Wydatki publiczne - Notatki - Finanse Publiczne - Część 1, Notatki'z Finanse publiczne. University of Zielona Góra
Abraxas88
Abraxas8827 February 2013

Wydatki publiczne - Notatki - Finanse Publiczne - Część 1, Notatki'z Finanse publiczne. University of Zielona Góra

PDF (625.8 KB)
17 strona
1000+Liczba odwiedzin
Opis
Ogólne charakterystyki budżetu państwa.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 17
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

1. Ogólne charakterystyka budżetu państwa

Pojęcie budżetu określić można w zależności, od tego, na co bardziej

kładziemy nacisk.1 W ustawie o finansach publicznych art. 61 definiuje budżet państwa

zaś art. 109 budżet jednostek samorządu terytorialnego. Bez względu jednak, jakiego

podmiotu dotyczy budżet ma kilka cech wspólnych:

 jest zestawieniem przewidywanych dochodów i wydatków,

 uchwalany jest w formie ustawy/uchwały budżetowej,

 uchwalany na okres jednego roku kalendarzowego,

 odpowiada określonym zasadom budżetowym,

 pełni funkcję: redystrybucyjną, sygnalizacyjno-kontrolną2,

Ogólną definicję przedstawić można jako: „Budżet jest podstawowym planem

finansowym, uchwalanym przez organy przedstawicielskie, w którym ustala się w sposób

dyrektywny zadania polegające na bezzwrotnym gromadzeniu i rozdziale

scentralizowanych zasobów pieniężnych, stosownie do planowanych zadań publicznych3.

Podstawowymi funkcjami, jakie realizuje się zarówno na szczeblu budżetu centralnego

jak i budżetów lokalnych są4:

1) funkcja fiskalna - polegającą na gromadzeniu dochodów poprzez różne formy

świadczeń na rzecz państwa (podatki, opłaty itp.) oraz finansowaniu rożnych ogniw

aparatu państwowego i określonych zadań podejmowanych przez państwo,

2) funkcja redystrybucyjna - oznaczającą wtórny podział dochodu narodowego W

tej funkcji państwo ściąga do swej dyspozycji część dochodu narodowego i

przekazuje go w różnej postaci określonym grupom społecznym (np. świadczenia na

rzecz bezrobotnych, finansowanie świadczeń emerytalnych, zasiłków chorobowych

itp.),

3) funkcja stymulacyjna - polegającą na oddziaływaniu na koniunkturę i wzrost

gospodarczy W tej funkcji występuje oddziaływanie zarówno systemu dochodów,

jaki wydatków budżetowych np. wysokie opodatkowanie zysków może wpływać

hamująco na inwestycje, ogólne zaś obniżenie stopy opodatkowania dochodów

działa stymulujące na popyt społeczny i pobudza koniunkturę Wzrost wydatków

państwa na cele inwestycyjne oraz na finansowanie zamówień publicznych

przyczynia się do ożywienia w różnych dziedzinach gospodarki narodowe)

1 Por. Gaudemet, j. Molinier, Finanse publiczne, Rozdział 3.1.1. Ewolucja pojęcia budżetu I ustawy budżetowej, Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2000, str. 165 2 Głuchowski J., Wstęp do skarbowości, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań 1997, str. 24 3 Ibidem, str. 19 4 Grabowski Tadeusz, Podstawowe teorie ekonomii, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 1999, str. 275-276

docsity.com

Stopień realizacji powyższych funkcji na każdym z tych poziomów (centralnym czy

lokalnym) zależy w znacznej mierze od znaczenia, jakie w systemie administracji

publicznej posiada władza centralna a jakie władze lokalne. Najczęściej w gestii budżetów

lokalnych znajdują się takie działy jak gospodarka komunalne, mieszkaniowa, oświata,

ochrona zdrowia, kultura, utrzymanie porządku publicznego, infrastruktura lokalna.

Władze lokalne realizują zadania własne, a także przekazywane im przez szczebel

centralny. Finansują je z własnych dochodów a także z subwencji przekazywanych przez

budżet centralny. Istnienie tego rodzaju subwencji jest koniecznością wobec dużego

zróżnicowania stopnia dochodowości władz lokalnych, będącego z kolei rezultatem

różnego poziomu rozwoju gospodarczego poszczególnych rejonów administracji kraju.

Tendencją we współczesnych państwach jest wzrost zakresu zadań realizowanych przez

władze lokalne, a więc także wzrost roli budżetów terenowych w finansowaniu tych

zadań. Jest to tendencja społecznie postępowa, sprzyja, bowiem wyzwalaniu lokalnych

inicjatyw w rozwiązywaniu zadań, istotnych dla państwa jako całości jak i dla

społeczności lokalnej.

2. Wydatki publiczne

Wydatki są głównym instrumentem realizacji alokacyjnej funkcji finansów

publicznych. Wielkość wydatków i ich struktura jest uwarunkowana historycznie, jak i

zdeterminowana realizowaną przez władze publiczne doktryną społeczno-gospodarczą.

Zależą wiec one głównie od:

 zakresu finansowania przez państwo zadań publicznych,

 zakresu finansowania przez państwo usług społecznych,

 skali ingerencji państwa w procesy gospodarcze,

 wydajności fiskalnej państwa mierzonej stopniem redystrybucji dochodów.

docsity.com

W teorii i w praktyce występuje wiele klasyfikacji wydatków publicznych. Do klasycznych

podziałów należy wyodrębnienie wydatków ze względu na ich przeznaczenie na cele

bieżące lub średnio- i długookresowe. Rozróżnia się więc wydatki:

 bieżące,

 kapitałowe (majątkowe).

Udział tych drugich w wydatkach ogółem jest o tyle ważny, że państwo za ich

pośrednictwem może oddziaływać na rozwój regionów, ograniczanie bezrobocia czy też

procesy restrukturyzacji poszczególnych branż.

Analiza danych zawartych w tabeli poniżej wskazuje na systematyczny wzrost wydatków

w wartościach nominalnych. W 2000 r. wzrosły one w porównaniu z 1991 r.

ośmiokrotnie. Przy czym, wydatki kapitałowe utrzymują się ciągle na bardzo niskim

poziomie, przy tendencji spadkowej w latach 1999-2000 i stanowią zaledwie 7%

wydatków całego sektora finansów publicznych.

Wysokość i udział wydatków sektora finansów publicznych w PKB w latach 1991-2000

Wyszczególnienie 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 (w mld zł)

Wydatki ogółem 1. Wydatki bieżące 2. Wydatki kapitałowe

36,6 33,7 2,9

57,5 53,6 3,9

77,8 72,7 5,1

106, 2 99,8 6,4

142, 1 133, 4 8,7

178, 7 166, 3 12,4

213, 6 196, 8 16,8

241, 6 221, 6 20,0

272, 8 253, 5 19,3

297, 6 276, 8 20,8

(w % PKB) Wydatki ogółem 1. Wydatki bieżące 2. Wydatki kapitałowe

45,2 41,6 3,6

50,1 46,7 3,4

50,0 46,7 3,3

47,4 44,5 2,9

46,4 43,5 2,9

46,4 43,2 3,2

45,5 41,9 3,6

44,0 40,4 3,6

44,8 41,6 3,2

44,0 40,9 3,1

Źródło: Wydatki publiczne Teoria i zastosowanie Wyd. Wyższej Szkoły Bankowej 2000

str. 145

Kolejny, najczęściej stosowany podział oparty jest na kryterium szczebla władzy

wydatkującej środki publiczne. Rozróżnia się wydatki:

 rządowe,

 samorządowe.

Czasami stosuje się według tego samego kryterium podział na wydatki: centralne,

regionalne, lokalne.

Rozróżnienie to jest o tyle istotne, że pozwala na analizę stopnia faktycznej

decentralizacji władzy w państwie. Powszechnie przyjmuje się, że władze samorządowe

(ponieważ są bliżej obywateli) lepiej znają potrzeby zbiorowości lokalnych i regionalnych,

łatwiej także poddają się one kontroli. W praktyce stwarza to szansę na efektywniejsze

wydatkowanie środków publicznych przez samorządy niż przez władze centralne.

docsity.com

Udział wydatków budżetowych w PKB według kryterium szczebla władzy wiatach 1991-

2000 (w %)

Wyszczególnienie 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000

Wydatki rządowe Wydatki

samorządowe

39,6

5,6

44,4

5,7

43,8

6,2

40,7

6,7

39,9

6,5

38,2

8,2

36,9

8,6

35,4

8,6

34,1

10,7

32,8

11,2

Źródło: Wydatki publiczne Teoria i zastosowanie Wyd. Wyższej Szkoły Bankowej 2000

str. 145

Wydatki publiczne często dzieli się także na:

 finalne (określane też jako realne lub bezpośrednie),

 transferowe (zwane też redystrybucyjnymi lub pośrednimi).

Podstawą ich wyodrębnienia jest związek poszczególnych rodzajów wydatków z

ostatecznym wykorzystaniem produktu krajowego brutto.

Tylko te pierwsze, które obejmują oprócz wydatków na zakup dóbr i usług materialnych,

również wydatki osobowe wypłacane pracownikom sektora publicznego, wyrażają

faktyczny udział sektora publicznego w produkcie społecznym. W przypadku transferów

decyzje o wykorzystaniu produktu społecznego podejmowane są przez odbiorców

transferów. W odniesieniu do tej grupy wydatków rola sektora publicznego sprowadza się

do redystrybucji siły nabywczej w ramach sektora prywatnego.

Według przyjętej powszechnie klasyfikacji wydatki finalne konsumpcyjne obejmują

najczęściej środki na: obronę narodową, bezpieczeństwo publiczne, oświatę i ochronę

zdrowia. Warto jednak zauważyć, że wydatki na szeroko pojętą oświatę nie są wydatkami

konsumpcyjnymi, lecz powinny być traktowane jako inwestycje w człowieka. Głównymi

składnikami wydatków redystrybucyjnych są natomiast: transfery socjalne, subsydia oraz

odsetki od długu publicznego.

Inny istotny podział wydatków publicznych obejmuje wydatki:

 stałe,

 zmienne.

Podział wydatków na stałe i zmienne nie jest w sposób jednoznaczny zdefiniowany.

Czasami za wydatki stałe uznaje się wydatki zdeterminowane historycznie, to jest

wydatki występujące w roku ubiegłym. Częściej jednak przyjmuje się, że stałymi są te

wydatki, które nakładają na państwo ustawowe zobowiązania wobec obywateli oraz

wydatki związane z obsługą długu publicznego. Te ostatnie bywają także określane jako

wydatki sztywne. Niezrealizowanie jednych i drugich rodzi negatywne konsekwencje w

postaci braku zaufania do władz publicznych danego państwa.

docsity.com

Analiza udziału wydatków zmiennych pozwala z kolei ocenić, jaka jest faktyczna swoboda

wyboru władz publicznych w odniesieniu do kształtowania wydatków planowanych na

dany rok budżetowy. Zaliczając do wydatków stałych wydatki na ubezpieczenia i opiekę

społeczną, koszty obsługi długu publicznego oraz subwencje ogólne dla gmin stwierdzić

można, że w latach 1995-1998 średni ich udział w wydatkach publicznych sięgał 60%. W

ten sposób wyznaczony obszar wyboru, w zakresie polityki budżetowej, w odniesieniu do

danego roku kalendarzowego dotyczy 40% wydatków.

Z punktu widzenia możliwości oceny stopnia realizacji przyjętej przez rząd doktryny

ekonomiczno-społecznej, istotna jest także analiza wydatków według ich funkcji.

Wielkość środków wydatkowanych na edukację, ochronę zdrowia, opiekę społeczną itd.

pozwala określić faktyczną alokację środków pieniężnych na konkretny dział, bez względu

na to kto jest ich dysponentem. W praktyce bowiem na finansowanie określonego działu

gospodarki narodowej mogą być kierowane środki pochodzące z różnych części sektora

finansów publicznych.

Ze względu na brak danych dotyczących struktury wydatków całego sektora finansów

publicznych od początku procesu transformacji, porównaniem objęto jedynie lata 1995-

1998. Analizę zmian w ich strukturze oparto na skonsolidowanych wydatkach instytucji

rządowych i samorządowych, ujętych zgodnie z metodologią Międzynarodowego

Funduszu Walutowego.

Struktura wydatków publicznych według kryterium ich funkcji w latach 1995-1998 (w %)

Wyszczególnienie 1995 1996 1997 1998

Wydatki ogółem 100,0 100,0 100,0 100,0

w tym:

- działalność ogólnopaństwowa 5,3 5,3 5,3 5,5

- obrona narodowa 3,9 3,4 3,5 3,5

- bezpieczeństwo i porządek publiczny 3,8 4,0 4,1 4,1

- edukacja 11,5 12,3 12,8 13,0

- ochrona zdrowia 10,1 10,9 10,1 10,0

- ubezpieczenia społeczne i opieka społeczna 46,1 46,3 46,6 45,8

Źródło: Wydatki publiczne Teoria i zastosowanie Wyd. Wyższej Szkoły Bankowej 2000

str. 146

Analiza danych wskazuje, że w omawianym okresie powoli wzrasta udział wydatków na

edukację, bezpieczeństwo i porządek publiczny oraz działalność ogólnopaństwowa.

Najniższą dynamikę wzrostu odnotowano w zakresie wydatków na obronę narodową i

ochronę zdrowia. Przy czym, największą część środków - bo prawie 46% - przeznacza się

na ubezpieczenia i opiekę społeczną.

docsity.com

Warto również zaznaczyć, że rola wydatków publicznych jako krótkookresowego

regulatora prywatnego popytu konsumpcyjnego w ramach polityki fiskalnej jest

ograniczona. Większość wydatków charakteryzuje się dużą sztywnością i nie może być

zmieniona w zależności od wymogów sytuacji koniunkturalnej. W warunkach recesji

wzrost takich wydatków, jak na przykład emerytury, zasiłki itp., mógłby być łatwo

osiągnięty. Jednak ich późniejsze obniżenie w sytuacji poprawy koniunktury jest nie tylko

w praktyce bardzo trudne, ale i rzadko kiedy realne. Dlatego też wykorzystywanie

transferów pieniężnych do regulowania popytu, ogranicza się jedynie do odpowiedniego

rozłożenia w czasie podwyżek świadczeń.

Instrumentem o istotnym znaczeniu dla prowadzonej gospodarki finansami publicznymi

są wydatki na inwestycje publiczne. Wykazują one taką elastyczność, która pozwala na

ich kumulację w okresach osłabienia koniunktury i obniżenie w okresach ożywienia. Nie

jest ona jednak nieograniczona. Moment rozpoczęcia inwestycji może być odkładany w

czasie, później jednak wstrzymywanie prac wiąże się ze stratami. Z tego punktu widzenia

rozpoczęte inwestycje powinny być kontynuowane niezależnie od koniunktury. Dlatego

też w celu ułatwienia zmian w poziomie tych wydatków i ograniczenia pochopnych decyzji

powszechnie stosuje się wieloletnie programy inwestycyjne.

Klasyfikacja wydatków budżetowych może być więc dokonywana według różnych

kryteriów. Zgodnie z art. 69 ust. l ustawy o finansach publicznych wydatki budżetu

państwa dzielą się na:

1) wydatki bieżące,

2) wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa,

3) wydatki majątkowe.

Wydatki bieżące. Wydatki bieżące obejmują:

1) subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego,

2) dotacje,

3) wynagrodzenia i uposażenia oraz składki od nich naliczane,

4) inne świadczenia na rzecz osób fizycznych,

5) zakupy towarów i usług,

6) inne wydatki związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych lub realizacją ich

statutowych zadań.

docsity.com

3. Problematyka racjonalizacji w gospodarce budżetowej

Sposób gromadzenia środków publicznych z poszczególnych tytułów

określają odrębne ustawy. Sprostanie rozlicznym potrzebom społecznym przy

ograniczonych zasobach zmusza do przestrzegania zasady gospodarności5 i efektywności

w odniesieniu do środków publicznych.6

Różnice między racjonalnością7 społeczno - gospodarczą a racjonalnością

prywatno-gospodarczą określił O. Lange8. Stwierdza on, że racjonalność społeczno-

gospodarcza generuje hierarchiczną strukturę celów zadań publicznych. Rozróżnia on

racjonalność rzeczową oraz racjonalność metodologiczną, wskazując jednocześnie, iż

proces gospodarowania łączy się jedynie z tą ostatnią. W tym kontekście postulat

racjonalności można realizować bądź w postaci zasady największego efektu bądź

najmniejszego nakładu środków. Posługiwanie się tymi zasadami zakłada, że cele oraz

środki będą skwantyfikowane.

Podstawową jednak zasadą gospodarowania jest to, że środki publiczne, poza kilkoma

wyjątkami nie powinny być przeznaczane na wyodrębnione imiennie wydatki. Zasada

taka nazywana jest uniwersalizmem gospodarowała środkami publicznymi. Praktyka

międzynarodowa pozwala na następujące wyjątki od tej zasady:

 kredyty udzielone przez międzynarodowe instytucje finansowe mogą być

wykorzystywane zgodnie z umową kredytową,

 środki z bezzwrotnej pomocy zagranicznej powinny być wydatkowane zgodnie z

wolą dawcy,

 niektóre przychody lub dochody finansów publicznych mogą być wydatkowane na

określone cele, np. składki emerytalne,

 należące do sektora finansów publicznych jednostki prowadzące działalność

gospodarczą mogą część swoich dochodów przeznaczać na finansowanie

wydatków związanych z tą działalnością.

5 Pod pojęciem gospodarności rozumie się umiejętność oszczędnego wykorzystania czynników produkcji pozostających w dyspozycji jednostki, stanowi ona wyraz wewnętrznej efektywności jej działania, por. np. A. Melich, Efektywność gospodarowania. Istota, metody, warunki, Warszawa 1980, str. 18 6 Hellich Ewa, Rachunkowość jednostek samorządowych, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2000, str.25-26 7 W literaturze przedmiotu zasada racjonalności działania nazywana jest również zasadą gospodarności lub oszczędności. por. A. Jarugowa, Rachunek kosztów w zarządzaniu przedsiębiorstwem, Warszawa 1986, str. 11-12 8 Lange O., Ekonomia polityczna, tom I, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1959, rozdz. 5. zasada racjonalnego gospodarowania. Ekonomia a prakseologia.

docsity.com

Drugą zasadą gospodarowania środkami publicznymi jestanaliza celowości. Przed

przystąpieniem do realizowania zadania lub poniesienia wydatku dysponent powinien

zbadać, czy faktycznie niezbędne jest finansowanie przedsięwzięcia ze środków

publicznych.

Gospodarność to również terminowość regulowania zobowiązań z tytułu umów W tym

celu ustawa przewiduje obowiązek opracowywania harmonogramów realizacji wydatków.

Należy pamiętać, iż ujęte w budżetach jednostek sektora finansów publicznych:

1) dochody - stanowią prognozy ich wielkości,

2) wydatki i rozchody - stanowią nieprzekraczalny limit.

Problem efektywności wydatków publicznych jest tym trudniejszy, że dziedziny, na które

ponosi się wydatki, na ogół nie są podatne na stosowanie precyzyjnych narzędzi pomiaru

skutków tych wydatków.9 Przykładem takiego resortu sektora publicznego może być

obrona narodowa. Oceniając jej efektywność należy zwrócić uwagę na efekty

bezpośrednie, które można ustalić tylko w wyjątkowych sytuacjach (np. wojna) oraz

pośrednie np. postęp techniczny.10 Problem mierzenia efektywności wydatków

publicznych dotyczy nie tylko obrony narodowej, ale także dyscyplin, w których głównym

uczestnikiem jest konkretny człowiek, czyli usługobiorca np. w przypadku ochrony

zdrowia czy edukacji. Można na przykład mierzyć skutki wydatków na ochronę zdrowia

przez liczbę porad lekarskich czy liczbę zabiegów, ale w pomiarze efektywności wydatków

publicznych chodzi o ustalenie związku między poziomem i strukturą wydatków

publicznych a rzeczywistymi korzyściami, jakie odniesie społeczeństwo i gospodarka w

wyniku tych wydatków. Ustalenie tego związku, dlatego jest takie trudne, że w pomiarze

efektywności napotykamy się na bariery związane z jakością osiąganych rezultatów.

Trudno skwantyfikować związek między nakładami na profilaktykę a stanem zdrowia

społeczeństwa. Jeszcze trudniej określić wpływ wydatków publicznych na naukę, na

rozwój gospodarki czy rozwój społeczny. Zależność pomiędzy nakładami ponoszonymi na

realizację określonych zadań jest niezwykle trudna do zmierzenia, także, dlatego że

efekty pojawiają się niekiedy ze znacznym opóźnieniem.

9 Kwantyfikacja efektów jest problemem analizy nakładów i efektów w sferze dóbr publicznych. Coraz częściej pojawiają się opracowania na temat analizy kosztów i korzyści w odniesieniu do dóbr publicznych, por. P. A. Samuelson, W. D. Nordhaus, ekonomia, t. II, Warszawa 1996, str. 219-236,M. Janoś-Kresło, Organizacje non-profit w sferze usług społecznych, V Sympozjum naukowe Kolegium zarządzania i Finansów SGH, Warszawa 1998, str. 217-227 10 Owsiak S., Finanse publiczne, Teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, str. 182

docsity.com

Wobec wspomnianych wyżej trudności z stosowaniem kryteriów efektywnościowych

powstaje pytanie, w jaki sposób kształtować wydatki publiczne, aby ich wielkość i

struktura nie naruszały zasad racjonalności. Przed podjęciem próby kształtowania

wydatków publicznych konieczne jest określenie, jakie cele i zadania społeczne oraz

gospodarcze maja być finansowane z wydatków publicznych. Rozstrzygnięcia te wynikają

z realizowanej przez władze doktryny społeczno-gospodarczej czy programu partii

rządzącej. Niemniej jednak można wyróżnić pięć metod, które stosowane są niezależnie

od doktryny władzy:11

1) planowanie – konieczność planowania wydatków wynika z samej natury

gospodarki środkami publicznym, która wymaga przyjęcia ex ante i planowanych

dochodów, i planowanych wydatków,

2) metoda historyczna – wydatki publiczne danego okresu fiskalnego są

zdeterminowane poziomem i strukturą wydatków w okresach poprzednich.

Stosowanie tej metody musi być podważone z punktu widzenia ich racjonalnego

wykorzystania, ponieważ potrzeby i preferencje obywateli i całego społeczeństwa

zmieniają się wraz ze zmieniająca się rzeczywistością,

3) metoda kształtowania w zależności od potrzeb – znacznie trudniejsza od

poprzedniej ale doskonalsza. Trudność polega na tym, że potrzeby są

nieograniczone, a wielkość środków publicznych, które mogą być przeznaczone na

zaspokojenie tych potrzeb zawsze jest ograniczona. Konieczne jest stosowanie

zobiektywizowanych kryteriów określających potrzeby np. liczba ludności, jej

struktura wg wieku, wykształcenia czy choćby stan infrastruktury gospodarczej i

społecznej (liczba szkół, szpitali),

3a) metoda popytowa – odmiana powyższej. Stosowana w przypadku wydatków

publicznych na wytwarzanie określonych usług (edukacja, ochrona zdrowia). Może

pozostawać w kolizji z istniejącą baza wytwarzania usług,

4) metoda podażowa - polega na tym, że środki publiczne mogą być alokowane

zgodnie z istniejąca bazą materialną i kadrową(zgodnie z istniejącym

potencjałem),

5) metoda ekspertów – polega na tym, że specjaliści z danych dziedzin kształtują

wydatki na podstawie swojej wiedzy oraz stanu danej dziedziny w kraju czy w

regionie.

Z przedstawionego przeglądu metod kształtowania wydatków publicznych wynika, że

trudno byłoby oprzeć się wyłącznie na jednej. W praktyce posługujemy się wieloma, ale

lepsze wykorzystanie środków publicznych gwarantuje zastosowanie także metody

popytowej.

11 Ibidem, str. 184-186

docsity.com

Według francuskiego ekonomisty X. Greffe pieniężna ocena efektów

świadczenia dóbr publicznych może opierać się na wartości dóbr substytucyjnych, na

wartości dóbr komplementarnych, na wartości dóbr towarzyszących (konsekwencja/efekt

uboczny świadczenia dóbr publicznych) lub też na innych podstawach. Powyższe

zależności ujęte są w tablicy poniżej12:

Rodzaje dóbr

publicznych

Podstawa wyceny

Dobra

Substytucyjne Komplementarn

e

Towarzysząc

e Inne

Obrona narodowa 1

Oświata 2 3

Zdrowie publiczne 4 5

Mieszkania 6 7 8 9

Zasoby naturalne 10 11 12

Transport i

komunikacja 13 14 15

Rozrywka i

wypoczynek 16 17 18

Źródło: X. Greffe, l’Approche contemporairne de la valeur en Finances Publique, Editions

Economica, Paris 1972

TABELA NR 3 – ZALEŻNOSCI WG X. GREFFE’A

Objaśnienia do liczb w tablicy powyżej:

1. procent zniszczenia celu, określonego w jednostkach fizycznych (przy wyborze

różnych technik wojskowych);

2. wartość odpowiedniej usługi na prywatnym rynku kształcenia;

3. skapitalizowana wartość zysków wynikających średnio w roku z podniesienia

kwalifikacji, np. wartość obniżenia przestępczości mierzona zmniejszeniem

kosztów policyjnej ochrony bezpieczeństwa,

4. wartość odpowiednich usług w prywatnej służbie zdrowia;

5. skapitalizowana wartość korzyści wynikających bądź ze zmniejszenia strat

zarobków na skutek choroby, bądź z odzyskania zdolności do pracy: wzrost

wydatków konsumpcyjnych społeczeństwa, związany z poprawą średniego

stanu zdrowotności;

6. wartość odpowiednich usług na prywatnym rynku mieszkaniowym,

7. wartość dodatkowych nakładów, które lokatorzy gotowi są ponieść dla poprawy

warunków mieszkaniowych; 12 Federowicz Z., Podstawy teorii finansów, Szkoła Główna Handlowa, Studia Finansowo-Bankowe, Warszawa 1995, str. 123- 125

docsity.com

8. wartość wzrostu czynszów i opłat dzierżawnych za grunty na obszarze objętym

inwestycjami mieszkaniowymi;

9. dodatkowe dochody fiskalne wynikające z poprawy warunków mieszkaniowych

i ze wzrostu czynszów;

10. wartość energii na rynku prywatnym albo krańcowy koszt jej produkcji w

istniejących zakładach energetycznych;

11. akceptowane przez konsumentów i przedsiębiorstwa koszty osiedlenia są

rejonach, w których stan środowiska naturalnego poprawił się

12. skapitalizowana wartość wzrostu produkcji rolnej, wynikającego z regulacji

stosunków wodnych i wyeliminowania powodzi: wzrost wartości gruntów,

związany z tego rodzaju nakładami,

13. wartość odpowiednich usług na prywatnym rynku;

14. wartość kosztów, jakie konsumenci i przedsiębiorstwa gotowi są ponieść dla

osiedlenia się w pobliżu nowych linii transportu i komunikacji;

15. oszczędność czasu, wzrost bezpieczeństwa i wygody, jakie zapewniają nowe

środki transportu i komunikacji oraz wartość wzrostu aktywności ekonomicznej

w rejonie korzystających z nowej linii transportu i komunikacji;

16. wartość podobnych rozrywek na prywatnym rynku (teatry, kina, itp.);

17. koszty, jakie konsumenci gotowi są ponosić dla korzystania z obiektów

rozrywki i wypoczynku;

18. oszczędność wydatków na ochronę zdrowia, na bezpieczeństwo wewnętrzne.

Ważną koncepcją, jaka powstała i utrwaliła się w krajach anglojęzycznych

jest koncepcja pomiarowa, zwana także jako „wartość dla pieniądza”. Praktycznym

wyrazem tej koncepcji jest tzw. koncepcja trzech E13, czyli 3-E concept, od słów

economy, efficiency i effectiveness. Projekt ten odnosi się do:

 gospodarności (economy) – relacji między rynkiem a wejściami jednostki a

więc nabywania niezbędnych do realizacji złożonych celów po możliwie

najtańszej cenie,

 efektywności (efficiency) – relacji między wejściami a wyjściami,

produktami a zasobami zużytymi do ich wytworzenia,

 skuteczności (effectiveness) – relacji pomiędzy wyjściami a założonymi

uprzednio celami a mianowicie stopnia, w jakim produkty, polityki i

podejmowane działania są zgodne z wcześniej przyjętymi celami.

13 Koncepcja ta zwana jest także procedurą rewizji dokonań.

docsity.com

Cele

GospodarnośćSkuteczność

Wejścia Wyjścia Efektywność

Efektywność RYSUNEK NR 1 - „WARTOŚĆ DLA PIENIĄDZA” WEDŁUG WISE’A

Inną relacją, o której warto wspomnieć jest relacja pomiędzy wartością dla

pieniądza a motywacją. Ma ona ogromne znaczenia zarówno dla konstruowania zbioru

miar dokonań jak i dla ich oceny. Koligacje między wydatkowaniem pieniądza a

korzyściami z niego otrzymanymi były poruszone m.in. przez M. Friedman, który z racji

tej wyróżnił cztery koincydencje:

Korzyści

Pieniądze Własne Obce

Własne W – W W – O

Obce O – W O – O

Źródło: Opracowanie własne TABELA NR 4 – CZTERY PRZYPADKI WYRÓŻNIONE PRZEZ M. FRIEDMANA Objaśnienie symboli użytych w tabeli powyżej:

Wydawanie Motywacja do starania o:

W – W Własnych pieniędzy na Własną korzyść

 skuteczność  gospodarność  efektywność

W – O Własnych pieniędzy na Obcą korzyść  gospodarność  skuteczność (niekoniecznie)

O – W Obcych pieniędzy na Własną korzyść

 skuteczność  gospodarność

(niekoniecznie)

O – O Obcych pieniędzy na Obcą korzyść Brak motywacji

docsity.com

Artykuł 28 ustawy o finansach publicznych, poza sprecyzowaniem, na jakie

cele i w jakiej wysokości winny być ponoszone wydatki budżetowe określa sposób ich

dokonywania. Według niego powinien być to sposób celowy i oszczędny, zachowujący

zasadę uzyskiwania najlepszych efektów, a także umożliwiający terminową realizacje

zadań. Przepisy ustawy o zamówieniach publicznych są tu czynnikiem wspomagającym

wykonanie tych zadań. Jeżeli zaś chodzi o etapy planu wieloletniego są one poprzedzone

analizą i oceną efektów uzyskanych w etapach poprzednich.

Problematykę racjonalności finansowania budżetowego rozpatrywać można w dwóch

płaszczyznach:14 po pierwsze, w płaszczyźnie właściwego, tzn. racjonalnego rozdziału

środków (alokacji), które z natury rzeczy są ograniczone pomiędzy uznane za

najpotrzebniejsze w danym państwie czy na danym terenie i wdanym czasie dziedziny i

zadania władz publicznych, po drugie, w płaszczyźnie właściwego, tzn. racjonalnego

wykorzystania rozdzielonych środków przez poszczególne podmioty budżetowe.

Rozróżnienie takie jest ważne dla badań racjonalności finansowania budżetowego, gdyż

nasuwa potrzebę dwojakiego rodzaju spojrzenia na ten problem z makro- i

mikroekonomicznego punktu widzenia, rozpatrując w pierwszym wypadku racjonalizację

funkcjonowania całej gospodarki publicznej kraju, a w drugim przypadku racjonalizacje

finansowania konkretnych podmiotów tej gospodarki. Obydwa te ujęcia racjonalizacji

ściśle ze sobą się łączą: o racjonalności ogólnej można mówić tylko w wypadku

równoczesnego zapewnienia racjonalności rozdziału środków alokacji miedzy rozmaite

dziedziny i zadania oraz racjonalności finansowania poszczególnych przedsiębiorstw,

zakładów i instytucji gospodarki publicznej.

4. Wydatki budżetu w roku 2002

Główne powody wzrostu wydatków budżetu państwa w wariancie pasywnym w

porównaniu z 2001 r. przedstawia poniższe zestawienie:

Wydatki budżetu państwa w 2002 r. (wariant pasywny)

Wyszczególnienie Wydatki w mld zł Przyrost w porównaniu z

2001 r. 14 Praca zbiorowa, Finanse publiczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, str. 88

docsity.com

2001 2002 mld zł w %% w %PKB Ogółem, z tego: 181,6 216,4 34,8 19,2 4,4 - obsługa długu 21,7 26,8 5,1 23,2 0,6 - indeksacja 118,4 127,3 8,9 7,5 1,1 - spłata zobowiązań - 8,2 8,2 - 1,0 - wzrost wydatków już

realizowanych 8,6 12,8 4,3 49,9 0,6

- nowe wydatki wynikające z ustaw - 15,2 15,2 - 1,9

- przyrost wydatków wynikających z czynników makroekonomicznych i demograficznych

1,7 2,1 0,4 24,1 0,1

- inne wydatki nie dające się przyporządkować 18,9 21,7 2,7 14,6 0,3

- zadania jst finansowane z budżetu państwa 12,3 2,3 -10,0 -81,2 -1,2

Najpoważniejszymi przyczynami zmian są nowe ustawy, a w dalszej kolejności

konieczność wykupienia indeksacji i spłata zobowiązań. Łącznie przyrost wydatków w

tych trzech grupach wynosi 32,3 mld zł, a więc 4,0% PKB prognozowanego na 2002 r.

Przedstawione dane wskazują na ciężar, jaki ponosi system finansów publicznych w

związku z indeksacją, spłatą zobowiązań oraz kosztami obsługi długu publicznego. Te

wydatki to sztywne zobowiązania budżetu państwa; tylko one wymagają w 2002 r.

zwiększenia wydatków o 22,2 mld zł. Inaczej, stanowią prawie 64% przyrostu wydatków

budżetu. Poszukiwanie dróg naprawy finansów publicznych musi koncentrować się przede

wszystkim na odstąpieniu od automatyzmu stosowania mechanizmów indeksacji i

waloryzacji wydatków budżetowych.

Wydatki przeniesione do finansowania przez jednostki samorządu terytorialnego od 2002

r.

Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (wersja przyjęta

przez Senat RP) dochody własne tych jednostek zwiększają się w warunkach 2002 r. o

kwotę 10 975,0 mln zł. Równocześnie następuje przesunięcie z budżetu państwa

wydatków do finansowania przez samorządy; przedstawia to poniższe zestawienie:

 wynagrodzenia w dotacjach 1 423,4 mln zł.

 wydatki bieżące pozostałe 2 936,8 mln zł.

 fundusz Alimentacyjny 1 020,5 mln zł.

 dodatki mieszkaniowe 600,0 mln zł.

 subwencja podstawowa dla gmin 2 249,1 mln zł.

 subwencja wyrównawcza dla powiatów i województw 645,8 mln zł.

docsity.com

 dopłaty do PKS 400,0 mln zł.

 oświetlenie ulic 406,1 mln zł.

 współfinansowanie kontraktów 1 293,3 mln zł.

Łącznie 10 975,0 mln zł.

Mimo tych zmian w budżecie państwa na 2002 r. (w wariancie pasywnym)

przewidziano prawie 29 mld zł na finansowanie zadań jednostek samorządu

terytorialnego w subwencjach.

Racjonalizacja wydatków - propozycje obniżenia wydatków finansowanych z środków

publicznych

Program naprawy finansów publicznych musi uznać za podstawowy cel przebudowę

wydatków budżetu państwa tak, aby zmniejszyć rozpiętość pomiędzy niezbędnymi do

poniesienia wydatkami, a prognozowanymi dochodami oraz poprawę struktury wydatków.

Postulowany program naprawczy zmierza do modyfikacji tych rozwiązań, które

narzucają nadmierne usztywnienie wydatków państwa, a więc:

 modyfikacji zasad indeksacji tam, gdzie jest ona wskazana oraz odstąpienia od tej

zasady w pozostałych przypadkach;

 usunięcia z porządku prawnego rozwiązań skutkujących automatycznym

podwyższaniem corocznych wydatków, bez względu na sytuację ekonomiczną

państwa.

Program ten uzupełniają działania modyfikujące rozwiązania sprzyjające

marnotrawieniu środków publicznych lub zjawiskom korupcji. Proponuje się także

przejściowe zawieszenie części nowych rozwiązań ustawowych do czasu odzyskania

bardziej stabilnej sytuacji w finansach publicznych.

Poniżej prezentowany jest zestaw działań, które składają się na proponowany

program dostosowawczy:

1. Ograniczenia w wydatkach na administrację państwową, w agencjach i funduszach celowych

870 mln zł

2. Zawieszenie, uchylenie lub wstrzymanie prac nad ustawami zwiększającymi wydatki (zał. nr 3)

11 809 mln zł

3. Zmiana systemu finansowania wydatków socjalnych (zał. nr 4) 9 785 mln zł  Zasiłki z FUS, KRUS (w tym likwidacja zasiłków rodzinnych w

zamian za zwiększenie budżetu pomocy społecznej)

5 753 mln zł  Zmiana zasad udzielania pomocy społecznej 1 022 mln zł

docsity.com

 Zmiana zasad przyznawania zasiłków mieszkaniowych 200 mln zł

 Likwidacja ulg w przejazdach środkami komunikacji publicznej

1 070 mln zł

 Zmiana zasad naliczania i wypłacania zasiłków z Funduszu Pracy

1 267 mln zł

 Zmiana reguł naliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne za bezrobotnych bez prawa do zasiłku

473 mln zł

4. Wstrzymanie na dwa lata waloryzacji 1 956 mln zł  Wynagrodzeń pracowników administracji państwowej i

pozostałych 542 mln zł

 Wynagrodzeń służb mundurowych, funkcjonariuszy oraz sędziów i pracowników wymiaru sprawiedliwości

605 mln zł

 Wynagrodzeń pracowników szkół wyższych 308 mln zł

 Emerytur i rent 501 mln zł

5. Ograniczenie przywilejów niektórych grup zawodowych 1 520 mln zł  Odejście od wypłacania deputatów węglowych 486 mln zł  Zmiany w systemie przywilejów służb mundurowych 1 034 mln zł 6. Modyfikacja zasad Karty Nauczyciela 3 796 mln zł 7. Renegocjacja kontraktów regionalnych 1 000 mln zł 8. Wycofanie „subwencji rekompensującej” w zamian za wzrost

dochodów gmin z podatków lokalnych

1 618 mln zł 9. Zmiana systemu finansowania ZPCHR – dotacje (zał. nr 8) 538 mln zł 10. Utrzymanie w 2002 r. odpisu na finansowanie dróg w wysokości

30% wpływów z akcyzy paliwowej

770 mln zł 11. Ograniczenie rezerw państwowych Agencji Rynku Rolnego

630 mln zł Łącznie 34 292 mln zł

Źródło: http://www.mofnet.gov.pl/budzet_panstwa/ustawa.shtml

Likwidacja lub ograniczenie świadczeń podlegać będzie na kompensacie dla osób

kwalifikujących się do korzystania z systemu opieki społecznej. Także zmiana z obecnego

systemu wspierania ZPCHR na system dotacyjny spowoduje wzrost wydatków. Ważnym

elementem programu będzie wzrost wydatków na poprawę skuteczności działania

aparatu skarbowego, służb celnych i Straży Granicznej i Policji w celu ograniczenia

wyłudzeń podatków oraz przemytu.

W związku z przedstawionym programem oszczędnościowym niezbędne będzie

zwiększenie wydatków w następujących dziedzinach:

 pomoc społeczna 2 000 mln zł

 dotacje w związku z reformą ZPCHR 630 mln zł

 poprawa działania służb państwowych 450 mln zł

 dotacja do FUS na skutek wstrzymania waloryzacji 650 mln zł

Razem 3 730 mln zł

docsity.com

Łącznie wydatki w roku 2002 będą zatem ograniczone o kwotę przekraczającą 30,5 mld zł.

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.