Modele ekonomiczne - Notatki - Makroekonomia - Część 1, Notatki'z Makroekonomia. University of Zielona Góra
Konrad_88
Konrad_8828 February 2013

Modele ekonomiczne - Notatki - Makroekonomia - Część 1, Notatki'z Makroekonomia. University of Zielona Góra

PDF (371.0 KB)
10 strona
625Liczba odwiedzin
Opis
U podłoża istnienia i funkcjonowania każdej społeczności odnajdujemy zawsze pewne podstawowe problemy i zjawiska ekonomiczne. Początki myśli ekonomicznej sięgają starożytności. Niektóre z nich mają równie kluczowe znacze...
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 10
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

Modele ekonomiczne U podłoża istnienia i funkcjonowania każdej społeczności odnajdujemy zawsze

pewne podstawowe problemy i zjawiska ekonomiczne. Początki myśli ekonomicznej sięgają starożytności. Niektóre z nich mają równie kluczowe znaczenie dziś, co w czasach starożytnych Wtedy też użyta została przez Ksenofonta nazwa oikonomikos, w znaczeniu zasad, sposobów zarządzania gospodarstwem (majątkiem), przyjęta powszechnie od XVI w. dla określenia nauki o gospodarce. Rozważania ekonomiczne były częścią filozofii (rozumianej jako wszechnauka) i miały charakter etyczno-normatywny, oceniały, co jest dobre w życiu gospodarczym, a co złe i wskazywały, jak być powinno. Średniowiecze nie przyniosło zasadniczych zmian w poglądach na zjawiska gospodarcze. Przedmiotem zainteresowań były nadal rolnictwo, rzemiosło, handel, pieniądz, źródła bogactwa, rozpatrywane teraz w kontekście etyczno-moralnych zasad religii chrześcijańskiej. Istotny przełom w rozwoju myśli ekonomicznej przyniosła epoka renesansu. Sprzyjały mu zmiany klimatu intelektualnego, zachęcające do wnikliwych dociekań oraz głębokie przemiany sytuacji społeczno-gospodarczej. Te ostatnie polegały na znacznym przyspieszeniu rozwoju produkcji rolniczej, rzemieślniczej oraz handlu w wyniku nasilającego się procesu zastępowania gospodarki naturalnej przez gospodarkę rynkową (zapoczątkowanego przez zastąpienie daniny w naturze pieniężnym czynszem dzierżawnym) oraz w wyniku odkryć geograficznych. Stworzyło to zapotrzebowanie na wiedzę ekonomiczną odpowiadającą nowej sytuacji i potrzebom społecznym. Na pierwszy plan wśród zagadnień ekonomicznych wysunęły się problemy handlu, w tym zwłaszcza zagranicznego oraz pieniądza. Powstał pierwszy zwarty zespół poglądów ekonomicznych zwany merkantylizmem, upatrujący źródeł bogactwa w kruszcu, zdobywanym przez handel, uważany za główną dziedzinę działalności gospodarczej, a w zakresie polityki gospodarczej opowiadający się za silnym protekcjonizmem, ograniczającym swobodę działalności gospodarczej jednostek. Pierwszy system teoretyczny w historii myśli ekonomicznej to powstały w XVIII w. fizjokratyzm, uznający konieczność zgodności porządku gospodarczego z prawami naturalnymi i głoszący zasadę pełnej swobody działalności gospodarczej. Obok handlu interesował się on także produkcją (rolnictwo). Wyodrębnienie ekonomii jako samodzielnej nauki dokonało się za sprawą A. Smitha, który dokonał (w II połowie XVIII w.) syntezy dotychczasowego dorobku myśli ekonomicznej, rozwinięcia i uzupełnienia pewnych jego elementów, tworząc w ten sposób spójną teorię ekonomiczną, której fundamentem był problem bogactwa. Stała się ona podstawą systemu poglądów ekonomicznych zwanych klasyczną szkołą angielską, której współtwórcą był także D. Ricardo. Do głównych osiągnięć tej szkoły zaliczyć należy rozwinięcie teorii rynku, teorii wartości opartej na pracy, sformułowanie praw rządzących podziałem produktu społecznego, gruntowną analizę istoty renty gruntowej.

Kierunki w ekonomii końca XIX i XX w.

Krytyka bądź kontynuacja osiągnięć ekonomii klasycznej doprowadziły w końcu XIX w. do powstania nowych kierunków: historycznego, subiektywistycznego i marksistowskiego.

Historyczny

Przedstawiciele kierunku historycznego krytykowali ekonomię klasyczną za ahistoryczne pojmowanie praw ekonomicznych. Doprowadziło ich to do negacji istnienia praw ekonomicznych i ograniczenia zainteresowań do badań historyczno-gospodarczych. Kierunek historyczny dał początek historii gospodarczej.

Subiektywistyczny

Kierunek subiektywistyczny, obejmujący trzy szkoły metodologiczne (psychologiczną szkołę austriacką, anglo-amerykańską szkołę neoklasyczną i matematyczną szkołę lozańską) dał początek współczesnej ekonomii rynkowej.

docsity.com

Przedstawiciele tego kierunku rozwinęli badania popytu, które w połączeniu z klasyczną teorią podaży doprowadziły ich do sformułowania istoty i warunków równowagi gospodarczej i zasad działania mechanizmu rynkowego. Ich zasługą jest także rozwinięcie subiektywnej (zdeterminowanej przez czynniki psychologiczne) teorii wartości oraz zastosowanie matematyki w badaniach ekonomicznych.

Marksistowski

Kierunek marksistowski, na bazie klasycznej teorii wartości opartej na pracy i teorii podziału produktu społecznego sformułował teorię wartości dodatkowej wskazującą, że źródłem tej wartości jest nie opłacona praca robotników (wyzysk). Konsekwencją tego był pogląd o nieuchronności przejścia od kapitalizmu do socjalizmu, a później komunizmu - sprawiedliwego ustroju gospodarczego, opartego o społeczną własność środków produkcji, centralne planowanie, równość obywateli i podział produktu społecznego najpierw wg pracy, a później wg potrzeb. Miał to być system, w którym nie będzie wymiany ani pieniądza. Marksiści nie negowali istnienia praw ekonomicznych. Uważali jednak, że sposób ich działania zmienia się pod wpływem warunków historycznych. Kierunek subiektywistyczny, nazwany później ekonomią neoklasyczną, rozwijał się w krajach o gospodarce rynkowej, koncentrując się jednak prawie do końca lat dwudziestych XX w. głównie na badaniu zachowań producentów i konsumentów (mikroekonomia).

Skutki wielkiego kryzysu gospodarczego

Wielki kryzys gospodarczy spowodował jednak konieczność spojrzenia na procesy gospodarcze w skali gospodarki jako całości (makroekonomia), powodując przełom i kolejne przyspieszenie rozwoju myśli ekonomicznej. Ogromne zasługi w tym zakresie położył J.M. Keynes, uznający konieczność aktywnego uczestnictwa rządu w procesach gospodarczych (interwencjonizm państwowy) w celu łagodzenia niekorzystnych skutków działania mechanizmu rynkowego, powodującego cykliczny rozwój gospodarki (cykl gospodarczy). Podstawowymi problemami współczesnej ekonomii są: problemy bezrobocia i inflacji, równowaga i wzrost gospodarczy, rola rządu w procesach gospodarowania (planowanie czy liberalizm). Poglądy na te kwestie są zróżnicowane. Wśród nurtów współczesnej ekonomii największe znaczenie mają: keynesizm, (w swej odmianie umiarkowanej i skrajnej), nowa szkoła klasyczna i monetaryzm.

Ekonomia nauka o społecznych procesach gospodarowania; powstała w 2. poł. XVIII w. Badania zjawisk gospodarczych pojawiły się już w starożytności, były jednak prowadzone na marginesie innych nauk i z punktu widzenia innych celów niż ustalanie związków pomiędzy zjawiskami ekonomicznymi. W starożytności i średniowieczu życie gosp. opierało się w decydującej mierze na gospodarce naturalnej, zmiany w metodach i formie gospodarowania następowały bardzo wolno, nie budziły więc zainteresowania naukowego. Powstaniu teoretycznych badań ekonomicznych nie sprzyjała także powszechnie akceptowana doktryna wolnej woli, nie dopuszczająca prawidłowości w postępowaniu ludzkim. Do tego dochodziła jeszcze pogarda dla działalności gospodarczej jako przeszkody dla spełniania obowiązków obywatelskich w starożytności (Platon, Arystoteles), a religijnych w średniowieczu (św. Tomasz z Akwinu). Zmiana podejścia nastąpiła w pocz. czasów nowożytnych, wraz z odkryciami geograficznymi, masową produkcją tanich towarów codziennego użytku, tworzonych na potrzeby szybko rozwijających się miast, wykorzystywaniem w masowej produkcji tanich surowców sprowadzanych z kolonii, upowszechnianiem wynalazków pozwalających na coraz szybszą i większą produkcję coraz tańszych towarów, wreszcie zmianami w światopoglądzie społeczeństw, w których zapanował protestantyzm. Wówczas to pojawiła się nauka polityki z elementami prawa politycznego, administracji i skarbowości, omawiająca potrzeby państwa i wielkich monopolistycznych organizacji gospodarczych zw. kompaniami handlowymi, która dała podstawy późniejszej ekonomii. Okres ów, ze względu na priorytet handlu, nazwany został MERKANTYLIZMEM. Analizowano wówczas

docsity.com

(T. Mun, A. Serra, J. Bodin, A. Montchrétien, M. Kopernik) zagadnienia cen, pieniądza, handlu wewn. i międzynar. z punktu widzenia potrzeb państwa. W XVIII w. tymi samymi problemami zainteresowali się twórcy racjonalistycznej filozofii moralnej, patrzący na gospodarkę przez pryzmat praw natury. Na gruncie tym wyrósł fizjokratyzm, którego twórcą był F. Quesnay, czasem uważany w ogóle za ojca e. Przyjął on pojęcie praw ekonomicznych (dostrzegając analogię do nauk przyrodniczych i praw fizycznych) i zbudował teorię porządku naturalnego. Swe poglądy odniósł jednak wyłącznie do pracy w rolnictwie, w którym, jego zdaniem, powstaje nowa wartość ze względu na specyficzne właściwości ziemi. To wąskie spojrzenie na gospodarkę nie pozwoliło fizjokratom na stworzenie pełnego systemu ekonomii. Dokonał tego dopiero Adam Smith, powszechnie uważany za twórcę EKONOMII KLASYCZNEJ (1776, Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów). Za bogactwo uważał sumę bogactw jednostek gospodarujących (homo oeconomicus) składających się na "roczny wytwór ziemi i pracy" danego społeczeństwa, określany później mianem dochodu społecznego. Przekonanie, iż dobrobyt materialny i dochód są jedynie kategoriami subiektywnymi, zależnymi nie tylko od poziomu zaspokojenia potrzeb, lecz też od szeregu właściwości indywidualnych konsumenta (zależnych od jego cech psychicznych), dało początek nowemu kierunkowi w ekonomii nazwanemu subiektywno- marginalistycznym, w którym wyodrębnia się trzy szkoły: NEOKLASYCZNĄ (A.A. Cournot, W. Jevons. J.B. Clark, A. Marshall), PSYCHOLOGICZNĄ (C. Menger, F. Wieser, E. Böhm-Bawerk) i MATEMATYCZNĄ (V. Pareto, L. Walras). Inaczej e. pojmuje szkoła HISTORYCZNA powstała w latach 30. XIX w. w Niemczech. Za podstawę rozważań bierze ona nie interesy jednostki (jak w szkole klasycznej), lecz gospodarstwo społeczne, stanowiące wartość nadrzędną, czemu muszą się podporządkować poszczególni obywatele. Działania ekonomiczne są tam rozpatrywane również z moralnego i prawnego punktu widzenia. W tym samym okresie rozwijał się SOCJALIZM, potężny ruch intelektualny, kwestionujący kapitalistyczny porządek, władzę, ludzkie motywacje i zachowania gospodarcze, związane z posiadaniem prywatnej własności i dążeniem do bogactwa. Głównym reprezentantem tego nurtu był Karol Marks, autor Kapitału, w którym zawarł pogląd o nieuchronności ogólnoświatowej rewolucji robotniczej, a następnie likwidacji własności prywatnej i wprowadzeniu dyktatury proletariatu we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego, społecznego i politycznego. Program głoszony przez Marksa i marksistów zdobył wielką popularność; tam, gdzie przejęły władzę reżimy komunistyczne, odrzucano zasady gospodarowania zgodne z e. klasyczną; przeprowadzano nacjonalizację majątku, wprowadzano centralne planowanie i centralne zarządzanie. W e. krajów o gospodarce kapitalistycznej do końca lat 20. XX w. powszechnie obowiązywało prawo Saya i wynikające z niego zasady liberalizmu gospodarczego (nieingerencja państwa w gospodarkę); dopiero wybuch Wielkiego Kryzysu 1929-1933 zapoczątkował zmiany (New Deal prezydenta USA F.D. Roosevelta, aktywny interwencjonizm państwa w wielu innych krajach kapitalistycznych). Na tym tle powstała tzw. nowa ekonomia, KEYNESIZM, której głównym przedstawicielem jest J.M. Keynes (1936, Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza). Głosił on potrzebę włączenia się państwa w ożywienie gospodarki poprzez zwiększenie zatrudnienia w sferze nieprodukcyjnej (w infrastrukturze). Podobne poglądy głosili ekonomiści szkoły szwedzkiej oraz zwolennicy tzw. nakręcania koniunktury. Czterdziestoletnią hegemonię keynesizmu w 1973 przerwał wybuch kryzysu naftowego, który dowiódł, że nie ma możliwości dalszego wzrostu ingerencji państwa poprzez stały wzrost długu publicznego. Na fali radykalnego odchodzenia od koncepcji państwa opiekuńczego i państwa dobrobytu zrodziły się w e. nowe koncepcje (thatcheryzm i reaganomika), uznanie zdobywają MONETARYŚCI (M. Friedman); społeczeństwa najwyżej rozwiniętych krajów opowiadają się za powrotem do modelu "minimum państwa". Równocześnie następuje krach gospodarczy tzw. państw realnego socjalizmu, opierających swe gospodarki na zwulgaryzowanych ideach Marksa (pod koniec XX w. pozostaną już tylko dwa takie państwa, Kuba i Korea Płn.).

docsity.com

Ekonomia w Polsce Początki ekonomii . w Polsce sięgają wieków średnich, rozwój przypadł na okres odrodzenia (traktaty ekon. pisali wówczas m.in. M. Kopernik i A. Frycz-Modrzewski), ale szybki rozwój nastąpił dopiero z pocz. XIX w., gdy na pol. uniwersytetach powstawały katedry ekonomii . Jej wykładowcy (F. Skarbek, D. Krysiński, W. Surowiecki) pozostawali pod silnym wpływem poglądów A. Smitha. Po powstaniu 1863 szczególnie popularne były koncepcje radykalnych demokratów (J. Tokarzewicz, J. Hauke-Bosak); od lat 80. XIX w. rozwijał się popularny na zach. Europy nurt marksistowski (L. Krzywicki, R. Luksemburg, J. Marchlewski); W okresie międzywojennym rozwijało się wiele kierunków i szkół mających swe korzenie na Zachodzie. Przeważali zwolennicy szkoły matematycznej (W. Zawadzki, A. Wakar), neoklasycznej (A. Krzyżanowski, E. Taylor), psychologicznej (W. Czerkawski, A. Heydel, S. Zaleski) oraz historycznej (S. Grabski, R. Rybarski, A. Kostanecki). Wielu młodych ekonomistów (M. Kalecki, M. Breit, L. Landau) związało swe kariery z Istytutem Badania Koniunktur Gospodarczych i Cen w Warszawie, kierowanym przez E. Lipińskiego. W Katedrze Ekonomii UJ rozpoczynał pracę naukową O. Lange (pod opieką A. Krzyżanowskiego). W PRL rozwój ekonomii opierał się na założeniach marksizmu-leninizmu, czerpano - zwł. w latch 50. i 60. - w dużej mierze z literatury radzieckiej. W 2. poł. lat 80. duże znaczenie w e. i polit. zdobyła grupa ekonomistów przedstawiających programy strukturalnej przebudowy gospodarki socjalistycznej w rynkową i likwidacji (na drodze pokojowej) pozostałości wysoko dotowanej gospodarki centralnie zarządzanej (L. Balcerowicz, J. Beksiak, G. Kołodko, J. Lewandowski, M. Kaleta, C. Józefiak).

Podstawowym i wiecznym problemem każdego społeczeństwa jest zjawisko rzadkości. Polega ono na tym, że potrzeby każdego społeczeństwa są nieograniczone, zaś możliwości ich zaspokojenia, wyznaczone są stojącymi w danym okresie do jego dyspozycji ilościami czynników wytwórczych oraz technicznymi możliwościami (znanymi w danym okresie metodami produkcji, zwanymi dalej technologiami) przekształcania ich w zaspakajające różne potrzeby ludzkie dobra i usługi.

Rzadkość może być interpretowana na dwa sposoby. Po pierwsze jest ona faktem wynikającym z tego, że służące zaspokojeniu ludzkich potrzeb dobra nie występują w ilościach na tyle dużych, aby każdy mógł posiadać pożądane ilości. Rzadkość może być również interpretowana jako luka między tym, co ludzie chcieliby posiadać, a aktualnymi możliwościami wytworzenia tej ilości dóbr. Inaczej mówiąc jest to względny niedobór wynikający z ograniczonej w danym momencie możliwości produkcyjnych w stosunku do nieograniczonych w praktyce potrzeb ludzkich. W tej sytuacji pojawia się konieczności gospodarowania czyli dokonywania wyborów: do realizacji jakich celów, w jaki sposób oraz do realizacji czyich celów używać ograniczone środki.

W sytuacji ograniczoności zasobów i nieograniczoności potrzeb każde społeczeństwo i to nie tylko ludzkie stoi wobec konieczności dokonywania wyborów w wyniku których rozstrzygane są nieustannie trzy podstawowe kwestie

 Musi nieustannie rozstrzygać do jakich zastosowań kierować ograniczone środki.

Inaczej mówiąc musi nieustannie rozstrzygać : co w jakich ilościach kiedy o gdzie powinno być wytwarzane ? Np. czy więcej produkować dóbr i usług prywatnych czy publicznych czy więcej dóbr konsumpcyjnych czy inwestycyjnych itp

 Każde społeczeństwo musi również rozstrzygnąć w jaki sposób dobra te powinny być wytwarzane ,jeśli znane są różne metody produkcji. Inaczej mówiąc musi odpowiedzieć na pytanie jak produkować ? (przy zastosowaniu jakich metod i technik produkcji ? Kto powinien je produkować, czyje zasoby wykorzystywać? Np. czy wytwarzać energię z ropy naftowej z wody czy też węgla?)

 Z ograniczonej ilości środków można wytworzyć ograniczoną ilość produktów W sytuacji ,gdy potrzeby wszystkich członków są większe od możliwości ich zaspokojenia ,każde społeczeństwo musi nieustannie rozstrzygać kto i w jakich ilościach będzie korzystał z wytwarzanych dóbr i usług inaczej mówiąc musi

docsity.com

nieustannie rozstrzygać dla kogo produkować ? (jakie będą zasady podziału tego co zostało wytworzone między członków społeczeństwa ? Podział dóbr i usług, uzależniony jest od dystrybucji dochodów i majątku – ludzi bogatszych stać na większą konsumpcję aniżeli biednych. Z kolei podział dochodów wynika z zatrudnienia czynników wytwórczych, czyli zależy od płatności na rzecz ich właścicieli.

Potrzeby ludzkie i formy ich zaspokajania. Potrzeba – uczucie braku połączone z chęcią jego zaspokojenia .

POTRZEBA podstawowe jednorazowe wyższego rzędu powtarzalne

fizyczne duchowe społeczne egzystencjonalne

PIRAMIDA POTRZEB wg . Maslowa

potrzeby samorealizacji

(praca nad sobą)

potrzeby szacunkui poważania (poczucie własnej wartości)

potrzeby społeczne (poczucie przynależności)

potrzeby bezpieczeństwa (pewność ochrona)

potrzeby fizjologiczne (głód, pragnienie, seks)

Geneza powstania potrzeb: 1. pierwotne (instynktowne), 2. społeczne (nabyte, wyuczone w procesie rozwoju).

docsity.com

Prawo powtarzania potrzeb (Jevons): 1. Powietrze (oddychanie). 2. Pożywienie. 3. Ubranie. 4. Mieszkanie. 5. Szeroko pojmowana rozrywka. 6. Przedmioty zbytku luksus. Zasady Marshalla: 1. Pożywienie. 2. Ubranie. 3. Mieszkanie. 4. Zaspakajanie wszelkiej działalności. Cechy potrzeb: 1. Obiektywizm. 2. Subiektywizm i indywidualizm. 3. Konkurencyjność. 4. Substytucyjność. 5. Nieograniczoność co do liczby (teoria wyboru konsumenta). 6. Ograniczoność co do pojemności. 7. Odnawialność. 8. Społeczny charakter (miejsce w strukturze społecznej). 9. Komplementarność. Historycznie zmienny charakter – wraz ze zmianą ustroju potrzeby ulegają modyfikacji. Nienasyconość człowieka przewyższa tempo możliwości . Dobra – wszystkie rzeczy służące do zaspokajania potrzeb . Dobra gospodarcze – wytworzone przez człowieka . Dobra konsumpcyjne – służą zaspokajaniu potrzeb bieżących . Dobra inwestycyjne – konsumpcja na przyszłość .

Przedmiotem zainteresowania ekonomii jest wyjaśnienie w jaki sposób społeczeństwa rozwiązują fundamentalną sprzeczności między nieograniczonymi potrzebami ludzi a ograniczonymi możliwościami zaspokojenia potrzeb. W jak rozwiązywane są te trzy fundamentalne kwestie co jak i dla kogo ? .

Na procesy gospodarowania składają się różnorodne, wielokrotnie powtarzane działania podmiotów gospodarczych w sferze produkcji wymiany podziału i konsumpcji. Wiadomo, że w procesach tych podobnie jak w otaczającym nas świecie przyrody występują określone prawidłowości.. Część z nich , a mianowicie te które dotyczą procesów gospodarczych, rządzą procesami gospodarowania są przedmiotem badań ekonomii

Prawidłowości ekonomiczne są to konieczne związki i zależności występujące między istotnymi elementami procesu gospodarowania, powtarzające się regularnie i w określony sposób Ekonomia stara się określić, które z tych zależności są istotne, konieczne, stale powtarzające się i mające w związku z tym charakter ogólniejszych prawidłowości, a które są nieistotne, przypadkowe i występują jedynie sporadycznie. Postępując w ten sposób ekonomia tworzy równocześnie pewne abstrakcyjne pojęcia, wyrażające ogólne właściwości różnych elementów i aspektów procesu gospodarowania. czyli tworzy tzw. kategorie ekonomiczne. Są to między inny takie abstrakcyjne pojęcia jak: praca, produkcja, wymiana, rynek, pieniądz, towar, cena, płaca, dochód, podaż, popyt, zysk, kapitał, procent itd. Kategorie ekonomiczne są zatem podstawowymi pojęciami, które odzwierciedlają najogólniejsze i najistotniejsze związki zachodzące w gospodarce i całym procesie gospodarowania. Prawidłowości ekonomiczne są to zatem związki i relacje istniejące w realnej rzeczywistości gospodarczej zachodzące między różnymi kategoriami ekonomicznymi. Ekonomia stara się je wykryć i opisać . Jako nauka, ekonomia formułuje twierdzenia, prawa i teorie. Twierdzenia to oparte na naukowych przesłankach konstatacje, oceny i wnioski. Mogą one wyrażać opis lub objaśnienie rzeczywistości, przewidywania, oceny i postulaty itp.. Niektóre twierdzenia,

docsity.com

wyrażające ważne i trwałe prawidłowości procesu gospodarczego, noszą miano praw ekonomicznych Ich identyfikacja nie jest sprawą prostą, co wynika zarówno ze złożoności wspomnianych wyżej procesów, jak i bogactwa zachowań podmiotów gospodarczych w podobnych sytuacjach.

Prawa ekonomiczne są to zatem słowne sformułowania wyrażające powtarzające się związki między różnymi elementami procesów gospodarczych .Na przykład, podstawowe prawo popytu orzeka, że, przy innych czynnikach nie zmienionych, kupowane ilości rosną wraz ze spadkiem ceny. I na odwrót

W celach dydaktycznych wyróżnia się trzy rodzaje zależność: przyczynowe, współistnienia oraz funkcyjne. Ekonomia normatywna i pozytywna

W nauce takiej jak ekonomia rozróżnienie między sądem wartościującym a

konstatacją faktów jest sprawą zasadniczą. Dlatego we współczesnej ekonomii wyróżnia się dwa podejścia do procesu analizy opisowy ( pozytywny) oraz wartościujący ( normatywny). Ekonomia normatywna oparta jest na etyce i tworzonych na jej podstawie sądach wartościujących. Na ich podstawie dokonuje się wartościowania interpretacji i dokonuje się oceny zaobserwowanych zjawisk i zależności ekonomicznych. Chodzi tu o ustalenie norm, zasad, którym powinny odpowiadać zjawiska i procesy ekonomiczne. Ekonomia normatywna szuka odpowiedzi na pytanie jaką stopę inflacji czy bezrobocia można jeszcze tolerować? Czy wydatki na obronę powinny rosnąć rocznie o 3,5, czy o 10%?

Oto pytania, w których w grę wchodzą głęboko zakorzenione oceny wartościujące czy moralne. Można je rozważać, nigdy jednak nie można ich rozstrzygnąć na podstawie samej tylko nauki czy odwoływania się do faktów. Po prostu nie istnieją „prawidłowe" czy „błędne" odpowiedzi na pytania, jak wysoka może być inflacja, jaki stopień ubóstwa jest do przyjęcia czy też jak dużej armii potrzebujemy. Problemy te są rozstrzygane przez wybór opcji politycznej.

Przy formułowaniu pozytywnych hipotez wychodzi się z etycznych przesłanek, z subiektywnego pojmowania sprawiedliwości społecznej. Przykładem może być tu problem opodatkowania ludności. Kwestia sprawiedliwości społecznej może tu być rozmaicie pojmowana. Dla niektórych osób sprawiedliwe wydaje się jednakowe opodatkowanie każdego, bez względu na wysokość uzyskiwanych dochodów (podatek liniowy). Inni zaś za sprawiedliwe społecznie uważają wyższe opodatkowanie wyższych dochodów

Ponieważ poglądy wielu ekonomistów są nie rzadko skrajnie odmienne, postulaty pożądanych kierunków polityki gospodarczej również często wyraźnie odbiegają od siebie. W makroekonomii np. jest to uzależnione od przyjętego za podstawę nurtu ekonomii: klasycznego czy keynesowskiego. Stąd też jedni ekonomiści opowiadają się za brakiem ingerencji państwa w mechanizmy rynkowe, inni zaś podważają zasadność tego rodzaju koncepcji jako podstawy polityki ekonomicznej.

Ekonomia pozytywna zajmuje się opisem faktów, okoliczności i wzajemnych zależności w gospodarce. Takie podejście oznacza bezinterpretacyjny opis otaczającej rzeczywistości gospodarczej. Zajmuje się zatem światem takim jaki jest, a nie takim jakim powinien być. Przedmiotem jej analizy są faktyczne ( pozytywne i negatywne) konsekwencje zmian warunków ekonomicznych i ustalenie ich wpływu na efektywność gospodarowania. Jaka jest dziś stopa bezrobocia? Jak wzrost stopy bezrobocia wpływa na inflację? Jakie będzie oddziaływanie podatku od benzyny na jej zużycie? Są to pytania, na które można odpowiedzieć tylko odwołując się do faktów; mogą to być pytania łatwe albo trudne, wszystkie jednak należą do sfery ekonomii pozytywnej.

Ekonomia pozytywna nie wydaje sądów wartościujących, ani w żaden inny sposób nie interpretuje dokonanych obserwacji. Przedstawia wyłącznie rzeczywiste fakty występujące między nimi zależności przyczyny różnego rodzaju zdarzeń i ich skutki i dlatego możemy tę wiedzę wykorzystywać. Największe zastosowanie znajduje ekonomia pozytywna przy budowie uproszczonych obrazów naszej rzeczywistości gospodarczej zwanych modelami ekonomicznymi

docsity.com

Podsumowując ekonomia pozytywna objaśnia, jak jest, dlaczego i co z tego wynika. Ekonomia normatywna ocenia rzeczywistość i postuluje, jak powinno być oraz co należy zrobić, aby było lepiej. Ekonomia pozytywna bada rzeczywiste działanie gospodarki, ekonomia normatywna zaś zaleca, co powinno się czynić.

W niektórych podręcznikach ekonomii spotykamy się z poglądem, że jedynie sądy pozytywne w ekonomii mają charakter obiektywny i naukowy, natomiast sądy normatywne są obciążone subiektywizmem, opierają się na różnych systemach wartości i nie mogą pretendować do roli nauki. Jest to pogląd dyskusyjny, a w skrajnym ujęciu - niesłuszny. Jako nauka o potrzebach życia ekonomia powinna nie tylko objaśniać rzeczywistość, lecz także wskazywać, w jakim kierunku należy ją zmieniać. Obydwa nurty myślenia ekonomicznego są więc potrzebne i muszą się przeplatać.

To prawda, że w twierdzeniach pozytywnych - zwłaszcza konstatujących fakty - ekonomiści osiągają na ogół większą zgodność poglądów aniżeli w ocenach i sądach normatywnych. W ekonomii normatywnej, gdzie występują subiektywne sądy wartościujące, różnice zdań są rzeczą normalną. Niemniej jednak w wielu zasadniczych kwestiach istnieje duża zgodność opinii. Na przykład, ogół ekonomistów - bez względu na wyznawany system wartości i orientację teoretyczną - uważa, że wysoka inflacja, bezrobocie i kryzys gospodarczy to zjawiska ze wszech miar niepożądane, którym należy zapobiegać i które należy zwalczać. Różnice poglądów powstają, gdy przechodzimy do kwestii, co i jak trzeba w tym celu zrobić.

Prawa i teorie ekonomiczne

Teoria ekonomiczna, podobnie jak inne teorie, jest odzwierciedleniem w świadomości

społecznej pewnego fragmentu lub całości obiektywnej rzeczywistości gospodarczej. Jest ona uproszczonym wyjaśnieniem tego, jak funkcjonuje gospodarka lub jej fragment. Z metodologicznego punktu widzenia teoria ekonomii stanowi system twierdzeń logicznie i rzeczowo uporządkowanych oraz spełniających przyjęte w niej kryteria. Wartość teorii polega na tym, że wyjaśnia ona przyczyny zjawisk, a czasem umożliwia ich prognozowanie.

Celem ekonomii jest dostarczanie jak najbardziej wiarygodnych teorii dotyczących szeroko rozumianego procesu gospodarowania. Aby teorie te mogły powstać, ekonomiści muszą opisać procesy i zjawiska ekonomiczne oraz wskazać powiązania między nimi. W praktyce często okazuje się to dość skomplikowane.

Wykorzystywane przez ekonomistów metody badawcze składają się z następujących czynności: obserwacja, definiowanie i klasyfikacja, indukcja, dedukcja i weryfikacja

docsity.com

O bse rw a cja

T e rm in y, de fin ic je i k la syfika cja

Po p ra w n ość lo g iczn a

T e st lo g iczn y sp ra w d ze n ie p o p ra w n o śc i

w n io sk o wa n ia

P rze jścio we p rzyję cie te o r ii

W yp ro w a d ze n ie w n io skó w (d e d u kcja)

N ie sp ó jn o ść lo g iczn a

U o gó ln ie n ia o bse rw a cji czyli h ip o te zy (in d uk cja )

T e st e m piryczn y k rytyka n a u ko w a

ko n fro n ta cja z rze czyw is to ścią

O d rzuce n ie te o rii i za stą p ie n ie je j p rze z

in n ą

Bra k fa lsyf ika cji

U su n ię c ie b łę d u lo g iczn e g o

Prze form uło w an ie d e fin ic ji i h ip o tez

F a lsyf ika c ja

Obserwacja Obserwacja rzeczywistości jest wstępnym etapem powstawania teorii ekonomii.

Polega ona na celowym, zmysłowym postrzeganiu interesującego nas obiektu badawczego, którym jest szeroko rozumiany proces gospodarowania.

Obserwacja jest czynnością ograniczoną postawionym celem i pomaga w poznaniu konkretnego problemu. Otaczającą nas rzeczywistość analizujemy z pewnego punktu widzenia, wyłaniając z całej masy zjawisk i procesów interesujące nas zależności. Czynność ta nie jest oczywiście pozbawiona subiektywizmu, indywidualnego, często zaskakująco odmiennego postrzegania tych samych kategorii.

Obserwator ma do czynienia nie tylko z zaistniałymi faktami – obiekty badawcze postrzegamy, bowiem w zależności od przyjętych założeń dotyczących sposobu obserwacji. Dysponujemy przy tym już określoną wiedzą, która w praktyce okazuje się bardzo często przyczyną trudnością w oddzieleniu obserwacji od interpretacji. W wyniku obserwacji i wstępnej interpretacji faktów powstają miedzy innymi definicje i klasyfikacje

zarówno ze złożoności wspomnianych wyżej procesów, jak i bogactwa zachowań podmiotów gospodarczych w podobnych sytuacjach.

Definicje i klasyfikacje

W celu opisania obserwowanego obiektu badawczego ekonomia stosuje definicje i klasyfikacje, posługując się przy tym bardzo bogatym i zróżnicowanym językiem

Definicja, z założenia zwięzłe i precyzyjne objaśnienie znaczenia określonego terminu, pojęcia lub wyrażenia, polegające często na przedstawieniu zasadniczych

docsity.com

charakterystyk opisywanego zjawiska, przedmiotu itp.. Definicja to precyzyjna charakterystyka lub wyjaśnienie znaczenie używanych wyrazów. Zdefiniowanie obiektu badawczego i czynników wpływających na jego rozmiary i zachowanie polega na precyzyjnym przedstawieniu ich charakterystyk i wytłumaczeniu znaczenia stosowanych pojęć. Definicje powinny być jak najbardziej jednoznaczne i jak najdokładniejsze, aby przedstawiany obiekt badawczy był dobrze zrozumiany dla osób trzecich. Im dokładniej zdefiniujemy badane zjawisko, tym bardziej wiarygodne będą dotyczące jego wnioski.

Po zdefiniowaniu obiektu badawczego należy dokonać klasyfikacji przedmiotów objętych definicją, w ten sposób, aby ich właściwości były do siebie jak najbardziej podobne. . Klasyfikacja tosystematyczny podział przedmiotów (zjawisk) na klasy, działy i poddziały, według określonych zasad.

Klasyfikacja porządkuje przedmioty objęte definicjami .Polega ona na takim ich grupowaniu ,by przedmioty należące do tej samej grupy były z interesującego nas punktu widzenia bardziej do siebie p[podobne niż przedmioty niż wzięte z różnych grup Tworzy się w ten sposób zbiory o podobnych cechach, które analizujemy z interesującego nas punktu. Indukcja i dedukcja

W ekonomii wykorzystywane są dwie podstawowe metody wnioskowania: indukcja i

dedukcja. Indukcja

Obserwacje prowadzi się w celu wysunięcia ogólnych wniosków dotyczących analizowanego procesu czy zjawiska gospodarczego. Nazywamy to indukcją (uogólnieniem). Indukcja jest to uogólnianie wiedzy zdobytej w drodze obserwacji w celu nazwania powtarzających się związków działań z których składa się gospodarowanie Jest ona podstawą wysuwania wstępnych hipotez, które następnie zostaną zweryfikowane. Zobaczmy jak zdefiniowano indukcję w Encyklopedii Internetowej

Indukcja 1) w filozofii jedna z metod poznania i ustalania prawdy, wnioskowanie, polegające na wyprowadzeniu ogólnych wniosków z przesłanek, które są poszczególnymi przypadkami tych wniosków. 2) w naukach empirycznych metoda polegająca na wprowadzeniu uogólnień na podstawie eksperymentów i obserwacji faktów, formułowaniu i weryfikacji hipotez. Zaczątki indukcji w sensie nowożytnym stworzył F. Bacon, który uznał, że indukcja i eksperyment to dwie skuteczne metody ustalania prawdy

Uogólnienie nie daje jednakże wiedzy pewnej. Podstawowym problemem powstającym przy indukcji jest błąd, polegający na utożsamianiu zaobserwowanej w pewnych warunkach zależności jako powszechnie obowiązującej. Można tę niedoskonałość w pewnym stopniu ograniczyć badając odpowiednio dużą liczbę przypadków ilustrujących analizowane zagadnienie. Poza tym zaobserwowanego następstwa zdarzenia nie można zawsze utożsamiać z istnieniem związku przyczynowego np. z faktu, że w pewnym roku państwo dopuściło do powstania deficytu budżetowego, czemu towarzyszył wzrost ogólnego poziomu cen, nie można autorytatywnie wnioskować, że nadmierne wydatki budżetowe były przyczyną inflacji. Opisany powyżej niepoprawny sposób wnioskowania nazywamy błędem wnioskowania typu post hoc ergo propter hoc.

Wnioskowanie indukcyjne opiera się na empirycznej analizie rzeczywistości. Wnioskowanie dedukcyjne jest rozumowaniem teoretycznym, polegającym na wyciąganiu logicznych wniosków z przyjętych założeń (przesłanek Dedukcja

Po dokonaniu uogólnień, ekonomiści przechodzą do logicznego wnioskowania prowadzącego do uznania prawdziwości lub obalenia pewnych ogólnych sądów. Nazywamy ten proces dedukcją. Dedukcjapolega na wyprowadzaniu konkretnych

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome