Elementy Teorii Prawa - Notatki - Podstawy prawa - Część 2, Notatki'z Podstawy prawa. University of Warsaw
Lady_Pank
Lady_Pank4 March 2013

Elementy Teorii Prawa - Notatki - Podstawy prawa - Część 2, Notatki'z Podstawy prawa. University of Warsaw

PDF (309.2 KB)
8 strona
1Liczba pobrań
604Liczba odwiedzin
Opis
Notatki przedstawiają elementy teorii prawa obowiązującego w Rzeczpospolitej Polskiej.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 8
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.

wnioskowanie przez analogię, które znajduje zastosowanie przy usuwaniu luk w prawie Rodzaje analogii

 analogia z ustawy – polega na zastosowaniu do stanu rzeczy nieuregulowanego regulacji dotyczącej stanu rzeczy podobnego do objętego luką prawną

 analogia z prawa – polega na sformułowaniu nowej normy, która regulowałaby stan rzeczy objęty luką na podstawie domniemanych preferencji aksjologicznych ustawodawcy

Nauka i praktyka prawa nie są zbyt przychylne analogiom w prawie – w prawie karnym są one niedozwolone 33. Gałęzie prawa Podstawowe kryteria podziału prawa na gałęzie:

 charakter stosunków społecznych – które prawo reguluje dany problem, wedle tego kryterium wyróżniamy grupę gałęzi prawa publicznego (konstytucyjne, administracyjne, finansowe), grupę prawa prywatnego, prawo rodzinne, prawo handlowe, prawo pracy, prawo bankowe i wiele innych

 podmiot regulacji – określenie kogo prawo dotyczy, podział na prawo dla cywilów i wojskowych

 zakres terytorialny regulacji – np. prawo o zasięgu ogólnopaństwowym tworzone przez organy państwa, albo prawo o zasięgu lokalnym tworzone przez organy administracji rządowej

Charakterystyczne jest prawo międzynarodowe publiczne:

 powstaje jako produkt stosunków między suwerennymi państwami

 nie ma zwierzchności jednych podmiotów nad innymi

 sankcje prawa międzynarodowego 34. Pojęcie „źródło prawa” Fons iuris (łac.), różnoznacznie rozumiane – przez źródła prawa rozumie się zazwyczaj akty normatywne, które zawierają przepisy dające podstawę do konstruowania norm danej gałęzi prawa

 w znaczeniu materialnym – ma się na uwadze ogół okoliczności o ekonomicznym, kulturowym, politycznym charakterze, których oddziaływanie wpłynęło na treść i formę obowiązującego w danym państwie prawa

 w znaczeniu instytucjonalnym – instytucje, które tworzą prawo lub sankcjonują np. organy władzy publicznej, których decyzja przesądziła o treści danej normy prawnej

 w znaczeniu faktowym – fakty tworzące prawo, będące dziełem różnych instytucji funkcjonujących w różnym trybie i podejmujących decyzje o

docsity.com

różnym charakterze prawnym np. umowy międzynarodowe, orzeczenia sądowe itp.

Źródła poznania prawa – dokumenty i publikacje zawierające informacje prawne, a także pomniki literatury pięknej, z których można zaczerpnąć wiadomości o prawie współcześnie lub kiedyś obowiązującym 35. Omów źródła prawa w RP Prawo powszechnie obowiązujące – normy nakładające na podmiot prawa ciężary i obowiązki

 konstytucja – ustawa zasadnicza o jedyny akt normatywny o tej nazwie (inaczej jest tylko w państwach

federalnych) o najwyższa moc, prawny fundament państwa o uchwalenie nowej czy też zmiany obowiązującej konstytucji odbywają

się w szczególnym trybie, przy bardzo wysokich wymogach formalnych – uniemożliwia to zmianę konstytucji w sposób pochopny i nieprzemyślany

o zawiera postanowienia odnoszące się do podstawowych zasad ustroju politycznego, społecznego, gospodarczego państwa

 umowy międzynarodowe i prawo europejskie o konstytucje demokratyczne uznają je za część krajowego porządku

prawnego o ratyfikacja dokonywana jest przez uprawniony konstytucyjnie organ,

zaś jej warunkiem jest wyrażenie zgody w formie ustawy, przed którymi ratyfikacja ma pierwszeństwo

 ustawa o akt parlamentu, który może być uregulowana każda kwestia nie

będąca kwestią regulacji konstytucji – niektóre kwestie jak np. budżet państwa muszą być uregulowane drogą ustawy

o z ustawą muszą być zgodne wszystkie niższe akty normatywne, zaś sama ustawa musi być zgodna z konstytucją i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi

 akty normatywne o randze ustawy o dekrety prezydenta Mościckiego na mocy noweli sierpniowej z 1926

roku, wydawane w momencie rozwiązania parlamentu lub w sprawach ważnych

o dekrety prezydenta Mościckiego na mocy konstytucji kwietniowej o dekrety Rady Państwa 1947-1989 wydawane między sesjami sejmu o art. 234 Konstytucji przewiduje, że w wypadku niemożności zwołania

sejmu w stanie wojennym prezydent może wydać dekret z mocą ustawy

 rozporządzenia wykonawcze o musi być zgodne z wyższymi aktami normatywnymi o może zostać nakazane lub upoważnione przez ustawę

Prawo o charakterze wewnętrznym – normy obowiązujące wewnątrz organów władzy publicznej np. uchwały, zarządzenia ministrów, prezydenta itp.

docsity.com

36. Publikacja aktów prawnych Akt normatywny – dokument władzy publicznej zawierający normy prawne, regulujący jakiś zespół stosunków społecznych, będący tekstem zawierającym materiał do budowy norm prawnych Warunkiem wejścia w życie aktu prawnego jest jego ogłoszenia (promuglacja). Według obecnych unormowań akty prawne ogłaszane są w Dzienniku Ustaw RP. Obwieszczanie aktów prawa miejscowego może mieć różne formy – od rozplakatowania obwieszczeń, poprzez wywieszki w urzędach aż po zwykłą informację na tablicy ogłoszeń. Akty normatywne prawa o charakterze wewnętrznym są ogłaszane w Dzienniku Urzędowym „Monitor Polski” lub w innych dziennikach urzędowych (np. ministrów) Jeśli przy druku aktu normatywnego zdarzył się błąd na tyel istotny, że może utrudnić stosowanie opublikowanych przepisów, dokonuje się wówczas sprostowania takiego błędu – następuje to w drodze obwieszczenia w tym samym dzienniku urzędowym, w którym akt był ogłaszany. 37. Proces stanowienia prawa 38. Pojęcie ustawodawcy Ustawodawca – termin techniczny języka prawniczego, nie musi się odnosić do jakiejś konkretnej osoby piastującej urząd publiczny, ani do organu kolegialnego o znanym składzie personalnym. Jest to postać, której na mocy obowiązujących przepisów można przyznać autorstwo norm prawnych, a także uznać ją za odpowiedzialną za wprowadzenie ich do systemu prawa. Rzeczywistym autorem regulacji mogą być członkowie komisji kodyfikacyjnej, lecz z formalnego punktu widzenia jest nim sejm. Termin ustawodawca odnosi się zwyczajowo nie tylko do tego, kto uznaje się za dającego ustawy, ale także do każdego twórcy prawa, nawet o niższej niż ustawowa randze. Poprawnie byłoby odróżnić ustawodawcę od prawodawcy, gdyż termin prawodawca jest nadrzędny 39. Budowa aktu normatywnego

 nazwa rodzajowa aktu normatywnego (ustawa, rozporządzenie)

 data uchwalenia aktu

 tytuł określający zapis przedmiotowy (o ...)

 preambuła (arenga) – uroczysty wstęp, w którym ustawodawca przedstawia motywy wydania aktu normatywnego, zamierzone cele – nie jest elementem koniecznym, występuje sporadycznie, często w przypadku konstytucji

 część ogólna – obejmuje przepisy, które zawierają elementy wspólne (zwykle elementy hipotez), umieszczone są tu również definicje legalne, które wyjaśniają znaczenie pojęć używanych w danym akcie

 część szczególna – zawiera zasadniczą materię aktu normatywnego, odnoszącą się do dyspozycji i, niekiedy, sankcji

docsity.com

 przepisy końcowe – termin wejścia aktu w życie, akty normatywne uchylane niniejszym aktem

 podpis – w wypadku ustaw prezydencki Materia zawarta w akcie normatywnym jest usystematyzowana w części, księgi, tytuły, działy, rozdziały, artykuły, paragrafy, punkty, ustępy, wszystkie numerowane, przy czym numeracja musi być w całym akcie ciągła 40. Pojęcie rodziny prawa Rodzina prawa – zespół norm prawnych tworzący się według podobieństwa i asymilacji następujących cech:

 sposób powstawania

 wspólna historia rozwoju

 zasięg geograficzny Np. rodzina prawa anglosaskiego – zmieszanie prawa celtyckiego z saksońskim, wymieszanie się norm prawnych i stworzenie nowych kodyfikacji po podboju Wielkiej Brytanii przez Wilhelma Zdobywcę w 1066 roku, utworzenie własnych zasad i terminów prawnych, odrębność od istniejącego na kontynencie prawa romańskiego 41. Omów system źródeł prawa dowolnej rodziny prawa Rodzina prawa religijnego:

 kanonicznego o prawo boskie – Stary Testament o prawo ludzkie

 apostolskie – bosko-apostolskie i apostolskie stworzone przez uczniów Chrystusa i zapisane w Nowym Testamencie

 kościelne – ustanowione przez papieża

 bulla – pisma papieskie wielkiej wagi w języku łacińskim

 breva – mniej uroczyste pismo, czasem w języku naturalnym

 listy apostolskie

 encykliki o prawo soborowe o prawo zakonne o kodeks kanoniczny o konkordat – połączenie elementów prawa kanonicznego ze świeckim

prawem, głównie administracyjnym i międzynarodowym

 islamskiego o ucieczka Mahometa z Mekki do Medyny (VII w.) o Koran o powtarzane przypowieści o Allach o tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenia (dżihad itd.)

42. Wykładnia prawa – pojęcie i spory wokół koncepcji wykładni

docsity.com

Wykładnia (inaczej interpretacja) prawa oznacza proces ustalenia właściwego ustalania przepisów prawnych. Przedmiotem wykładni nie są normy, ale przepisy prawne, jest ona bowiem jedną z czynności wiążących się z wyprowadzaniem norm prawnych z przepisów dwa stanowiska wobec wykładni

 klasyfikacyjna koncepcja wykładni - wykładni dokonuje się tylko na tyle, o ile wymagają tego niejasności tekstu, które wykładnia ma usunąć i jest to jej jedyne działanie

o zwolennicy tej koncepcji mówią, ze nie powinno się dokonywać wykładni tego, co jest jasne, zaś potrzeba wyprowadzenia wykładni wynika z:  nieuniknionych naturalnych niejednoznaczności języka

naturalnego i języka prawnego  błędów popełnionych przez ustawodawcę  zamierzonych i świadomie wprowadzonych przez ustawodawcę

nieostrości wypowiedzi normatywnych, co ma niekiedy związek z rozchwianiem się jego preferencji aksjologicznych i politycznych

 zestarzenia się regulacji normatywnych oraz pojawienia się rozziewu między regulacją normatywną a rzeczywistością

 derywacyjna koncepcja wykładni – wykładni dokonuje się w każdym przypadku ustalenia normy prawnej – wykładnia jest tu traktowana jako konieczna czynność w procesie wyprowadzania norm prawnych z przepisów

o zwolennicy tego stanowiska uważają argumenty klasyfikacyjnej koncepcji za niewystarczające – podstawowym zadaniem wykładni jest odkodowanie normy z przepisów, a nawet sformułowanie pełnej reguły zachowania ze wszystkimi warunkami składającymi się na hipotezę, dyspozycję i sankcję

43. Rodzaje wykładni prawa Zróżnicowanie wykładni ze względu na podmiot jej dokonujący:

 wykładnia autentyczna – dokonywana przez tego, kto przepis ustanowił

 wykładnia legalna – dokonywana przez upoważniony do tego organ państwa (1947-1989 Rada Państwa, 1989-1997 Trybunał Konstytucyjny, Konstytucja 1997 nie wyznaczyła nikogo do oficjalnego pełnienia roli wykładniczej)

 wykładnia operatywna – na użytek aktów stosowania prawa objętych kompetencją danego organu mogą jej dokonywać wszystkie organy władzy publicznej, szczególne znaczenie ma tu wykładnia sądowa

 wykładnia doktrynalna – każdy może dokonać prywatnie wykładni prawa na swój użytek, lecz nie ma ona dla nikogo mocy wiążącej

Zróżnicowanie wykładni ze względu na sposób jej wykonywania:

 wykładnia językowa – polega na wykonywaniu interpretacji przepisów prawnych przy wykorzystaniu reguł znaczeniowych i konstrukcyjnych języka prawnego i naturalnego

docsity.com

 wykładania systemowa – polega na ustaleniu rzeczywistego znaczenia przepisów ze względu na ich usytuowanie w systematyce wewnętrznej aktu normatywnego

 wykładnia funkcjonalna – jej istota wyraża się w ustaleniu znaczenia przepisu zgodnie z celem, jaki chciał osiągnąć ustawodawca stanowiąc ten przepis

 wykładnia porównawcza – polega ona na ustaleniu znaczenia przepisów przez porównanie ich z innymi

Zróżnicowanie wykładni ze względu na jej wyniki

 wykładnia literalna (dosłowna, ścisła) – występuje wtedy, gdy spośród różnych znaczeń uzyskiwanych za pomocą odmiennych rodzajów wykładni wybierzemy to, które zostało ustalone dzięki zastosowaniu reguł znaczeniowych i konstrukcyjnych języka

 wykładnia rozszerzająca – polega na porównywaniu wyniku wykładni językowej oraz wykładni systemowej

 wykładnia zwężająca – przyjmuje węższe rozumienie przepisu niż wynikałoby to z wykładni literalnej

44. Pojęcie stosunku prawnego Stosunki prawne są jednym z rodzajów stosunków społecznych, czyli takich relacji pomiędzy przynajmniej dwiema osobami, w których zachowania jednej strony wywołuję reakcje drugiej strony i podlegają kontroli norm społecznych – w stosunkach prawnych występuje zależność między podmiotami prawa. Dzięki koncepcji stosunku prawnego bierzemy pod uwagę dynamikę relacji między ludźmi wynikającą z tego, że prawne obowiązki i usprawnienia uczestników zmieniają się wraz z ich zachowaniami 45. Obowiązek i uprawnienie Obowiązek – polega na tym, ze norma prawna ustanawia dla danego rodzaju adresatów i w danych warunkach nakaz lub zakaz określonego zachowania – od obowiązku należy odróżnić poczucie obowiązku, które jest kategorią psychiczną, etyczną lub społeczną Uprawnienie – polega na tym, że norma prawna przewiduje dla adresatów danego rodzaju, w danych warunkach pewną możliwość zachowania się, ale zachowanie to nie jest obowiązkiem adresata

 uprawnienia podmiotów do własnych zachowań – wynikają z obowiązywania norm prawnych oraz z zakazu ingerencji w określoną sferę zachowań podmiotu uprawnionego

o wolności prawnie chronione – sytuacje, które polegają na możliwości podejmowania zachowań o charakterze czynów; immunitety (przypadek szczególny)

o prawa-upoważnienia – określone przez prawo uprawnienia do dokonywania istotnych prawnie czynności konwencjonalnych; przywileje

docsity.com

 uprawnienia sensu stricto – uprawnienia jednego podmiotu odpowiadają obowiązkowi drugiego podmiotu wobec pierwszego

46. Rodzaje stosunków prawnych Zróżnicowanie ze względu na metodę regulacji prawnej

 stosunki cywilnoprawne o strony są równoprawne o nawiązanie stosunku jest często dobrowolne o przedmiot i treść stosunków są określane swobodnie przez strony o obowiązuje sankcja nieważności lub egzekucyjna

 stosunki prawno-administracyjne o strony nie są równoprawne o stosunek prawny może nie być dobrowolny dla jednej lub obu stron o podmiot i treść stosunku są z reguły normą iuris cogentis, a zatem nie

mogą być dobrowolnie ustalane przez strony o obowiązuje sankcja egzekucyjna lub karna

 stosunki prawno-karne o nawiązywanie są w wyniku popełnienia przez indywidualnego sprawcę

czynu zabronionego o stroną tego stosunku obok przestępcy jest państwo działające za

pośrednictwem organów, nie są to więc stosunki równorzędne o położenie prawne stron wyznaczone jest przez normy o charakterze

iuris cogentis o obowiązują sankcje karne, egzekucyjne

Zróżnicowanie ze względu na liczbę podmiotów

 stosunki prawne dwustronne

 stosunki prawne jednostronne Zróżnicowanie ze względu na stopień aktualizacji

 stosunki dwustronne zindywidualizowane – wskazanie tożsamości stosunki

 stosunki jednostronne zindywidualizowane – tylko jedna osoba musi być wskazana co do tożsamości, inne występują anonimowo

 stosunki obustronne niezidnywidualizowane – żaden podmiot nie jest znany co do swojej tożsamości

47. Fakt prawny Fakty prawne – wydarzenia powodujące powstanie lub zmianę stosunków prawnych

 zdarzenia – wydarzenia niezależne od woli ludzkiej, wynikające często z działania sił przyrody

 zachowania – zdarzenia zależne od ludzkiej woli o czyny

 zgodne z prawem  niezgodne z prawem

o czynności konwencjonalne  czynności władcze organów władzy publicznej związane za

stosowaniem prawa

docsity.com

 czynności władcze organów władzy publicznej związane z tworzeniem prawa

 czynności prawne wymagające oświadczenia woli przez osoby fizyczne lub prawne

48. Podmiot, przedmiot i treść stosunku prawnego Podmioty stosunku prawnego są to osoby, które w nim występują jako uprawnione lub zobowiązane do określonego zachowania się względem innych osób będących uczestnikami tego samego stosunku prawnego

 w prawie konstytucyjnym podmiotami mogą być państwo, naród lub każdy obywatel

 w prawie administracyjnym podmiotami mogą być organy państwa, samorządu, cudzoziemcy, podatnicy, banki, szkoły

 w prawie karnym podmiotami mogą być organy ścigania, wymiar sprawiedliwości, sprawcy czynów

 w prawe cywilnym podmiotami mogą być osoby fizyczne i prawne o osoba fizyczna – każdy człowiek od urodzenia do śmierci, posiada

zdolność prawną, czyli możność uczestnictwa jako podmiot w stosunkach prawnych, której nie można odebrać ani ograniczyć

o osoba prawna – twór organizacyjny powstały na podstawie i zgodnie z postanowieniami kodeksu cywilnego i zwykle dysponująca pewnym majątkiem  zrzeszenia – zgrupowanie pewnej liczby osób fizycznych i

prawnych  zakłady – zgrupowanie pewnego majątku

 powstawanie osób prawnych o tryb rejestrowy – osoba prawna jest powoływana z

inicjatywy założycieli, a osobowość prawną uzyskuje w chwili wpisu do odpowiedniego rejestru na podstawie decyzji organu państwa (sądu rejestrowego)

o tryb ustawowy – w drodze ustawy tworzona jest pewna instytucja, a przepisy tej ustawy nadają jej osobowość prawną

o tryb notyfikacyjny – warunkiem powstania osoby prawnej jest powiadomienie odpowiednich władz państwowych

Przedmiotem stosunku prawnego może być określone zachowanie, przedmiot materialny lub prawo. Na treść stosunku prawnego składają się uprawnienia i obowiązki tego podmiotu – zwykle są one rozłożone między wszystkie podmioty

docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.