Istota zarządzania - Notatki - Zarządzanie, Notatki'z Zarządzanie. Warsaw School of Economics
Elzbieta84
Elzbieta8425 March 2013

Istota zarządzania - Notatki - Zarządzanie, Notatki'z Zarządzanie. Warsaw School of Economics

PDF (2.1 MB)
42 strony
569Liczba odwiedzin
Opis
W notatkach przedstawiane zostają zagadnienia z zakresu zarządzania: istota zarządzania.
20punkty
Punkty pobierania niezbędne do pobrania
tego dokumentu
Pobierz dokument
Podgląd3 strony / 42
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Slajd 1

ISTOTA ZARZĄDZANIA

© Agnieszka Sopińska docsity.com

ZARZADZANIE – TO ZNACZY CO? Zarządzanie przedsiębiorstwem; strategiczne; domem; ludźmi; projektami; finansami; wiedzą; transportem; produkcją; czasem; edukacją; kulturą; w kryzysie; międzynarodowe; nieruchomością…….

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Zarządzanie zestaw działań (obejmujący: planowanie i podejmowanie

decyzji, organizowanie, przewodzenie i kontrolowanie pracy członków organizacji)

skierowanych na wykorzystanie wszystkich dostępnych zasobów organizacji

dla osiągnięcia jej celów.

Planowanie i

podejmowanie

decyzji

Przewodzenie

(kierowanie;

motywowanie)

Organizowanie

Kontrolowanie

Zasoby

•Ludzkie

•Finansowe

•Fizyczne

•Informacyjne

Cele organizacji

•Przetrwanie i rozwój

•Zrównoważone funkcjonowanie

•Maksymalizacja zysku

•Wzrost wartości

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Składowe zarządzania: Funkcje: planowanie

organizowanie

motywowanie

Kontrolowanie

Zasoby: ludzie, finanse, rzeczy, informacje • Materialne

Niematerialne

Cele: długookresowe i krótkookresowe • Strategiczne

Taktyczne

Operacyjne

© Agnieszka Sopińska

docsity.com

FUNKCJE-Planowanie

Planowanie - określenie trybu działania

Wyznaczenie celów organizacji

Określenie sposobu ich realizacji (planów)

Elementem planowania jest podejmowanie decyzji

Podejmowanie decyzji - wybór trybu działania spośród zestawu dostępnych możliwości

© Agnieszka Sopińska docsity.com

FUNKCJE- Organizowanie

Organizowane – koordynacja działań i zasobów (logiczne ich grupowanie)

Porządkowanie i przydzielanie pracy, uprawnień decyzyjnych i

zasobów poszczególnym członkom organizacji

Projektowanie struktur działania

Różne cele wymagają różnych struktur organizacyjnych

© Agnieszka Sopińska docsity.com

FUNKCJE-Przewodzenie (kierowanie; motywowanie)

Przewodzenie - kierowanie ludźmi i ich motywowanie

do realizacji zamierzonych celów organizacji.

© Agnieszka Sopińska docsity.com

FUNKCJE- Kontrolowanie

Kontrolowanie – obserwowanie postępów organizacji w

realizacji jej celów.

Obserwowanie i ocena działań,

Wprowadzanie bieżących korekt

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Proces zarządzania – teoria a praktyka

Teoria – systematyczny ciąg następujących po sobie funkcji zarządzania

Praktyka – realizacja kilku funkcji jednocześnie

Planowanie i

podejmowanie

decyzji

Przewodzenie

(kierowanie;

motywowanie)

Organizowanie

Kontrolowanie

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Klasyfikacja zasobów przedsiębiorstwa:

Klasyczne podejście- 2 (3) podstawowe kategorie zasobów: Kapitał Praca (Ziemia)

Współczesne podejście wyróżnia wiele kategorii zasobów

Zasobem jest wszystko to, co można traktować w kategoriach

silnych i słabych stron przedsiębiorstwa.

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Systematyzacja zasobów przedsiębiorstwa

ZASOBY

MATERIALNE

Zapasy

Rzeczowy majątek trwały

Finanse

NIEMATERIALNE

Relacje

Wiedza

Systemy zarządzania

Kompetencje

Kultura organizacyjna

© Agnieszka Sopińska docsity.com

CELE ORGANIZACJI-

TO PRZYSZŁY POŻĄDANY STAN LUB REZULTAT DZIAŁANIA ORGANIZACJI

3 ZASADY USTALANIA CELÓW:

• muszą być sformułowane w kategoriach MIERZALNYCH

• należy określić TERMIN ICH REALIZACJI

• powinny stanowić WYZWANIE dla przedsiębiorstwa ale muszą być OSIĄGALNE

© Agnieszka Sopińska docsity.com

ZARZĄDZANIE- RÓŻNE PERSPEKTYWY

PRYZMAT FUNKCJI (planowanie, organizowanie, przewodzenie, kontrolowanie)

PRYZMAT POZIOMÓW (strategiczne, taktyczne, operacyjne)

PRYZMAT DZIEDZIN ORGANIZACJI (marketingiem, zaopatrzeniem, produkcją, sprzedażą, finansami…..)

PRYZMAT PROBLEMÓW (wartością, wiedzą, projektami, w kryzysie…)

PRYZMAT ZASOBÓW (finansami, ludźmi, majątkiem trwałym, wiedzą, czasem, ….)

PRYZMAT KATEGORII ORGANIZACJI (w organizacjach nastawionych na zysk, organizacjach non-profit; TNK, MSP….)

PRYZMAT PODEJŚĆ/KIERUNKÓW (klasyczne, behawioralne, ilościowe, systemowe, sytuacyjne…)

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Poziomy zarządzania

Obszar zarządzania (dziedzina)

Sz cz

e b

e l z

ar zą

d za

n ia

Marketing, Finanse, B&R, Produkcja, Zaopatrzenie, Zasoby ludzkie itp.

strategiczny

operacyjny

taktyczny

© Agnieszka Sopińska docsity.com

EWOLUCJA NAUK OZARZĄDZANIU

© Agnieszka Sopińska docsity.com

GENERACJE W ZARZĄDZANIU Generacja Okres

rozwoju Główny nacisk Osiągnięcia Prekursorzy/ główni

przedstawiciele

Pierwsza generacja

Koniec XIX i pocz. XX w.

Wydajność pracy; Produktywność środków wytwórczych.

Naukowe zarządzanie; Harmonogramy; System taśmowy; Struktury hierarchiczne;

F.W. Taylor; H. Fayol; H. Emerson; H. LeChatelier; K. Adamiecki; F. B. Gilberth; H. Gantt; E. Mayo; H. Ford

Druga generacja

Koniec II w. św.; lata 50 i 60 XXw.

Jakościowe podejście do zarządzania

Teoria podejmowania decyzji; Badania operacyjne; Podejście systemowe; Zarządzanie przez cele; Początki zarządzania strategicznego

H. A. Simon; P.F. Drucker; J. C. March; R. L. Ackoff; L. F. Forrester; G. Nadler; T. Kotarbiński

Trzecia generacja

Lata 70 i 80- te XX w.

Zwrócenie uwagi na ludzi

Humanizacja pracy; Systemy motywacyjne; Partycypacja; Elastyczne systemy pracy; Zarządzanie strategiczne; Marketing i controling

P. F Drucker; P.R. Cateor; L.M. Hess; K.M. Dunst; S. Blumental; J. O. Brien

© Agnieszka Sopińska docsity.com

GENERACJE W ZARZĄDZANIU

c.d. Czwarta generacja

Lata 80 i 90-te XX w.

Nacisk na ostatnią funkcję zarządzania- kontrolowanie

Nowoczesne zasady zarządzania organizacyjnego; Twórcze zarządzanie; Rozwijanie zdolności i sprawności ludzkich; Zarządzanie strategiczne i innowacyjne; Marketing i controlling strategiczny; Struktury sieciowe;

R.W. Webber; P.F. Drucker

Piąta generacja

Przełom XX i XXI w.

Sprostanie globalizacji i wirtualizacji organizacji

Zarządzanie strategiczne; Zarządzanie dynamiczne; Zarządzanie wiedzą; Kapitał intelektualny; Struktury sieciowe; Zarządzanie firmami globalnymi; Outsourcing; Zarządzanie scenariuszowe; Postmodernizm w zarządzaniu

Z. Strategiczne: H.I. Ansoff; R. L. Ackoff; H. Mintzberg; M.E Porter; E. Wrapp; C.K. Prahalad; G. Hamel; Z. Wiedzą: G. Probst; S. Raub; K. Ramhard; KI: L. Edvinsson; T.A. Stewart; R. S. Kaplan; S.M. Malone; A. Brooking; K. Sveiby

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Ewolucja nauki o organizacji i zarządzaniu:

Poszerzenie perspektywy zainteresowań (od stanowiska pracy do złożonych sieci organizacji)

Przeniesienie zainteresowania z organizacji na jej otoczenie (od zainteresowania wnętrzem do koncentracji na zmianach otoczenia)

Ewolucja traktowania organizacji (od analogii organizacja-maszyna do analogii organizacja-ameba)

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Nowe koncepcje zarządzania

Zarządzanie wiedzą, kapitałem intelektualnym;

Postmodernizm w zarządzaniu

© Agnieszka Sopińska docsity.com

© Agnieszka Sopińska

Zarządzanie wiedzą:

Ogół procesów umożliwiających

tworzenie, upowszechnianie i

wykorzystywanie wiedzy do realizacji

celów organizacji .

docsity.com

Zarządzanie wiedzą- różne interpretacje

Grupa zainteresowanych

Interpretacja

Stratedzy, przedsiębiorcy

Wzrost konkurencyjny poprzez poszukiwanie nowych zastosowań wiedzy, tworzenie nowych przedsięwzięć opartych na wiedzy; rozwój wiedzy i kompetencji…

Informatycy Tworzenie systemów informatycznych, baz danych, systemów eksperckich, sztucznej inteligencji; odpowiednia kodyfikacja, system zbierania i udostępniania wiedzy przy wykorzystaniu narzędzi IT…

Finansiści, księgowi Budowanie wartości firmy w oparciu o wiedzę; pomiar kapitału intelektualnego, aktywów niematerialnych firmy…

HR-owcy Rozwój kapitału ludzkiego; dzielenie się wiedzą; budowanie kultury wiedzy; wspieranie kreatywności…

Marketing-owcy Zdobywanie wiedzy o rynku i konkurentach; wykorzystanie wiedzy do rozwoju nowych produktów/ usług…

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Postmodernizm w zarządzaniu

Gareth Morgan (1986). Podstawowa refleksja: Świat nieuporządkowany, zmienny, chaotyczny, podzielony

na fragmenty o nieostrych granicach.

• W wątpliwość poddawane są wszelkie systemy wartości jako arbitralne i determinujące człowieka.

• Nie formułuje się normatywnych wniosków, a jedynie przedstawia wizję świata i obrazy organizacji.

• Istnieją dwie możliwe reakcje na otaczający świat chaosu:

Fundamentalizm (redukcja niepewności przez radykalne uproszczenia rzeczywistości, lansowanie chwytliwych haseł, poszukiwanie magicznych formuł sukcesu)

Konstruktywizm (komplikowanie świata przez tworzenie z elementów rzeczywistych własnych konstrukcji, umożliwiających na pewien czas zrozumienie pewnego fragmentu otaczającej nas siatki powiązań i poruszania się w niej).

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Światowe tendencje w zarządzaniu XXI wieku:

Globalizacja

Wzrost rozmiarów i wartości przedsiębiorstw

Wzrost specjalizacji- odejście od konglomeratów

Wzrost znaczenia rozwoju zewnętrznego przez fuzje i przejęcia

Wzrost roli informacji i kapitału intelektualnego

Wirtualizacja i nowe formy struktur działalności gospodarczej (struktury macierzowe, sieciowe)

Zastępowanie konkurencji – kooperacją

Wzrost znaczenia zarządzania międzykulturowego

Stawianie na innowacje i zarządzanie wiedzą

© Agnieszka Sopińska docsity.com

ZARZĄDZANIE W XXI WIEKU

CECHY PRZEDSIĘBIORSTWA

Innowacyjne

Adaptatywne

Elastyczne

Efektywne

Szybkie

CECHY MENEDŻERA

Umiejętności działania w

zmienionym, turbulentnym i

nieprzewidywalnym otoczeniu.

Gotowość do porzucenia

dotychczasowych działań.

Gotowość do ustawicznej nauki.

© Agnieszka Sopińska docsity.com

PODSTAWOWE KIERUNKI ZARZĄDZANIA

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Kierunki zarządzania:

1. Podejście klasyczne: (organizacja to maszyna)

„Naukowa organizacja pracy” (priorytetem- zwiększenie wydajności warsztatu pracy)

„Zarządzanie administracyjne” ( priorytetem- stworzenie zasad zarządzania złożonymi

organizacjami- fabrykami)

2. Podejście behawioralne (organizacja to ludzie; stosunki międzyludzkie)

3. Podejście ilościowa (zastosowanie modeli matematycznych do sytuacji

kierowniczych)

4. Podejście systemowe (organizacja to system, będąca podsystemem otoczenia)

5. Podejście sytuacyjne (relatywizm)

© Agnieszka Sopińska docsity.com

1. PODEJŚCIE KLASYCZNE

Organizacja to maszyna, mechanizm;

Ludzie to idealnie dopasowane trybiki maszyny;

Obowiązuje podejście normatywne;

Tworzenie wzorców i standardów zarządzania.

Dążenie do precyzyjnego opisu wnętrza organizacji w celu jej

usprawnienia;

© Agnieszka Sopińska docsity.com

1a-Podejście klasyczne: „Naukowe zarządzanie”

Główni przedstawiciele

Dokonania

Frederick W. Taylor (1856-1915) inżynier

Twórca: naukowej organizacji pracy, opartej o 4 zasady:

Określenie jednej, najlepszej metody efektywnego wykonania pracy;

Naukowa selekcja pracowników (dopasowanie fizyczne);

Motywacja finansowa pracowników (system akordowy);

Funkcja majstra (podział odpowiedzialności)

Henry L. Gantt (1861-19919) doradca organizacyjny

Twórca: Systemu płacowego „pensja + bonus” (za przekroczenie minimalnego limitu produkcji); Wykresów programowania produkcji tzw. „wykresy Gantta”- projekt dzieli się na zadania określając czas realizacji każdego z nich

Lillian Gilbreth (1878-1972)

Frank Gilbreth (1868-1924)

Twórcy trójpozycyjnego planu awansów ( pracownik jednocześnie pracuje, przygotowuje

się do awansu i szkoli następcę);

Badali związek pomiędzy ergonomią wykonywanych ruchów a wydajnością

pracowników

Inni : Henry Ford; Karol Adamiecki

© Agnieszka Sopińska docsity.com

1b-Podejście klasyczne: „Zarządzanie administracyjne”

Główny przedstawiciel

Dokonania

Henri Fayol (1841-1925)- inżynier górniczy

„Kierownikiem nie trzeba się urodzić- można się nauczyć nim być”;

Twórca:

podziału działalności gospodarczej na 6 czynności ( techniczne; handlowe;

finansowe; ochronne; rachunkowe; kierownicze);

funkcji kierowniczych: planowanie; organizowanie; rozkazywanie;

koordynowanie; kontrola;

14 zasad sprawnego zarządzania

Inni: Lyndall Urwick, Max Weber, Chester Barnard

© Agnieszka Sopińska docsity.com

Zasady sprawnego zarządzania wg Fayola

1. Podział pracy (specjalizacja gwarantem wzrostu efektywności)

2. Autorytet (niezbędny do wykonywania obowiązków kierowniczych)

3. Dyscyplina (członkowie organizacji musza szanować reguły gry)

4. Jedność rozkazodawstwa (każdy podwładny ma jednego szefa)

5. Jedność kierownictwa (podobne czynności w kompetencji jednego kierownika)

6. Podporządkowanie interesu jednostki interesowi ogółu

7. Wynagrodzenie (sprawiedliwe- adekwatne do wysiłku, odpowiedzialności, doświadczenia)

8. Centralizacja

9. Hierarchia (władza z góry na dół, informacja z dołu do góry)

10. Ład (koordynacja zasobów w czasie i lokalizacji)

11. Sprawiedliwość ( w stosunku do podwładnych)

12. Stabilizacja personelu (unikanie fluktuacji pracowników)

13. Inicjatywa (swoboda ich podejmowania przez podwładnych)

14. Harmonia (należy popierać prace zespołową i ducha zespołu, jedność grupy).

© Agnieszka Sopińska docsity.com

OCENA PODEJŚCIA KLASYCZNEGO DO ZARZĄDZANIA:

Osiągnięcia:

Naukowe podejście do procesu zarządzania;

Wypracowanie praktycznych funkcji i zasad kierowania;

Prekursorzy dzisiejszej linii produkcyjnej;

Twórcy technik sprawnościowych (badania pracy);

Twórcy naukowego doboru i doskonalenia robotników- konieczność szkoleń;

Twórcy projektowania metod pracy.

Zastrzeżenia:

Błędne założenie pełnego racjonalizmu postępowania ludzi;

Niedocenianie potrzeb wyższego rzędu (społecznych);

Oparcie systemu motywacji jedynie o bodźce płacowe;

Pominięcie istnienia organizacji nieformalnej;

Oparcie teorii jedynie na doświadczeniu;

© Agnieszka Sopińska

docsity.com

2. PODEJŚCIE BEHAWIORALNE

Koncentracja na zachowaniu pracownika w kontekście

organizacji;

Złożoność ludzkiego zachowania;

Pracownik jako cenny zasób organizacji;

Motywacja, dynamika grupowa, procesy interpersonalne

© Agnieszka Sopińska docsity.com

2. PODEJŚCIE BEHAWIORALNE Główni przedstawiciele Dokonania

Abraham Maslow (1908-1970)

Twórca „piramidy potrzeb” (potrzeby niższego i wyższego rzędu);

Elton Mayo (1880-1949)

Twórca ruchu współdziałania między kierownictwem i pracownikami:

Prowadził badania nad wpływem działania grup nieformalnych na

wydajność pracy;

Twórca koncepcji człowieka społecznego (jako przeciwstawienie

człowieka racjonalnego); klimatu organizacyjnego.

Douglas McGregor

(1906-1964)

Twórca „teorii X i Y” - człowieka leniwego i pracowitego z natury;

Inni: J. W. Reddin; Robert Owen; Mary Follett; Chester Barnard

© Agnieszka Sopińska docsity.com

P o

tr ze

b y

ro zw

o ju

Piramida potrzeb według Maslowa

Potrzeby fizjologiczne

Potrzeby bezpieczeństwa

Potrzeby społeczne Przynależności do grupy

Potrzeby uznania

P o

tr ze

b y

re d

u kc

ji

o d

cz u

w an

yc h

b ra

kó w

Samorealizacja

© Katedra Zarządzania w Gospodarce

Szkoła Główna Handlowa w Warszawie docsity.com

© Agnieszka Sopińska

Potrzeby człowieka

Kategoria potrzeb

Charakterystyka

Przykład

Potrzeby fizjologiczne

zapewniają przetrwanie i prawidłowe funkcjonowanie organizmu ludzkiego

potrzeba pragnienia, potrzeba otrzymywania wynagrodzenia za pracę potrzeba snu.

Potrzeby bezpieczeństwa

zapewniają bezpieczeństwo osobiste i socjalne każdego człowieka

potrzeba dachu nad głową potrzeba ochrony przed krzywdą fizyczną, potrzeba dbania o zdrowie.

Potrzeby przynależności do grupy

zapewniają kontakty z innymi osobami lub grupami

potrzeba miłości, potrzeba akceptacji ze strony innych osób,

Potrzeby uznania

zapewniają szacunek ze strony innych osób

potrzeba niezależności, potrzeba szacunku dla samego siebie, potrzeba uwagi ze strony innych.

Potrzeba samorealizacji

zapewniają dążenie do osiągnięcia tego, co jest możliwe

potrzeba rozwoju osobistego, potrzeba odnoszenia sukcesów, potrzeba awansu w pracy.

docsity.com

© Agnieszka Sopińska

Elton Mayo Udowodnił: praca ludzka jest działalnością zespołową ludzie większą wagę przywiązują do stosunków

międzyludzkich aniżeli do rodzaju wykonywanej pracy dobre stosunki z innymi ludźmi powodują psychiczne

stany zadowolenia kierownictwo musi się troszczyć o pracowników przynależność do grup nieformalnych jest bardzo ważna

dla pracowników należy stosować zróżnicowane narzędzia motywacyjne. Stworzył pojęcie „klimatu organizacyjnego” i człowieka

społecznego.

docsity.com

Teoria X i teoria Y- dwa poglądy na temat człowieka

TEORIA X

Człowiek nie lubi i unika pracy;

Człowiek musi być zmuszany lub zagrożony karami, aby pracował;

Człowiek jest pasywny i nie umie organizować sobie pracy;

Człowiek niechętnie przyjmuje odpowiedzialność.

TEORIA Y

Dla człowieka praca jest naturalną potrzebą;

Pracownika motywuje satysfakcja z pracy, a nie przymus;

Człowiek twórczo rozwiązuje problemy i dąży do podejmowania odpowiedzialności;

Nagrody są skuteczniejsze niż kary.

© Agnieszka Sopińska

docsity.com

Osiągnięcia i mankamenty szkoły behawioralnej:

Osiągnięcia:

Podkreślenie roli pracownika w organizacji;

Zmiana podejścia z podejścia „pracownicy to narzędzia” na podejście „pracownicy to cenny

zasób organizacji”;

Zaproponowanie narzędzi z zakresu: dynamiki grupowej, motywacji pozapłacowej;

Zapoczątkowanie poradnictwa zawodowego- badanie przydatności do pracy;

Twórcy psychologii przemysłowej;

Mankamenty:

Nie wszystkie koncepcje znalazły praktyczne zastosowanie (opór menedżerów)

© Agnieszka Sopińska docsity.com

3. PODEJŚCIE ILOŚCIOWE- badania operacyjne i teoria decyzji

Koncentruje się na zastosowaniu modeli i metod matematycznych do sytuacji

kierowniczych;

Oparta o matematyczne, ekonometryczne modele symulujące dany problem i

alternatywne rozwiązania pod względem ich racjonalności;

Zaleta- uświadomienie złożoności problemów zarządzania;

Wada- nie wszystkie zachowania ludzkie da się przełożyć na modele

ekonometryczne;

P.Blackett; Robert McNamara; Tex Thornton; eksperci Arthura D.Little

© Agnieszka Sopińska docsity.com

4. PODEJŚCIE SYSTEMOWE:

Analogia do biologii;

Organizacja jako system współzależnych podsystemów, gdzie zmiana

jednego dotyka całości;

Organizacja jako podsystem większego systemu (organizacja a

otoczenie);

Wyodrębnienie systemów o charakterze otwartym i zamkniętym;

© Agnieszka Sopińska docsity.com

PODEJŚCIE SYSTEMOWE

Twórcą teorii systemów jest biolog Ludwig von Bertalanffy.

„Każdy system składa się z elementów i relacji pomiędzy nimi”.

Celem systemu jest taka jego konstrukcja aby wszystkie części współprzyczyniały się do powodzenia całości

W każdym systemie możemy wydzielić podsystemy które powiązane są pomiędzy sobą na zasadzie sprzężenia zwrotnego.

© Agnieszka Sopińska docsity.com

5. PODEJŚCIE SYTUACYJNE:

Podejście sytuacyjne jest rozwinięciem podejścia systemowego Dotyczy systemów otwartych Podejście sytuacyjne zakłada niepowtarzalność każdej organizacji i

zachowań pracujących w niej menedżerów a więc nie istnieją wystandaryzowane sytuacje organizacyjne i standardowe zachowania organizacyjne im odpowiadające

dlatego też obowiązuje tu podejście „to zależy od…”; lub/i „ jeżeli to…to”

Zadaniem kierowników jest ustalenie, jaka metoda w danej sytuacji, w danych warunkach i w danym momencie najlepiej przyczyni się do osiągnięcia celu;

© Agnieszka Sopińska docsity.com

komentarze (0)
Brak komentarzy
Bądź autorem pierwszego komentarza!
To jest jedynie podgląd.
Zobacz i pobierz cały dokument.
Docsity is not optimized for the browser you're using. In order to have a better experience we suggest you to use Internet Explorer 9+, Chrome, Firefox or Safari! Download Google Chrome