się w zakładzie karnym. Wniosek może złożyć

- skazany, - dyrektor zakładu karnego - sądowy kurator zawodowy

W razie odmowy, następny wniosek sąd rozpatruje po upływie 3 miesięcy od daty wydania poprzedniej odmowy. NEGATYWNY UPŁYW OKRESU PRÓBY Odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia:

a) jest obligatoryjne – jeśli zwolniony w okresie próby popełni przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania,

b) jest fakultatywne – gdy zwolniony rażąco narusza porządek prawny, uchyla się od nadzoru, wykonywania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych.

POZYTYWNY UPŁYW OKRESU PRÓBY – to nieodwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia w tym okresie i w ciągu dalszych 6 m-cy. W takiej sytuacji uważa się karę za odbytą z chwilą warunkowego zwolnienia

ŚRODKI ZABEZPIECZAJĄCE Koncepcję stosowania środków zabezpieczających wobec szczególnie niebezpiecznych przestępców wysunęła szkoła pozytywna prawa karnego – szkoła antropologiczna. Ich realizację wprowadziła natomiast szkoła socjologiczna. Ich celem jest (nie jak kary realizacja wymiaru sprawiedliwości) ochrona społeczeństwa przed osobami zagrażającymi porządkowi prawnemu – więc ich stosowanie nei opiera się na zasadzie winy. Wyróżnia się:

docsity.com

16

a) środki o charakterze leczniczo – izolacyjnym i rehabilitacyjnym, b) środki o charakterze nieleczniczym,

ŚRODKI O CHARAKTERZE LECZNICZO - IZOLACYJNYM I REHABILITACYJNYM Kodeks karny przewiduje umieszczenie w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym sprawcy czynu zabronionego o znacznej szkodliwości, który z powodu niepoczytalności w czasie jego popełnienia nie podlega odpowiedzialności karnej. Środki tego typu wg art. 93k.k. odnoszą się do sprawców: 1) niepoczytalnych – art. 94 2) alkoholików – art. 96 Ad 1) W przypadku ograniczonej poczytalności - umieszczenie sprawcy niepoczytalnego w zakładzie psychiatrycznym jest możliwe, gdy popełnił on czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości i istnieje duże prawdopodobieństwo, że popełni taki czyn ponownie. Czas przebywania w takim zakładzie uzależniony jest od postępów w leczeniu. Jeśli pobyt w zakładzie nie jest konieczny sąd orzeka zwolnienie. Sprawca może być ponownie umieszczony w zakładzie, jeśli może on znów popełnić przestępstwo, jednak dopiero po upływie 5 lat od zwolnienia. Sąd skazując sprawcę na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania może orzec umieszczenie go w zakładzie karnym, gdzie stosuje się szczególne środki lecznicze lub rehabilitacyjne (a nie jak poprzednio najpierw w zakładzie psychiatrycznym a potem jeśli trzeba to w karnym). Ad 2) Sąd może orzec środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym tylko, gdy jest to niezbędne, tzn., aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną, upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego. Ponadto wymaga się też, aby sprawca ten dopuścił się czynu o znacznej szkodliwości społecznej i aby istniało wysokie prawdopodobieństwo ponowienia tego czynu w przypadku niezastosowania środka zabezpieczającego. ZAKŁAD ODWYKOWY – można umieścić tam sprawcę skazanego na karę do 2 lat pozbawienia wolności za przestępstwo pozostające w związku z nałogowym używaniem alkoholu lub środków odurzających. Okres pobytu wynosi od 3 m-cy do 2 lat. PLACÓWKA LECZNICZO – REHABILITACYJNA – jeśli sprawca przebywający w zakładzie karnym lub odwykowym wykazuje poprawę to może zostać umieszczony w takiej placówce na okres próby od 6 m-cy do 2 lat i wówczas stosuje się wobec niego dozór. ŚRODKI ZABEZPIECZAJĄCE O CHARAKTERZE NIELECZNICZYM (środki administracyjne) Środki te polegają na orzeczeniu pozbawienia praw (zakaz) lub przepadku przedmiotów. Są to: 1) zakaz zajmowania określonego stanowiska, 2) zakaz wykonywania określonego zawodu, 3) zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, 4) zakaz prowadzenia pojazdów, 5) przepadek rzeczy. Pozbawienie praw lub zakazy orzeka się bezterminowo – sąd uchyla zakaz, gdy ustały przyczyny jego orzeknięcia. Zakazy odnosi się do sprawców, którzy dopuścili się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności. Przepadek przedmiotów jako środek zabezpieczający może być także orzeczony w razie umorzenia postępowania z powodu znikomej szkodliwości czynu, warunkowego umorzenia postępowania a także, gdy zachodzi okoliczność wyłączająca karalność sprawcy. NIELETNI Już w 1818 w Kodeksie Karzącym Królestwa Polskiego była wzmianka o tym, że dzieci do lat 12 „tylko domowemu skarceniu podlegają”. Od połowy XIX w. W Królestwie utrwaliła się zasada

docsity.com

17

odrębnego umieszczania nieletnich w więzieniach. W 1921 przedstawiono ustawę o sądach dla nieletnich, o charakterze jurydycznym, ta jednak nie weszła w życie z powodów ekonomicznych. Jednak rozwiązanie jurydyczne przyjął kodeks karny z 1932 roku, a przepisy te obowiązywały aż do 13 maja 1983 roku. Przez kilka dziesiątków lat rozwiązania dotyczące nieletnich w kodeksie z 1932 były najbardziej postępowe w Europie. Obowiązywała zasada że bez wyjątków nieletni do lat 17 nie podlega odpowiedzialności karnej. Wyjątki wprowadzono w kodeksie z 1969r. Kodeks z 1932 wprowadził odpowiedzialność warunkową, tzn. że wobec nieletnich w wieku od 13 do 17 lat stosowano zakład poprawczy, jeśli czyn został wykonany z rozeznaniem. Czas pobytu w zakładzie nie był określony – zależał od postępów reedukacji sprawcy; mógł trwać jednak tylko do ukończenia 21 roku życia. Sąd mógł zaniechać zastosowanie zakładu poprawczego i zastosować środki wychowawcze, gdy charakter czynu i warunki życia nieletniego przemawiały za tym. Sąd mógł również zawiesić umieszczenie w zakładzie nieletniego, który działał z rozeznaniem na okres 3 lat próby. Nie dotyczyło to nieletnich, którzy popełnili czyn zagrożony karą dożywotniego pozbawienia wolności lub karą śmierci. W okresie próby stosowano środki wychowawcze WYNIK NEGATYWNY – sąd mógł odwołać zawieszenie i umieścić nieletniego w zakładzie poprawczym WYNIK POZYTYWNY – skazanie uważano za niebyłe W czasie przebywania w zakładzie, jego zarząd mógł umieścić na czas próby nieletniego poza zakładem, sprawując nad nim ścisły dozór. Gdy skazany dobrze się sprawował lub ukończył 21 lat, skazanie uważano za niebyłe, a gdy źle skazany wracał do zakładu. Jeśli nieletni popełnił ponownie czyn zabroniony z rozeznaniem, a postępowanie wszczęto po ukończeniu przez niego 17 roku życia – stosowano wobec niego złagodzoną „normalną” kary, gdyż umieszczenie go w zakładzie nie miał sensu, z powodu na wiek. Normalną, złagodzoną karę stosowano wobec skazanych, którzy zostali skazani na umieszczenie w zakładzie poprawczym, ale ukończył 20 lat przed rozpoczęciem wykonania wyroku. Gdy nieletni działał bez rozeznania, czyli nie był umysłowo i moralnie dorozwinięty do tego stopnia, ze nie mógł on rozpoznać znaczenia czynu, ani kierować swym postępowaniem stosowano środki wychowawcze: 1) upomnienie 2) oddanie pod nadzór odpowiedzialny rodziców, opiekunów, kuratorów dla nieletnich 3) umieszczenie w zakładzie wychowawczym (max. do ukończenia 21 roku życia) Niewykonywanie tego obowiązku przez rodziców stanowiło wykroczenie karane ograniczeniem wolności, grzywną lub naganą. Te same środki stosowano wobec nieletnich poniżej 13 roku życia. Wobec nieletnich poniżej 10 roku życia, nie stosowano nawet środków wychowawczych. Nowa ustawa z 26 października 1982 (obowiązywała od 13 maja 1983) zawierała elementy wychowawcze i składała się z przepisów materialnoprawnych, proceduralnych i wykonawczych. Wyróżniała ona 3 grupy nieletnich: 1) osoby w wieku 13-17 lat 2) osoby do 18 roku życia – gdy chodzi o zapobieganie demoralizacji 3) osoby do lat 21, wobec których wykonuje się środki wychowawcze lub poprawcze Sąd rodzinny przeprowadzał wstępną ocenę i kierował sprawę do rozpoznania w postępowaniu: 1) w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym gdy nieletni wskazuje przejawy demoralizacji i

sędzia ocenił wstępnie że wystarczą środki wychowawcze – kierował wtedy sprawę do rozpoznania w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym

2) w postępowaniu poprawczym – gdy nieletni dopuszcza się czynu zabronionego i sędzia uznał wstępnie, że powinno się go tam umieścić – sprawa kierowana była do rozpoznania w postępowaniu poprawczym.

Demoralizacja –wg ustawy - wynik i jednocześnie przejaw nieprzystosowania społecznego nieletniego, wskazując na typowe przejawy tego nieprzystosowania. Środkami wychowawczymi wg ustawy były: 1) upomnienie 2) zobowiązanie do określonego postępowania, w tym:

docsity.com

18

a) naprawienie wyrządzonej szkody b) przeproszenie pokrzywdzonego c) podjęcie nauki lub pracy d) powstrzymanie się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach e) zaniechanie używania alkoholu lub innego środka, w celu wprowadzenia się w stan

odurzenia 3) nadzór odpowiedzialny rodziców, opiekuna, organizacji młodzieżowej lub innej organizacji

społecznej, zakładu pracy lub osoby godnej zaufania - ci wszyscy muszą udzielić poręczenia za nieletniego

4) nadzór kuratora, 5) skierowanie do kuratorskiego ośrodka 6) zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych 7) umieszczenie w instytucji lub organizacji powołanej do przygotowania zawodowego 8) umieszczenie w rodzinie zastępczej 9) umieszczenie w placówce resocjalizacyjnej lub opiekuńczo-wychowawczej Środki wobec rodziców i opiekunów 1) zobowiązanie rodziców lub opiekuna do poprawy warunków wychowawczych, bytowych lub

zdrowotnych nieletniego 2) zobowiązanie do ścisłej współpracy ze szkołą, do której nieletni uczęszcza 3) zobowiązanie do ścisłej współpracy z poradnią wychowawczo-zawodową 4) zobowiązanie do ścisłej współpracy z zakładem pracy, w którym nieletni jest zatrudniony 5) zobowiązanie do ścisłej współpracy z lekarzem lub zakładem leczniczym 6) zobowiązanie rodziców lub opiekuna do naprawienia w całości lub części szkody wyrządzonej

przez nieletniego 7) powiadomienie zakładu pracy rodziców (opiekuna) lub organizacji społecznej, do której należą, o

zawinionym przez nich niewykonywaniu obowiązków wobec nieletniego, przez co dopuścili do jego demoralizacji

Zmiany wprowadzono w 2000 roku Wprowadzono możliwość mediacji. Do ukończenia 18 roku życia wobec nieletniego można stosować następujące środki wychowawcze: 1) zobowiązanie do określonego zachowania 2) nadzór odpowiedzialny rodziców, opiekuna 3) umieszczenie w rodzinie zastępczej lub w zakładzie wychowawczym 4) umieszczenie w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w zakładzie społecznym zdrowia 5) oraz środki wobec rodziców Resztę środków można stosować wobec nieletnich do 21 roku życia. Najsurowszy środek - zakład poprawczy – można orzekać wobec nieletnich od 13 do 17 roku życia, gdy spełni się następujące warunki: 1) fakt popełnienia czynu karalnego 2) wysoki stopień demoralizacji nieletniego 3) okoliczności i charakter czynu za tym przemawiają 4) nieskuteczność dotychczas stosowanych środków wychowawczych lub brak pozytywnej prognozy

w razie ich zastosowania Przesłanki 1) i 2) oraz osiągnięcie wieku 13 lat są bezwzględnymi. Dwie pozostałe względnymi. Zakład poprawczy może zostać orzeczony tylko wobec nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego odpowiadającego pojęciu przestępstwa, a nie wykroczenia. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 17 października 2001 w sprawie zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich wyróżnia następujące rodzaje zakładów: 1) grupa zakładów resocjalizacyjnych

a) zakłady o charakterze otwartym – młodzieżowe ośrodki adaptacji społecznej b) zakłady o charakterze półotwartym c) zakłady o charakterze zamkniętym – dla wielokrotnych uciekinierów z zakładów o char.

Otwartym i półotwartym

docsity.com

19

d) zakłady o wzmożonym nadzorze wychowawczym dla nieletnich o wysokim stopniu demoralizacji

2) grupa zakładów resocjalizacyjno-rewalidacyjnych – dla nieletnich upośledzonych umysłowo 3) grupa zakładów resocjalizacyjno-terapeutycznych – dla nieletnich:

a) z zaburzeniami psychicznymi lub innymi zaburzeniami osobowości b) uzależnionych od środków odurzających lub psychotropowych c) nosicieli wirusa HIV

Umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym można warunkowo zawiesić na okres próby od 1 roku do 3 lat oraz warunkowo zwolnić nieletniego z zakładu po upływie 6 miesięcy z ustaleniem okresu próby od 1 roku do 3 lat. Okres próby nie może trwać dłużej niż do ukończenia 21 roku życia. Podczas okresu próby stosuje się środki wychowawcze. Można też odstąpić od wykonania kary, jeśli stwierdzi się po wydaniu orzeczenia istotną poprawę nieletniego i zastosować środki wychowawcze. Można również zmienić rodzaj zakładu poprawczego. Obok środków wychowawczych i zakładu poprawczego stosuje się środki lecznicze. Dotyczy to nieletnich z umysłowym niedorozwojem, chorobą psychiczną lub innymi zakłóceniami psychicznymi lub nałogowo używających alkohol lub inne środki odurzające. Środkami leczniczymi są: 1) umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym lub innym zakładzie leczniczym 2) umieszczenie w odpowiedniej placówce wychowawczo-opiekuńczej lub w domu pomocy

społecznej Stosuje się je wobec nieletnich między 13 a 18 rokiem życia. Środki te są pozornie podobne do środków zabezpieczających; pozornie bo warunkiem ich orzekania jest wyłącznie stan zdrowia lub stan uzależnienia nieletniego, a nie zagrożenie dla porządku prawnego. Mamy trzy grupy sytuacji związanych ze stosowaniem kary wg kodeksu karnego: 1) art. 10 § 2 k.k. 2) art. 13 i art. 18 § 2 k.k. –usiłowanie i podżeganie - podstawą orzekania jest niecelowość

orzekania zakładu poprawczego ze względu na wiek – jeśli sprawca w chwili orzekania ukończył 18 lat i istnieją podstawy orzeczenia umieszczenia w zakładzie poprawczym, sąd rodzinny może wymierzyć karę nadzwyczajnie złagodzoną. Wg art. 18§2 jeśli nieletni w czasie wszczęcia postępowania miał ukończone 18 lat, w jego sprawie orzeka sąd karny; może on orzec środek karny, poprawczy oraz te środki wychowawcze, które mogą być zastosowane po ukończeniu 18 lat. Obligatoryjne jest nadzwyczajne złagodzenie kary.

3) art. 94 k.k. – czyn popełniony w stanie niepoczytalności – niecelowość wykonywania umieszczenia w zakładzie ze względu na wiek – upoważnia sąd rodzinny do wymierzenia kary zamiast środku poprawczego, jeśli nieletni ukończył 18 lat przed rozpoczęciem wykonania orzeczenia. Kara pozbawienia lub ograniczenia wolności takiego sprawcy nie może przekroczyć okresu, jaki pozostał do ukończenia 21 roku życia sprawcy.

PRZEDAWNIENIE I ZATARCIE SKAZANIA PRZEDAWNIENIE – polega na uchyleniu karalności czynów przestępnych po upływie określ. w ustawie czasu od ich popełnienia. Ma ono charakter bezwzględny i następuje z mocy prawa. Rozróżniamy: 1) przedawnienie ścigania – zakaz wszczęcia postępowania po pewnym upływie czasu 2) przedawnienie orzekania – zakaz orzekania w danej sprawie na skutek upływu czasu 3) przedawnienie wykonania kary – zakaz wykonania kary po upływie określonego czasu W kodeksie karnym a) + b) = przedawnienie karalności Przedawnienie karalności:

a) zbrodni zabójstwa – po upływie 30 lat od jej popełnienia, b) innej zbrodni - po upływie 20 lat od jej popełnienia, c) występków zagrożonych karą pozbawienia wolności do lat 3 – po upływie 5 lat od ich

popełnienia, d) występków zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej lat 3 – po upływie 10 lat od ich

popełnienia, e) czynów zagrożonych karą grzywny lub ograniczenia wolności – po upływie 3 lat od

popełnienia czynu.

docsity.com

20

f) przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego – po upływie 1 roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż po upływie 3 lat od jego popełnienia

Okres przedawnienia rozpoczyna bieg od czasu popełnienia przestępstwa, zaś w przypadku przestępstw skutkowych – od momentu jego wystąpienia. Termin przedawnienia karalności ulega przedłużeniu o 5 lat, jeżeli w okresie przedawnienia wszczęto postępowanie karne przeciwko osobie.

PRZEDAWNIENIE WYKONANIA KARY – polega na tym, iż nie można wykonać kary lub środka karnego po upływie:

a) po 30 latach od uprawomocnienia się wyroku skazującego - w przypadku kary pozbawienia wolności powyżej 5 lat

b) po 15 latach - w przypadku kary pozbawienia wolności poniżej 5 lat (włącznie) c) po 10 latach - w przypadku grzywny i kary ograniczenia wolności d) po 10 latach - w przypadku orzeczenia środków karnych pozbawienia praw publicznych,

zakazu zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu, prowadzenia określonej działalności gospodarczej, zakazu prowadzenia pojazdów, przepadku przedmiotów, nawiązki, świadczenia pieniężnego

e) po 15 latach – w przypadku orzeczenia obowiązku naprawienia szkody Wstrzymanie biegu przedawnienia – gdy przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania; dzieje się tak przez prawne regulacje, np. przez immunitet formalny. Nie można wstrzymać biegu przedawnienia w przypadku prywatnego oskarżenia. Wyłączenie przedawnienia Nie podlegają przedawnieniu 1) zbrodnie wojenne – konwencja ONZ z 26.11.1968 o niestosowaniu przedawnienia zbrodni wojennych 2) zbrodnie przeciwko ludzkości 3) zbrodnie przeciwko pokojowi 4) umyślne przestępstwa:

a) zabójstwa b) ciężkiego uszkodzenia ciała c) ciężkiego uszczerbku na zdrowiu d) pozbawienie wolności połączone ze szczególnym udręczeniem, popełnione przez

funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. ZATARCIE SKAZANIA – polega na uznaniu skazania za niebyłe i usunięciu wpisu o skazaniu z Krajowego Rejestru Karnego. Od tego momentu skazany ma prawo twierdzić, że nie był karany, a żaden organ czy instytucja nie może ograniczyć jego praw z powołaniem się na karalność. Zatarcie następuje z mocy prawa, na skutek decyzji sądu albo Prezydenta, który korzysta z prawa łaski. Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej pozostających w zbiegu przestępstw oraz gdy skazany przed upływem okresu potrzebnego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Zatarcie z mocy prawa następuje: 1) za karę terminowego pozbawienia wolności lub 25 lat pozbawienia wolności – po 10 latach od

uznania jej za wykonaną, od darowania kary lub od przedawnienia jej wykonania 2) za karę dożywotniego pozbawienia wolności – po 10 latach od uznania jej za wykonaną, od

darowania kary lub od przedawnienia jej wykonania 3) za karę ograniczenia wolności lub grzywnę – po 5 latach od uznania jej za wykonaną, od

darowania kary lub od przedawnienia jej wykonania Na wniosek skazanego:

a) po upływie 5 lat – gdy sprawca skazany był na karę pozbawienia wolności do lat 5 i przestrzegał porządku prawnego

b) po upływie 3 lat, gdy skazanie dotyczyło kary grzywny lub ograniczenia wolności.

docsity.com

21

Zatarcie w przypadku orzeczenia środka karnego, nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem lub przedawnieniem jego wykonania. UŁASKAWIENIE należy do głowy państwa, a jego zakres nie jest w ustawie określony. Przyjęło się, że Prezydent może ułaskawić w wyjątkowych przypadkach (zdarzeniach losowych, rodzinnych) konkretnego sprawcy ukaranego za przestępstwo. Kodeks Postępowania Karnego określa procedurę ułaskawienia. Prośbę o ułaskawienie może złożyć:

- sam skazany - osoba uprawniona do składania na jego korzyść środków odwoławczych - krewni w linii prostej (więzy krwi) - przysposabiający lub przysposobiony (adopcja) - rodzeństwo - małżonek lub osoba pozostająca ze skazanym we wspólnym pożyciu PROCEDURA NR 1:

1. Osoby mogące złożyć prośbę składają ją do sądu, który wydał wyrok I instancji. Sąd ten w ramach możliwości rozpoznaje prośbę w tym samym składzie sędziów i ławników co podczas orzekania wyroku. Jeśli orzekał tylko 1 sędzia – wniosek rozpoznaje ten sędzia + 2 ławników. Sąd I instancji wydaje swoją opinię – pozytywną lub negatywną i bierze pod uwagę zachowanie się sprawcy po wydaniu wyroku, rozmiary wykonanej już kary, stan zdrowia skazanego, jego warunki rodzinne, naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, szczególne wydarzenia jakie nastąpiły po wydaniu wyroku.

2. Jeśli w tej sprawie orzekał również sąd odwoławczy – sąd I instancji przesyła sądowi apelacyjnemu swoją opinię oraz akta sprawy, a ten wydaje opinię i tak:

a) 2 x Negatywna = prośba pozostaje bez biegu b) 1 x Negatywna i 1 x Pozytywna lub 2 x Pozytywna = przesłanie prośby do Prokuratora

Generalnego wraz z aktami sprawy 3. Prokurator Generalny przedstawia sprawę

wraz ze swoim wnioskiem Prezydentowi, a ten ułaskawia lub nie. 4. Prokurator Generalny wszczyna odpowiednie

postępowanie w danej sprawie. PROCEDURA NR 2 Można skierować prośbę bezpośrednio do Prezydenta, ten jednak oddaje ją Prokuratorowi Generalnemu, który nadaje sprawie bieg jak w Procedurze NR 1 PROCEDURA NR 3 Prośbę o ułaskawienie może w szczególnych przypadkach wszcząć z urzędu Prokurator Generalny, Prokurator Generalny występuje z żądaniem do sądu o opinię lub bez zasięgania opinii przedstawia ją bezpośrednio Prezydentowi. Każda decyzja Prezydenta sprawia, że Prokurator Generalny wszczyna odpowiednie postępowanie w danej sprawie. W szczególnych wypadkach (np. krótki okres pozostałej do odbycia kary) sąd wydający opinię oraz Prokurator Generalny mogą wstrzymać wykonanie kary lub zarządzić przerwę w jej wykonaniu do czasu ukończenia postępowania o ułaskawienie. AMNESTIA – jest to akt generalny wydany w formie ustawy, uchwalanej przez Sejm. Zazwyczaj obejmuje złagodzenie kary lub jej darowania i zazwyczaj dotyczy tylko pewnej kategorii przestępstw i ściśle określonej kategorii sprawców. W okresie powojennym od 1989 roku amnestia była często stosowana, np. z okazji rocznic i świąt państwowych. ABOLICJA – ustawowe darowanie pewnych przestępstw, polega na zakazie wszczęcia postępowania karnego lub nakazie jego umorzenia. Używa się słów „przebacza się i puszcza w niepamięć”, wskazując określoną kategorię przestępstw.

docsity.com

22

Abolicja warunkowa – nastąpi abolicja po zaistnieniu dodatkowych warunków Abolicja pełna - zakaz wszczęcia postępowania karnego w zakresie pewnej grupy przestępstw lub nakaz jego umorzenia, jeśli zostało wszczęte, gdy nastąpiło skazanie czy nawet zatarcie skazania Najczęściej abolicja występuje razem z amnestią. W polskiej praktyce ustawodawczej od 1989 roku zaniechano wydawania abolicji i amnestii.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome